Gujarati

Line Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · THREE DIMENSIONAL GEOMETRY · Line

602+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 602 questions in Gujarati

1
EasyMCQ
$i - 2j + k$ અને $-2j + 3k$ બિંદુઓને જોડતી રેખાનું સદિશ સમીકરણ શું છે?
A
$r = t(i + j + k)$
B
$r = t_1(i - 2j + k) + t_2(3k - 2j)$
C
$r = (i - 2j + k) + t(2k - i)$
D
$r = t(2k - i)$

Solution

(C) બે બિંદુઓ જેમના સ્થાન સદિશ $a$ અને $b$ છે તેમાંથી પસાર થતી રેખાનું સદિશ સમીકરણ $r = a + t(b - a)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $t$ એ અદિશ પ્રાચલ છે.
અહીં,$a = i - 2j + k$ અને $b = -2j + 3k$ છે.
દિશા સદિશ $(b - a)$ ની ગણતરી કરતા:
$b - a = (-2j + 3k) - (i - 2j + k) = -i + 0j + 2k = 2k - i$.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$r = (i - 2j + k) + t(2k - i)$.
2
MediumMCQ
બિંદુ $-i + 2j + 6k$ થી બિંદુ $(2, 3, -4)$ માંથી પસાર થતી અને સદિશ $6i + 3j - 4k$ ને સમાંતર રેખાનું અંતર કેટલું છે?
A
$7$
B
$10$
C
$9$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે $A$ એ બિંદુ $(-1, 2, 6)$ છે અને $P$ એ રેખા પરનું બિંદુ $(2, 3, -4)$ છે. સદિશ $\overrightarrow{PA} = \overrightarrow{A} - \overrightarrow{P} = (-1-2)i + (2-3)j + (6-(-4))k = -3i - j + 10k$ છે.
રેખા સદિશ $\vec{v} = 6i + 3j - 4k$ ને સમાંતર છે. $\vec{v}$ નું માન $|\vec{v}| = \sqrt{6^2 + 3^2 + (-4)^2} = \sqrt{36 + 9 + 16} = \sqrt{61}$ છે.
રેખા પર $\overrightarrow{PA}$ નો પ્રક્ષેપ $PN = \left| \frac{\overrightarrow{PA} \cdot \vec{v}}{|\vec{v}|} \right| = \left| \frac{(-3)(6) + (-1)(3) + (10)(-4)}{\sqrt{61}} \right| = \left| \frac{-18 - 3 - 40}{\sqrt{61}} \right| = \left| \frac{-61}{\sqrt{61}} \right| = \sqrt{61}$ છે.
કાટકોણ ત્રિકોણ $\triangle APN$ માં,બિંદુ $A$ થી રેખાનું અંતર $AN = \sqrt{|\overrightarrow{PA}|^2 - PN^2}$ છે.
અહીં $|\overrightarrow{PA}|^2 = (-3)^2 + (-1)^2 + 10^2 = 9 + 1 + 100 = 110$ છે.
તેથી,$AN = \sqrt{110 - 61} = \sqrt{49} = 7$.
Solution diagram
3
MediumMCQ
રેખાઓ $r = (3i - 2j - 2k) + t(i)$ અને $r = (i - j + 2k) + s(j)$ ($t$ અને $s$ પ્રાચલો છે) વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો.
A
$\sqrt{21}$
B
$\sqrt{102}$
C
$4$
D
$3$

Solution

(C) આપેલ રેખાઓ $r = a_1 + t b_1$ અને $r = a_2 + s b_2$ સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં:
$a_1 = 3i - 2j - 2k$,$b_1 = i$
$a_2 = i - j + 2k$,$b_2 = j$
પ્રથમ,દિશા સદિશોનો ક્રોસ ગુણાકાર શોધો:
$b_1 \times b_2 = i \times j = k$
$|b_1 \times b_2| = |k| = 1$
ત્યારબાદ,સદિશ $(a_2 - a_1)$ શોધો:
$a_2 - a_1 = (i - j + 2k) - (3i - 2j - 2k) = -2i + j + 4k$
લઘુત્તમ અંતર $d$ નું સૂત્ર:
$d = \frac{|(a_2 - a_1) \cdot (b_1 \times b_2)|}{|b_1 \times b_2|}$
કિંમતો મૂકતા:
$d = \frac{|(-2i + j + 4k) \cdot k|}{1} = \frac{|4|}{1} = 4$
આમ,લઘુત્તમ અંતર $4$ છે.
4
MediumMCQ
$a_1\hat{i} + a_2\hat{j} + a_3\hat{k}$ અને $b_1\hat{i} + b_2\hat{j} + b_3\hat{k}$ બિંદુઓમાંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ શું છે?
A
$(a_1\hat{i} + a_2\hat{j} + a_3\hat{k}) + t(b_1\hat{i} + b_2\hat{j} + b_3\hat{k})$
B
$(a_1\hat{i} + a_2\hat{j} + a_3\hat{k}) - t(b_1\hat{i} + b_2\hat{j} + b_3\hat{k})$
C
$a_1(1 - t)\hat{i} + a_2(1 - t)\hat{j} + a_3(1 - t)\hat{k} + (b_1\hat{i} + b_2\hat{j} + b_3\hat{k})t$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) બે બિંદુઓ જેના સ્થાન સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ છે તેમાંથી પસાર થતી રેખાનું સદિશ સમીકરણ $\vec{r} = \vec{a} + t(\vec{b} - \vec{a})$ છે,જ્યાં $t$ એ અદિશ પ્રાચલ છે.
આનું વિસ્તરણ કરતા,આપણને મળે $\vec{r} = \vec{a} + t\vec{b} - t\vec{a} = (1 - t)\vec{a} + t\vec{b}$.
$\vec{a} = a_1\hat{i} + a_2\hat{j} + a_3\hat{k}$ અને $\vec{b} = b_1\hat{i} + b_2\hat{j} + b_3\hat{k}$ ને સમીકરણમાં મૂકતા:
$\vec{r} = (1 - t)(a_1\hat{i} + a_2\hat{j} + a_3\hat{k}) + t(b_1\hat{i} + b_2\hat{j} + b_3\hat{k})$
$\vec{r} = a_1(1 - t)\hat{i} + a_2(1 - t)\hat{j} + a_3(1 - t)\hat{k} + t(b_1\hat{i} + b_2\hat{j} + b_3\hat{k})$.
આમ,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
5
MediumMCQ
રેખાઓ ${r_1} = 4i - 3j - k + \lambda (i - 4j + 7k)$ અને ${r_2} = i - j - 10k + \mu (2i - 3j + 8k)$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર કેટલું છે?
A
$3$
B
$1$
C
$2$
D
$0$

Solution

(D) આપેલ રેખાઓ ${r_1} = {a_1} + \lambda {b_1}$ અને ${r_2} = {a_2} + \mu {b_2}$ સ્વરૂપમાં છે.
અહીં,${a_1} = 4i - 3j - k$,${b_1} = i - 4j + 7k$,${a_2} = i - j - 10k$,અને ${b_2} = 2i - 3j + 8k$ છે.
સૌ પ્રથમ,આપણે સદિશ ગુણાકાર ${b_1} \times {b_2}$ શોધીએ:
${b_1} \times {b_2} = \begin{vmatrix} i & j & k \\ 1 & -4 & 7 \\ 2 & -3 & 8 \end{vmatrix} = i(-32 + 21) - j(8 - 14) + k(-3 + 8) = -11i + 6j + 5k$.
ત્યારબાદ,સદિશ ${a_2} - {a_1} = (1-4)i + (-1 - (-3))j + (-10 - (-1))k = -3i + 2j - 9k$ શોધીએ.
લઘુત્તમ અંતરનું સૂત્ર $d = \frac{|({a_2} - {a_1}) \cdot ({b_1} \times {b_2})|}{|{b_1} \times {b_2}|}$ છે.
અદિશ ગુણાકારની ગણતરી કરતા: $({a_2} - {a_1}) \cdot ({b_1} \times {b_2}) = (-3)(-11) + (2)(6) + (-9)(5) = 33 + 12 - 45 = 0$.
અહીં અદિશ ત્રિગુણક $0$ હોવાથી,રેખાઓ એક જ સમતલમાં છે અને છેદે છે,તેથી લઘુત્તમ અંતર $0$ છે.
6
EasyMCQ
જો બે બિંદુઓ $P$ અને $Q$ ના સ્થાન સદિશો અનુક્રમે $9\hat{i} - \hat{j} + 5\hat{k}$ અને $\hat{i} + 3\hat{j} + 5\hat{k}$ હોય,અને રેખાખંડ $PQ$ એ $YOZ$ સમતલને બિંદુ $R$ માં છેદતું હોય,તો $PR : RQ$ નો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$9:1$
B
$-9:1$
C
$-1:9$
D
$9:-1$

Solution

(B) ધારો કે $YOZ$ સમતલ રેખાખંડ $PQ$ ને $k:1$ ના ગુણોત્તરમાં વિભાજિત કરે છે.
બિંદુ $P$ ના યામ $(9, -1, 5)$ છે અને બિંદુ $Q$ ના યામ $(1, 3, 5)$ છે.
$YOZ$ સમતલનું સમીકરણ $x = 0$ છે.
વિભાજન સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$PQ$ ને $k:1$ ગુણોત્તરમાં વિભાજિત કરતા બિંદુ $R$ નો $x$-યામ નીચે મુજબ મળે:
$x = \frac{k(x_2) + 1(x_1)}{k+1} = 0$
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{k(1) + 1(9)}{k+1} = 0$
$k + 9 = 0$
$k = -9$
આમ,$PR : RQ$ નો ગુણોત્તર $-9 : 1$ છે.
7
DifficultMCQ
$A(4, 2, 2)$ માંથી પસાર થતી અને સદિશ $\vec{c} = 2i + 3j + 6k$ ને સમાંતર રેખાથી બિંદુ $B(1, 2, 3)$ નું અંતર શોધો.
A
$10$
B
$\sqrt{10}$
C
$100$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) ધારો કે રેખા $A(4, 2, 2)$ માંથી પસાર થાય છે અને તે $\vec{c} = 2i + 3j + 6k$ ને સમાંતર છે.
ધારો કે $M$ એ $B(1, 2, 3)$ થી રેખા પર દોરેલા લંબનો લંબપાદ છે.
સદિશ $\vec{AB} = (1-4)i + (2-2)j + (3-2)k = -3i + 0j + k$.
લંબાઈ $AM$ એ $\vec{c}$ સદિશ પર $\vec{AB}$ નો પ્રક્ષેપ છે.
$AM = \frac{|\vec{AB} \cdot \vec{c}|}{|\vec{c}|} = \frac{|(-3)(2) + (0)(3) + (1)(6)|}{\sqrt{2^2 + 3^2 + 6^2}} = \frac{|-6 + 0 + 6|}{\sqrt{4 + 9 + 36}} = \frac{0}{7} = 0$.
કાટકોણ ત્રિકોણ $\triangle ABM$ માં,$BM^2 = AB^2 - AM^2$.
$AB^2 = |\vec{AB}|^2 = (-3)^2 + 0^2 + 1^2 = 9 + 0 + 1 = 10$.
$BM^2 = 10 - 0^2 = 10$.
તેથી,$BM = \sqrt{10}$.
Solution diagram
8
EasyMCQ
$xy$-સમતલ બિંદુઓ $(2, 4, 5)$ અને $(-4, 3, -2)$ ને જોડતી રેખાનું કયા ગુણોત્તરમાં વિભાજન કરે છે?
A
$3:5$
B
$5:2$
C
$1:3$
D
$3:4$

Solution

(B) ધારો કે $xy$-સમતલ બિંદુઓ $A(2, 4, 5)$ અને $B(-4, 3, -2)$ ને જોડતા રેખાખંડનું $k:1$ ગુણોત્તરમાં બિંદુ $P$ આગળ વિભાજન કરે છે.
બિંદુ $P$ એ $xy$-સમતલ પર હોવાથી,તેનો $z$-યામ $0$ હોવો જોઈએ.
વિભાજન સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$z = \frac{k(z_2) + 1(z_1)}{k+1} = 0$
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{k(-2) + 1(5)}{k+1} = 0$
$-2k + 5 = 0$
$2k = 5$
$k = \frac{5}{2}$
આમ,ગુણોત્તર $5:2$ છે.
9
EasyMCQ
$(3, 4, 1)$ અને $(5, 1, 6)$ બિંદુઓને જોડતી રેખા અને $xy$-સમતલનું છેદબિંદુ શોધો.
A
$(13, 23, 0)$
B
$\left( \frac{13}{5}, \frac{23}{5}, 0 \right)$
C
$(-13, 23, 0)$
D
$\left( -\frac{13}{5}, \frac{23}{5}, 0 \right)$

Solution

(B) $(3, 4, 1)$ અને $(5, 1, 6)$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ વિભાજન સૂત્ર દ્વારા મેળવી શકાય છે. આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $\left( \frac{5\lambda + 3}{\lambda + 1}, \frac{1\lambda + 4}{\lambda + 1}, \frac{6\lambda + 1}{\lambda + 1} \right)$ સ્વરૂપમાં હોય છે.
આ બિંદુ $xy$-સમતલ પર હોવાથી,તેનો $z$-યામ $0$ થાય.
તેથી,$\frac{6\lambda + 1}{\lambda + 1} = 0 \Rightarrow 6\lambda + 1 = 0 \Rightarrow \lambda = -\frac{1}{6}$.
હવે $\lambda = -\frac{1}{6}$ કિંમત મૂકતા:
$x = \frac{5(-\frac{1}{6}) + 3}{-\frac{1}{6} + 1} = \frac{13}{5}$.
$y = \frac{1(-\frac{1}{6}) + 4}{-\frac{1}{6} + 1} = \frac{23}{5}$.
આમ,છેદબિંદુ $\left( \frac{13}{5}, \frac{23}{5}, 0 \right)$ છે.
10
EasyMCQ
બિંદુઓ $(-2, 1, -8)$ અને $(a, b, c)$ ને જોડતી રેખા,જેની દિશાના ગુણોત્તર $6, 2, 3$ છે તેવી રેખાને સમાંતર છે. તો $a, b, c$ ની કિંમતો શોધો.
A
$4, 3, -5$
B
$1, 2, -13/2$
C
$10, 5, -2$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) બિંદુઓ $P(-2, 1, -8)$ અને $Q(a, b, c)$ ને જોડતી રેખાના દિશાના ગુણોત્તર $(a - (-2), b - 1, c - (-8))$ એટલે કે $(a + 2, b - 1, c + 8)$ થાય.
આ રેખા $6, 2, 3$ દિશાના ગુણોત્તર ધરાવતી રેખાને સમાંતર હોવાથી,તેમના દિશાના ગુણોત્તર પ્રમાણમાં હોવા જોઈએ.
તેથી,$\frac{a + 2}{6} = \frac{b - 1}{2} = \frac{c + 8}{3} = k$ કોઈ અચળાંક $k$ માટે.
જો આપણે $k = 1$ લઈએ,તો $a + 2 = 6 \Rightarrow a = 4$,$b - 1 = 2 \Rightarrow b = 3$,અને $c + 8 = 3 \Rightarrow c = -5$ મળે.
આમ,$a = 4, b = 3, c = -5$ એ માંગેલી કિંમતો છે.
11
EasyMCQ
બિંદુઓ $(3, 5, -7)$ અને $(-2, 1, 8)$ ને જોડતી રેખા $yz$-સમતલને જે બિંદુમાં છેદે છે તેના યામ શોધો.
A
$\left(0, \frac{13}{5}, 2\right)$
B
$\left(0, -\frac{13}{5}, -2\right)$
C
$\left(0, -\frac{13}{5}, \frac{2}{5}\right)$
D
$\left(0, \frac{13}{5}, \frac{2}{5}\right)$

Solution

(A) $yz$-સમતલનું સમીકરણ $x = 0$ છે.
ધારો કે બિંદુ $P$ એ બિંદુઓ $A(3, 5, -7)$ અને $B(-2, 1, 8)$ ને જોડતા રેખાખંડનું $k:1$ ગુણોત્તરમાં વિભાજન કરે છે.
$P$ ના યામ $\left(\frac{-2k + 3}{k+1}, \frac{k + 5}{k+1}, \frac{8k - 7}{k+1}\right)$ થશે.
બિંદુ $P$ એ $yz$-સમતલ પર હોવાથી,તેનો $x$-યામ $0$ થશે:
$\frac{-2k + 3}{k+1} = 0 \implies -2k + 3 = 0 \implies k = \frac{3}{2}$.
$k = \frac{3}{2}$ ની કિંમત $P$ ના યામમાં મૂકતા:
$y = \frac{\frac{3}{2} + 5}{\frac{3}{2} + 1} = \frac{\frac{13}{2}}{\frac{5}{2}} = \frac{13}{5}$.
$z = \frac{8(\frac{3}{2}) - 7}{\frac{3}{2} + 1} = \frac{12 - 7}{\frac{5}{2}} = \frac{5}{\frac{5}{2}} = 2$.
આમ,યામ $\left(0, \frac{13}{5}, 2\right)$ મળે છે.
12
DifficultMCQ
બિંદુ $({x_1}, {y_1}, {z_1})$ નું રેખા $\frac{{x - {x_2}}}{l} = \frac{{y - {y_2}}}{m} = \frac{{z - {z_2}}}{n}$ થી અંતર,જ્યાં $l, m, n$ એ રેખાના દિક્કોસાઇન છે,તે નીચે મુજબ છે:
A
$\sqrt {{{({x_1} - {x_2})}^2} + {{({y_1} - {y_2})}^2} + {{({z_1} - {z_2})}^2} - {{[l({x_1} - {x_2}) + m({y_1} - {y_2}) + n({z_1} - {z_2})]}^2}}$
B
$\sqrt {{{({x_2} - {x_1})}^2} + {{({y_2} - {y_1})}^2} + {{({z_2} - {z_1})}^2}}$
C
$\sqrt {({x_2} - {x_1})l + ({y_2} - {y_1})m + ({z_2} - {z_1})n}$
D
ઉપરનામાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે $P = ({x_1}, {y_1}, {z_1})$ એ બિંદુ છે અને $A = ({x_2}, {y_2}, {z_2})$ એ રેખા પરનું બિંદુ છે. સદિશ $\vec{AP} = ({x_1} - {x_2})\hat{i} + ({y_1} - {y_2})\hat{j} + ({z_1} - {z_2})\hat{k}$ છે.
ધારો કે $\vec{u} = l\hat{i} + m\hat{j} + n\hat{k}$ એ રેખાની દિશામાં એકમ સદિશ છે.
રેખા પર $\vec{AP}$ નો પ્રક્ષેપ $p = |\vec{AP} \cdot \vec{u}| = |l({x_1} - {x_2}) + m({y_1} - {y_2}) + n({z_1} - {z_2})|$ છે.
પાયથાગોરસના પ્રમેય મુજબ,લંબ અંતર $d$ એ $d^2 = |\vec{AP}|^2 - p^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$|\vec{AP}|^2 = ({x_1} - {x_2})^2 + ({y_1} - {y_2})^2 + ({z_1} - {z_2})^2$.
આમ,$d = \sqrt{({x_1} - {x_2})^2 + ({y_1} - {y_2})^2 + ({z_1} - {z_2})^2 - [l({x_1} - {x_2}) + m({y_1} - {y_2}) + n({z_1} - {z_2})]^2}$.
Solution diagram
13
EasyMCQ
જો બિંદુઓ $A, B, C, D$ ના યામ અનુક્રમે $(1, 2, 3), (4, 5, 7), (-4, 3, -6)$ અને $(2, 9, 2)$ હોય,તો રેખાઓ $AB$ અને $CD$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\frac{\pi}{6}$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$\frac{\pi}{3}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(D) રેખા $AB$ ના દિકગુણોત્તર $(4-1, 5-2, 7-3) = (3, 3, 4)$ છે.
રેખા $CD$ ના દિકગુણોત્તર $(2-(-4), 9-3, 2-(-6)) = (6, 6, 8)$ છે.
ધારો કે રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ છે. બે રેખાઓ જેના દિકગુણોત્તર $(a_1, b_1, c_1)$ અને $(a_2, b_2, c_2)$ હોય તેમની વચ્ચેના ખૂણાનું સૂત્ર $\cos \theta = \frac{|a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2|}{\sqrt{a_1^2 + b_1^2 + c_1^2} \sqrt{a_2^2 + b_2^2 + c_2^2}}$ છે.
અહીં,$a_1=3, b_1=3, c_1=4$ અને $a_2=6, b_2=6, c_2=8$ છે.
નોંધો કે $(a_2, b_2, c_2) = 2(a_1, b_1, c_1)$,જેનો અર્થ છે કે રેખાઓ સમાંતર છે.
તેથી,$\cos \theta = \frac{|(3)(6) + (3)(6) + (4)(8)|}{\sqrt{3^2+3^2+4^2} \sqrt{6^2+6^2+8^2}} = \frac{|18+18+32|}{\sqrt{34} \sqrt{136}} = \frac{68}{\sqrt{34} \cdot 2\sqrt{34}} = \frac{68}{2 \cdot 34} = 1$.
કારણ કે $\cos \theta = 1$,તેથી ખૂણો $\theta = 0^\circ$ અથવા $0$ રેડિયન થાય.
આમ,વિકલ્પ $D$ સાચો જવાબ છે.
14
EasyMCQ
રેખાઓ $\frac{x}{1} = \frac{y}{0} = \frac{z}{-1}$ અને $\frac{x}{3} = \frac{y}{4} = \frac{z}{5}$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{5}\right)$
B
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{3}\right)$
C
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{2}\right)$
D
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{4}\right)$

Solution

(A) પ્રથમ રેખાના દિકગુણોત્તરો $\vec{a} = (1, 0, -1)$ છે.
બીજી રેખાના દિકગુણોત્તરો $\vec{b} = (3, 4, 5)$ છે.
બે રેખાઓ કે જેના દિકગુણોત્તરો $(a_1, b_1, c_1)$ અને $(a_2, b_2, c_2)$ હોય તેમની વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ નીચે મુજબ મળે છે:
$\cos \theta = \frac{|a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2|}{\sqrt{a_1^2 + b_1^2 + c_1^2} \sqrt{a_2^2 + b_2^2 + c_2^2}}$.
કિંમતો મૂકતા:
$\cos \theta = \frac{|(1)(3) + (0)(4) + (-1)(5)|}{\sqrt{1^2 + 0^2 + (-1)^2} \sqrt{3^2 + 4^2 + 5^2}}$
$\cos \theta = \frac{|3 + 0 - 5|}{\sqrt{1 + 0 + 1} \sqrt{9 + 16 + 25}}$
$\cos \theta = \frac{|-2|}{\sqrt{2} \sqrt{50}} = \frac{2}{\sqrt{2} \cdot 5\sqrt{2}} = \frac{2}{5 \cdot 2} = \frac{1}{5}$.
તેથી,$\theta = \cos^{-1}\left(\frac{1}{5}\right)$.
15
EasyMCQ
જો $\frac{x - 1}{l} = \frac{y - 2}{m} = \frac{z + 1}{n}$ એ $(1, 2, -1)$ અને $(-1, 0, 1)$ બિંદુઓમાંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ હોય,તો $(l, m, n)$ શું થાય?
A
$(-1, 0, 1)$
B
$(1, 1, -1)$
C
$(1, 2, -1)$
D
$(0, 1, 0)$

Solution

(B) બે બિંદુઓ $(x_1, y_1, z_1)$ અને $(x_2, y_2, z_2)$ માંથી પસાર થતી રેખાના દિકગુણોત્તર $(l, m, n)$ એ $(x_2 - x_1, y_2 - y_1, z_2 - z_1)$ દ્વારા મળે છે.
આપેલ બિંદુઓ $(1, 2, -1)$ અને $(-1, 0, 1)$ છે.
તફાવતની ગણતરી કરતા:
$l = -1 - 1 = -2$
$m = 0 - 2 = -2$
$n = 1 - (-1) = 2$
આમ,દિકગુણોત્તર $(-2, -2, 2)$ ના પ્રમાણમાં છે.
$-2$ વડે ભાગતા,આપણને $(1, 1, -1)$ મળે છે.
તેથી,$(l, m, n) = (1, 1, -1)$.
16
MediumMCQ
રેખાઓ $\frac{x - 4}{5} = \frac{y - 1}{2} = \frac{z}{1}$ અને $\frac{x - 1}{2} = \frac{y - 2}{3} = \frac{z - 3}{4}$ નું છેદબિંદુ શોધો.
A
$(-1, -1, -1)$
B
$(-1, -1, 1)$
C
$(1, -1, -1)$
D
$(-1, 1, -1)$

Solution

(A) ધારો કે પ્રથમ રેખા $\frac{x - 4}{5} = \frac{y - 1}{2} = \frac{z}{1} = k_1$ છે. તેથી $x = 5k_1 + 4, y = 2k_1 + 1, z = k_1$.
ધારો કે બીજી રેખા $\frac{x - 1}{2} = \frac{y - 2}{3} = \frac{z - 3}{4} = k_2$ છે. તેથી $x = 2k_2 + 1, y = 3k_2 + 2, z = 4k_2 + 3$.
છેદબિંદુ માટે,આપણે યામોને સરખાવીએ છીએ:
$5k_1 + 4 = 2k_2 + 1 \implies 5k_1 - 2k_2 = -3$ (સમીકરણ $1$)
$2k_1 + 1 = 3k_2 + 2 \implies 2k_1 - 3k_2 = 1$ (સમીકરણ $2$)
આ સમીકરણો ઉકેલતા: સમીકરણ $1$ ને $3$ વડે અને સમીકરણ $2$ ને $2$ વડે ગુણતા:
$15k_1 - 6k_2 = -9$
$4k_1 - 6k_2 = 2$
સમીકરણોની બાદબાકી કરતા: $11k_1 = -11 \implies k_1 = -1$.
$k_1 = -1$ ને પ્રથમ રેખાના યામોમાં મૂકતા: $x = 5(-1) + 4 = -1, y = 2(-1) + 1 = -1, z = -1$.
આમ,છેદબિંદુ $(-1, -1, -1)$ છે.
17
MediumMCQ
$x = ay + b$ અને $z = cy + d$ સમીકરણો દ્વારા દર્શાવતી રેખાના દિકગુણોત્તરો (direction ratios) શોધો.
A
$(a, 1, c)$
B
$(a, b - d, c)$
C
$(c, 1, a)$
D
$(b, ac, d)$

Solution

(A) આપેલ રેખાના સમીકરણો $x = ay + b$ અને $z = cy + d$ છે.
આ સમીકરણોને નીચે મુજબ લખી શકાય:
$x - ay = b$
$-cy + z = -d$
દિકગુણોત્તરો $(l, m, n)$ શોધવા માટે,ચલને પ્રાચલ $y$ ના સ્વરૂપમાં દર્શાવીએ. ધારો કે $y = t$.
તેથી:
$x = at + b$
$y = t$
$z = ct + d$
આ રેખાનું પ્રાચલ સ્વરૂપ છે: $\frac{x - b}{a} = \frac{y - 0}{1} = \frac{z - d}{c} = t$.
છેદમાં રહેલી કિંમતો રેખાના દિકગુણોત્તરો દર્શાવે છે.
તેથી,દિકગુણોત્તરો $(a, 1, c)$ છે.
18
EasyMCQ
બિંદુ $(-3, 2, -4)$ માંથી પસાર થતી અને અક્ષો સાથે સમાન નમેલી રેખાનું સમીકરણ શોધો:
A
$x - 3 = y + 2 = z - 4$
B
$x + 3 = y - 2 = z + 4$
C
$\frac{x + 3}{1} = \frac{y - 2}{2} = \frac{z + 4}{3}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) અક્ષો સાથે સમાન નમેલી રેખા માટે દિકકોસાઇન $(l, m, n)$ એવા હોય છે કે જેથી $|l| = |m| = |n|$ થાય.
$l^2 + m^2 + n^2 = 1$ હોવાથી,આપણને $3l^2 = 1$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $l = \pm \frac{1}{\sqrt{3}}$.
આમ,દિકગુણોત્તર $(a, b, c)$ ને $(1, 1, 1)$ અથવા $(1, -1, 1)$ વગેરે તરીકે લઈ શકાય છે.
બિંદુ $(x_1, y_1, z_1)$ માંથી પસાર થતી અને દિકગુણોત્તર $(a, b, c)$ ધરાવતી રેખાનું પ્રમાણિત સમીકરણ $\frac{x - x_1}{a} = \frac{y - y_1}{b} = \frac{z - z_1}{c}$ છે.
બિંદુ $(-3, 2, -4)$ અને દિકગુણોત્તર $(1, 1, 1)$ મૂકતા,આપણને $\frac{x - (-3)}{1} = \frac{y - 2}{1} = \frac{z - (-4)}{1}$ મળે છે.
આનું સાદું રૂપ આપતા $\frac{x + 3}{1} = \frac{y - 2}{1} = \frac{z + 4}{1}$ મળે,જે $x + 3 = y - 2 = z + 4$ ને સમાન છે.
19
DifficultMCQ
ઉગમબિંદુમાંથી $(-9, 4, 5)$ અને $(10, 0, -1)$ બિંદુઓને જોડતી રેખા પર દોરેલા લંબના લંબપાદના યામ શોધો.
A
$(-3, 2, 1)$
B
$(1, 2, 2)$
C
$(4, 5, 3)$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(D) ધારો કે $A(0, 0, 0)$ એ ઉગમબિંદુ છે અને $B(-9, 4, 5)$ તથા $C(10, 0, -1)$ આપેલા બિંદુઓ છે. ધારો કે $D$ એ $A$ માંથી $BC$ રેખા પર દોરેલા લંબનો લંબપાદ છે. ધારો કે $D$ એ $BC$ નું $\lambda : 1$ ગુણોત્તરમાં વિભાજન કરે છે.
વિભાજન સૂત્ર મુજબ $D$ ના યામ:
$D = \left( \frac{10\lambda - 9}{\lambda + 1}, \frac{0\lambda + 4}{\lambda + 1}, \frac{-1\lambda + 5}{\lambda + 1} \right) = \left( \frac{10\lambda - 9}{\lambda + 1}, \frac{4}{\lambda + 1}, \frac{5 - \lambda}{\lambda + 1} \right)$.
રેખા $BC$ ના દિકગુણોત્તર $(10 - (-9), 0 - 4, -1 - 5) = (19, -4, -6)$ છે.
$AD \perp BC$ હોવાથી,સદિશ $\vec{AD}$ અને $BC$ ના દિકગુણોત્તરનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય.
$\vec{AD} = \left( \frac{10\lambda - 9}{\lambda + 1}, \frac{4}{\lambda + 1}, \frac{5 - \lambda}{\lambda + 1} \right)$.
$19 \left( \frac{10\lambda - 9}{\lambda + 1} \right) - 4 \left( \frac{4}{\lambda + 1} \right) - 6 \left( \frac{5 - \lambda}{\lambda + 1} \right) = 0$.
$19(10\lambda - 9) - 16 - 6(5 - \lambda) = 0$.
$190\lambda - 171 - 16 - 30 + 6\lambda = 0$.
$196\lambda - 217 = 0 \Rightarrow \lambda = \frac{217}{196} = \frac{31}{28}$.
$\lambda = \frac{31}{28}$ ની કિંમત $D$ ના યામમાં મૂકતા:
$x = \frac{10(\frac{31}{28}) - 9}{\frac{31}{28} + 1} = \frac{58}{59}$.
$y = \frac{4}{\frac{31}{28} + 1} = \frac{112}{59}$.
$z = \frac{5 - \frac{31}{28}}{\frac{31}{28} + 1} = \frac{109}{59}$.
આમ,લંબપાદના યામ $(\frac{58}{59}, \frac{112}{59}, \frac{109}{59})$ મળે છે,જે આપેલા વિકલ્પોમાં નથી. તેથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
Solution diagram
20
EasyMCQ
બિંદુઓ $(a, b, c)$ અને $(a - b, b - c, c - a)$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ શું છે?
A
$\frac{x - a}{a - b} = \frac{y - b}{b - c} = \frac{z - c}{c - a}$
B
$\frac{x - a}{b} = \frac{y - b}{c} = \frac{z - c}{a}$
C
$\frac{x - a}{a} = \frac{y - b}{b} = \frac{z - c}{c}$
D
$\frac{x - a}{2a - b} = \frac{y - b}{2b - c} = \frac{z - c}{2c - a}$

Solution

(B) બે બિંદુઓ $(x_1, y_1, z_1)$ અને $(x_2, y_2, z_2)$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x - x_1}{x_2 - x_1} = \frac{y - y_1}{y_2 - y_1} = \frac{z - z_1}{z_2 - z_1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ બિંદુઓ $(a, b, c)$ અને $(a - b, b - c, c - a)$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$\frac{x - a}{(a - b) - a} = \frac{y - b}{(b - c) - b} = \frac{z - c}{(c - a) - c}$
છેદનું સાદું રૂપ આપતા:
$\frac{x - a}{-b} = \frac{y - b}{-c} = \frac{z - c}{-a}$
બધી બાજુ $-1$ વડે ગુણતા:
$\frac{x - a}{b} = \frac{y - b}{c} = \frac{z - c}{a}$.
21
EasyMCQ
$(a, b, c)$ બિંદુમાંથી પસાર થતી અને $z$-અક્ષને સમાંતર રેખાનું સમીકરણ શું છે?
A
$\frac{x - a}{1} = \frac{y - b}{1} = \frac{z - c}{0}$
B
$\frac{x - a}{0} = \frac{y - b}{1} = \frac{z - c}{1}$
C
$\frac{x - a}{1} = \frac{y - b}{0} = \frac{z - c}{0}$
D
$\frac{x - a}{0} = \frac{y - b}{0} = \frac{z - c}{1}$

Solution

(D) $(a, b, c)$ બિંદુમાંથી પસાર થતી અને $(l, m, n)$ દિશા-ગુણોત્તર ધરાવતી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x - a}{l} = \frac{y - b}{m} = \frac{z - c}{n}$ છે.
રેખા $z$-અક્ષને સમાંતર હોવાથી,તેના દિશા-ગુણોત્તર $z$-અક્ષના દિશા-ગુણોત્તર $(0, 0, 1)$ ના પ્રમાણમાં હોય છે.
આમ,$l = 0, m = 0$ અને $n = 1$ મળે છે.
આ કિંમતોને પ્રમાણિત સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $\frac{x - a}{0} = \frac{y - b}{0} = \frac{z - c}{1}$ મળે છે.
22
EasyMCQ
બિંદુ $P(5, 4, -1)$ માંથી રેખા $\frac{x - 1}{2} = \frac{y}{9} = \frac{z}{5}$ પર દોરેલા લંબની લંબાઈ શોધો.
A
$\sqrt{\frac{110}{2109}}$
B
$\sqrt{\frac{2109}{110}}$
C
$\frac{2109}{110}$
D
$54$

Solution

(B) ધારો કે રેખા $L: \frac{x - 1}{2} = \frac{y}{9} = \frac{z}{5} = \lambda$ છે.
રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $Q$ એ $(2\lambda + 1, 9\lambda, 5\lambda)$ સ્વરૂપમાં છે.
રેખા $PQ$ ના દિક્-ગુણોત્તર $(2\lambda + 1 - 5, 9\lambda - 4, 5\lambda + 1) = (2\lambda - 4, 9\lambda - 4, 5\lambda + 1)$ છે.
$PQ$ એ રેખા $L$ ને લંબ હોવાથી,તેમના દિક્-ગુણોત્તરનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય:
$2(2\lambda - 4) + 9(9\lambda - 4) + 5(5\lambda + 1) = 0$.
$4\lambda - 8 + 81\lambda - 36 + 25\lambda + 5 = 0$.
$110\lambda - 39 = 0 \implies \lambda = \frac{39}{110}$.
બિંદુ $Q$ ના યામ $(2(\frac{39}{110}) + 1, 9(\frac{39}{110}), 5(\frac{39}{110})) = (\frac{188}{110}, \frac{351}{110}, \frac{195}{110})$ મળે.
લંબાઈ $PQ = \sqrt{(2\lambda - 4)^2 + (9\lambda - 4)^2 + (5\lambda + 1)^2}$.
$\lambda = \frac{39}{110}$ મુકતા,આપણને $PQ = \sqrt{\frac{2109}{110}}$ મળે છે.
23
EasyMCQ
બિંદુ $(1, 2, 3)$ થી રેખા $\frac{x - 6}{3} = \frac{y - 7}{2} = \frac{z - 7}{-2}$ પરના લંબની લંબાઈ કેટલી છે?
A
$5$
B
$6$
C
$7$
D
$8$

Solution

(C) ધારો કે આપેલી રેખા $L: \frac{x - 6}{3} = \frac{y - 7}{2} = \frac{z - 7}{-2} = \lambda$ છે.
રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $P = (3\lambda + 6, 2\lambda + 7, -2\lambda + 7)$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
આપેલ બિંદુ $A = (1, 2, 3)$ છે.
સદિશ $\vec{AP} = (3\lambda + 6 - 1, 2\lambda + 7 - 2, -2\lambda + 7 - 3) = (3\lambda + 5, 2\lambda + 5, -2\lambda + 4)$ છે.
રેખાનો દિશા સદિશ $\vec{v} = (3, 2, -2)$ છે.
કારણ કે $AP$ રેખાને લંબ છે,તેથી $\vec{AP} \cdot \vec{v} = 0$.
$3(3\lambda + 5) + 2(2\lambda + 5) - 2(-2\lambda + 4) = 0$.
$9\lambda + 15 + 4\lambda + 10 + 4\lambda - 8 = 0$.
$17\lambda + 17 = 0 \implies \lambda = -1$.
$\lambda = -1$ ને $P$ માં મૂકતા,આપણને $P = (3(-1) + 6, 2(-1) + 7, -2(-1) + 7) = (3, 5, 9)$ મળે છે.
લંબની લંબાઈ એ અંતર $AP = \sqrt{(3 - 1)^2 + (5 - 2)^2 + (9 - 3)^2}$ છે.
$AP = \sqrt{2^2 + 3^2 + 6^2} = \sqrt{4 + 9 + 36} = \sqrt{49} = 7$.
24
DifficultMCQ
જે રેખાઓના દિકકોસાઈન $l + m + n = 0$ અને $2lm + 2nl - mn = 0$ સંબંધો દ્વારા જોડાયેલા છે,તેમની વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\frac{\pi}{3}$
B
$\frac{2\pi}{3}$
C
$\pi$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ સંબંધો $l + m + n = 0$ અને $2lm + 2nl - mn = 0$ છે.
પ્રથમ સમીકરણ પરથી,$n = -(l + m)$.
આ કિંમત બીજા સમીકરણમાં મૂકતા: $2lm + 2l(-(l + m)) - m(-(l + m)) = 0$.
$2lm - 2l^2 - 2lm + ml + m^2 = 0$.
$-2l^2 + lm + m^2 = 0$,અથવા $2l^2 - lm - m^2 = 0$.
અવયવ પાડતા $(2l + m)(l - m) = 0$ મળે છે.
કિસ્સો $1$: $2l + m = 0 \Rightarrow m = -2l$. તેથી $n = -(l - 2l) = l$.
દિકગુણોત્તર $(l, m, n)$ એ $(1, -2, 1)$ છે.
કિસ્સો $2$: $l - m = 0 \Rightarrow m = l$. તેથી $n = -(l + l) = -2l$.
દિકગુણોત્તર $(l, m, n)$ એ $(1, 1, -2)$ છે.
ધારો કે રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ છે.
$\cos \theta = \frac{|(1)(1) + (-2)(1) + (1)(-2)|}{\sqrt{1^2 + (-2)^2 + 1^2} \sqrt{1^2 + 1^2 + (-2)^2}} = \frac{|-3|}{6} = \frac{1}{2}$.
તેથી,$\theta = \pi/3$ અથવા $\theta = 2\pi/3$.
25
EasyMCQ
બિંદુ $(2, 4, -1)$ નું રેખા $\frac{x + 5}{1} = \frac{y + 3}{4} = \frac{z - 6}{-9}$ થી લંબ અંતર કેટલું છે?
A
$3$
B
$5$
C
$7$
D
$9$

Solution

(C) ધારો કે આપેલ બિંદુ $P(2, 4, -1)$ છે અને રેખા $L: \frac{x + 5}{1} = \frac{y + 3}{4} = \frac{z - 6}{-9} = \lambda$ છે.
રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $Q(\lambda - 5, 4\lambda - 3, -9\lambda + 6)$ દ્વારા દર્શાવી શકાય છે.
સદિશ $\vec{PQ} = (\lambda - 5 - 2, 4\lambda - 3 - 4, -9\lambda + 6 - (-1)) = (\lambda - 7, 4\lambda - 7, -9\lambda + 7)$ છે.
રેખાનો દિશા સદિશ $\vec{v} = (1, 4, -9)$ છે.
કારણ કે $PQ$ રેખાને લંબ છે,તેથી $\vec{PQ} \cdot \vec{v} = 0$.
$1(\lambda - 7) + 4(4\lambda - 7) - 9(-9\lambda + 7) = 0$.
$\lambda - 7 + 16\lambda - 28 + 81\lambda - 63 = 0$.
$98\lambda - 98 = 0 \implies \lambda = 1$.
$Q$ માં $\lambda = 1$ મૂકતા,આપણને $Q(-4, 1, -3)$ મળે છે.
અંતર $PQ = \sqrt{(-4 - 2)^2 + (1 - 4)^2 + (-3 - (-1))^2} = \sqrt{(-6)^2 + (-3)^2 + (-2)^2} = \sqrt{36 + 9 + 4} = \sqrt{49} = 7$.
26
EasyMCQ
બે રેખાઓ $\frac{x + 1}{2} = \frac{y + 3}{2} = \frac{z - 4}{-1}$ અને $\frac{x - 4}{1} = \frac{y + 4}{2} = \frac{z + 1}{2}$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{9}\right)$
B
$\cos^{-1}\left(\frac{2}{9}\right)$
C
$\cos^{-1}\left(\frac{3}{9}\right)$
D
$\cos^{-1}\left(\frac{4}{9}\right)$

Solution

(D) પ્રથમ રેખાના દિક-ગુણોત્તર $\vec{a_1} = (2, 2, -1)$ છે.
બીજી રેખાના દિક-ગુણોત્તર $\vec{a_2} = (1, 2, 2)$ છે.
બે રેખાઓ કે જેના દિક-ગુણોત્તર $(a_1, b_1, c_1)$ અને $(a_2, b_2, c_2)$ હોય તેમની વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ શોધવાનું સૂત્ર $\cos \theta = \frac{|a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2|}{\sqrt{a_1^2 + b_1^2 + c_1^2} \sqrt{a_2^2 + b_2^2 + c_2^2}}$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$\cos \theta = \frac{|(2)(1) + (2)(2) + (-1)(2)|}{\sqrt{2^2 + 2^2 + (-1)^2} \sqrt{1^2 + 2^2 + 2^2}}$.
$\cos \theta = \frac{|2 + 4 - 2|}{\sqrt{4 + 4 + 1} \sqrt{1 + 4 + 4}} = \frac{4}{\sqrt{9} \sqrt{9}} = \frac{4}{3 \times 3} = \frac{4}{9}$.
તેથી,$\theta = \cos^{-1}\left(\frac{4}{9}\right)$.
27
EasyMCQ
સીધી રેખાઓ $\frac{x - 1}{1} = \frac{y - 2}{2} = \frac{z - 3}{3}$ અને $\frac{x - 1}{2} = \frac{y - 2}{2} = \frac{z - 3}{-2}$ એ
A
સમાંતર રેખાઓ
B
$60^{\circ}$ ના ખૂણે છેદતી રેખાઓ
C
સ્ક્યુ (Skew) રેખાઓ
D
કાટખૂણે છેદતી રેખાઓ

Solution

(D) પ્રથમ રેખાના દિશા ગુણોત્તરો $\vec{b_1} = (1, 2, 3)$ છે.
બીજી રેખાના દિશા ગુણોત્તરો $\vec{b_2} = (2, 2, -2)$ છે.
બંને રેખાઓ બિંદુ $(1, 2, 3)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી તેઓ આ બિંદુએ છેદે છે.
તેમની વચ્ચેનો ખૂણો ચકાસવા માટે,આપણે દિશા સદિશોનો ડોટ પ્રોડક્ટ શોધીએ છીએ:
$\vec{b_1} \cdot \vec{b_2} = (1)(2) + (2)(2) + (3)(-2) = 2 + 4 - 6 = 0$.
ડોટ પ્રોડક્ટ $0$ હોવાથી,રેખાઓ એકબીજાને લંબ છે.
તેથી,રેખાઓ કાટખૂણે છેદે છે.
28
DifficultMCQ
બિંદુઓ $(3, 2, 4)$ અને $(4, 5, 2)$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ શું છે?
A
$\frac{x + 3}{1} = \frac{y + 2}{3} = \frac{z + 4}{-2}$
B
$\frac{x - 3}{1} = \frac{y - 2}{3} = \frac{z - 4}{-2}$
C
$\frac{x + 3}{7} = \frac{y + 2}{7} = \frac{z + 4}{6}$
D
$\frac{x - 3}{7} = \frac{y - 2}{7} = \frac{z - 4}{6}$

Solution

(B) બે બિંદુઓ $(x_1, y_1, z_1)$ અને $(x_2, y_2, z_2)$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x - x_1}{x_2 - x_1} = \frac{y - y_1}{y_2 - y_1} = \frac{z - z_1}{z_2 - z_1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ બિંદુઓ $(3, 2, 4)$ અને $(4, 5, 2)$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$\frac{x - 3}{4 - 3} = \frac{y - 2}{5 - 2} = \frac{z - 4}{2 - 4}$
$\frac{x - 3}{1} = \frac{y - 2}{3} = \frac{z - 4}{-2}$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
29
EasyMCQ
રેખાઓ $\frac{x + 4}{1} = \frac{y - 3}{2} = \frac{z + 2}{3}$ અને $\frac{x}{3} = \frac{y - 1}{-2} = \frac{z}{1}$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\sin^{-1}\left(\frac{1}{7}\right)$
B
$\cos^{-1}\left(\frac{2}{7}\right)$
C
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{7}\right)$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) પ્રથમ રેખાના દિકગુણોત્તર $\vec{b_1} = (1, 2, 3)$ છે.
બીજી રેખાના દિકગુણોત્તર $\vec{b_2} = (3, -2, 1)$ છે.
બે રેખાઓ જેના દિકગુણોત્તર $(a_1, b_1, c_1)$ અને $(a_2, b_2, c_2)$ હોય તેમની વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ નીચે મુજબ મળે છે:
$\cos \theta = \frac{|a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2|}{\sqrt{a_1^2 + b_1^2 + c_1^2} \sqrt{a_2^2 + b_2^2 + c_2^2}}$
કિંમતો મૂકતા:
$\cos \theta = \frac{|(1)(3) + (2)(-2) + (3)(1)|}{\sqrt{1^2 + 2^2 + 3^2} \sqrt{3^2 + (-2)^2 + 1^2}}$
$\cos \theta = \frac{|3 - 4 + 3|}{\sqrt{1 + 4 + 9} \sqrt{9 + 4 + 1}}$
$\cos \theta = \frac{2}{\sqrt{14} \sqrt{14}} = \frac{2}{14} = \frac{1}{7}$
તેથી,$\theta = \cos^{-1}\left(\frac{1}{7}\right)$.
30
MediumMCQ
બિંદુઓ $(2, 1, -3)$ અને $(-3, 1, 7)$ ને જોડતી રેખા અને બિંદુ $(-1, 0, 4)$ માંથી પસાર થતી $\frac{x - 1}{3} = \frac{y}{4} = \frac{z + 3}{5}$ ને સમાંતર રેખા વચ્ચેનો લઘુકોણ શોધો.
A
$\cos^{-1}\left(\frac{7}{5\sqrt{10}}\right)$
B
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{\sqrt{10}}\right)$
C
$\cos^{-1}\left(\frac{3}{5\sqrt{10}}\right)$
D
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{5\sqrt{10}}\right)$

Solution

(A) બિંદુઓ $(2, 1, -3)$ અને $(-3, 1, 7)$ ને જોડતી રેખાના દિકગુણોત્તર $(a_1, b_1, c_1) = (-3 - 2, 1 - 1, 7 - (-3)) = (-5, 0, 10)$ છે.
રેખા $\frac{x - 1}{3} = \frac{y}{4} = \frac{z + 3}{5}$ ને સમાંતર રેખાના દિકગુણોત્તર $(a_2, b_2, c_2) = (3, 4, 5)$ છે.
બે રેખાઓ વચ્ચેના ખૂણા $\theta$ માટેનું સૂત્ર $\cos \theta = \frac{|a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2|}{\sqrt{a_1^2 + b_1^2 + c_1^2} \sqrt{a_2^2 + b_2^2 + c_2^2}}$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$\cos \theta = \frac{|(-5)(3) + (0)(4) + (10)(5)|}{\sqrt{(-5)^2 + 0^2 + 10^2} \sqrt{3^2 + 4^2 + 5^2}}$.
$\cos \theta = \frac{|-15 + 0 + 50|}{\sqrt{25 + 0 + 100} \sqrt{9 + 16 + 25}} = \frac{35}{\sqrt{125} \sqrt{50}}$.
$\cos \theta = \frac{35}{5\sqrt{5} \times 5\sqrt{2}} = \frac{35}{25\sqrt{10}} = \frac{7}{5\sqrt{10}}$.
તેથી,$\theta = \cos^{-1}\left(\frac{7}{5\sqrt{10}}\right)$.
31
EasyMCQ
રેખાઓ $\frac{x + 1}{2} = \frac{y - 2}{5} = \frac{z + 3}{4}$ અને $\frac{x - 1}{1} = \frac{y + 2}{2} = \frac{z - 3}{-3}$ વચ્ચેનો ખૂણો ......... $^o$ છે.
A
$45$
B
$30$
C
$60$
D
$90$

Solution

(D) પ્રથમ રેખાના દિકગુણોત્તરો $a_1 = 2, b_1 = 5, c_1 = 4$ છે.
બીજી રેખાના દિકગુણોત્તરો $a_2 = 1, b_2 = 2, c_2 = -3$ છે.
ધારો કે રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ છે. ખૂણા માટેનું સૂત્ર $\cos \theta = \frac{|a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2|}{\sqrt{a_1^2 + b_1^2 + c_1^2} \sqrt{a_2^2 + b_2^2 + c_2^2}}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\cos \theta = \frac{|(2)(1) + (5)(2) + (4)(-3)|}{\sqrt{2^2 + 5^2 + 4^2} \sqrt{1^2 + 2^2 + (-3)^2}}$.
$\cos \theta = \frac{|2 + 10 - 12|}{\sqrt{4 + 25 + 16} \sqrt{1 + 4 + 9}} = \frac{|0|}{\sqrt{45} \sqrt{14}} = 0$.
તેથી,$\cos \theta = 0$ હોવાથી,$\theta = 90^o$ મળે છે.
32
DifficultMCQ
જો બે રેખાઓના દિકગુણોત્તરો $3lm - 4ln + mn = 0$ અને $l + 2m + 3n = 0$ દ્વારા આપવામાં આવેલ હોય,તો રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો થાય?
A
$\pi /2$
B
$\pi /3$
C
$\pi /4$
D
$\pi /6$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણો છે:
$3lm - 4ln + mn = 0$ --- $(1)$
$l + 2m + 3n = 0$ --- $(2)$
સમીકરણ $(2)$ પરથી,$l = -2m - 3n$. આ કિંમત $(1)$ માં મૂકતા:
$3(-2m - 3n)m - 4(-2m - 3n)n + mn = 0$
$-6m^2 - 9mn + 8mn + 12n^2 + mn = 0$
$-6m^2 + 12n^2 = 0$
$m^2 = 2n^2 \implies m = \pm \sqrt{2}n$
કિસ્સો $1$: જો $m = \sqrt{2}n$,તો $l = -2(\sqrt{2}n) - 3n = -(2\sqrt{2} + 3)n$. દિકગુણોત્તરો $(-(2\sqrt{2} + 3), \sqrt{2}, 1)$ છે.
કિસ્સો $2$: જો $m = -\sqrt{2}n$,તો $l = -2(-\sqrt{2}n) - 3n = (2\sqrt{2} - 3)n$. દિકગુણોત્તરો $((2\sqrt{2} - 3), -\sqrt{2}, 1)$ છે.
ધારો કે દિકગુણોત્તરો $(a_1, b_1, c_1)$ અને $(a_2, b_2, c_2)$ છે.
$a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2 = (-(2\sqrt{2} + 3))(2\sqrt{2} - 3) + (\sqrt{2})(-\sqrt{2}) + (1)(1)$
$= -((2\sqrt{2})^2 - 3^2) - 2 + 1 = -(8 - 9) - 1 = 1 - 1 = 0$.
દિક સદિશોનો ડોટ ગુણાકાર $0$ હોવાથી,રેખાઓ પરસ્પર લંબ છે.
તેથી,રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $\pi /2$ છે.
33
MediumMCQ
$x$-અક્ષનું સમીકરણ શું છે?
A
$\frac{x}{1} = \frac{y}{1} = \frac{z}{1}$
B
$\frac{x}{0} = \frac{y}{1} = \frac{z}{1}$
C
$\frac{x}{1} = \frac{y}{0} = \frac{z}{0}$
D
$\frac{x}{0} = \frac{y}{0} = \frac{z}{1}$

Solution

(C) $x$-અક્ષ ઉગમબિંદુ $(0, 0, 0)$ માંથી પસાર થાય છે.
તેના દિશા ગુણોત્તર $(1, 0, 0)$ છે કારણ કે તે $x$-અક્ષને સમાંતર છે.
$(x_1, y_1, z_1)$ માંથી પસાર થતી અને $(a, b, c)$ દિશા ગુણોત્તર ધરાવતી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x - x_1}{a} = \frac{y - y_1}{b} = \frac{z - z_1}{c}$ છે.
$(x_1, y_1, z_1) = (0, 0, 0)$ અને $(a, b, c) = (1, 0, 0)$ મૂકતા,આપણને $\frac{x - 0}{1} = \frac{y - 0}{0} = \frac{z - 0}{0}$ મળે છે.
આથી,$x$-અક્ષનું સમીકરણ $\frac{x}{1} = \frac{y}{0} = \frac{z}{0}$ થાય છે.
34
MediumMCQ
સીધી રેખા $\frac{x - 3}{3} = \frac{y - 2}{1} = \frac{z - 1}{0}$ એ
A
$x$-અક્ષને સમાંતર છે
B
$y$-અક્ષને સમાંતર છે
C
$z$-અક્ષને સમાંતર છે
D
$z$-અક્ષને લંબ છે

Solution

(D) આપેલ રેખાનું સમીકરણ $\frac{x-3}{3}=\frac{y-2}{1}=\frac{z-1}{0}$ છે.
આ રેખાના દિશા ગુણોત્તરો છેદ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જે $\vec{v} = (3, 1, 0)$ છે.
$z$-અક્ષના દિશા ગુણોત્તરો $\vec{k} = (0, 0, 1)$ છે.
રેખા $z$-અક્ષને લંબ છે કે નહીં તે તપાસવા માટે,આપણે દિશા સદિશોનો ડોટ ગુણાકાર કરીએ છીએ:
$\vec{v} \cdot \vec{k} = (3)(0) + (1)(0) + (0)(1) = 0 + 0 + 0 = 0$.
અહીં ડોટ ગુણાકાર $0$ હોવાથી,રેખા $z$-અક્ષને લંબ છે.
35
EasyMCQ
$2 : 2 : 1$ દિશા ગુણોત્તર ધરાવતી રેખા અને $(3, 1, 4)$ થી $(7, 2, 12)$ ને જોડતી રેખા વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\cos^{-1}(2/3)$
B
$\cos^{-1}(-2/3)$
C
$\tan^{-1}(2/3)$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે પ્રથમ રેખાના દિશા ગુણોત્તર $\vec{a} = (2, 2, 1)$ છે.
બીજી રેખા બિંદુઓ $P(3, 1, 4)$ અને $Q(7, 2, 12)$ ને જોડે છે.
બીજી રેખાના દિશા ગુણોત્તર $\vec{b} = (7-3, 2-1, 12-4) = (4, 1, 8)$ છે.
બે રેખાઓ વચ્ચેના ખૂણા $\theta$ નો કોસાઇન નીચેના સૂત્ર દ્વારા મળે છે:
$\cos \theta = \frac{|a_1b_1 + a_2b_2 + a_3b_3|}{\sqrt{a_1^2 + a_2^2 + a_3^2} \sqrt{b_1^2 + b_2^2 + b_3^2}}$
$\cos \theta = \frac{|2 \times 4 + 2 \times 1 + 1 \times 8|}{\sqrt{2^2 + 2^2 + 1^2} \sqrt{4^2 + 1^2 + 8^2}}$
$\cos \theta = \frac{|8 + 2 + 8|}{\sqrt{4 + 4 + 1} \sqrt{16 + 1 + 64}}$
$\cos \theta = \frac{18}{\sqrt{9} \sqrt{81}} = \frac{18}{3 \times 9} = \frac{18}{27} = \frac{2}{3}$
તેથી,$\theta = \cos^{-1}(2/3)$.
36
EasyMCQ
બિંદુઓ $(4, -5, -2)$ અને $(-1, 5, 3)$ માંથી પસાર થતી સીધી રેખાનું સમીકરણ શું છે?
A
$\frac{x - 4}{1} = \frac{y + 5}{-2} = \frac{z + 2}{-1}$
B
$\frac{x + 1}{1} = \frac{y - 5}{2} = \frac{z - 3}{-1}$
C
$\frac{x}{-1} = \frac{y}{5} = \frac{z}{3}$
D
$\frac{x}{4} = \frac{y}{-5} = \frac{z}{-2}$

Solution

(A) બે બિંદુઓ $(x_1, y_1, z_1)$ અને $(x_2, y_2, z_2)$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x - x_1}{x_2 - x_1} = \frac{y - y_1}{y_2 - y_1} = \frac{z - z_1}{z_2 - z_1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ બિંદુઓ $(x_1, y_1, z_1) = (4, -5, -2)$ અને $(x_2, y_2, z_2) = (-1, 5, 3)$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$\frac{x - 4}{-1 - 4} = \frac{y - (-5)}{5 - (-5)} = \frac{z - (-2)}{3 - (-2)}$
છેદનું સાદુંરૂપ આપતા:
$\frac{x - 4}{-5} = \frac{y + 5}{10} = \frac{z + 2}{5}$
છેદને $-5$ વડે ભાગતા:
$\frac{x - 4}{1} = \frac{y + 5}{-2} = \frac{z + 2}{-1}$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
37
MediumMCQ
રેખાઓ $\frac{x - 5}{3} = \frac{y - 7}{-1} = \frac{z + 2}{1}$ અને $\frac{x + 3}{-36} = \frac{y - 3}{2} = \frac{z - 6}{4}$ નું છેદબિંદુ શોધો.
A
$(21, 5/3, 10/3)$
B
$(2, 10, 4)$
C
$(-3, 3, 6)$
D
$(5, 7, -2)$

Solution

(A) ધારો કે આપેલી રેખાઓ:
$\frac{x - 5}{3} = \frac{y - 7}{-1} = \frac{z + 2}{1} = r_1$
$\frac{x + 3}{-36} = \frac{y - 3}{2} = \frac{z - 6}{4} = r_2$
પ્રથમ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $(3r_1 + 5, -r_1 + 7, r_1 - 2)$ છે.
બીજી રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $(-36r_2 - 3, 2r_2 + 3, 4r_2 + 6)$ છે.
યામોને સરખાવતા:
$3r_1 + 5 = -36r_2 - 3 \implies 3r_1 + 36r_2 = -8$ (સમી. $1$)
$-r_1 + 7 = 2r_2 + 3 \implies r_1 + 2r_2 = 4 \implies r_1 = 4 - 2r_2$ (સમી. $2$)
$r_1$ ની કિંમત સમી. $1$ માં મૂકતા:
$3(4 - 2r_2) + 36r_2 = -8$
$12 - 6r_2 + 36r_2 = -8$
$30r_2 = -20 \implies r_2 = -2/3$
હવે,$r_1 = 4 - 2(-2/3) = 4 + 4/3 = 16/3$.
પ્રથમ રેખાના યામોમાં $r_1$ ની કિંમત મૂકતા:
$x = 3(16/3) + 5 = 16 + 5 = 21$
$y = -(16/3) + 7 = (-16 + 21)/3 = 5/3$
$z = (16/3) - 2 = (16 - 6)/3 = 10/3$
આમ,છેદબિંદુ $(21, 5/3, 10/3)$ છે.
38
EasyMCQ
રેખાઓ $2x = 3y = -z$ અને $6x = -y = -4z$ વચ્ચેનો ખૂણો ......... $^o$ છે.
A
$0$
B
$30$
C
$45$
D
$90$

Solution

(D) આપેલ રેખાઓ $2x = 3y = -z$ અને $6x = -y = -4z$ છે.
પ્રથમ,આપણે રેખાઓને સંમિત સ્વરૂપ $\frac{x}{a} = \frac{y}{b} = \frac{z}{c}$ માં લખીએ.
પ્રથમ રેખા માટે: $2x = 3y = -z \Rightarrow \frac{x}{1/2} = \frac{y}{1/3} = \frac{z}{-1}$. $6$ વડે ગુણતા,આપણને $\frac{x}{3} = \frac{y}{2} = \frac{z}{-6}$ મળે છે. દિશા ગુણોત્તર $\vec{v_1} = (3, 2, -6)$ છે.
બીજી રેખા માટે: $6x = -y = -4z \Rightarrow \frac{x}{1/6} = \frac{y}{-1} = \frac{z}{-1/4}$. $12$ વડે ગુણતા,આપણને $\frac{x}{2} = \frac{y}{-12} = \frac{z}{-3}$ મળે છે. દિશા ગુણોત્તર $\vec{v_2} = (2, -12, -3)$ છે.
જો બે રેખાઓના દિશા સદિશોનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય હોય તો તે પરસ્પર લંબ હોય છે: $\vec{v_1} \cdot \vec{v_2} = (3)(2) + (2)(-12) + (-6)(-3) = 6 - 24 + 18 = 0$.
ડોટ ગુણાકાર $0$ હોવાથી,રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $90^o$ છે.
39
EasyMCQ
જો રેખાઓ $\frac{x - 1}{-3} = \frac{y - 2}{2k} = \frac{z - 3}{2}$ અને $\frac{x - 1}{3k} = \frac{y - 5}{1} = \frac{z - 6}{-5}$ પરસ્પર લંબ હોય,તો $k =$
A
$-10$
B
$\frac{10}{7}$
C
$\frac{-10}{7}$
D
$\frac{-7}{10}$

Solution

(C) બે રેખાઓ જેના દિક-ગુણોત્તર $(a_1, b_1, c_1)$ અને $(a_2, b_2, c_2)$ હોય,તે પરસ્પર લંબ હોય જો $a_1a_2 + b_1b_2 + c_1c_2 = 0$ થાય.
આપેલ રેખાઓ માટે,દિક-ગુણોત્તર $(-3, 2k, 2)$ અને $(3k, 1, -5)$ છે.
લંબ હોવાની શરત લાગુ પાડતા:
$(-3)(3k) + (2k)(1) + (2)(-5) = 0$
$-9k + 2k - 10 = 0$
$-7k - 10 = 0$
$-7k = 10$
$k = -\frac{10}{7}$.
40
MediumMCQ
બિંદુ $(2, 3, 4)$ નું રેખા $1 - x = \frac{y}{2} = \frac{1}{3}(1 + z)$ થી અંતર કેટલું છે?
A
$\frac{1}{7}\sqrt{35}$
B
$\frac{4}{7}\sqrt{35}$
C
$\frac{2}{7}\sqrt{35}$
D
$\frac{3}{7}\sqrt{35}$

Solution

(D) આપેલ રેખા $1 - x = \frac{y}{2} = \frac{1}{3}(1 + z)$ છે.
રેખાને પ્રમાણિત સ્વરૂપમાં લખતા: $\frac{x - 1}{-1} = \frac{y - 0}{2} = \frac{z - (-1)}{3}$.
ધારો કે બિંદુ $P = (2, 3, 4)$ છે અને રેખા $A = (1, 0, -1)$ માંથી પસાર થાય છે,જેની દિશા સદિશ $\vec{v} = (-1, 2, 3)$ છે.
સદિશ $\vec{AP} = (2-1, 3-0, 4-(-1)) = (1, 3, 5)$.
બિંદુ $P$ નું રેખાથી અંતર $d = \frac{|\vec{AP} \times \vec{v}|}{|\vec{v}|}$ દ્વારા મળે છે.
$\vec{AP} \times \vec{v} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & 3 & 5 \\ -1 & 2 & 3 \end{vmatrix} = \hat{i}(9 - 10) - \hat{j}(3 + 5) + \hat{k}(2 + 3) = -\hat{i} - 8\hat{j} + 5\hat{k}$.
$|\vec{AP} \times \vec{v}| = \sqrt{(-1)^2 + (-8)^2 + 5^2} = \sqrt{1 + 64 + 25} = \sqrt{90} = 3\sqrt{10}$.
$|\vec{v}| = \sqrt{(-1)^2 + 2^2 + 3^2} = \sqrt{1 + 4 + 9} = \sqrt{14}$.
$d = \frac{3\sqrt{10}}{\sqrt{14}} = \frac{3\sqrt{5}}{\sqrt{7}} = \frac{3\sqrt{35}}{7} = \frac{3}{7}\sqrt{35}$.
41
EasyMCQ
સીધી રેખાઓ $\frac{x - 2}{2} = \frac{y - 1}{5} = \frac{z + 3}{-3}$ અને $\frac{x + 1}{-1} = \frac{y - 4}{8} = \frac{z - 5}{4}$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\cos^{-1}\left(\frac{13}{9\sqrt{38}}\right)$
B
$\cos^{-1}\left(\frac{26}{9\sqrt{38}}\right)$
C
$\cos^{-1}\left(\frac{4}{\sqrt{38}}\right)$
D
$\cos^{-1}\left(\frac{2\sqrt{2}}{\sqrt{19}}\right)$

Solution

(B) પ્રથમ રેખાના દિકગુણોત્તર $\vec{a_1} = (2, 5, -3)$ છે.
બીજી રેખાના દિકગુણોત્તર $\vec{a_2} = (-1, 8, 4)$ છે.
બે રેખાઓ જેના દિકગુણોત્તર $(a_1, b_1, c_1)$ અને $(a_2, b_2, c_2)$ હોય તેમની વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ માટેનું સૂત્ર $\cos \theta = \frac{|a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2|}{\sqrt{a_1^2 + b_1^2 + c_1^2} \sqrt{a_2^2 + b_2^2 + c_2^2}}$ છે.
$\cos \theta = \frac{|2(-1) + 5(8) + (-3)(4)|}{\sqrt{2^2 + 5^2 + (-3)^2} \sqrt{(-1)^2 + 8^2 + 4^2}}$
$\cos \theta = \frac{|-2 + 40 - 12|}{\sqrt{4 + 25 + 9} \sqrt{1 + 64 + 16}}$
$\cos \theta = \frac{|26|}{\sqrt{38} \sqrt{81}} = \frac{26}{9\sqrt{38}}$.
તેથી,$\theta = \cos^{-1}\left(\frac{26}{9\sqrt{38}}\right)$.
42
MediumMCQ
ત્રિ-પરિમાણીય અવકાશમાં સમીકરણ $y^2 + z^2 = 0$ નો આલેખ શું છે?
A
$x$-અક્ષ
B
$z$-અક્ષ
C
$y$-અક્ષ
D
$yz$-સમતલ

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ $y^2 + z^2 = 0$ છે.
કોઈપણ વાસ્તવિક સંખ્યા $y$ અને $z$ માટે $y^2 \ge 0$ અને $z^2 \ge 0$ હોવાથી,તેમનો સરવાળો $y^2 + z^2$ ત્યારે જ શૂન્ય થાય જો $y = 0$ અને $z = 0$ બંને એકસાથે હોય.
ત્રિ-પરિમાણીય અવકાશમાં,$y = 0$ અને $z = 0$ નું પાલન કરતા બિંદુઓ $(x, y, z)$ નો સમૂહ એવા તમામ બિંદુઓ દર્શાવે છે જ્યાં $y$-યામ અને $z$-યામ શૂન્ય હોય,$x$ ની કિંમત ગમે તે હોય.
આ બિંદુઓનો સમૂહ $x$-અક્ષ બનાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
43
EasyMCQ
$P(3, 4, 1)$ અને $Q(5, 1, 6)$ માંથી પસાર થતી રેખા $xy$-સમતલને જે બિંદુએ છેદે છે તેના યામ શોધો:
A
$(\frac{3}{5}, \frac{13}{5}, \frac{23}{5})$
B
$(\frac{13}{5}, \frac{23}{5}, \frac{3}{5})$
C
$(\frac{13}{5}, \frac{23}{5}, 0)$
D
$(\frac{13}{5}, 0, 0)$

Solution

(C) $P(3, 4, 1)$ અને $Q(5, 1, 6)$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x-3}{5-3} = \frac{y-4}{1-4} = \frac{z-1}{6-1} = k$ છે.
આને સાદું રૂપ આપતા $\frac{x-3}{2} = \frac{y-4}{-3} = \frac{z-1}{5} = k$ મળે.
આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $(2k+3, -3k+4, 5k+1)$ સ્વરૂપનું હોય.
બિંદુ $xy$-સમતલ પર હોવાથી,તેનો $z$-યામ $0$ હોવો જોઈએ.
તેથી,$5k+1 = 0$,જેનો અર્થ છે કે $k = -\frac{1}{5}$.
$k = -\frac{1}{5}$ ને યામમાં મૂકતા:
$x = 2(-\frac{1}{5}) + 3 = -\frac{2}{5} + \frac{15}{5} = \frac{13}{5}$.
$y = -3(-\frac{1}{5}) + 4 = \frac{3}{5} + \frac{20}{5} = \frac{23}{5}$.
$z = 0$.
આમ,માંગેલ બિંદુ $(\frac{13}{5}, \frac{23}{5}, 0)$ છે.
44
EasyMCQ
બિંદુઓ $(3, 5, -7)$ અને $(-2, 1, 8)$ ને જોડતી રેખા $yz$-સમતલને કયા બિંદુએ મળે છે?
A
$\left( 0, \frac{13}{5}, 2 \right)$
B
$\left( 2, 0, \frac{13}{5} \right)$
C
$\left( 0, 2, \frac{13}{5} \right)$
D
$(2, 2, 0)$

Solution

(A) બિંદુઓ $(x_1, y_1, z_1) = (3, 5, -7)$ અને $(x_2, y_2, z_2) = (-2, 1, 8)$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$\frac{x - 3}{-2 - 3} = \frac{y - 5}{1 - 5} = \frac{z - (-7)}{8 - (-7)}$
$\frac{x - 3}{-5} = \frac{y - 5}{-4} = \frac{z + 7}{15} = K$
આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $(x, y, z) = (-5K + 3, -4K + 5, 15K - 7)$ દ્વારા મળે છે.
રેખા $yz$-સમતલને મળે છે,તેથી $x$-યામ $0$ હોવો જોઈએ.
$-5K + 3 = 0 \Rightarrow K = \frac{3}{5}$.
$K = \frac{3}{5}$ ની કિંમત યામોમાં મૂકતા:
$x = -5(\frac{3}{5}) + 3 = 0$
$y = -4(\frac{3}{5}) + 5 = -\frac{12}{5} + \frac{25}{5} = \frac{13}{5}$
$z = 15(\frac{3}{5}) - 7 = 9 - 7 = 2$
આમ,છેદબિંદુ $\left( 0, \frac{13}{5}, 2 \right)$ છે.
45
MediumMCQ
બિંદુ $(1, 2, -4)$ માંથી પસાર થતી અને બે રેખાઓ $\frac{x - 8}{3} = \frac{y + 19}{-16} = \frac{z - 10}{7}$ અને $\frac{x - 15}{3} = \frac{y - 29}{8} = \frac{z - 5}{-5}$ ને લંબ હોય તેવી રેખાનું સમીકરણ શોધો.
A
$\frac{x - 1}{2} = \frac{y - 2}{3} = \frac{z + 4}{6}$
B
$\frac{x - 1}{-2} = \frac{y - 2}{3} = \frac{z + 4}{8}$
C
$\frac{x - 1}{2} = \frac{y - 2}{3} = \frac{z + 4}{6}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે જરૂરી રેખાના દિકગુણોત્તર $(l, m, n)$ છે.
રેખા $(3, -16, 7)$ અને $(3, 8, -5)$ દિકગુણોત્તર ધરાવતી રેખાઓને લંબ હોવાથી:
$3l - 16m + 7n = 0$ $(i)$
$3l + 8m - 5n = 0$ (ii)
$(i)$ માંથી (ii) બાદ કરતા: $-24m + 12n = 0 \implies 24m = 12n \implies n = 2m$.
$(i)$ માં $n = 2m$ મૂકતા: $3l - 16m + 7(2m) = 0 \implies 3l - 16m + 14m = 0 \implies 3l = 2m \implies l = \frac{2}{3}m$.
જો $m = 3$ લઈએ,તો $l = 2$ અને $n = 6$ મળે.
આમ,દિકગુણોત્તર $(2, 3, 6)$ છે.
બિંદુ $(1, 2, -4)$ માંથી પસાર થતી અને $(2, 3, 6)$ દિકગુણોત્તર ધરાવતી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x - 1}{2} = \frac{y - 2}{3} = \frac{z + 4}{6}$ છે.
46
DifficultMCQ
જે રેખાઓના દિક્કોસાઈન સમીકરણો $al + bm + cn = 0$ અને $fmn + gnl + hlm = 0$ નું પાલન કરે છે,તે પરસ્પર લંબ હશે જો...
A
$\frac{f}{a} + \frac{g}{b} + \frac{h}{c} = 0$
B
$\sqrt{\frac{a}{f}} + \sqrt{\frac{b}{g}} + \sqrt{\frac{c}{h}} = 0$
C
$\sqrt{af} = \sqrt{bg} = \sqrt{ch}$
D
$\sqrt{\frac{a}{f}} = \sqrt{\frac{b}{g}} = \sqrt{\frac{c}{h}}$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણો $al + bm + cn = 0$ અને $fmn + gnl + hlm = 0$ છે.
પ્રથમ સમીકરણ પરથી,$n = -\frac{al + bm}{c}$.
આ કિંમતને બીજા સમીકરણમાં મૂકતા: $fm(-\frac{al + bm}{c}) + gl(-\frac{al + bm}{c}) + hlm = 0$.
$-c$ વડે ગુણતા,આપણને મળે $fm(al + bm) + gl(al + bm) - chlm = 0$.
$aflm + bfm^2 + agl^2 + bglm - chlm = 0$.
$agl^2 + (af + bg - ch)lm + bfm^2 = 0$.
$m^2$ વડે ભાગતા,$ag(\frac{l}{m})^2 + (af + bg - ch)(\frac{l}{m}) + bf = 0$.
ધારો કે બીજ $\frac{l_1}{m_1}$ અને $\frac{l_2}{m_2}$ છે. તો $\frac{l_1 l_2}{m_1 m_2} = \frac{bf}{ag}$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{l_1 l_2}{f/a} = \frac{m_1 m_2}{g/b}$.
તે જ રીતે,$l$ નો લોપ કરતા,આપણને $\frac{m_1 m_2}{g/b} = \frac{n_1 n_2}{h/c}$ મળે છે.
આમ,$\frac{l_1 l_2}{f/a} = \frac{m_1 m_2}{g/b} = \frac{n_1 n_2}{h/c} = k$.
પરસ્પર લંબ રેખાઓ માટે,$l_1 l_2 + m_1 m_2 + n_1 n_2 = 0$.
કિંમતો મૂકતા,$k(\frac{f}{a} + \frac{g}{b} + \frac{h}{c}) = 0$.
$k \neq 0$ હોવાથી,$\frac{f}{a} + \frac{g}{b} + \frac{h}{c} = 0$ મળે છે.
47
EasyMCQ
જો રેખાઓ $\frac{x - 1}{2} = \frac{y + 1}{3} = \frac{z - 1}{4}$ અને $\frac{x - 3}{1} = \frac{y - k}{2} = \frac{z}{1}$ એકબીજાને છેદતી હોય,તો $k =$
A
$\frac{2}{9}$
B
$\frac{9}{2}$
C
$0$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) ધારો કે પ્રથમ રેખા $\frac{x - 1}{2} = \frac{y + 1}{3} = \frac{z - 1}{4} = \lambda$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $(2\lambda + 1, 3\lambda - 1, 4\lambda + 1)$ છે.
ધારો કે બીજી રેખા $\frac{x - 3}{1} = \frac{y - k}{2} = \frac{z}{1} = \mu$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $(\mu + 3, 2\mu + k, \mu)$ છે.
જો રેખાઓ છેદતી હોય,તો $\lambda$ અને $\mu$ એવા મળે કે જેથી યામ સમાન થાય:
$2\lambda + 1 = \mu + 3 \implies 2\lambda - \mu = 2$ $(i)$
$3\lambda - 1 = 2\mu + k \implies 3\lambda - 2\mu = k + 1$ (ii)
$4\lambda + 1 = \mu \implies 4\lambda - \mu = -1$ (iii)
(iii) માંથી $(i)$ બાદ કરતા:
$(4\lambda - \mu) - (2\lambda - \mu) = -1 - 2$
$2\lambda = -3 \implies \lambda = -\frac{3}{2}$.
$\lambda = -\frac{3}{2}$ ને (iii) માં મૂકતા:
$4(-\frac{3}{2}) + 1 = \mu \implies -6 + 1 = \mu \implies \mu = -5$.
$\lambda = -\frac{3}{2}$ અને $\mu = -5$ ને (ii) માં મૂકતા:
$3(-\frac{3}{2}) - 2(-5) = k + 1$
$-\frac{9}{2} + 10 = k + 1$
$k = -\frac{9}{2} + 9 = \frac{9}{2}$.
48
DifficultMCQ
રોકેટની ગતિના સમીકરણો છે: $x = 2t, y = -4t, z = 4t$ જ્યાં સમય $t$ સેકન્ડમાં છે અને ગતિ કરતા બિંદુના યામ કિલોમીટરમાં છે. રોકેટનો માર્ગ શું છે? $10$ સેકન્ડમાં રોકેટ શરૂઆતના બિંદુ $O(0, 0, 0)$ થી કેટલા અંતરે હશે?
A
સીધી રેખા,$60 \text{ km}$
B
સીધી રેખા,$30 \text{ km}$
C
પરવલય,$60 \text{ km}$
D
ઉપવલય,$60 \text{ km}$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણોમાંથી $t$ નો લોપ કરતા,આપણને માર્ગનું સમીકરણ મળે છે:
$\frac{x}{2} = \frac{y}{-4} = \frac{z}{4}$ અથવા $\frac{x}{1} = \frac{y}{-2} = \frac{z}{2}$.
આ ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી એક સીધી રેખા દર્શાવે છે.
$t = 10 \text{ s}$ માટે,યામ નીચે મુજબ છે:
$x = 2(10) = 20 \text{ km}$,
$y = -4(10) = -40 \text{ km}$,
$z = 4(10) = 40 \text{ km}$.
ઉગમબિંદુ $O(0, 0, 0)$ થી અંતર નીચે મુજબ મળે છે:
$d = \sqrt{x^2 + y^2 + z^2} = \sqrt{20^2 + (-40)^2 + 40^2}$
$d = \sqrt{400 + 1600 + 1600} = \sqrt{3600} = 60 \text{ km}$.
49
MediumMCQ
બિંદુ $A(1, 0, 3)$ માંથી બિંદુઓ $B(4, 7, 1)$ અને $C(3, 5, 3)$ ને જોડતી રેખા પર દોરેલા લંબનો લંબપાદ શોધો.
A
$\left( \frac{4}{3}, \frac{5}{3}, \frac{17}{3} \right)$
B
$\left( \frac{5}{3}, \frac{7}{3}, \frac{17}{3} \right)$
C
$\left( \frac{5}{2}, \frac{5}{2}, \frac{15}{2} \right)$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(B) ધારો કે $A = (1, 0, 3)$,$B = (4, 7, 1)$,અને $C = (3, 5, 3)$ છે. ધારો કે $P$ એ $A$ માંથી $BC$ પર દોરેલા લંબનો લંબપાદ છે.
$B$ અને $C$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ $\vec{r} = \vec{b} + \lambda(\vec{c} - \vec{b})$ છે.
$BC$ ના દિકગુણોતરો $(3-4, 5-7, 3-1) = (-1, -2, 2)$ છે.
તેથી,રેખા $BC$ નું સમીકરણ $\frac{x-4}{-1} = \frac{y-7}{-2} = \frac{z-1}{2} = k$ છે.
રેખા $BC$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $P = (4-k, 7-2k, 1+2k)$ સ્વરૂપમાં મળે.
સદિશ $\vec{AP} = (4-k-1, 7-2k-0, 1+2k-3) = (3-k, 7-2k, 2k-2)$ છે.
$AP \perp BC$ હોવાથી,$\vec{AP}$ અને $BC$ ના દિકગુણોતરો $(-1, -2, 2)$ નો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય.
$(3-k)(-1) + (7-2k)(-2) + (2k-2)(2) = 0$
$-3 + k - 14 + 4k + 4k - 4 = 0$
$9k - 21 = 0 \Rightarrow 9k = 21 \Rightarrow k = \frac{21}{9} = \frac{7}{3}$.
$k = \frac{7}{3}$ ને $P$ ના યામમાં મૂકતા:
$x = 4 - \frac{7}{3} = \frac{5}{3}$
$y = 7 - 2(\frac{7}{3}) = \frac{7}{3}$
$z = 1 + 2(\frac{7}{3}) = \frac{17}{3}$
આમ,લંબનો લંબપાદ $\left( \frac{5}{3}, \frac{7}{3}, \frac{17}{3} \right)$ છે.
50
DifficultMCQ
જો બે રેખાઓના દિકગુણોત્તર $3lm - 4ln + mn = 0$ અને $l + 2m + 3n = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે,તો તેમની વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો થાય?
A
$\pi /2$
B
$\pi /3$
C
$\pi /4$
D
$\pi /6$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણો $3lm - 4ln + mn = 0$ અને $l + 2m + 3n = 0$ છે.
બીજા સમીકરણ પરથી,$l = -2m - 3n$.
આ કિંમત પ્રથમ સમીકરણમાં મૂકતા: $3(-2m - 3n)m - 4(-2m - 3n)n + mn = 0$.
$-6m^2 - 9mn + 8mn + 12n^2 + mn = 0$.
$-6m^2 + 12n^2 = 0$,જેનો અર્થ છે $m^2 = 2n^2$,તેથી $m = \pm \sqrt{2}n$.
કિસ્સો $1$: $m = \sqrt{2}n$. તો $l = -2(\sqrt{2}n) - 3n = -(2\sqrt{2} + 3)n$. દિકગુણોત્તર $(-(2\sqrt{2} + 3), \sqrt{2}, 1)$ મળે.
કિસ્સો $2$: $m = -\sqrt{2}n$. તો $l = -2(-\sqrt{2}n) - 3n = (2\sqrt{2} - 3)n$. દિકગુણોત્તર $((2\sqrt{2} - 3), -\sqrt{2}, 1)$ મળે.
ધારો કે દિકગુણોત્તર $(a_1, b_1, c_1)$ અને $(a_2, b_2, c_2)$ છે.
$a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2 = (-(2\sqrt{2} + 3))(2\sqrt{2} - 3) + (\sqrt{2})(-\sqrt{2}) + (1)(1)$.
$= -((2\sqrt{2})^2 - 3^2) - 2 + 1 = -(8 - 9) - 1 = 1 - 1 = 0$.
દિકગુણોત્તરનો ડોટ ગુણાકાર $0$ હોવાથી,રેખાઓ પરસ્પર લંબ છે.
તેથી,તેમની વચ્ચેનો ખૂણો $\pi /2$ છે.

THREE DIMENSIONAL GEOMETRY — Line · Frequently Asked Questions

1Are these THREE DIMENSIONAL GEOMETRY questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a THREE DIMENSIONAL GEOMETRY Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.