Gujarati

Line and Plane Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · THREE DIMENSIONAL GEOMETRY · Line and Plane

623+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 623 questions in Gujarati

401
EasyMCQ
$(1, 2, 3)$ માંથી પસાર થતી અને સમતલો $x - y + 2z = 5$ તથા $3x + y + z = 6$ ને સમાંતર રેખાનું સમીકરણ શોધો.
A
$\frac{x-1}{-3} = \frac{y-2}{5} = \frac{z-3}{4}$
B
$\frac{x-1}{-3} = \frac{y-2}{-5} = \frac{z-3}{4}$
C
$\frac{x-1}{4} = \frac{y-2}{5} = \frac{z-3}{3}$
D
$\frac{x-1}{5} = \frac{y-2}{7} = \frac{z-3}{1}$

Solution

(A) રેખા બિંદુ $(1, 2, 3)$ માંથી પસાર થાય છે અને સમતલો $x - y + 2z = 5$ તથા $3x + y + z = 6$ ને સમાંતર છે.
સમતલોના અભિલંબ સદિશો $\vec{n_1} = \hat{i} - \hat{j} + 2\hat{k}$ અને $\vec{n_2} = 3\hat{i} + \hat{j} + \hat{k}$ છે.
રેખાની દિશાનો સદિશ $\vec{v}$ એ અભિલંબ સદિશોના સદિશ ગુણાકાર (cross product) ને સમાંતર હોય: $\vec{v} = \vec{n_1} \times \vec{n_2}$.
$\vec{v} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & -1 & 2 \\ 3 & 1 & 1 \end{vmatrix} = \hat{i}(-1 - 2) - \hat{j}(1 - 6) + \hat{k}(1 + 3) = -3\hat{i} + 5\hat{j} + 4\hat{k}$.
બિંદુ $(x_1, y_1, z_1)$ માંથી પસાર થતી અને દિશા સદિશ $(a, b, c)$ ધરાવતી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x-x_1}{a} = \frac{y-y_1}{b} = \frac{z-z_1}{c}$ છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $\frac{x-1}{-3} = \frac{y-2}{5} = \frac{z-3}{4}$ મળે છે.
402
EasyMCQ
સમતલો $3x + 2y + z - 5 = 0$ અને $x + y - 2z - 3 = 0$ ના છેદથી બનતી રેખાનું સંમિત સમીકરણ શું છે?
A
$\frac{x-1}{5} = \frac{y-4}{7} = \frac{z-0}{1}$
B
$\frac{x+1}{5} = \frac{y+4}{7} = \frac{z-0}{1}$
C
$\frac{x+1}{-5} = \frac{y-4}{7} = \frac{z-0}{1}$
D
$\frac{x-1}{-5} = \frac{y-4}{7} = \frac{z-0}{1}$

Solution

(C) ધારો કે જરૂરી રેખાના દિકગુણોત્તર $a, b, c$ છે. રેખા બંને સમતલોમાં હોવાથી,તે બંને સમતલોના અભિલંબને લંબ છે. તેથી,$3a + 2b + c = 0$ અને $a + b - 2c = 0$.
ક્રોસ પ્રોડક્ટની રીતનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{a}{(2)(-2) - (1)(1)} = \frac{b}{(1)(1) - (3)(-2)} = \frac{c}{(3)(1) - (2)(1)}$
$\frac{a}{-5} = \frac{b}{7} = \frac{c}{1}$.
રેખા પરનું બિંદુ શોધવા માટે,આપણે આપેલા સમતલના સમીકરણોમાં $z = 0$ મૂકીએ:
$3x + 2y = 5$ અને $x + y = 3$.
આને ઉકેલતા,બીજા સમીકરણને $2$ વડે ગુણતા: $2x + 2y = 6$.
પ્રથમ સમીકરણમાંથી બાદ કરતા: $(3x - 2x) = 5 - 6 \Rightarrow x = -1$.
$x = -1$ ને $x + y = 3$ માં મૂકતા,આપણને $-1 + y = 3 \Rightarrow y = 4$ મળે છે.
તેથી,બિંદુ $(-1, 4, 0)$ છે.
સંમિત સમીકરણ $\frac{x - (-1)}{-5} = \frac{y - 4}{7} = \frac{z - 0}{1}$ છે,એટલે કે $\frac{x+1}{-5} = \frac{y-4}{7} = \frac{z-0}{1}$.
403
MediumMCQ
સમતલો $x+y+z=1$ અને $3x+4y+5z=2$ ની છેદરેખામાંથી પસાર થતા અને $XY$-સમતલને લંબ હોય તેવા સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$2x+y-3=0$
B
$x-2y+3=0$
C
$x-3y-2=0$
D
$2x-y+6=0$

Solution

(A) સમતલો $P_1: x+y+z-1=0$ અને $P_2: 3x+4y+5z-2=0$ ની છેદરેખામાંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ $P_1 + \lambda P_2 = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(x+y+z-1) + \lambda(3x+4y+5z-2) = 0$
$(1+3\lambda)x + (1+4\lambda)y + (1+5\lambda)z - (1+2\lambda) = 0$.
આ સમતલ $XY$-સમતલને લંબ છે. $XY$-સમતલનું સમીકરણ $z=0$ છે અને તેનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n_1} = (0, 0, 1)$ છે.
આપણા જરૂરી સમતલનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n_2} = (1+3\lambda, 1+4\lambda, 1+5\lambda)$ છે.
સમતલો લંબ હોવાથી,તેમના અભિલંબ સદિશોનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થવો જોઈએ:
$\vec{n_1} \cdot \vec{n_2} = 0 \implies (0)(1+3\lambda) + (0)(1+4\lambda) + (1)(1+5\lambda) = 0$.
$1+5\lambda = 0 \implies \lambda = -\frac{1}{5}$.
$\lambda = -\frac{1}{5}$ ને સમીકરણમાં મૂકતા:
$(x+y+z-1) - \frac{1}{5}(3x+4y+5z-2) = 0$.
$5(x+y+z-1) - (3x+4y+5z-2) = 0$.
$5x+5y+5z-5 - 3x-4y-5z+2 = 0$.
$2x+y-3=0$.
404
MediumMCQ
સમતલો $2x-y+z-3=0$ અને $4x-3y+5z+9=0$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા અને રેખા $\frac{x+1}{2}=\frac{y+3}{4}=\frac{z-3}{5}$ ને સમાંતર સમતલનું સમીકરણ $\alpha x+\beta y+\gamma z+d=0$ છે. તો $\alpha+\beta+\gamma+d=$
A
$48$
B
$-48$
C
$84$
D
$45$

Solution

(B) સમતલો $P_1: 2x-y+z-3=0$ અને $P_2: 4x-3y+5z+9=0$ ના છેદમાંથી પસાર થતા સમતલોના સમૂહનું સમીકરણ $P_1 + \lambda P_2 = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(2x-y+z-3) + \lambda(4x-3y+5z+9) = 0$
$(2+4\lambda)x + (-1-3\lambda)y + (1+5\lambda)z + (-3+9\lambda) = 0$.
સમતલ એ $(2, 4, 5)$ દિશા ગુણોત્તર ધરાવતી રેખાને સમાંતર હોવાથી,સમતલનો અભિલંબ સદિશ રેખાના દિશા સદિશને લંબ છે.
તેથી,$2(2+4\lambda) + 4(-1-3\lambda) + 5(1+5\lambda) = 0$.
$4 + 8\lambda - 4 - 12\lambda + 5 + 25\lambda = 0$.
$21\lambda + 5 = 0 \implies \lambda = -\frac{5}{21}$.
$\lambda$ ની કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા:
$(2 - \frac{20}{21})x + (-1 + \frac{15}{21})y + (1 - \frac{25}{21})z + (-3 - \frac{45}{21}) = 0$.
$(\frac{42-20}{21})x + (\frac{-21+15}{21})y + (\frac{21-25}{21})z + (\frac{-63-45}{21}) = 0$.
$22x - 6y - 4z - 108 = 0$.
$2$ વડે ભાગતા: $11x - 3y - 2z - 54 = 0$.
અહીં $\alpha=11, \beta=-3, \gamma=-2, d=-54$.
$\alpha+\beta+\gamma+d = 11 - 3 - 2 - 54 = -48$.
405
MediumMCQ
જો બિંદુ $P(1, -2, 1)$ નું સમતલ $x + 2y - 2z = \alpha$ થી અંતર,જ્યાં $\alpha > 0$,$5$ એકમ હોય,તો $P$ માંથી સમતલ પરના લંબપાદના યામ શોધો.
A
$\left(2, \frac{2}{3}, -\frac{10}{3}\right)$
B
$\left(\frac{8}{3}, \frac{2}{3}, -\frac{1}{3}\right)$
C
$\left(\frac{4}{3}, \frac{2}{3}, -\frac{8}{3}\right)$
D
$\left(\frac{8}{3}, \frac{4}{3}, -\frac{7}{3}\right)$

Solution

(D) બિંદુ $P(x_1, y_1, z_1) = (1, -2, 1)$ નું સમતલ $Ax + By + Cz - D = 0$ થી અંતર $d = \frac{|Ax_1 + By_1 + Cz_1 - D|}{\sqrt{A^2 + B^2 + C^2}}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
આપેલ સમતલ $x + 2y - 2z - \alpha = 0$ માટે,$A=1, B=2, C=-2, D=\alpha$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $5 = \frac{|1(1) + 2(-2) - 2(1) - \alpha|}{\sqrt{1^2 + 2^2 + (-2)^2}} = \frac{|1 - 4 - 2 - \alpha|}{\sqrt{9}} = \frac{|-5 - \alpha|}{3}$.
$\alpha > 0$ હોવાથી,$|-5 - \alpha| = 5 + \alpha$ થાય. તેથી,$5 = \frac{5 + \alpha}{3} \implies 15 = 5 + \alpha \implies \alpha = 10$.
સમતલનું સમીકરણ $x + 2y - 2z = 10$ છે.
$P(1, -2, 1)$ માંથી પસાર થતી અને સમતલને લંબ રેખાના દિકગુણોત્તર $(1, 2, -2)$ છે. રેખાનું સમીકરણ $\frac{x-1}{1} = \frac{y+2}{2} = \frac{z-1}{-2} = k$ છે.
આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $(k+1, 2k-2, -2k+1)$ સ્વરૂપનું છે.
આ બિંદુ સમતલ પર હોવાથી: $(k+1) + 2(2k-2) - 2(-2k+1) = 10$.
$k + 1 + 4k - 4 + 4k - 2 = 10 \implies 9k - 5 = 10 \implies 9k = 15 \implies k = \frac{5}{3}$.
$k = \frac{5}{3}$ ને બિંદુના યામમાં મૂકતા: $x = \frac{5}{3} + 1 = \frac{8}{3}$,$y = 2(\frac{5}{3}) - 2 = \frac{4}{3}$,$z = -2(\frac{5}{3}) + 1 = -\frac{7}{3}$.
આમ,લંબપાદના યામ $\left(\frac{8}{3}, \frac{4}{3}, -\frac{7}{3}\right)$ છે.
406
MediumMCQ
બિંદુ $P(3, 8, 2)$ નું રેખા $\frac{x-1}{2} = \frac{y-3}{4} = \frac{z-2}{3}$ થી સમતલ $3x + 2y - 2z + 15 = 0$ ને સમાંતર માપેલું અંતર કેટલું છે ($\text{ એકમ}$ માં)?
A
$7$
B
$6$
C
$8$
D
$10$

Solution

(A) ધારો કે રેખા $L: \frac{x-1}{2} = \frac{y-3}{4} = \frac{z-2}{3} = k$ છે. રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $Q(2k+1, 4k+3, 3k+2)$ છે।
સદિશ $\vec{PQ} = (2k+1-3, 4k+3-8, 3k+2-2) = (2k-2, 4k-5, 3k)$.
રેખાખંડ $PQ$ એ સમતલ $3x + 2y - 2z + 15 = 0$ ને સમાંતર છે, તેથી તે સમતલના અભિલંબ $\vec{n} = (3, 2, -2)$ ને લંબ હશે।
તેથી, $\vec{PQ} \cdot \vec{n} = 0$.
$(2k-2)(3) + (4k-5)(2) + (3k)(-2) = 0$.
$6k - 6 + 8k - 10 - 6k = 0$.
$8k - 16 = 0 \implies k = 2$.
$k=2$ મૂકતા, $\vec{PQ} = (2(2)-2, 4(2)-5, 3(2)) = (2, 3, 6)$.
અંતર એ $\vec{PQ}$ નું માન છે: $\sqrt{2^2 + 3^2 + 6^2} = \sqrt{4 + 9 + 36} = \sqrt{49} = 7 \text{ એકમ}$.
407
MediumMCQ
રેખા $\bar{r} = 3\hat{i} - 2\hat{j} + \hat{k} + \lambda(\hat{i} - 2\hat{j})$ અને સમતલ $\bar{r} \cdot (2\hat{i} + \hat{j} + \hat{k}) = 4$ વચ્ચેનું અંતર શોધો.
A
$\frac{1}{\sqrt{6}}$ એકમ
B
$\frac{3}{\sqrt{6}}$ એકમ
C
$\frac{2}{\sqrt{6}}$ એકમ
D
$\frac{5}{\sqrt{6}}$ એકમ

Solution

(A) રેખાનું સમીકરણ $\bar{r} = \bar{a} + \lambda \bar{b}$ છે,જ્યાં $\bar{a} = 3\hat{i} - 2\hat{j} + \hat{k}$ અને $\bar{b} = \hat{i} - 2\hat{j}$ છે.
સમતલનું સમીકરણ $\bar{r} \cdot \bar{n} = d$ છે,જ્યાં $\bar{n} = 2\hat{i} + \hat{j} + \hat{k}$ અને $d = 4$ છે.
સૌ પ્રથમ,$\bar{b} \cdot \bar{n} = (1)(2) + (-2)(1) + (0)(1) = 2 - 2 + 0 = 0$ ગણીને તપાસો કે રેખા સમતલને સમાંતર છે કે નહીં.
$\bar{b} \cdot \bar{n} = 0$ હોવાથી,રેખા સમતલને સમાંતર છે.
સમાંતર રેખા અને સમતલ વચ્ચેનું અંતર $D = \frac{|\bar{a} \cdot \bar{n} - d|}{|\bar{n}|}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
$\bar{a} \cdot \bar{n} = (3)(2) + (-2)(1) + (1)(1) = 6 - 2 + 1 = 5$ ગણો.
$|\bar{n}| = \sqrt{2^2 + 1^2 + 1^2} = \sqrt{4 + 1 + 1} = \sqrt{6}$ ગણો.
આમ,$D = \frac{|5 - 4|}{\sqrt{6}} = \frac{1}{\sqrt{6}}$ એકમ.
408
MediumMCQ
બિંદુ $(1,1,1)$ માંથી પસાર થતા અને $x+2y-z+1=0$ તથા $3x-y-4z+3=0$ ના છેદરેખામાંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$4x-3y-2z+1=0$
B
$3x-2y+2z-3=0$
C
$8x-5y-11z+8=0$
D
$5x-4y+2z-3=0$

Solution

(C) બે સમતલો $P_1: x+2y-z+1=0$ અને $P_2: 3x-y-4z+3=0$ ના છેદમાંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ $P_1 + \lambda P_2 = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(x+2y-z+1) + \lambda(3x-y-4z+3) = 0$.
આ સમતલ બિંદુ $(1,1,1)$ માંથી પસાર થતું હોવાથી,આપણે $x=1, y=1, z=1$ સમીકરણમાં મૂકીએ:
$(1+2(1)-1+1) + \lambda(3(1)-1-4(1)+3) = 0$.
$(1+2-1+1) + \lambda(3-1-4+3) = 0$.
$3 + \lambda(1) = 0 \implies \lambda = -3$.
હવે $\lambda = -3$ ને મુખ્ય સમીકરણમાં મૂકતા:
$(x+2y-z+1) - 3(3x-y-4z+3) = 0$.
$x+2y-z+1 - 9x+3y+12z-9 = 0$.
$-8x + 5y + 11z - 8 = 0$.
$-1$ વડે ગુણતા,આપણને $8x - 5y - 11z + 8 = 0$ મળે છે.
409
MediumMCQ
બે સમતલો $\overline{r} \cdot(2 \hat{i}-3 \hat{j}+4 \hat{k})=1$ અને $\overline{r} \cdot(\hat{i}-\hat{j})+4=0$ ની છેદરેખામાંથી પસાર થતા અને સમતલ $\overline{r} \cdot(2 \hat{i}-\hat{j}+\hat{k})+8=0$ ને લંબ હોય તેવા સમતલનું સમીકરણ $\overline{r} \cdot(-5 \hat{i}+2 \hat{j}+12 \hat{k})=\mu$ છે. તો $\mu$ ની કિંમત શોધો.
A
$37$
B
$-37$
C
$47$
D
$8$

Solution

(C) બે સમતલો $P_1: \overline{r} \cdot \overline{n}_1 = d_1$ અને $P_2: \overline{r} \cdot \overline{n}_2 = d_2$ ની છેદરેખામાંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ $(\overline{r} \cdot \overline{n}_1 - d_1) + \lambda(\overline{r} \cdot \overline{n}_2 - d_2) = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ સમતલો $P_1: \overline{r} \cdot(2 \hat{i}-3 \hat{j}+4 \hat{k}) - 1 = 0$ અને $P_2: \overline{r} \cdot(\hat{i}-\hat{j}) + 4 = 0$ છે.
માગેલ સમતલનું સમીકરણ $\overline{r} \cdot((2+\lambda) \hat{i} + (-3-\lambda) \hat{j} + 4 \hat{k}) - 1 + 4\lambda = 0$ થશે.
આ સમતલ $\overline{r} \cdot(2 \hat{i}-\hat{j}+\hat{k}) + 8 = 0$ ને લંબ છે.
તેથી,તેમના અભિલંબ સદિશોનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય: $(2+\lambda)(2) + (-3-\lambda)(-1) + (4)(1) = 0$.
$4 + 2\lambda + 3 + \lambda + 4 = 0 \implies 3\lambda + 11 = 0 \implies \lambda = -\frac{11}{3}$.
$\lambda$ ની કિંમત સમતલના સમીકરણમાં મૂકતા: $\overline{r} \cdot((2-\frac{11}{3}) \hat{i} + (-3+\frac{11}{3}) \hat{j} + 4 \hat{k}) - 1 + 4(-\frac{11}{3}) = 0$.
$\overline{r} \cdot(-\frac{5}{3} \hat{i} + \frac{2}{3} \hat{j} + 4 \hat{k}) - 1 - \frac{44}{3} = 0$.
$3$ વડે ગુણતા: $\overline{r} \cdot(-5 \hat{i} + 2 \hat{j} + 12 \hat{k}) - 3 - 44 = 0$.
$\overline{r} \cdot(-5 \hat{i} + 2 \hat{j} + 12 \hat{k}) = 47$.
$\overline{r} \cdot(-5 \hat{i} + 2 \hat{j} + 12 \hat{k}) = \mu$ સાથે સરખાવતા,આપણને $\mu = 47$ મળે છે.
410
DifficultMCQ
ધારો કે $P$ એ સમતલ $x-y+z=3$ ની સાપેક્ષમાં બિંદુ $(3,1,7)$ નું પ્રતિબિંબ છે. તો $P$ માંથી પસાર થતા અને સુરેખા $\frac{x}{1}=\frac{y}{2}=\frac{z}{1}$ ને સમાવતા સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$-4y-x+7z=0$
B
$x-4y-7z=0$
C
$x-4y+7z=0$
D
$x+4y+7z=0$

Solution

(C) સમતલ $x-y+z=3$ નો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = (1, -1, 1)$ છે.
ધારો કે $Q = (3, 1, 7)$. $Q$ માંથી પસાર થતી અને સમતલને લંબ રેખા $\frac{x-3}{1} = \frac{y-1}{-1} = \frac{z-7}{1} = \lambda$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $(\lambda+3, -\lambda+1, \lambda+7)$ છે.
સમતલ સાથેના છેદબિંદુ $M$ માટે,$(\lambda+3) - (-\lambda+1) + (\lambda+7) = 3$,જેનું સાદુંરૂપ $3\lambda + 9 = 3$ થાય છે,તેથી $3\lambda = -6$,એટલે કે $\lambda = -2$.
આમ,$M = (-2+3, -(-2)+1, -2+7) = (1, 3, 5)$.
$M$ એ $PQ$ નું મધ્યબિંદુ હોવાથી,જો $P = (a, b, c)$ હોય,તો $\frac{3+a}{2} = 1, \frac{1+b}{2} = 3, \frac{7+c}{2} = 5$.
આનાથી $a = -1, b = 5, c = 3$ મળે છે,તેથી $P = (-1, 5, 3)$.
સમતલ $P(-1, 5, 3)$ માંથી પસાર થાય છે અને રેખા $\frac{x}{1} = \frac{y}{2} = \frac{z}{1}$ ને સમાવે છે,જે ઉગમબિંદુ $O(0, 0, 0)$ માંથી પસાર થાય છે અને દિશા સદિશ $\vec{v} = (1, 2, 1)$ ધરાવે છે.
જરૂરી સમતલનો અભિલંબ $\vec{n'} = \vec{OP} \times \vec{v} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ -1 & 5 & 3 \\ 1 & 2 & 1 \end{vmatrix} = \hat{i}(5-6) - \hat{j}(-1-3) + \hat{k}(-2-5) = -\hat{i} + 4\hat{j} - 7\hat{k}$ છે.
સમતલનું સમીકરણ $-1(x-0) + 4(y-0) - 7(z-0) = 0$ છે,જે $-x + 4y - 7z = 0$ અથવા $x - 4y + 7z = 0$ થાય છે.
Solution diagram
411
MediumMCQ
રેખા $\frac{x}{3}=\frac{y}{2}=\frac{z}{4}$ ને સમાવતા અને રેખાઓ $\frac{x}{4}=\frac{y}{3}=\frac{z}{2}$ અને $\frac{x}{2}=\frac{y}{-4}=\frac{z}{3}$ ને સમાવતા સમતલને લંબ હોય તેવા સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$6x - 67y - 29z = 0$
B
$6x + 67y - 29z = 0$
C
$6x - 67y + 29z = 0$
D
$6x + 67y + 29z = 0$

Solution

(C) ધારો કે જરૂરી સમતલ $P_1$ છે. તે રેખા $L_1: \frac{x}{3}=\frac{y}{2}=\frac{z}{4}$ ને સમાવે છે,તેથી તેનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n}_1$ એ $\vec{v}_1 = (3, 2, 4)$ ને લંબ છે.
ધારો કે $P_2$ એ રેખાઓ $L_2: \frac{x}{4}=\frac{y}{3}=\frac{z}{2}$ અને $L_3: \frac{x}{2}=\frac{y}{-4}=\frac{z}{3}$ ને સમાવતું સમતલ છે.
$P_2$ નો અભિલંબ સદિશ $\vec{n}_2 = \vec{v}_2 \times \vec{v}_3 = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 4 & 3 & 2 \\ 2 & -4 & 3 \end{vmatrix} = 17\hat{i} - 8\hat{j} - 22\hat{k}$ છે.
કારણ કે $P_1 \perp P_2$,તેથી $\vec{n}_1$ એ $\vec{n}_2 = (17, -8, -22)$ ને લંબ છે.
આમ,$\vec{n}_1 = \vec{v}_1 \times \vec{n}_2 = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 3 & 2 & 4 \\ 17 & -8 & -22 \end{vmatrix} = -12\hat{i} + 134\hat{j} - 58\hat{k}$.
$-2$ વડે ભાગતા,આપણને અભિલંબ સદિશ $(6, -67, 29)$ મળે છે.
તેથી સમતલનું સમીકરણ $6x - 67y + 29z = 0$ છે.
412
EasyMCQ
રેખા $\frac{x}{2}=\frac{y}{3}=\frac{z}{4}$ ને સમાવતા અને રેખાઓ $\frac{x}{3}=\frac{y}{4}=\frac{z}{2}$ અને $\frac{x}{4}=\frac{y}{2}=\frac{z}{3}$ ને સમાવતા સમતલને લંબ હોય તેવા સમતલનું સમીકરણ શોધો:
A
$x+2y-2z=0$
B
$3x+2y-2z=0$
C
$x-2y+z=0$
D
$5x+2y-4z=0$

Solution

(C) ધારો કે માંગેલ સમતલ $P_1$ છે. તે રેખા $L_1: \frac{x}{2}=\frac{y}{3}=\frac{z}{4}$ ને સમાવે છે,તેથી તેનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n}_1$ એ $\vec{v}_1 = (2, 3, 4)$ ને લંબ છે.
ધારો કે $P_2$ એ રેખાઓ $L_2: \frac{x}{3}=\frac{y}{4}=\frac{z}{2}$ અને $L_3: \frac{x}{4}=\frac{y}{2}=\frac{z}{3}$ ને સમાવતું સમતલ છે.
$P_2$ નો અભિલંબ સદિશ $\vec{n}_2$ એ $L_2$ અને $L_3$ ના દિશા સદિશોના ક્રોસ પ્રોડક્ટ દ્વારા મળે છે:
$\vec{n}_2 = (3, 4, 2) \times (4, 2, 3) = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 3 & 4 & 2 \\ 4 & 2 & 3 \end{vmatrix} = \hat{i}(12-4) - \hat{j}(9-8) + \hat{k}(6-16) = (8, -1, -10)$.
આમ,સમતલ $P_2$ નું સમીકરણ $8x - y - 10z = 0$ છે.
$P_1$ એ $P_2$ ને લંબ હોવાથી,તેનો અભિલંબ $\vec{n}_1$ એ $\vec{n}_2 = (8, -1, -10)$ ને લંબ છે.
વળી,$\vec{n}_1$ એ $\vec{v}_1 = (2, 3, 4)$ ને પણ લંબ છે.
તેથી,$\vec{n}_1 = \vec{v}_1 \times \vec{n}_2 = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 2 & 3 & 4 \\ 8 & -1 & -10 \end{vmatrix} = \hat{i}(-30+4) - \hat{j}(-20-32) + \hat{k}(-2-24) = (-26, 52, -26)$.
$-26$ વડે ભાગતા,આપણને અભિલંબ સદિશ $(1, -2, 1)$ મળે છે.
સમતલનું સમીકરણ $1(x-0) - 2(y-0) + 1(z-0) = 0$ એટલે કે $x - 2y + z = 0$ થાય છે.
413
EasyMCQ
ધારો કે $L$ એ સમતલો $2x + 3y + z = 1$ અને $x + 3y + 2z = 2$ ની છેદરેખા છે. જો $L$ એ ધન $X$-અક્ષ સાથે $\alpha$ ખૂણો બનાવતી હોય,તો $\cos \alpha$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$\frac{1}{\sqrt{2}}$
C
$\frac{1}{\sqrt{3}}$
D
$\frac{1}{2}$

Solution

(C) આપેલ સમતલોના અભિલંબ સદિશો $\vec{n}_1 = 2\hat{i} + 3\hat{j} + \hat{k}$ અને $\vec{n}_2 = \hat{i} + 3\hat{j} + 2\hat{k}$ છે.
રેખા $L$ એ આ બંને સમતલોની છેદરેખા હોવાથી,તે બંને અભિલંબ સદિશોને લંબ છે.
તેથી,રેખા $L$ નો દિશા સદિશ $\vec{v}$ એ $\vec{n}_1 \times \vec{n}_2$ દ્વારા મળે છે:
$\vec{v} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 2 & 3 & 1 \\ 1 & 3 & 2 \end{vmatrix} = \hat{i}(6-3) - \hat{j}(4-1) + \hat{k}(6-3) = 3\hat{i} - 3\hat{j} + 3\hat{k}$.
આપણે દિશા સદિશને $\vec{u} = \hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$ તરીકે સરળ બનાવી શકીએ છીએ.
રેખા ધન $X$-અક્ષ (જે એકમ સદિશ $\hat{i}$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે) સાથે જે ખૂણો $\alpha$ બનાવે છે તે $\cos \alpha = \frac{\vec{u} \cdot \hat{i}}{|\vec{u}| |\hat{i}|}$ દ્વારા મળે છે.
અદિશ ગુણાકારની ગણતરી: $\vec{u} \cdot \hat{i} = (1)(1) + (-1)(0) + (1)(0) = 1$.
માનની ગણતરી: $|\vec{u}| = \sqrt{1^2 + (-1)^2 + 1^2} = \sqrt{3}$.
આમ,$\cos \alpha = \frac{1}{\sqrt{3} \times 1} = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
414
MediumMCQ
બિંદુ $(2,-1,-3)$ માંથી પસાર થતા અને રેખાઓ $\frac{x-1}{3}=\frac{y+2}{2}=\frac{z}{-4}$ અને $\frac{x}{2}=\frac{y-1}{-3}=\frac{z-2}{2}$ ને સમાંતર સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$8x+14y+13z+37=0$
B
$2x+y+z=0$
C
$3x-y-z-10=0$
D
$8x+y-13z+27=0$

Solution

(A) બિંદુ $\vec{a}$ માંથી પસાર થતા અને બે રેખાઓ જેના દિશા સદિશો $\vec{b}$ અને $\vec{c}$ છે તેને સમાંતર સમતલનું સમીકરણ $(\vec{r} - \vec{a}) \cdot (\vec{b} \times \vec{c}) = 0$ અથવા $\vec{r} \cdot (\vec{b} \times \vec{c}) = \vec{a} \cdot (\vec{b} \times \vec{c})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,બિંદુ $\vec{a} = 2\hat{i} - \hat{j} - 3\hat{k}$ છે અને રેખાઓના દિશા સદિશો $\vec{b} = 3\hat{i} + 2\hat{j} - 4\hat{k}$ અને $\vec{c} = 2\hat{i} - 3\hat{j} + 2\hat{k}$ છે.
પ્રથમ,અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = \vec{b} \times \vec{c}$ ની ગણતરી કરો:
$\vec{n} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 3 & 2 & -4 \\ 2 & -3 & 2 \end{vmatrix} = \hat{i}(4 - 12) - \hat{j}(6 - (-8)) + \hat{k}(-9 - 4) = -8\hat{i} - 14\hat{j} - 13\hat{k}$.
હવે,$\vec{a} \cdot \vec{n}$ ની ગણતરી કરો:
$\vec{a} \cdot \vec{n} = (2)(-8) + (-1)(-14) + (-3)(-13) = -16 + 14 + 39 = 37$.
સમતલનું સમીકરણ $\vec{r} \cdot (-8\hat{i} - 14\hat{j} - 13\hat{k}) = 37$ છે,જેને $-8x - 14y - 13z = 37$ અથવા $8x + 14y + 13z + 37 = 0$ તરીકે લખી શકાય છે.
415
MediumMCQ
બિંદુ $(1, -5, 9)$ નું સમતલ $x - y + z = 5$ થી રેખા $x = y = z$ ની દિશામાં માપેલું અંતર . . . . . . એકમ છે.
A
$3 \sqrt{10}$
B
$10 \sqrt{3}$
C
$\frac{10}{\sqrt{3}}$
D
$\frac{20}{3}$

Solution

(B) બિંદુ $(1, -5, 9)$ માંથી પસાર થતી અને રેખા $x = y = z$ (દિશા ગુણોત્તર $1, 1, 1$) ને સમાંતર રેખાનું સમીકરણ $\frac{x - 1}{1} = \frac{y + 5}{1} = \frac{z - 9}{1} = \lambda$ છે.
આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $(\lambda + 1, \lambda - 5, \lambda + 9)$ સ્વરૂપનું છે.
આ બિંદુ સમતલ $x - y + z = 5$ પર હોવાથી,આપણે આ યામોને સમતલના સમીકરણમાં મૂકીએ:
$(\lambda + 1) - (\lambda - 5) + (\lambda + 9) = 5$.
$\lambda + 1 - \lambda + 5 + \lambda + 9 = 5$.
$\lambda + 15 = 5$,જે આપણને $\lambda = -10$ આપે છે.
છેદબિંદુ $(-10 + 1, -10 - 5, -10 + 9) = (-9, -15, -1)$ છે.
જરૂરી અંતર એ $(1, -5, 9)$ અને $(-9, -15, -1)$ વચ્ચેનું અંતર છે:
$d = \sqrt{(-9 - 1)^2 + (-15 - (-5))^2 + (-1 - 9)^2}$.
$d = \sqrt{(-10)^2 + (-10)^2 + (-10)^2} = \sqrt{100 + 100 + 100} = \sqrt{300} = 10 \sqrt{3}$ એકમ.
416
MediumMCQ
બિંદુઓ $(5,-1,4)$ અને $(4,-1,3)$ ને જોડતા રેખાખંડનો સમતલ $x+y+z=7$ પરનો પ્રક્ષેપની લંબાઈ શોધો.
A
$\sqrt{\frac{2}{3}}$ એકમ
B
$\frac{2}{\sqrt{3}}$ એકમ
C
$\frac{2}{3}$ એકમ
D
$\frac{\sqrt{2}}{3}$ એકમ

Solution

(A) ધારો કે $A = (5, -1, 4)$ અને $B = (4, -1, 3)$.
સદિશ $\vec{AB} = (4-5)\hat{i} + (-1-(-1))\hat{j} + (3-4)\hat{k} = -\hat{i} - \hat{k}$.
સદિશનું માન $|\vec{AB}| = \sqrt{(-1)^2 + 0^2 + (-1)^2} = \sqrt{2}$ છે.
સમતલ $x+y+z=7$ માટે અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = \hat{i} + \hat{j} + \hat{k}$ છે.
ધારો કે $\theta$ એ રેખાખંડ $AB$ અને સમતલ વચ્ચેનો ખૂણો છે. રેખાખંડ અને સમતલના અભિલંબ વચ્ચેનો ખૂણો $\phi$ એ $\cos \phi = \frac{|\vec{AB} \cdot \vec{n}|}{|\vec{AB}| |\vec{n}|}$ દ્વારા મળે છે.
$\cos \phi = \frac{|(-1)(1) + (0)(1) + (-1)(1)|}{\sqrt{2} \sqrt{1^2+1^2+1^2}} = \frac{|-2|}{\sqrt{2} \sqrt{3}} = \frac{2}{\sqrt{6}} = \sqrt{\frac{2}{3}}$.
અભિલંબ સાથેનો ખૂણો $\phi$ હોવાથી,સમતલ સાથેનો ખૂણો $\theta = 90^\circ - \phi$ થાય,તેથી $\sin \theta = \cos \phi = \sqrt{\frac{2}{3}}$.
ત્યારબાદ $\cos \theta = \sqrt{1 - \sin^2 \theta} = \sqrt{1 - \frac{2}{3}} = \sqrt{\frac{1}{3}}$.
સમતલ પર રેખાખંડના પ્રક્ષેપની લંબાઈ $|\vec{AB}| \cos \theta = \sqrt{2} \times \sqrt{\frac{1}{3}} = \sqrt{\frac{2}{3}}$ એકમ થાય.
Solution diagram
417
MediumMCQ
જો સમતલ $Ax-2y+z=d$ અને રેખાઓ $\frac{x-1}{2}=\frac{y-2}{3}=\frac{z-3}{4}$ અને $\frac{x-2}{3}=\frac{y-3}{4}=\frac{z-4}{5}$ ને સમાવતા સમતલ વચ્ચેનું અંતર $\sqrt{6}$ એકમ હોય,તો $|d|$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$2$
C
$\sqrt{6}$
D
$6$

Solution

(D) આપેલ બે રેખાઓને સમાવતા સમતલનું સમીકરણ નિશ્ચાયક સ્વરૂપમાં નીચે મુજબ છે:
$\begin{vmatrix} x-1 & y-2 & z-3 \\ 2 & 3 & 4 \\ 3 & 4 & 5 \end{vmatrix} = 0$
પ્રથમ હાર મુજબ વિસ્તરણ કરતા:
$(x-1)(15-16) - (y-2)(10-12) + (z-3)(8-9) = 0$
$-(x-1) + 2(y-2) - (z-3) = 0$
$-x + 1 + 2y - 4 - z + 3 = 0$
$-x + 2y - z = 0 \implies x - 2y + z = 0$ ... $(i)$
આપેલ સમતલનું સમીકરણ $Ax - 2y + z = d$ ... $(ii)$
સમતલો સમાંતર હોવાથી,$x, y, z$ ના સહગુણકો પ્રમાણસર હોવા જોઈએ. તેથી,$A = 1$.
બે સમાંતર સમતલો $ax + by + cz = d_1$ અને $ax + by + cz = d_2$ વચ્ચેનું અંતર $D = \frac{|d_1 - d_2|}{\sqrt{a^2 + b^2 + c^2}}$ છે.
અહીં,$D = \sqrt{6}$,$a=1, b=-2, c=1$,$d_1 = 0$,અને $d_2 = d$.
$\sqrt{6} = \frac{|0 - d|}{\sqrt{1^2 + (-2)^2 + 1^2}} = \frac{|d|}{\sqrt{6}}$
$|d| = \sqrt{6} \times \sqrt{6} = 6$.
418
MediumMCQ
$x+y+z=1$ અને $2x+3y-z+4=0$ સમતલોના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા અને $Y$-અક્ષને સમાંતર સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$x+4z-1=0$
B
$x+4z-7=0$
C
$x-4z+7=0$
D
$x-4z+1=0$

Solution

(B) આપેલ સમતલો $P_1: x+y+z-1=0$ અને $P_2: 2x+3y-z+4=0$ ના છેદમાંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ $P_1 + \lambda P_2 = 0$ દ્વારા મળે છે.
$(x+y+z-1) + \lambda(2x+3y-z+4) = 0$
$(1+2\lambda)x + (1+3\lambda)y + (1-\lambda)z + (4\lambda-1) = 0$
સમતલ $Y$-અક્ષને સમાંતર હોવાથી,તેનો અભિલંબ $Y$-અક્ષ (જેની દિશા $\vec{j} = (0, 1, 0)$ છે) ને લંબ હોવો જોઈએ.
તેથી,$y$ નો સહગુણક શૂન્ય થવો જોઈએ:
$1+3\lambda = 0 \Rightarrow \lambda = -\frac{1}{3}$
$\lambda = -\frac{1}{3}$ ને સમીકરણમાં મૂકતા:
$(1 + 2(-\frac{1}{3}))x + (1 + 3(-\frac{1}{3}))y + (1 - (-\frac{1}{3}))z + (4(-\frac{1}{3}) - 1) = 0$
$(1 - \frac{2}{3})x + 0y + (1 + \frac{1}{3})z + (-\frac{4}{3} - 1) = 0$
$\frac{1}{3}x + \frac{4}{3}z - \frac{7}{3} = 0$
$3$ વડે ગુણતા,આપણને $x+4z-7=0$ મળે છે.
419
MediumMCQ
એક સમતલ $X$ અને $Y$ અક્ષ પર એકમ લંબાઈના ધન અંતઃખંડ બનાવે છે. જો તે બિંદુ $(-1, 1, 2)$ માંથી પસાર થાય અને $X$-અક્ષ સાથે $\theta$ ખૂણો બનાવે,તો $\theta$ શોધો.
A
$\cos^{-1}\left(\frac{2}{3}\right)$
B
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{3}\right)$
C
$\sin^{-1}\left(\frac{1}{3}\right)$
D
$\sin^{-1}\left(\frac{2}{3}\right)$

Solution

(D) સમતલના અંતઃખંડ સ્વરૂપનું સમીકરણ $\frac{x}{a} + \frac{y}{b} + \frac{z}{c} = 1$ છે.
અહીં $a = 1$ અને $b = 1$ આપેલ છે,તેથી સમીકરણ $x + y + \frac{z}{c} = 1$ થાય.
સમતલ બિંદુ $(-1, 1, 2)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $-1 + 1 + \frac{2}{c} = 1$ લેતા,$\frac{2}{c} = 1$ મળે,એટલે કે $c = 2$.
સમતલનું સમીકરણ $x + y + \frac{z}{2} = 1$ અથવા $2x + 2y + z - 2 = 0$ થાય.
સમતલનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = 2\hat{i} + 2\hat{j} + 1\hat{k}$ છે.
$X$-અક્ષની દિશાનો સદિશ $\vec{v} = 1\hat{i} + 0\hat{j} + 0\hat{k}$ છે.
રેખા અને સમતલ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ માટે $\sin \theta = \frac{|\vec{n} \cdot \vec{v}|}{|\vec{n}| |\vec{v}|}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,
$\sin \theta = \frac{|(2)(1) + (2)(0) + (1)(0)|}{\sqrt{2^2 + 2^2 + 1^2} \cdot 1} = \frac{2}{\sqrt{9}} = \frac{2}{3}$.
તેથી,$\theta = \sin^{-1}\left(\frac{2}{3}\right)$.
420
MediumMCQ
સમતલો $x+y+z=1$ અને $2x+3y-z+4=0$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતું અને $Y$-અક્ષને સમાંતર હોય તેવું સમતલ કયા બિંદુમાંથી પસાર થાય છે?
A
$(3,3,-1)$
B
$(-3,0,1)$
C
$(3,2,1)$
D
$(-3,0,-1)$

Solution

(C) આપેલ સમતલો $P_1: x+y+z-1=0$ અને $P_2: 2x+3y-z+4=0$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ $P_1 + \lambda P_2 = 0$ દ્વારા મળે છે.
$(x+y+z-1) + \lambda(2x+3y-z+4) = 0$
$(1+2\lambda)x + (1+3\lambda)y + (1-\lambda)z + (4\lambda-1) = 0$
આ સમતલ $Y$-અક્ષને સમાંતર હોવાથી,તેનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = (1+2\lambda, 1+3\lambda, 1-\lambda)$ એ $Y$-અક્ષના એકમ સદિશ $\hat{j} = (0, 1, 0)$ ને લંબ હોવો જોઈએ.
તેથી,$y$ નો સહગુણક શૂન્ય થવો જોઈએ:
$1+3\lambda = 0 \Rightarrow \lambda = -\frac{1}{3}$.
સમીકરણમાં $\lambda = -\frac{1}{3}$ મૂકતા:
$(x+y+z-1) - \frac{1}{3}(2x+3y-z+4) = 0$
$3(x+y+z-1) - (2x+3y-z+4) = 0$
$3x+3y+3z-3 - 2x-3y+z-4 = 0$
$x+4z-7 = 0$.
વિકલ્પો તપાસતા,બિંદુ $(3, 2, 1)$ આ સમીકરણનું સમાધાન કરે છે: $3 + 4(1) - 7 = 3+4-7 = 0$.
421
EasyMCQ
રેખા $\frac{x}{2}=\frac{y}{3}=\frac{z}{4}$ ને સમાવતા અને રેખાઓ $\frac{x}{3}=\frac{y}{4}=\frac{z}{2}$ અને $\frac{x}{4}=\frac{y}{2}=\frac{z}{3}$ ને સમાવતા સમતલને લંબ હોય તેવા સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$x+2y+z=0$
B
$x+2y-z=0$
C
$x-2y+z=0$
D
$x-2y-z=0$

Solution

(C) પ્રથમ,$\frac{x}{3}=\frac{y}{4}=\frac{z}{2}$ અને $\frac{x}{4}=\frac{y}{2}=\frac{z}{3}$ રેખાઓને સમાવતા સમતલનું સમીકરણ શોધો. આ સમતલનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n_1}$ એ દિશા સદિશો $\vec{v_1} = (3, 4, 2)$ અને $\vec{v_2} = (4, 2, 3)$ ના ક્રોસ પ્રોડક્ટ દ્વારા મળે છે.
$\vec{n_1} = \vec{v_1} \times \vec{v_2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 3 & 4 & 2 \\ 4 & 2 & 3 \end{vmatrix} = 8\hat{i} - \hat{j} - 10\hat{k}$.
આ સમતલનું સમીકરણ $8x - y - 10z = 0$ છે.
ધારો કે જરૂરી સમતલનું સમીકરણ $ax + by + cz = 0$ છે. તે રેખા $\frac{x}{2}=\frac{y}{3}=\frac{z}{4}$ ને સમાવે છે,તેથી તેનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n_2} = (a, b, c)$ એ રેખાના દિશા સદિશ $\vec{v_3} = (2, 3, 4)$ ને લંબ હોવો જોઈએ. તેથી,$2a + 3b + 4c = 0$.
જરૂરી સમતલ એ $8x - y - 10z = 0$ ને લંબ હોવાથી,તેમના અભિલંબ સદિશો પરસ્પર લંબ છે: $(a, b, c) \cdot (8, -1, -10) = 0$,એટલે કે $8a - b - 10c = 0$.
આ બે સમીકરણો ઉકેલતા: $\vec{n_2} = (2, 3, 4) \times (8, -1, -10) = -26\hat{i} + 52\hat{j} - 26\hat{k}$.
$-26$ વડે ભાગતા,આપણને અભિલંબ સદિશ $(1, -2, 1)$ મળે છે.
તેથી સમતલનું સમીકરણ $x - 2y + z = 0$ છે.
422
EasyMCQ
સમતલ $x - y + 2z - 2 = 0$ માં બિંદુ $P(2, 4, -1)$ નું પ્રતિબિંબ $Q(a, b, c)$ હોય,તો $a + b + c$ ની કિંમત શોધો.
A
$4$
B
$5$
C
$7$
D
$9$

Solution

(D) સમતલ $x - y + 2z - 2 = 0$ નો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = (1, -1, 2)$ છે.
ધારો કે રેખા $PQ$ એ $P(2, 4, -1)$ માંથી પસાર થાય છે અને સમતલને લંબ છે. રેખા $PQ$ નું સમીકરણ:
$\frac{x - 2}{1} = \frac{y - 4}{-1} = \frac{z + 1}{2} = \lambda$
તેથી,રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $M(\lambda + 2, 4 - \lambda, 2\lambda - 1)$ છે.
બિંદુ $M$ સમતલ પર હોવાથી,તે સમતલના સમીકરણનું સમાધાન કરશે:
$(\lambda + 2) - (4 - \lambda) + 2(2\lambda - 1) - 2 = 0$
$\lambda + 2 - 4 + \lambda + 4\lambda - 2 - 2 = 0$
$6\lambda - 6 = 0 \Rightarrow \lambda = 1$.
$\lambda = 1$ મૂકતા,આપણને $M$ ના યામ $(3, 3, 1)$ મળે છે.
$M$ એ $PQ$ નું મધ્યબિંદુ હોવાથી અને $Q = (a, b, c)$:
$\frac{2 + a}{2} = 3 \Rightarrow a = 4$
$\frac{4 + b}{2} = 3 \Rightarrow b = 2$
$\frac{-1 + c}{2} = 1 \Rightarrow c = 3$
આમ,$a + b + c = 4 + 2 + 3 = 9$.
Solution diagram
423
MediumMCQ
સમતલો $x+y+z=1$ અને $2x+3y-z+4=0$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા અને $X$-અક્ષને સમાંતર સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$y+3z+6=0$
B
$3y-z+6=0$
C
$y-3z+6=0$
D
$3y-2z+6=0$

Solution

(C) સમતલો $P_1: x+y+z-1=0$ અને $P_2: 2x+3y-z+4=0$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા કોઈપણ સમતલનું સમીકરણ $P_1 + \lambda P_2 = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(x+y+z-1) + \lambda(2x+3y-z+4) = 0$
$(1+2\lambda)x + (1+3\lambda)y + (1-\lambda)z + (4\lambda-1) = 0$
સમતલ $X$-અક્ષને સમાંતર હોવાથી,તેનો અભિલંબ સદિશ $X$-અક્ષ (દિશા સદિશ $\vec{i} = (1, 0, 0)$) ને લંબ હોવો જોઈએ.
તેથી,$x$ નો સહગુણક શૂન્ય હોવો જોઈએ: $1+2\lambda = 0 \Rightarrow \lambda = -\frac{1}{2}$.
સમીકરણમાં $\lambda = -\frac{1}{2}$ મૂકતા:
$(1+2(-\frac{1}{2}))x + (1+3(-\frac{1}{2}))y + (1-(-\frac{1}{2}))z + (4(-\frac{1}{2})-1) = 0$
$0x + (1-\frac{3}{2})y + (1+\frac{1}{2})z + (-2-1) = 0$
$-\frac{1}{2}y + \frac{3}{2}z - 3 = 0$
$-2$ વડે ગુણતા,આપણને $y-3z+6=0$ મળે છે.
424
MediumMCQ
બિંદુ $(2,2,1)$ માંથી પસાર થતા અને સમતલો $x+2y-3z+1=0$ તથા $3x-2y+4z+3=0$ ના છેદમાંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$3x+26y+43z+3=0$
B
$3x+26y-43z-3=0$
C
$3x-26y-43z-3=0$
D
$3x-26y+43z+3=0$

Solution

(D) સમતલો $P_1: x+2y-3z+1=0$ અને $P_2: 3x-2y+4z+3=0$ ના છેદમાંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ $P_1 + \lambda P_2 = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(x+2y-3z+1) + \lambda(3x-2y+4z+3) = 0 \quad \dots(1)$
આ સમતલ બિંદુ $(2,2,1)$ માંથી પસાર થતું હોવાથી,આપણે સમીકરણ $(1)$ માં $x=2, y=2, z=1$ મૂકીએ:
$(2 + 2(2) - 3(1) + 1) + \lambda(3(2) - 2(2) + 4(1) + 3) = 0$
$(2 + 4 - 3 + 1) + \lambda(6 - 4 + 4 + 3) = 0$
$4 + 9\lambda = 0$
$\lambda = -\frac{4}{9}$
હવે $\lambda = -\frac{4}{9}$ ને સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા:
$(x+2y-3z+1) - \frac{4}{9}(3x-2y+4z+3) = 0$
$9(x+2y-3z+1) - 4(3x-2y+4z+3) = 0$
$9x + 18y - 27z + 9 - 12x + 8y - 16z - 12 = 0$
$-3x + 26y - 43z - 3 = 0$
$-1$ વડે ગુણતા,આપણને $3x - 26y + 43z + 3 = 0$ મળે છે.
425
MediumMCQ
$(1, 2, 3)$ માંથી પસાર થતી અને સમતલો $x - y + 2z = 5$ અને $3x + y + z = 6$ ને સમાંતર રેખાનું કાર્તેઝિયન સમીકરણ શોધો.
A
$\frac{x-1}{-3} = \frac{y-2}{-5} = \frac{z-3}{4}$
B
$\frac{x-1}{-3} = \frac{y-2}{5} = \frac{z-3}{4}$
C
$\frac{x-1}{13} = \frac{y-2}{-1} = \frac{z-3}{1}$
D
$\frac{x-1}{3} = \frac{y-2}{1} = \frac{z-3}{1}$

Solution

(B) ધારો કે રેખાના દિકગુણોત્તર $(a, b, c)$ છે. રેખા સમતલો $x - y + 2z = 5$ અને $3x + y + z = 6$ ને સમાંતર હોવાથી,તેનો દિક સદિશ બંને સમતલોના અભિલંબને લંબ હશે.
અભિલંબ $\vec{n_1} = (1, -1, 2)$ અને $\vec{n_2} = (3, 1, 1)$ છે.
દિક સદિશ $\vec{v}$ એ $\vec{n_1} \times \vec{n_2}$ દ્વારા મળે છે:
$\vec{v} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & -1 & 2 \\ 3 & 1 & 1 \end{vmatrix} = \hat{i}(-1 - 2) - \hat{j}(1 - 6) + \hat{k}(1 - (-3)) = -3\hat{i} + 5\hat{j} + 4\hat{k}$.
આમ,દિકગુણોત્તર $(-3, 5, 4)$ છે.
રેખા $(1, 2, 3)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી કાર્તેઝિયન સમીકરણ $\frac{x-1}{-3} = \frac{y-2}{5} = \frac{z-3}{4}$ થાય.
426
MediumMCQ
સમતલો $x+y+z=1$ અને $2x+3y-z+4=0$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા અને $x$-અક્ષને સમાંતર સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$3y+z-6=0$
B
$3y-z+6=0$
C
$y-3z+6=0$
D
$y+3z-6=0$

Solution

(C) સમતલો $P_1: x+y+z-1=0$ અને $P_2: 2x+3y-z+4=0$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ $P_1 + \lambda P_2 = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(x+y+z-1) + \lambda(2x+3y-z+4) = 0$
$(1+2\lambda)x + (1+3\lambda)y + (1-\lambda)z + (4\lambda-1) = 0$.
સમતલ $x$-અક્ષને સમાંતર હોવાથી,તેનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = (1+2\lambda, 1+3\lambda, 1-\lambda)$ એ $x$-અક્ષના દિશા સદિશ $\vec{i} = (1, 0, 0)$ ને લંબ હોવો જોઈએ.
તેથી,તેમનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય: $(1+2\lambda)(1) + (1+3\lambda)(0) + (1-\lambda)(0) = 0$.
$1+2\lambda = 0 \Rightarrow \lambda = -\frac{1}{2}$.
$\lambda = -\frac{1}{2}$ ની કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા:
$(1+2(-\frac{1}{2}))x + (1+3(-\frac{1}{2}))y + (1-(-\frac{1}{2}))z + (4(-\frac{1}{2})-1) = 0$.
$0x + (1-\frac{3}{2})y + (1+\frac{1}{2})z + (-2-1) = 0$.
$-\frac{1}{2}y + \frac{3}{2}z - 3 = 0$.
$-2$ વડે ગુણતા,આપણને $y - 3z + 6 = 0$ મળે છે.
427
MediumMCQ
$(4, -1, 2)$ અને $(-3, 2, 3)$ માંથી પસાર થતી રેખા સમતલને $(-10, 5, 4)$ બિંદુએ કાટખૂણે મળે છે,તો સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$2x - y - z + 29 = 0$
B
$7x - 3y - z + 89 = 0$
C
$x - y + z + 11 = 0$
D
$x + y + z + 1 = 0$

Solution

(B) આ રેખા $A(4, -1, 2)$ અને $B(-3, 2, 3)$ બિંદુઓમાંથી પસાર થાય છે. રેખા સમતલને લંબ હોવાથી,રેખાના દિકગુણોત્તર એ સમતલના અભિલંબના દિકગુણોત્તર થશે.
રેખાના દિકગુણોત્તર $\langle 4 - (-3), -1 - 2, 2 - 3 \rangle = \langle 7, -3, -1 \rangle$ છે.
સમતલ $(-10, 5, 4)$ બિંદુમાંથી પસાર થાય છે.
$(x_0, y_0, z_0)$ માંથી પસાર થતા અને $\langle a, b, c \rangle$ અભિલંબ ધરાવતા સમતલનું સમીકરણ $a(x - x_0) + b(y - y_0) + c(z - z_0) = 0$ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$7(x - (-10)) - 3(y - 5) - 1(z - 4) = 0$
$7(x + 10) - 3(y - 5) - 1(z - 4) = 0$
$7x + 70 - 3y + 15 - z + 4 = 0$
$7x - 3y - z + 89 = 0$.
428
EasyMCQ
સમતલ $x+2y+3z-4=0$ અને $2x+y-z+5=0$ ની છેદરેખામાંથી પસાર થતા અને સમતલ $5x+3y-6z+8=0$ ને લંબ હોય તેવા સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$14x+7y-7z-4=0$
B
$33x+45y+50z-41=0$
C
$-33x+45y-50z+41=0$
D
$5x+31y+50z-41=0$

Solution

(B) સમતલો $x+2y+3z-4=0$ અને $2x+y-z+5=0$ ની છેદરેખામાંથી પસાર થતા સમતલના સમૂહનું સમીકરણ $(x+2y+3z-4) + \lambda(2x+y-z+5) = 0$ છે.
પદોને ગોઠવતા,આપણને $(1+2\lambda)x + (2+\lambda)y + (3-\lambda)z + (-4+5\lambda) = 0$ મળે છે ... $(1)$.
આ સમતલ,સમતલ $5x+3y-6z+8=0$ ને લંબ હોવાથી,તેમના અભિલંબ સદિશોનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય.
તેથી,$(1+2\lambda)(5) + (2+\lambda)(3) + (3-\lambda)(-6) = 0$.
વિસ્તરણ કરતા,$5 + 10\lambda + 6 + 3\lambda - 18 + 6\lambda = 0$.
સાદુરૂપ આપતા,$19\lambda - 7 = 0$,જેનો અર્થ છે કે $\lambda = \frac{7}{19}$.
$\lambda = \frac{7}{19}$ ની કિંમત સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા:
$(1 + 2(\frac{7}{19}))x + (2 + \frac{7}{19})y + (3 - \frac{7}{19})z + (-4 + 5(\frac{7}{19})) = 0$.
$(\frac{19+14}{19})x + (\frac{38+7}{19})y + (\frac{57-7}{19})z + (\frac{-76+35}{19}) = 0$.
$\frac{33}{19}x + \frac{45}{19}y + \frac{50}{19}z - \frac{41}{19} = 0$.
$19$ વડે ગુણતા,આપણને $33x + 45y + 50z - 41 = 0$ મળે છે.
429
MediumMCQ
રેખા $\frac{x+1}{-3}=\frac{y-3}{2}=\frac{z+2}{1}$ અને બિંદુ $(0,7,-7)$ ને સમાવતા સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$2x+y+z=0$
B
$x+y+z=0$
C
$x+2y-3z=35$
D
$x+3y+z=14$

Solution

(B) ધારો કે સમતલનું સમીકરણ $a(x-x_0) + b(y-y_0) + c(z-z_0) = 0$ છે. સમતલ બિંદુ $(-1, 3, -2)$ માંથી પસાર થાય છે (રેખાના સમીકરણ પરથી),તેથી $a(x+1) + b(y-3) + c(z+2) = 0$.
સમતલ બિંદુ $(0, 7, -7)$ માંથી પણ પસાર થાય છે,તેથી $a(0+1) + b(7-3) + c(-7+2) = 0$,જે $a + 4b - 5c = 0$ આપે છે.
વળી,રેખા સમતલમાં આવેલી હોવાથી,અભિલંબ સદિશ $(a, b, c)$ એ રેખાના દિશા સદિશ $(-3, 2, 1)$ ને લંબ છે. તેથી,$-3a + 2b + c = 0$.
સમીકરણો $a + 4b - 5c = 0$ અને $-3a + 2b + c = 0$ ને ચોકડી ગુણાકારની રીતે ઉકેલતા:
$\frac{a}{(4)(1) - (-5)(2)} = \frac{-b}{(1)(1) - (-5)(-3)} = \frac{c}{(1)(2) - (4)(-3)}$
$\frac{a}{14} = \frac{b}{14} = \frac{c}{14}$.
$a=1, b=1, c=1$ લેતા,સમીકરણ $1(x+1) + 1(y-3) + 1(z+2) = 0$ બને છે,જેનું સાદું રૂપ $x+y+z=0$ થાય છે.
430
MediumMCQ
બે સમતલો $x+2y-3z+2=0$ અને $6x+y+z+1=0$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા અને રેખા $x-1=y+2=7-z$ ને સમાંતર સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$5x-y+4z+1=0$
B
$5x+y+4z+1=0$
C
$5x-y+4z=1$
D
$5x+y+4z=1$

Solution

(C) આપેલ બે સમતલો $P_1: x+2y-3z+2=0$ અને $P_2: 6x+y+z+1=0$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ $P_1 + \lambda P_2 = 0$ દ્વારા મળે છે.
$(x+2y-3z+2) + \lambda(6x+y+z+1) = 0$
$(1+6\lambda)x + (2+\lambda)y + (-3+\lambda)z + (2+\lambda) = 0$
આ સમતલ રેખા $\frac{x-1}{1} = \frac{y+2}{1} = \frac{z-7}{-1}$ ને સમાંતર છે.
સમતલનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = (1+6\lambda, 2+\lambda, -3+\lambda)$ છે અને રેખાનો દિશા સદિશ $\vec{v} = (1, 1, -1)$ છે.
સમતલ રેખાને સમાંતર હોવાથી,અભિલંબ સદિશ દિશા સદિશને લંબ હોય,તેથી $\vec{n} \cdot \vec{v} = 0$.
$(1+6\lambda)(1) + (2+\lambda)(1) + (-3+\lambda)(-1) = 0$
$1 + 6\lambda + 2 + \lambda + 3 - \lambda = 0$
$6\lambda + 6 = 0 \Rightarrow \lambda = -1$.
સમીકરણમાં $\lambda = -1$ મૂકતા:
$(1-6)x + (2-1)y + (-3-1)z + (2-1) = 0$
$-5x + y - 4z + 1 = 0$
$5x - y + 4z = 1$.
431
EasyMCQ
રેખાઓ $\overline{r}=(\hat{\imath}+2 \hat{\jmath}-4 \hat{k})+\lambda(2 \hat{\imath}+3 \hat{\jmath}+6 \hat{k})$ અને $\overline{r}=(\hat{\imath}+3 \hat{\jmath}+4 \hat{k})+\mu(\hat{\imath}+\hat{\jmath}-\hat{k})$ ને સમાવતા સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$9 x+8 y+z+11=0$
B
$9 x-8 y-z-11=0$
C
$9 x-8 y-z+11=0$
D
$9 x-8 y+z+11=0$

Solution

(D) સમતલનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n}$ એ આપેલી બંને રેખાઓના દિશા સદિશો $\vec{v}_1 = 2\hat{i} + 3\hat{j} + 6\hat{k}$ અને $\vec{v}_2 = \hat{i} + \hat{j} - \hat{k}$ ને લંબ હોય છે.
તેથી,$\vec{n} = \vec{v}_1 \times \vec{v}_2 = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 2 & 3 & 6 \\ 1 & 1 & -1 \end{vmatrix} = \hat{i}(-3-6) - \hat{j}(-2-6) + \hat{k}(2-3) = -9\hat{i} + 8\hat{j} - \hat{k}$.
આપણે અભિલંબ સદિશને $\vec{n} = 9\hat{i} - 8\hat{j} + \hat{k}$ તરીકે લઈ શકીએ છીએ.
સમતલ બીજી રેખાના બિંદુ $(1, 3, 4)$ માંથી પસાર થાય છે.
સમતલનું સમીકરણ $(\vec{r} - \vec{a}) \cdot \vec{n} = 0$ દ્વારા મળે છે,જ્યાં $\vec{a} = \hat{i} + 3\hat{j} + 4\hat{k}$.
$(x\hat{i} + y\hat{j} + z\hat{k} - (\hat{i} + 3\hat{j} + 4\hat{k})) \cdot (9\hat{i} - 8\hat{j} + \hat{k}) = 0$.
$9(x-1) - 8(y-3) + 1(z-4) = 0$.
$9x - 9 - 8y + 24 + z - 4 = 0$.
$9x - 8y + z + 11 = 0$ એ સમતલનું સમીકરણ છે.
432
EasyMCQ
જો બિંદુઓ $(1, 1, \lambda)$ અને $(-3, 0, 1)$ એ સમતલ $3x + 4y - 12z + 13 = 0$ થી સમાન અંતરે હોય,તો $\lambda$ નું પૂર્ણાંક મૂલ્ય શોધો.
A
$2$
B
$1$
C
$3$
D
$4$

Solution

(B) સમતલ $Ax + By + Cz + D = 0$ થી બિંદુ $(x_1, y_1, z_1)$ નું અંતર $d = \frac{|Ax_1 + By_1 + Cz_1 + D|}{\sqrt{A^2 + B^2 + C^2}}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
આપેલ છે કે બિંદુઓ $A(1, 1, \lambda)$ અને $B(-3, 0, 1)$ સમતલ $3x + 4y - 12z + 13 = 0$ થી સમાન અંતરે છે.
$A$ થી અંતર: $d_1 = \frac{|3(1) + 4(1) - 12(\lambda) + 13|}{\sqrt{3^2 + 4^2 + (-12)^2}} = \frac{|20 - 12\lambda|}{13}$.
$B$ થી અંતર: $d_2 = \frac{|3(-3) + 4(0) - 12(1) + 13|}{\sqrt{3^2 + 4^2 + (-12)^2}} = \frac{|-8|}{13} = \frac{8}{13}$.
$d_1 = d_2$ હોવાથી,$\frac{|20 - 12\lambda|}{13} = \frac{8}{13}$,એટલે કે $|20 - 12\lambda| = 8$.
કિસ્સો $1$: $20 - 12\lambda = 8 \Rightarrow 12\lambda = 12 \Rightarrow \lambda = 1$.
કિસ્સો $2$: $20 - 12\lambda = -8 \Rightarrow 12\lambda = 28 \Rightarrow \lambda = \frac{7}{3}$.
$\lambda$ પૂર્ણાંક હોવાથી,$\lambda = 1$ મળે છે.
433
MediumMCQ
રેખા $x-2=\frac{y-4}{4}=\frac{z-6}{7}$ ને સમાવતા અને રેખા $\vec{r}=(\hat{i}+3\hat{j}+5\hat{k})+\lambda(3\hat{i}+5\hat{j}+7\hat{k})$ ને સમાંતર સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$x-2y+z=10$
B
$3x-2y+z=4$
C
$x-2y+z=9$
D
$x-2y+z=0$

Solution

(D) આપેલી રેખાઓના દિશા ગુણોત્તર $\vec{b_1} = (1, 4, 7)$ અને $\vec{b_2} = (3, 5, 7)$ છે.
સમતલ પ્રથમ રેખાને સમાવે છે અને બીજી રેખાને સમાંતર છે,તેથી સમતલનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n}$ એ $\vec{b_1}$ અને $\vec{b_2}$ બંનેને લંબ હશે.
$\vec{n} = \vec{b_1} \times \vec{b_2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & 4 & 7 \\ 3 & 5 & 7 \end{vmatrix}$
$= \hat{i}(28-35) - \hat{j}(7-21) + \hat{k}(5-12) = -7\hat{i} + 14\hat{j} - 7\hat{k} = -7(\hat{i} - 2\hat{j} + \hat{k})$.
આમ,સમતલનું સમીકરણ $x - 2y + z = d$ સ્વરૂપમાં છે.
સમતલ બિંદુ $(2, 4, 6)$ માંથી પસાર થાય છે.
સમીકરણમાં બિંદુ મૂકતા: $2 - 2(4) + 6 = 2 - 8 + 6 = 0$.
તેથી,સમતલનું સમીકરણ $x - 2y + z = 0$ છે.
434
MediumMCQ
જો બિંદુ $2 \hat{i} + 3 \hat{j} + \lambda \hat{k}$ નું સમતલ $\vec{r} \cdot (3 \hat{i} + 2 \hat{j} + 6 \hat{k}) = 13$ થી અંતર $5$ એકમ હોય,તો $\lambda =$
A
$6, -\frac{17}{3}$
B
$6, \frac{17}{3}$
C
$-6, -\frac{17}{3}$
D
$-6, \frac{17}{3}$

Solution

(A) સમતલનું સમીકરણ $\vec{r} \cdot (3 \hat{i} + 2 \hat{j} + 6 \hat{k}) = 13$ છે,જેને કાર્તેઝિયન સ્વરૂપમાં $3x + 2y + 6z - 13 = 0$ તરીકે લખી શકાય.
આપેલ બિંદુ $(x_1, y_1, z_1) = (2, 3, \lambda)$ છે.
બિંદુ $(x_1, y_1, z_1)$ નું સમતલ $ax + by + cz + d = 0$ થી અંતર $d = \left| \frac{ax_1 + by_1 + cz_1 + d}{\sqrt{a^2 + b^2 + c^2}} \right|$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા,$5 = \left| \frac{3(2) + 2(3) + 6(\lambda) - 13}{\sqrt{3^2 + 2^2 + 6^2}} \right|$.
$5 = \left| \frac{6 + 6 + 6\lambda - 13}{\sqrt{9 + 4 + 36}} \right|$.
$5 = \left| \frac{6\lambda - 1}{\sqrt{49}} \right|$.
$5 = \left| \frac{6\lambda - 1}{7} \right|$.
$35 = |6\lambda - 1|$.
આનાથી બે કિસ્સા મળે છે: $6\lambda - 1 = 35$ અથવા $6\lambda - 1 = -35$.
કિસ્સો $1$: $6\lambda = 36 \implies \lambda = 6$.
કિસ્સો $2$: $6\lambda = -34 \implies \lambda = -\frac{34}{6} = -\frac{17}{3}$.
આમ,$\lambda = 6, -\frac{17}{3}$.
435
EasyMCQ
રેખા $\frac{x+1}{-3}=\frac{y-3}{2}=\frac{z+2}{1}$ અને બિંદુ $(0,7,-7)$ ને સમાવતા સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$x+y+z=1$
B
$x+y+z=2$
C
$x+y+z=0$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) બિંદુ $(-1, 3, -2)$ માંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ $a(x+1) + b(y-3) + c(z+2) = 0$ છે.
સમતલ રેખાને સમાવે છે જેના દિકગુણોત્તર $(-3, 2, 1)$ છે,તેથી $-3a + 2b + c = 0$ મળે.
સમતલ બિંદુ $(0, 7, -7)$ માંથી પણ પસાર થાય છે,તેથી સમતલના સમીકરણમાં આ યામ મૂકતા $a(0+1) + b(7-3) + c(-7+2) = 0$ મળે,જેનું સાદું રૂપ $a + 4b - 5c = 0$ થાય છે.
સમીકરણો $-3a + 2b + c = 0$ અને $a + 4b - 5c = 0$ ને ચોકડી ગુણાકારની રીતે ઉકેલતા:
$\frac{a}{2(-5) - 1(4)} = \frac{b}{1(1) - (-3)(-5)} = \frac{c}{-3(4) - 2(1)}$
$\frac{a}{-14} = \frac{b}{-14} = \frac{c}{-14} \implies a=1, b=1, c=1$.
આ કિંમતો સમતલના સમીકરણમાં મૂકતા: $1(x+1) + 1(y-3) + 1(z+2) = 0 \implies x+y+z=0$.
436
MediumMCQ
જો રેખા $\frac{x+1}{1}=\frac{y-1}{2}=\frac{z-2}{2}$ અને સમતલ $2x-y+\sqrt{\lambda}z+4=0$ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ એવો હોય કે જેથી $\sin \theta=\frac{1}{3}$ થાય,તો $\lambda+1=$
A
$\frac{5}{3}$
B
$\frac{-5}{3}$
C
$\frac{8}{3}$
D
$\frac{-8}{3}$

Solution

(C) રેખા $\frac{x+1}{1}=\frac{y-1}{2}=\frac{z-2}{2}$ છે,તેથી તેનો દિશા સદિશ $\vec{b} = \hat{i} + 2\hat{j} + 2\hat{k}$ છે.
સમતલ $2x - y + \sqrt{\lambda}z + 4 = 0$ છે,તેથી તેનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = 2\hat{i} - \hat{j} + \sqrt{\lambda}\hat{k}$ છે.
રેખા અને સમતલ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ શોધવાનું સૂત્ર $\sin \theta = \frac{|\vec{b} \cdot \vec{n}|}{|\vec{b}| |\vec{n}|}$ છે.
આપેલ છે કે $\sin \theta = \frac{1}{3}$,તેથી $\frac{1}{3} = \frac{|(1)(2) + (2)(-1) + (2)(\sqrt{\lambda})|}{\sqrt{1^2 + 2^2 + 2^2} \sqrt{2^2 + (-1)^2 + (\sqrt{\lambda})^2}}$.
$\frac{1}{3} = \frac{|2 - 2 + 2\sqrt{\lambda}|}{\sqrt{9} \sqrt{5 + \lambda}} = \frac{2\sqrt{\lambda}}{3\sqrt{5 + \lambda}}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $\frac{1}{9} = \frac{4\lambda}{9(5 + \lambda)}$.
$5 + \lambda = 4\lambda$,જેનો અર્થ છે કે $3\lambda = 5$,તેથી $\lambda = \frac{5}{3}$.
આમ,$\lambda + 1 = \frac{5}{3} + 1 = \frac{8}{3}$.
437
MediumMCQ
સમતલો $\overline{r} \cdot(3 \hat{i}-\hat{j}+\hat{k})=1$ અને $\overline{r} \cdot(\hat{i}+4 \hat{j}-2 \hat{k})=2$ ની છેદરેખા નીચેનામાંથી કયા સદિશને સમાંતર છે?
A
$2 \hat{i}+7 \hat{j}+13 \hat{k}$
B
$-2 \hat{i}-7 \hat{j}+13 \hat{k}$
C
$-2 \hat{i}-7 \hat{j}-13 \hat{k}$
D
$-2 \hat{i}+7 \hat{j}+13 \hat{k}$

Solution

(D) બે સમતલોની છેદરેખા બંને સમતલોના અભિલંબ સદિશોને લંબ હોય છે. ધારો કે અભિલંબ સદિશો $\vec{n}_1 = 3 \hat{i}-\hat{j}+\hat{k}$ અને $\vec{n}_2 = \hat{i}+4 \hat{j}-2 \hat{k}$ છે.
છેદરેખાનો દિશા સદિશ $\vec{v}$ એ અભિલંબ સદિશોના સદિશ ગુણાકાર (cross product) દ્વારા મળે છે: $\vec{v} = \vec{n}_1 \times \vec{n}_2$.
$\vec{v} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 3 & -1 & 1 \\ 1 & 4 & -2 \end{vmatrix}$.
$\vec{v} = \hat{i}((-1)(-2) - (1)(4)) - \hat{j}((3)(-2) - (1)(1)) + \hat{k}((3)(4) - (-1)(1))$.
$\vec{v} = \hat{i}(2 - 4) - \hat{j}(-6 - 1) + \hat{k}(12 + 1)$.
$\vec{v} = -2 \hat{i} + 7 \hat{j} + 13 \hat{k}$.
આમ,રેખા $-2 \hat{i} + 7 \hat{j} + 13 \hat{k}$ સદિશને સમાંતર છે.
438
MediumMCQ
જો રેખાઓ $\frac{x-1}{2}=\frac{y+1}{k}=\frac{z}{2}$ અને $\frac{x+1}{5}=\frac{y+1}{2}=\frac{z}{k}$ સમતલીય હોય,તો આ રેખાઓને સમાવતા સમતલનું સમીકરણ શું છે?
A
$x - 4y + z - 5 = 0$
B
$y \pm z + 1 = 0$
C
$2x - 3y + z = 0$
D
$x - 2y + z = 0$

Solution

(B) રેખાઓ $L_1: \frac{x-1}{2}=\frac{y+1}{k}=\frac{z}{2}$ અને $L_2: \frac{x+1}{5}=\frac{y+1}{2}=\frac{z}{k}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
રેખાઓ સમતલીય હોવાથી,શરત $\begin{vmatrix} x_2-x_1 & y_2-y_1 & z_2-z_1 \\ a_1 & b_1 & c_1 \\ a_2 & b_2 & c_2 \end{vmatrix} = 0$ છે.
અહીં,$(x_1, y_1, z_1) = (1, -1, 0)$ અને $(x_2, y_2, z_2) = (-1, -1, 0)$.
તેથી,$\begin{vmatrix} -1-1 & -1-(-1) & 0-0 \\ 2 & k & 2 \\ 5 & 2 & k \end{vmatrix} = 0 \implies \begin{vmatrix} -2 & 0 & 0 \\ 2 & k & 2 \\ 5 & 2 & k \end{vmatrix} = 0$.
પ્રથમ હાર મુજબ વિસ્તરણ કરતા: $-2(k^2 - 4) = 0 \implies k^2 = 4 \implies k = \pm 2$.
કિસ્સો $1$: જો $k=2$,તો રેખાઓ $\frac{x-1}{2}=\frac{y+1}{2}=\frac{z}{2}$ અને $\frac{x+1}{5}=\frac{y+1}{2}=\frac{z}{2}$ છે. અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = \vec{v_1} \times \vec{v_2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 2 & 2 & 2 \\ 5 & 2 & 2 \end{vmatrix} = 0\hat{i} + 6\hat{j} - 6\hat{k}$ છે. સમતલનું સમીકરણ $0(x-1) + 6(y+1) - 6(z-0) = 0 \implies y - z + 1 = 0$ છે.
કિસ્સો $2$: જો $k=-2$,તો રેખાઓ $\frac{x-1}{2}=\frac{y+1}{-2}=\frac{z}{2}$ અને $\frac{x+1}{5}=\frac{y+1}{2}=\frac{z}{-2}$ છે. અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = \vec{v_1} \times \vec{v_2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 2 & -2 & 2 \\ 5 & 2 & -2 \end{vmatrix} = 0\hat{i} + 14\hat{j} + 14\hat{k}$ છે. સમતલનું સમીકરણ $0(x-1) + 14(y+1) + 14(z-0) = 0 \implies y + z + 1 = 0$ છે.
બંનેને જોડતા,સમીકરણ $y \pm z + 1 = 0$ મળે છે.
439
MediumMCQ
જો રેખા $x = \frac{y-1}{2} = \frac{z-3}{\lambda}$ અને સમતલ $x + 2y + 3z = 4$ વચ્ચેનો ખૂણો $\cos^{-1} \sqrt{\frac{5}{14}}$ હોય,તો $\lambda$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{3}$
B
$\frac{4}{5}$
C
$\frac{2}{3}$
D
$\frac{2}{5}$

Solution

(C) રેખાનું સમીકરણ $\frac{x-0}{1} = \frac{y-1}{2} = \frac{z-3}{\lambda}$ છે. રેખાનો દિશા સદિશ $\vec{b} = \hat{i} + 2\hat{j} + \lambda\hat{k}$ છે.
સમતલ $x + 2y + 3z = 4$ નો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = \hat{i} + 2\hat{j} + 3\hat{k}$ છે.
ધારો કે રેખા અને સમતલ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ છે. તો $\sin \theta = \frac{|\vec{b} \cdot \vec{n}|}{|\vec{b}| |\vec{n}|}$.
આપેલ છે કે $\theta = \cos^{-1} \sqrt{\frac{5}{14}}$,તેથી $\cos \theta = \sqrt{\frac{5}{14}}$,એટલે કે $\sin^2 \theta = 1 - \cos^2 \theta = 1 - \frac{5}{14} = \frac{9}{14}$.
તેથી,$\sin \theta = \frac{3}{\sqrt{14}}$.
$\sin \theta$ માટેનું સૂત્ર $\frac{|(1)(1) + (2)(2) + (\lambda)(3)|}{\sqrt{1^2 + 2^2 + \lambda^2} \sqrt{1^2 + 2^2 + 3^2}} = \frac{|5 + 3\lambda|}{\sqrt{5 + \lambda^2} \sqrt{14}}$ છે.
બંને સમીકરણોને સરખાવતા: $\frac{|5 + 3\lambda|}{\sqrt{5 + \lambda^2} \sqrt{14}} = \frac{3}{\sqrt{14}}$.
$|5 + 3\lambda| = 3\sqrt{5 + \lambda^2}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $(5 + 3\lambda)^2 = 9(5 + \lambda^2)$.
$25 + 30\lambda + 9\lambda^2 = 45 + 9\lambda^2$.
$30\lambda = 20$.
$\lambda = \frac{20}{30} = \frac{2}{3}$.
440
MediumMCQ
બિંદુ $P(3,4,4)$ નું બિંદુઓ $Q(3,-4,-5)$ અને $R(2,-3,1)$ ને જોડતી રેખા અને સમતલ $2x+y+z=7$ ના છેદબિંદુથી અંતર કેટલું છે ($\text{એકમ}$ માં)?
A
$7$
B
$9$
C
$11$
D
$6$

Solution

(A) બિંદુઓ $Q(3,-4,-5)$ અને $R(2,-3,1)$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x-3}{2-3} = \frac{y-(-4)}{-3-(-4)} = \frac{z-(-5)}{1-(-5)}$ છે.
આને સાદું રૂપ આપતા $\frac{x-3}{-1} = \frac{y+4}{1} = \frac{z+5}{6} = k$ મળે છે.
આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $(3-k, -4+k, -5+6k)$ છે.
આ બિંદુ સમતલ $2x+y+z=7$ પર આવેલું હોવાથી,આપણે યામને સમતલના સમીકરણમાં મૂકીએ:
$2(3-k) + (-4+k) + (-5+6k) = 7$.
$6 - 2k - 4 + k - 5 + 6k = 7$.
$5k - 3 = 7 \implies 5k = 10 \implies k = 2$.
છેદબિંદુ $(3-2, -4+2, -5+12) = (1, -2, 7)$ છે.
$P(3,4,4)$ અને $(1,-2,7)$ વચ્ચેનું અંતર $\sqrt{(3-1)^2 + (4-(-2))^2 + (4-7)^2}$ છે.
$= \sqrt{2^2 + 6^2 + (-3)^2} = \sqrt{4 + 36 + 9} = \sqrt{49} = 7$ એકમ.
441
MediumMCQ
રેખાઓ $\frac{x-0}{1}=\frac{y-2}{2}=\frac{z+3}{\lambda}$ અને $\frac{x-2}{2}=\frac{y-6}{3}=\frac{z-3}{\lambda}$ સમતલીય છે. જો $p$ એ આ રેખાઓ ધરાવતું સમતલ હોય,તો $\lambda$ ની તમામ કિંમતો માટે નીચેનામાંથી કયું બિંદુ સમતલ પર આવેલું છે?
A
$(1, 6, 4)$
B
$(2, 8, 7)$
C
$(1, 2, 3)$
D
$(4, 10, 9)$

Solution

(A) રેખાઓ $L_1: \frac{x}{1} = \frac{y-2}{2} = \frac{z+3}{\lambda}$ અને $L_2: \frac{x-2}{2} = \frac{y-6}{3} = \frac{z-3}{\lambda}$ છે.
રેખાઓ પરના બિંદુઓ $A(0, 2, -3)$ અને $B(2, 6, 3)$ છે.
દિશા સદિશો $\vec{v_1} = \hat{i} + 2\hat{j} + \lambda\hat{k}$ અને $\vec{v_2} = 2\hat{i} + 3\hat{j} + \lambda\hat{k}$ છે.
સમતલનો અભિલંબ $\vec{n} = \vec{v_1} \times \vec{v_2} = -\lambda\hat{i} + \lambda\hat{j} - \hat{k}$ છે.
સમતલનું સમીકરણ $-\lambda x + \lambda y - 2\lambda - z - 3 = 0$ છે.
આને $-\lambda(x - y + 2) - (z + 3) = 0$ તરીકે લખી શકાય.
$\lambda$ ની તમામ કિંમતો માટે,$x - y + 2 = 0$ અને $z = -3$ હોવું જોઈએ.
442
MediumMCQ
જો રેખા $\frac{x-3}{2}=\frac{y+5}{-1}=\frac{z+2}{2}$ એ સમતલ $\alpha x+3y-z+\beta=0$ માં આવેલી હોય,તો $\alpha$ અને $\beta$ ની કિંમતો અનુક્રમે .... છે.
A
$\frac{3}{2}, \frac{13}{2}$
B
$\frac{5}{2}, \frac{9}{2}$
C
$-\frac{5}{2}, \frac{9}{2}$
D
$\frac{5}{2}, \frac{11}{2}$

Solution

(D) રેખા બિંદુ $P(3, -5, -2)$ માંથી પસાર થાય છે. કારણ કે રેખા સમતલ $\alpha x + 3y - z + \beta = 0$ માં આવેલી છે,તેથી બિંદુ $P$ એ સમતલના સમીકરણનું સમાધાન કરવું જોઈએ:
$\alpha(3) + 3(-5) - (-2) + \beta = 0$
$3\alpha - 15 + 2 + \beta = 0$
$3\alpha + \beta = 13$ (સમીકરણ $1$).
વળી,રેખાનો દિશા સદિશ $\vec{v} = 2\hat{i} - \hat{j} + 2\hat{k}$ એ સમતલના અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = \alpha\hat{i} + 3\hat{j} - \hat{k}$ ને લંબ હોવો જોઈએ.
તેથી,$\vec{v} \cdot \vec{n} = 0$:
$(2)(\alpha) + (-1)(3) + (2)(-1) = 0$
$2\alpha - 3 - 2 = 0$
$2\alpha = 5$
$\alpha = \frac{5}{2}$.
$\alpha = \frac{5}{2}$ ને સમીકરણ $1$ માં મૂકતા:
$3(\frac{5}{2}) + \beta = 13$
$\frac{15}{2} + \beta = 13$
$\beta = 13 - \frac{15}{2} = \frac{26-15}{2} = \frac{11}{2}$.
આમ,$\alpha = \frac{5}{2}$ અને $\beta = \frac{11}{2}$ મળે છે.
443
MediumMCQ
જો રેખાઓ $x = ay - 1 = z - 2$ અને $x = 3y - 2 = bz - 2$ $(ab \neq 0)$ સમતલીય હોય,તો
A
$a = 1, b = \frac{1}{2}$
B
$a = 2, b = 2$
C
$a = \frac{1}{2}, b = \frac{1}{2}$
D
$b = 1, a \in R - \{0\}$

Solution

(D) પ્રથમ,રેખાઓને સંમિત સ્વરૂપમાં લખો:
રેખા $1$: $x = a(y - 1/a) = z - 2 \implies \frac{x}{1} = \frac{y - 1/a}{1/a} = \frac{z - 2}{1}$. બિંદુ $P_1 = (0, 1/a, 2)$,દિશા સદિશ $\vec{v_1} = (1, 1/a, 1)$.
રેખા $2$: $x = 3(y - 2/3) = b(z - 2/b) \implies \frac{x}{1} = \frac{y - 2/3}{1/3} = \frac{z - 2/b}{1/b}$. બિંદુ $P_2 = (0, 2/3, 2/b)$,દિશા સદિશ $\vec{v_2} = (1, 1/3, 1/b)$.
રેખાઓ સમતલીય હોવા માટે,અદિશ ત્રિગુણ ગુણાકાર $[\vec{P_1P_2}, \vec{v_1}, \vec{v_2}] = 0$ હોવો જોઈએ.
$\vec{P_1P_2} = (0, 2/3 - 1/a, 2/b - 2)$.
નિશ્ચાયક છે:
$|\begin{matrix} 0 & 2/3 - 1/a & 2/b - 2 \\ 1 & 1/a & 1 \\ 1 & 1/3 & 1/b \end{matrix}| = 0$.
પ્રથમ હાર મુજબ વિસ્તરણ કરતા:
$-(2/3 - 1/a)(1/b - 1) + (2/b - 2)(1/3 - 1/a) = 0$.
$-(2/3 - 1/a)(1/b - 1) + 2(1/b - 1)(1/3 - 1/a) = 0$.
$(1/b - 1) [-(2/3 - 1/a) + 2(1/3 - 1/a)] = 0$.
$(1/b - 1) [-2/3 + 1/a + 2/3 - 2/a] = 0$.
$(1/b - 1)(-1/a) = 0$.
$a \neq 0$ હોવાથી,$1/b - 1 = 0$ હોવું જોઈએ,જેનો અર્થ છે $b = 1$.
આમ,$b = 1$ અને $a$ કોઈપણ શૂન્યતર વાસ્તવિક સંખ્યા હોઈ શકે છે. સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
444
MediumMCQ
બિંદુ $A(3, -4, 5)$ નું સમતલ $2x + 5y - 6z = 16$ થી રેખા $\frac{x}{2} = \frac{y}{1} = \frac{z}{-2}$ ની દિશામાં માપેલું અંતર કેટલું છે?
A
$\frac{60}{7}$ એકમ
B
$\frac{7}{60}$ એકમ
C
$\frac{1}{7}$ એકમ
D
$\frac{2}{7}$ એકમ

Solution

(A) બિંદુ $A(3, -4, 5)$ માંથી પસાર થતી અને રેખા $\frac{x}{2} = \frac{y}{1} = \frac{z}{-2}$ ને સમાંતર રેખાનું સમીકરણ $\frac{x-3}{2} = \frac{y+4}{1} = \frac{z-5}{-2} = r$ છે.
આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $P(2r+3, r-4, -2r+5)$ સ્વરૂપનું છે.
આ બિંદુ $P$ સમતલ $2x + 5y - 6z = 16$ પર હોવાથી,આપણે $P$ ના યામ સમતલના સમીકરણમાં મૂકીએ:
$2(2r+3) + 5(r-4) - 6(-2r+5) = 16$.
$4r + 6 + 5r - 20 + 12r - 30 = 16$.
$21r - 44 = 16$.
$21r = 60$.
$r = \frac{60}{21} = \frac{20}{7}$.
અંતર $AP$ એ $(3, -4, 5)$ અને $(2r+3, r-4, -2r+5)$ વચ્ચેનું અંતર છે,જે $\sqrt{(2r)^2 + (r)^2 + (-2r)^2} = \sqrt{4r^2 + r^2 + 4r^2} = \sqrt{9r^2} = 3|r|$ થાય.
$r = \frac{20}{7}$ મૂકતા,આપણને $3 \times \frac{20}{7} = \frac{60}{7}$ એકમ મળે છે.
445
MediumMCQ
$(1, 1, 1)$ અને $(2, 2, 2)$ ને જોડતી રેખા $x + y + z = 9$ સમતલને જે બિંદુએ છેદે છે તેના યામ શોધો.
A
$(3, 4, 2)$
B
$(2, 3, 4)$
C
$(3, 2, 4)$
D
$(3, 3, 3)$

Solution

(D) $(1, 1, 1)$ અને $(2, 2, 2)$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x-1}{2-1} = \frac{y-1}{2-1} = \frac{z-1}{2-1} = k$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આને સાદું રૂપ આપતા $x-1 = k$,$y-1 = k$,અને $z-1 = k$ મળે છે.
તેથી,રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $(k+1, k+1, k+1)$ સ્વરૂપનું હોય છે.
આ બિંદુ $x + y + z = 9$ સમતલ પર હોવાથી,આપણે આ યામોને સમતલના સમીકરણમાં મૂકીએ:
$(k+1) + (k+1) + (k+1) = 9$.
$3k + 3 = 9$.
$3k = 6$,જે આપણને $k = 2$ આપે છે.
$k = 2$ ને બિંદુના યામ $(k+1, k+1, k+1)$ માં મૂકતા,આપણને $(2+1, 2+1, 2+1) = (3, 3, 3)$ મળે છે.
આમ,છેદબિંદુ $(3, 3, 3)$ છે.
446
MediumMCQ
જો રેખા $\frac{x-3}{2}=\frac{y+2}{-1}=\frac{z+4}{3}$ એ સમતલ $\ell x+m y-z=9$ માં આવેલી હોય,તો $\ell^2+m^2$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$4$
C
$2$
D
$5$

Solution

(C) રેખા સમતલમાં આવેલી હોવાથી,રેખાનો દિશા સદિશ સમતલના અભિલંબ સદિશને લંબ હોય છે. રેખાનો દિશા સદિશ $\vec{v} = 2\hat{i} - \hat{j} + 3\hat{k}$ છે અને સમતલનો અભિલંબ $\vec{n} = \ell\hat{i} + m\hat{j} - \hat{k}$ છે.
તેથી,$\vec{v} \cdot \vec{n} = 0 \Rightarrow (2)(\ell) + (-1)(m) + (3)(-1) = 0 \Rightarrow 2\ell - m = 3$ (સમીકરણ $i$).
વળી,રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ સમતલના સમીકરણનું પાલન કરે છે. બિંદુ $(3, -2, -4)$ રેખા પર છે,તેથી તે સમતલ પર પણ હોવું જોઈએ:
$\ell(3) + m(-2) - (-4) = 9 \Rightarrow 3\ell - 2m + 4 = 9 \Rightarrow 3\ell - 2m = 5$ (સમીકરણ $ii$).
સમીકરણો ઉકેલતા:
$(i)$ પરથી,$m = 2\ell - 3$. તેને $(ii)$ માં મૂકતા:
$3\ell - 2(2\ell - 3) = 5 \Rightarrow 3\ell - 4\ell + 6 = 5 \Rightarrow -\ell = -1 \Rightarrow \ell = 1$.
તેથી $m = 2(1) - 3 = -1$.
આમ,$\ell^2 + m^2 = (1)^2 + (-1)^2 = 1 + 1 = 2$.
447
MediumMCQ
સમતલ $2x-y+z+3=0$ માં રેખા $\frac{x-1}{3}=\frac{y-3}{1}=\frac{z-4}{-5}$ ની પ્રતિબિંબ રેખા કઈ છે?
A
$\frac{x+3}{-3}=\frac{y-5}{-1}=\frac{z+2}{5}$
B
$\frac{x-3}{3}=\frac{y+5}{1}=\frac{z-2}{-5}$
C
$\frac{x-3}{-3}=\frac{y+5}{-1}=\frac{z-2}{5}$
D
$\frac{x+3}{3}=\frac{y-5}{1}=\frac{z-2}{-5}$

Solution

(D) ધારો કે આપેલી રેખા $L: \frac{x-1}{3}=\frac{y-3}{1}=\frac{z-4}{-5} = k$ છે. રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $(3k+1, k+3, -5k+4)$ છે.
રેખા $L$ અને સમતલ $2x-y+z+3=0$ ના છેદબિંદુ માટે,$2(3k+1)-(k+3)+(-5k+4)+3=0$ મળે છે.
$6k+2-k-3-5k+4+3=0 \implies 6=0$,જે શક્ય નથી. તેથી,રેખા સમતલને સમાંતર છે.
રેખા પરના બિંદુ $P(1, 3, 4)$ નું સમતલ $2x-y+z+3=0$ માં પ્રતિબિંબ $P'(x', y', z')$ છે.
સૂત્ર $\frac{x'-1}{2} = \frac{y'-3}{-1} = \frac{z'-4}{1} = -2 \frac{2(1)-3+4+3}{2^2+(-1)^2+1^2} = -2 \frac{6}{6} = -2$ નો ઉપયોગ કરતા.
$x'-1 = -4 \implies x' = -3$.
$y'-3 = 2 \implies y' = 5$.
$z'-4 = -2 \implies z' = 2$.
પ્રતિબિંબ રેખા $(-3, 5, 2)$ માંથી પસાર થાય છે અને મૂળ રેખા જેવા જ દિશા ગુણોત્તર $(3, 1, -5)$ ધરાવે છે.
તેથી,સમીકરણ $\frac{x+3}{3} = \frac{y-5}{1} = \frac{z-2}{-5}$ છે.
448
EasyMCQ
$m$ ની કિંમત શોધો,જેથી રેખા $\frac{x-4}{1}=\frac{y-2}{1}=\frac{2z-m}{3}$ એ સમતલ $2x-5y+2z=7$ માં આવેલી હોય.
A
$8$
B
$10$
C
$9$
D
$7$

Solution

(C) આપેલ રેખા $\frac{x-4}{1} = \frac{y-2}{1} = \frac{z - m/2}{3/2}$ છે.
આ રેખા બિંદુ $P(4, 2, m/2)$ માંથી પસાર થાય છે.
કારણ કે રેખા સમતલ $2x - 5y + 2z = 7$ માં આવેલી છે,તેથી બિંદુ $P$ એ સમતલના સમીકરણનું સમાધાન કરવું જોઈએ.
$P$ ના યામ સમતલના સમીકરણમાં મૂકતા:
$2(4) - 5(2) + 2(m/2) = 7$
$8 - 10 + m = 7$
$-2 + m = 7$
$m = 9$
વધુમાં,રેખાનો દિશા સદિશ $\vec{v} = (1, 1, 3/2)$ એ સમતલના અભિલંબ $\vec{n} = (2, -5, 2)$ ને લંબ હોવો જોઈએ.
અદિશ ગુણાકાર તપાસતા: $\vec{v} \cdot \vec{n} = (1)(2) + (1)(-5) + (3/2)(2) = 2 - 5 + 3 = 0$.
અદિશ ગુણાકાર $0$ હોવાથી,રેખા સમતલને સમાંતર છે,અને બિંદુ $P$ સમતલ પર હોવાથી,$m = 9$ માટે આખી રેખા સમતલમાં આવેલી છે.
449
EasyMCQ
રેખા $\frac{x-4}{2}=\frac{y-5}{2}=\frac{z-3}{1}$ અને સમતલ $x+y+z=2$ ના છેદબિંદુ નીચેનામાંથી કઈ રેખા પર આવેલું છે?
A
$\frac{x-1}{1}=\frac{y-3}{2}=\frac{z+4}{-5}$
B
$\frac{x-4}{1}=\frac{y-5}{1}=\frac{z-5}{-1}$
C
$\frac{x-2}{2}=\frac{y-3}{2}=\frac{z+3}{3}$
D
$\frac{x+3}{3}=\frac{4-y}{3}=\frac{z+1}{-2}$

Solution

(A) ધારો કે રેખા $\frac{x-4}{2}=\frac{y-5}{2}=\frac{z-3}{1}=\lambda$ છે.
આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $(2\lambda+4, 2\lambda+5, \lambda+3)$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
આ બિંદુ સમતલ $x+y+z=2$ પર આવેલું હોવાથી,આપણે યામને સમતલના સમીકરણમાં મૂકીએ:
$(2\lambda+4) + (2\lambda+5) + (\lambda+3) = 2$.
$5\lambda + 12 = 2$.
$5\lambda = -10$,તેથી $\lambda = -2$.
$\lambda = -2$ ને બિંદુના યામમાં મૂકતા:
$x = 2(-2) + 4 = 0$,
$y = 2(-2) + 5 = 1$,
$z = (-2) + 3 = 1$.
છેદબિંદુ $(0, 1, 1)$ છે.
હવે,ચકાસો કે કયો વિકલ્પ બિંદુ $(0, 1, 1)$ નું સમાધાન કરે છે:
વિકલ્પ $(A)$ માટે: $\frac{0-1}{1} = -1$,$\frac{1-3}{2} = -1$,$\frac{1+4}{-5} = -1$.
બધા ગુણોત્તર $-1$ સમાન હોવાથી,બિંદુ $(0, 1, 1)$ વિકલ્પ $(A)$ માં આપેલી રેખા પર આવેલું છે.

THREE DIMENSIONAL GEOMETRY — Line and Plane · Frequently Asked Questions

1Are these THREE DIMENSIONAL GEOMETRY questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a THREE DIMENSIONAL GEOMETRY Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.