Gujarati

Differentiation of implicit function Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Continuity and Differentiation · Differentiation of implicit function

254+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 41 of 254 questions in Gujarati

201
EasyMCQ
જો $3 f(\cos x) + 2 f(\sin x) = 5 x$ હોય,તો $f^{\prime}(\cos x) + f^{\prime}(\sin x) =$
A
$-5(\sin x + \cos x)$
B
$-5 \sin x \cos x$
C
$\frac{-5}{\sin x} - \frac{5}{\cos x}$
D
$\frac{5}{\sin x} + \frac{5}{\cos x}$

Solution

(C) આપેલ છે: $3 f(\cos x) + 2 f(\sin x) = 5 x$ ...$(i)$
$x$ ને $(\frac{\pi}{2} - x)$ વડે બદલતા:
$3 f(\sin x) + 2 f(\cos x) = 5(\frac{\pi}{2} - x)$ ...$(ii)$
$(i)$ ને $3$ વડે અને $(ii)$ ને $2$ વડે ગુણતા:
$9 f(\cos x) + 6 f(\sin x) = 15 x$
$4 f(\cos x) + 6 f(\sin x) = 10(\frac{\pi}{2} - x) = 5\pi - 10 x$
સમીકરણોની બાદબાકી કરતા:
$5 f(\cos x) = 25 x - 5\pi \Rightarrow f(\cos x) = 5 x - \pi$
$x$ ની સાપેક્ષ વિકલન કરતા:
$f^{\prime}(\cos x) \cdot (-\sin x) = 5 \Rightarrow f^{\prime}(\cos x) = \frac{-5}{\sin x}$
તે જ રીતે,$(i)$ અને $(ii)$ પરથી,આપણને $f(\sin x) = \frac{5\pi}{2} - 5x$ મળે છે:
$f^{\prime}(\sin x) \cdot (\cos x) = -5 \Rightarrow f^{\prime}(\sin x) = \frac{-5}{\cos x}$
તેથી,$f^{\prime}(\cos x) + f^{\prime}(\sin x) = \frac{-5}{\sin x} - \frac{5}{\cos x}$.
202
DifficultMCQ
જો $\frac{y}{x} \cos^4 \alpha + \frac{x}{y} \sin^4 \alpha = 2 \sin^2 \alpha \cos^2 \alpha$ હોય,તો $\frac{dy}{dx} = $
A
$\sin^3 \alpha \cos \alpha$
B
$\sin^2 \alpha \cos^2 \alpha$
C
$\frac{\sin^2 \alpha}{\cos^2 \alpha}$
D
$\sin \alpha \cos^3 \alpha$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ: $\frac{y}{x} \cos^4 \alpha + \frac{x}{y} \sin^4 \alpha = 2 \sin^2 \alpha \cos^2 \alpha$
બંને બાજુ $xy$ વડે ગુણતા:
$y^2 \cos^4 \alpha + x^2 \sin^4 \alpha = 2xy \sin^2 \alpha \cos^2 \alpha$
પદોને ગોઠવતા:
$x^2 \sin^4 \alpha - 2xy \sin^2 \alpha \cos^2 \alpha + y^2 \cos^4 \alpha = 0$
આ એક પૂર્ણવર્ગ પદાવલિ છે:
$(x \sin^2 \alpha - y \cos^2 \alpha)^2 = 0$
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા:
$x \sin^2 \alpha - y \cos^2 \alpha = 0$
$y \cos^2 \alpha = x \sin^2 \alpha$
$y = x \frac{\sin^2 \alpha}{\cos^2 \alpha}$
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dy}{dx} = \frac{\sin^2 \alpha}{\cos^2 \alpha}$
203
DifficultMCQ
જો $8 f(x)+6 f\left(\frac{1}{x}\right)=x+5$ અને $y=x^2 f(x)$ હોય,તો $x=-1$ આગળ $\frac{d y}{d x}$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$\frac{1}{14}$
C
$\frac{-1}{14}$
D
$1$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણો છે:
$8 f(x)+6 f\left(\frac{1}{x}\right)=x+5$ --- $(i)$
$y=x^2 f(x)$ --- $(ii)$
સમીકરણ $(i)$ માં $x$ ને $\frac{1}{x}$ વડે બદલતા:
$8 f\left(\frac{1}{x}\right)+6 f(x)=\frac{1}{x}+5$ --- $(iii)$
$f\left(\frac{1}{x}\right)$ નો લોપ કરવા માટે,$(i)$ ને $4$ વડે અને $(iii)$ ને $3$ વડે ગુણતા:
$32 f(x)+24 f\left(\frac{1}{x}\right)=4x+20$
$18 f(x)+24 f\left(\frac{1}{x}\right)=\frac{3}{x}+15$
પ્રથમ સમીકરણમાંથી બીજું સમીકરણ બાદ કરતા:
$14 f(x)=4x-\frac{3}{x}+5$
$y$ મેળવવા માટે $x^2$ વડે ગુણતા:
$14 x^2 f(x)=4x^3-3x+5x^2$
$14 y=4x^3+5x^2-3x$
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$14 \frac{d y}{d x}=12x^2+10x-3$
$x=-1$ આગળ:
$14 \left(\frac{d y}{d x}\right)_{x=-1}=12(-1)^2+10(-1)-3 = 12-10-3 = -1$
$\frac{d y}{d x} = -\frac{1}{14}$
204
MediumMCQ
જો $2x^2 - 3xy + y^2 + x + 2y - 8 = 0$ હોય,તો $\frac{dy}{dx}$ શોધો.
A
$\frac{3y - 4x - 1}{2y - 3x + 2}$
B
$\frac{3y + 4x - 1}{2y - 3x + 2}$
C
$\frac{3y - 4x - 1}{2y + 3x + 2}$
D
$\frac{3y - 4x - 1}{2y - 3x - 2}$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ $2x^2 - 3xy + y^2 + x + 2y - 8 = 0$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં બંને બાજુ વિકલન કરતા:
$\frac{d}{dx}(2x^2) - \frac{d}{dx}(3xy) + \frac{d}{dx}(y^2) + \frac{d}{dx}(x) + \frac{d}{dx}(2y) - \frac{d}{dx}(8) = 0$
$4x - 3(y + x \frac{dy}{dx}) + 2y \frac{dy}{dx} + 1 + 2 \frac{dy}{dx} = 0$
$4x - 3y - 3x \frac{dy}{dx} + 2y \frac{dy}{dx} + 1 + 2 \frac{dy}{dx} = 0$
$\frac{dy}{dx}$ વાળા પદોને સાથે લેતા:
$(2y - 3x + 2) \frac{dy}{dx} = 3y - 4x - 1$
તેથી,$\frac{dy}{dx} = \frac{3y - 4x - 1}{2y - 3x + 2}$.
આમ,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
205
MediumMCQ
જો $\sqrt{1-x^6}+\sqrt{1-y^6}=a(x^3-y^3)$ હોય,તો $y^2 \frac{dy}{dx}=$
A
$\sqrt{\frac{1-y^6}{1-x^6}}$
B
$x \sqrt{\frac{1-y^6}{1-x^6}}$
C
$x^2 \sqrt{\frac{1-y^6}{1-x^6}}$
D
$\frac{1}{x^2} \sqrt{\frac{1-y^6}{1-x^6}}$

Solution

(C) ધારો કે $x^3 = \sin \theta$ અને $y^3 = \sin \phi$. તો સમીકરણ $\cos \theta + \cos \phi = a(\sin \theta - \sin \phi)$ બને છે.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા,$2 \cos \frac{\theta+\phi}{2} \cos \frac{\theta-\phi}{2} = a \cdot 2 \cos \frac{\theta+\phi}{2} \sin \frac{\theta-\phi}{2}$.
આનો અર્થ એ છે કે $\cot \frac{\theta-\phi}{2} = a$,જે એક અચળાંક છે.
તેથી,$\frac{\theta-\phi}{2} = \text{અચળાંક} \Rightarrow \theta - \phi = C$.
કિંમત પાછી મૂકતા,$\arcsin(x^3) - \arcsin(y^3) = C$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{3x^2}{\sqrt{1-x^6}} - \frac{3y^2}{\sqrt{1-y^6}} \frac{dy}{dx} = 0$.
પદોને ગોઠવતા,આપણને $\frac{3y^2}{\sqrt{1-y^6}} \frac{dy}{dx} = \frac{3x^2}{\sqrt{1-x^6}}$ મળે છે.
તેથી,$y^2 \frac{dy}{dx} = x^2 \sqrt{\frac{1-y^6}{1-x^6}}$.
206
MediumMCQ
જો $\sqrt{x-xy} + \sqrt{y-xy} = 1$ હોય,તો $\frac{dy}{dx} = $
A
$-\sqrt{\frac{y-y^2}{x-x^2}}$
B
$-\sqrt{\frac{1-y^2}{1-x^2}}$
C
$-\sqrt{\frac{1-y}{1-x}}$
D
$-\sqrt{\frac{x-y}{x+y}}$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ $\sqrt{x(1-y)} + \sqrt{y(1-x)} = 1$ છે.
ધારો કે $x = \sin^2 \theta$ અને $y = \sin^2 \phi$.
તેથી $\sqrt{\sin^2 \theta (1-\sin^2 \phi)} + \sqrt{\sin^2 \phi (1-\sin^2 \theta)} = 1$.
$\sin \theta \cos \phi + \sin \phi \cos \theta = 1$.
$\sin(\theta + \phi) = 1$.
$\theta + \phi = \frac{\pi}{2}$.
$\phi = \frac{\pi}{2} - \theta$.
કારણ કે $y = \sin^2 \phi$,તેથી $y = \sin^2(\frac{\pi}{2} - \theta) = \cos^2 \theta$.
આમ $x = \sin^2 \theta$ અને $y = \cos^2 \theta$.
બંનેનો સરવાળો કરતા,$x+y = \sin^2 \theta + \cos^2 \theta = 1$,એટલે કે $y = 1-x$.
$x$ ની સાપેક્ષ વિકલન કરતા,$\frac{dy}{dx} = -1$.
વૈકલ્પિક રીતે,વિકલ્પો તપાસતા: $\frac{dy}{dx} = -\sqrt{\frac{y(1-y)}{x(1-x)}} = -\sqrt{\frac{(1-x)x}{x(1-x)}} = -\sqrt{1} = -1$.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
207
MediumMCQ
જો $(a+\sqrt{2} b \cos x)(a-\sqrt{2} b \cos y)=a^2-b^2$ જ્યાં $a>b>0$,તો $\left(\frac{\pi}{4}, \frac{\pi}{4}\right)$ બિંદુએ,$\frac{dy}{dx}=$
A
$\frac{a+b}{a-b}$
B
$\frac{a-b}{a+b}$
C
$\frac{a-2 b}{a+2 b}$
D
$\frac{2 a+b}{2 a-b}$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $(a+\sqrt{2} b \cos x)(a-\sqrt{2} b \cos y)=a^2-b^2$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$(a+\sqrt{2} b \cos x) \cdot (\sqrt{2} b \sin y \frac{dy}{dx}) + (a-\sqrt{2} b \cos y) \cdot (-\sqrt{2} b \sin x) = 0$.
બિંદુ $\left(\frac{\pi}{4}, \frac{\pi}{4}\right)$ પર,$\cos x = \cos y = \frac{1}{\sqrt{2}}$ અને $\sin x = \sin y = \frac{1}{\sqrt{2}}$ થાય.
આ કિંમતો મૂકતા:
$(a+\sqrt{2} b \cdot \frac{1}{\sqrt{2}}) \cdot (\sqrt{2} b \cdot \frac{1}{\sqrt{2}} \cdot \frac{dy}{dx}) + (a-\sqrt{2} b \cdot \frac{1}{\sqrt{2}}) \cdot (-\sqrt{2} b \cdot \frac{1}{\sqrt{2}}) = 0$.
$(a+b) \cdot (b \frac{dy}{dx}) + (a-b) \cdot (-b) = 0$.
$(a+b) b \frac{dy}{dx} = b(a-b)$.
$b > 0$ હોવાથી,$b$ વડે ભાગતા:
$(a+b) \frac{dy}{dx} = a-b$.
તેથી,$\frac{dy}{dx} = \frac{a-b}{a+b}$.
208
MediumMCQ
જો વક્ર $xy + ax + by = 0$ નો $(1, 1)$ આગળનો સ્પર્શક $X$-અક્ષ સાથે $\tan^{-1}(2)$ માપનો ખૂણો બનાવતો હોય,તો $\frac{ab}{a+b} =$ ?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(B) આપેલ વક્રનું સમીકરણ $xy + ax + by = 0$ છે.
બિંદુ $(1, 1)$ વક્ર પર હોવાથી,આપણે $x=1$ અને $y=1$ મૂકતા:
$1(1) + a(1) + b(1) = 0 \implies 1 + a + b = 0 \implies a + b = -1$.
હવે,સમીકરણનું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$y + x \frac{dy}{dx} + a + b \frac{dy}{dx} = 0$.
$\frac{dy}{dx}$ માટે ગોઠવતા:
$\frac{dy}{dx}(x + b) = -(y + a) \implies \frac{dy}{dx} = -\frac{y + a}{x + b}$.
બિંદુ $(1, 1)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $m = \tan(\tan^{-1}(2)) = 2$ છે.
વિકલનમાં $(1, 1)$ મૂકતા:
$2 = -\frac{1 + a}{1 + b} \implies 2(1 + b) = -(1 + a) \implies 2 + 2b = -1 - a \implies a + 2b = -3$.
આપણી પાસે બે સમીકરણો છે:
$1) a + b = -1$
$2) a + 2b = -3$
સમીકરણ $(2)$ માંથી $(1)$ બાદ કરતા:
$(a + 2b) - (a + b) = -3 - (-1) \implies b = -2$.
$b = -2$ ને $(1)$ માં મૂકતા:
$a - 2 = -1 \implies a = 1$.
છેલ્લે,$\frac{ab}{a+b}$ ની કિંમત શોધતા:
$\frac{(1)(-2)}{1 + (-2)} = \frac{-2}{-1} = 2$.
209
MediumMCQ
વક્ર $x^4 e^y + 2 \sqrt{y+1} = 3$ પર બિંદુ $(1,0)$ આગળ દોરેલા સ્પર્શક પર આવેલું બિંદુ કયું છે?
A
$(2,6)$
B
$(2,-6)$
C
$(-2,-6)$
D
$(-2,6)$

Solution

(D) આપેલ વક્ર: $x^4 e^y + 2 \sqrt{y+1} = 3$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$x^4 e^y y' + 4x^3 e^y + \frac{2 y'}{2 \sqrt{y+1}} = 0$.
બિંદુ $(1,0)$ આગળ,$x=1$ અને $y=0$ મૂકતા:
$(1)^4 e^0 y' + 4(1)^3 e^0 + \frac{y'}{\sqrt{0+1}} = 0$.
$y' + 4 + y' = 0 \Rightarrow 2y' = -4 \Rightarrow y' = -2$.
બિંદુ $(1,0)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ જેનો ઢાળ $m = -2$ છે:
$y - 0 = -2(x - 1) \Rightarrow y = -2x + 2 \Rightarrow 2x + y = 2$.
હવે,ચકાસો કે કયું બિંદુ સમીકરણ $2x + y = 2$ નું સમાધાન કરે છે:
વિકલ્પ $D$ $(-2, 6)$ માટે: $2(-2) + 6 = -4 + 6 = 2$.
આમ,બિંદુ $(-2, 6)$ સ્પર્શક પર આવેલું છે.
210
EasyMCQ
વક્ર $3y^2 = 2ax^2 + 6b$ એ બિંદુ $P(3, -1)$ માંથી પસાર થાય છે અને $P$ આગળ વક્રનો ઢાળ $-1$ છે,તો $a$ અને $b$ ની કિંમતો શોધો.
A
$a = 1/2, b = -1$
B
$a = -1/2, b = 1$
C
$a = 1/2, b = 1$
D
$a = -1/2, b = -1$

Solution

(A) આપેલ વક્રનું સમીકરણ $3y^2 = 2ax^2 + 6b$ છે . . . $(i)$
વક્ર બિંદુ $P(3, -1)$ માંથી પસાર થતું હોવાથી,આપણે સમીકરણ $(i)$ માં $x = 3$ અને $y = -1$ મૂકીએ:
$3(-1)^2 = 2a(3)^2 + 6b$
$3 = 18a + 6b$
$3$ વડે ભાગતા,આપણને $6a + 2b = 1$ મળે છે . . . $(ii)$
હવે,ઢાળ શોધવા માટે સમીકરણ $(i)$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$6y \frac{dy}{dx} = 4ax$
$P(3, -1)$ આગળ ઢાળ $-1$ આપેલ છે,તેથી $\frac{dy}{dx} = -1$,$x = 3$,અને $y = -1$ મૂકતા:
$6(-1)(-1) = 4a(3)$
$6 = 12a$
$a = 1/2$
$a = 1/2$ ને સમીકરણ $(ii)$ માં મૂકતા:
$6(1/2) + 2b = 1$
$3 + 2b = 1$
$2b = -2$
$b = -1$
આમ,$a = 1/2$ અને $b = -1$ મળે છે.
211
DifficultMCQ
જો $x^y=y^x$ હોય,તો $x(x-y \log x) \frac{d y}{d x}$ ની કિંમત શું થાય?
A
$y(y-x \log y)$
B
$y(y+x \log y)$
C
$x(x+y \log x)$
D
$x(y-x \log y)$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ $x^y = y^x$ છે.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક (log) લેતા,આપણને $y \log x = x \log y$ મળે છે.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$y \cdot \frac{1}{x} + \log x \cdot \frac{dy}{dx} = x \cdot \frac{1}{y} \cdot \frac{dy}{dx} + \log y$.
$\frac{dy}{dx}$ ને અલગ કરવા માટે પદોની ગોઠવણી કરતા:
$\log x \cdot \frac{dy}{dx} - \frac{x}{y} \cdot \frac{dy}{dx} = \log y - \frac{y}{x}$.
$\frac{dy}{dx} \left( \frac{y \log x - x}{y} \right) = \frac{x \log y - y}{x}$.
બંને બાજુ $x$ વડે ગુણતા અને ચિહ્નોની ગોઠવણી કરતા:
$\frac{dy}{dx} \left( \frac{-(x - y \log x)}{y} \right) = \frac{-(y - x \log y)}{x}$.
તેથી,$x(x - y \log x) \frac{dy}{dx} = y(y - x \log y)$.
212
MediumMCQ
જો $\tan y = \cot \left(\frac{\pi}{4} - x\right)$ હોય,તો $\frac{dy}{dx} = $
A
$\frac{\operatorname{cosec}^2\left(\frac{\pi}{4}-x\right)}{1+\cot ^2\left(\frac{\pi}{4}+x\right)}$
B
$\frac{-\operatorname{cosec}^2\left(\frac{\pi}{4}-x\right)}{\sec ^2 y}$
C
$\frac{\operatorname{cosec}^2\left(\frac{\pi}{4}-x\right)}{1+\tan ^2\left(\frac{\pi}{4}-x\right)}$
D
$\frac{\sec ^2\left(\frac{\pi}{4}+x\right)}{1+\tan ^2\left(\frac{\pi}{4}+x\right)}$

Solution

(C) આપેલ છે કે $\tan y = \cot \left(\frac{\pi}{4} - x\right)$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\sec^2 y \frac{dy}{dx} = -\operatorname{cosec}^2 \left(\frac{\pi}{4} - x\right) \cdot (-1)$
$\sec^2 y \frac{dy}{dx} = \operatorname{cosec}^2 \left(\frac{\pi}{4} - x\right)$
$\frac{dy}{dx} = \frac{\operatorname{cosec}^2 \left(\frac{\pi}{4} - x\right)}{\sec^2 y}$
કારણ કે $\sec^2 y = 1 + \tan^2 y$ અને $\tan y = \cot \left(\frac{\pi}{4} - x\right)$ હોવાથી:
$\frac{dy}{dx} = \frac{\operatorname{cosec}^2 \left(\frac{\pi}{4} - x\right)}{1 + \tan^2 \left(\frac{\pi}{4} - x\right)}$
213
DifficultMCQ
જો $\sec (\log _2 y^2) = \operatorname{cosec} (\log _2 x^2)$ હોય,તો $\frac{dy}{dx} =$
A
$\frac{x}{y}$
B
$\frac{y}{x}$
C
$-\frac{y}{x}$
D
$-\frac{x}{y}$

Solution

(C) આપેલ છે કે $\sec (\log _2 y^2) = \operatorname{cosec} (\log _2 x^2)$.
ગુણધર્મ $\log a^b = b \log a$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે $\sec (2 \log _2 y) = \operatorname{cosec} (2 \log _2 x)$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\operatorname{cosec} \theta = \sec (\frac{\pi}{2} - \theta)$,તેથી $\sec (2 \log _2 y) = \sec (\frac{\pi}{2} - 2 \log _2 x)$.
આનો અર્થ એ થાય કે $2 \log _2 y = \pm (\frac{\pi}{2} - 2 \log _2 x) + 2n\pi$. મુખ્ય કિંમત લેતા,$2 \log _2 y + 2 \log _2 x = \frac{\pi}{2}$.
$2 \log _2 (xy) = \frac{\pi}{2} \Rightarrow \log _2 (xy) = \frac{\pi}{4}$.
$xy = 2^{\frac{\pi}{4}}$.
અહીં $2^{\frac{\pi}{4}}$ એ અચળ છે,તેથી બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$x \frac{dy}{dx} + y = 0$.
તેથી,$\frac{dy}{dx} = -\frac{y}{x}$.
214
MediumMCQ
ધારો કે $f(x)$ અને $g(x)$ એ બે વાર વિકલનીય વિધેયો છે જેથી $f(x) = x^2 + g'(1)x + g''(2)$ અને $g(x) = f(1)x^2 + xf'(x) + f''(x)$. તો $f(x) - g(x) =$
A
$2x + 5$
B
$3x^2 + 6x + 1$
C
$x^2 - 6x + 2$
D
$x^2 - 2$

Solution

(D) આપેલ છે $f(x) = x^2 + g'(1)x + g''(2)$. ધારો કે $g'(1) = a$ અને $g''(2) = b$. તેથી $f(x) = x^2 + ax + b$.
$f'(x) = 2x + a$ અને $f''(x) = 2$.
આપેલ છે $g(x) = f(1)x^2 + xf'(x) + f''(x)$.
$f(1) = 1 + a + b$,$f'(x) = 2x + a$,અને $f''(x) = 2$ મૂકતા:
$g(x) = (1 + a + b)x^2 + x(2x + a) + 2 = (1 + a + b + 2)x^2 + ax + 2 = (3 + a + b)x^2 + ax + 2$.
હવે,$g'(x) = 2(3 + a + b)x + a$ અને $g''(x) = 2(3 + a + b)$.
$g'(1) = a$ નો ઉપયોગ કરતા: $2(3 + a + b) + a = a \implies 6 + 2a + 2b = 0 \implies a + b = -3$.
$g''(2) = b$ નો ઉપયોગ કરતા: $2(3 + a + b) = b \implies 6 + 2a + 2b = b \implies 2a + b = -6$.
સમીકરણો ઉકેલતા: $(2a + b) - (a + b) = -6 - (-3) \implies a = -3$.
તેથી $-3 + b = -3 \implies b = 0$.
આમ,$f(x) = x^2 - 3x$ અને $g(x) = (3 - 3 + 0)x^2 - 3x + 2 = -3x + 2$.
$f(x) - g(x) = (x^2 - 3x) - (-3x + 2) = x^2 - 2$.
215
EasyMCQ
જો $x \sqrt{1+y}+y \sqrt{1+x}=0$ હોય,તો $\frac{d y}{d x}=$
A
$\frac{-1}{(1+x)^2}$
B
$\frac{1}{(1+x)^2}$
C
$\frac{2}{(1+x)^{3 / 2}}$
D
$\frac{-2}{(1+x)^{1 / 2}}$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ $x \sqrt{1+y} + y \sqrt{1+x} = 0$ છે.
પદોને ફરીથી ગોઠવતા,આપણને $x \sqrt{1+y} = -y \sqrt{1+x}$ મળે છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$x^2(1+y) = y^2(1+x)$ મળે છે.
આનું વિસ્તરણ કરતા,$x^2 + x^2y = y^2 + xy^2$.
પદોને ફરીથી ગોઠવતા,$x^2 - y^2 + x^2y - xy^2 = 0$.
અવયવ પાડતા,$(x-y)(x+y) + xy(x-y) = 0$.
કારણ કે $x \neq y$,આપણે $(x-y)$ વડે ભાગતા $x+y+xy = 0$ મળે છે.
$y$ માટે ઉકેલતા,$y(1+x) = -x$,તેથી $y = \frac{-x}{1+x}$.
ભાગાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરીને $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$\frac{dy}{dx} = \frac{(1+x)(-1) - (-x)(1)}{(1+x)^2}$.
સાદુરૂપ આપતા,$\frac{dy}{dx} = \frac{-1-x+x}{(1+x)^2} = \frac{-1}{(1+x)^2}$.
216
EasyMCQ
જો $2^x+2^y=2^{x+y}$ હોય,તો $\frac{d y}{d x}=$
A
$1-2^y$
B
$1-2^{-y}$
C
$1+2^y$
D
$1+2^{-y}$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ $2^x+2^y=2^{x+y}$ છે.
બંને બાજુ $2^{x+y}$ વડે ભાગતા,આપણને $\frac{2^x}{2^{x+y}}+\frac{2^y}{2^{x+y}}=1$ મળે છે.
આનું સાદું રૂપ $2^{-y}+2^{-x}=1$ થાય છે.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$\frac{d}{dx}(2^{-y})+\frac{d}{dx}(2^{-x})=\frac{d}{dx}(1)$ મળે છે.
ચેઈન રૂલનો ઉપયોગ કરતા,$2^{-y} \cdot \log 2 \cdot (-\frac{dy}{dx}) + 2^{-x} \cdot \log 2 \cdot (-1) = 0$ મળે છે.
$-\log 2$ વડે ભાગતા,$2^{-y} \frac{dy}{dx} + 2^{-x} = 0$ મળે છે.
તેથી,$\frac{dy}{dx} = -\frac{2^{-x}}{2^{-y}} = -2^{y-x}$.
મૂળ સમીકરણ $2^x+2^y=2^{x+y}$ પરથી,$2^{-x} = 1-2^{-y}$ છે.
તેથી $\frac{dy}{dx} = -\frac{1-2^{-y}}{2^{-y}} = -(\frac{1}{2^{-y}}-1) = -(2^y-1) = 1-2^y$.
217
EasyMCQ
જો $\sqrt{\frac{y}{x}}+4 \sqrt{\frac{x}{y}}=4$ હોય,તો $\frac{d y}{d x}=$
A
$x y$
B
$x / y$
C
$-4$
D
$4$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ $\sqrt{\frac{y}{x}}+4 \sqrt{\frac{x}{y}}=4$ છે.
ધારો કે $u = \sqrt{\frac{y}{x}}$. તો સમીકરણ $u + \frac{4}{u} = 4$ બને છે.
$u$ વડે ગુણતા,આપણને $u^2 - 4u + 4 = 0$ મળે છે,જે $(u-2)^2 = 0$ છે.
આમ,$u = 2$,જેનો અર્થ છે કે $\sqrt{\frac{y}{x}} = 2$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,આપણને $\frac{y}{x} = 4$,અથવા $y = 4x$ મળે છે.
હવે,$x$ ની સાપેક્ષમાં બંને બાજુ વિકલન કરતા,આપણને $\frac{d y}{d x} = \frac{d}{d x}(4x) = 4$ મળે છે.
તેથી,$\frac{d y}{d x} = 4$.
218
EasyMCQ
જો $\sqrt{\frac{y}{x}}+\sqrt{\frac{x}{y}}=2$ હોય,તો $\frac{dy}{dx}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{x^2+y^2}{x+y}$
B
$\frac{x^2-y^2}{x+y}$
C
$1$
D
$2$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ: $\sqrt{\frac{y}{x}}+\sqrt{\frac{x}{y}}=2$
બંને બાજુ $\sqrt{xy}$ વડે ગુણતા: $y+x=2\sqrt{xy}$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $(x+y)^2 = (2\sqrt{xy})^2$
$x^2+y^2+2xy = 4xy$
$x^2+y^2-2xy = 0$
$(x-y)^2 = 0$
આનો અર્થ એ છે કે $x-y=0$,એટલે કે $y=x$
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા: $\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx}(x) = 1$
219
MediumMCQ
જો $x > 0$ અને $x^y = e^{x-y}$ હોય,તો $\frac{dy}{dx}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{(1+\log x)^2}$
B
$\frac{\log x}{(1+\log x)^2}$
C
$\left(\frac{\log x}{1+\log x}\right)^2$
D
$\frac{(\log x)^2}{1+\log x}$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $x^y = e^{x-y}$ છે.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક (natural logarithm) લેતા:
$\ln(x^y) = \ln(e^{x-y})$
$y \ln x = x - y$
$y$ ને કર્તા બનાવવા માટે પદોને ગોઠવતા:
$y \ln x + y = x$
$y(1 + \ln x) = x$
$y = \frac{x}{1 + \ln x}$
હવે,ભાગાકારના નિયમ $\frac{d}{dx}(\frac{u}{v}) = \frac{v u' - u v'}{v^2}$ નો ઉપયોગ કરીને $x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા:
ધારો કે $u = x$ અને $v = 1 + \ln x$,તેથી $u' = 1$ અને $v' = \frac{1}{x}$.
$\frac{dy}{dx} = \frac{(1 + \ln x)(1) - x(\frac{1}{x})}{(1 + \ln x)^2}$
$\frac{dy}{dx} = \frac{1 + \ln x - 1}{(1 + \ln x)^2}$
$\frac{dy}{dx} = \frac{\ln x}{(1 + \ln x)^2}$
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
220
MediumMCQ
જો $x=\sqrt{1-\tan y}$ હોય,તો $\frac{dy}{dx}=$
A
$\frac{2x}{x^4+2x^2+2}$
B
$-\frac{2x}{x^4-2x^2+2}$
C
$\frac{2x}{x^4-2x^2+2}$
D
$-\frac{2x}{x^4+2x^2+2}$

Solution

(B) આપેલ છે કે $x = \sqrt{1-\tan y}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,આપણને $x^2 = 1 - \tan y$ મળે છે.
પદોને ફરીથી ગોઠવતા,$\tan y = 1 - x^2$.
હવે,બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{d}{dx}(\tan y) = \frac{d}{dx}(1 - x^2)$.
ચેઈન રૂલનો ઉપયોગ કરતા,$\sec^2 y \cdot \frac{dy}{dx} = -2x$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sec^2 y = 1 + \tan^2 y$.
$\tan y = 1 - x^2$ ને સમીકરણમાં મૂકતા:
$\sec^2 y = 1 + (1 - x^2)^2 = 1 + (1 - 2x^2 + x^4) = x^4 - 2x^2 + 2$.
હવે,આ કિંમતને વિકલનના સમીકરણમાં મૂકતા:
$(x^4 - 2x^2 + 2) \cdot \frac{dy}{dx} = -2x$.
તેથી,$\frac{dy}{dx} = -\frac{2x}{x^4 - 2x^2 + 2}$.
221
EasyMCQ
જો $2x^2 - 3xy + 4y^2 + 2x - 3y + 4 = 0$ હોય,તો $\left(\frac{dy}{dx}\right)_{(3,2)} = $
A
$-5$
B
$\frac{5}{7}$
C
$-2$
D
$\frac{2}{7}$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ: $2x^2 - 3xy + 4y^2 + 2x - 3y + 4 = 0$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{d}{dx}(2x^2) - \frac{d}{dx}(3xy) + \frac{d}{dx}(4y^2) + \frac{d}{dx}(2x) - \frac{d}{dx}(3y) + \frac{d}{dx}(4) = 0$.
$4x - 3(y + x \frac{dy}{dx}) + 8y \frac{dy}{dx} + 2 - 3 \frac{dy}{dx} = 0$.
$4x - 3y - 3x \frac{dy}{dx} + 8y \frac{dy}{dx} + 2 - 3 \frac{dy}{dx} = 0$.
હવે,બિંદુ $(3, 2)$ મૂકતા જ્યાં $x = 3$ અને $y = 2$:
$4(3) - 3(2) - 3(3) \frac{dy}{dx} + 8(2) \frac{dy}{dx} + 2 - 3 \frac{dy}{dx} = 0$.
$12 - 6 - 9 \frac{dy}{dx} + 16 \frac{dy}{dx} + 2 - 3 \frac{dy}{dx} = 0$.
$8 + 4 \frac{dy}{dx} = 0$.
$4 \frac{dy}{dx} = -8$.
$\frac{dy}{dx} = -2$.
222
EasyMCQ
જો $2x^2 + 3xy - y^2 + 4x - 5y + 6 = 0$ હોય,તો $(x, y) = (1, -2)$ આગળ $\frac{dy}{dx}$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$-1$
C
$\frac{7}{2}$
D
$0$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $2x^2 + 3xy - y^2 + 4x - 5y + 6 = 0$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં બંને બાજુ વિકલન કરતા:
$\frac{d}{dx}(2x^2) + \frac{d}{dx}(3xy) - \frac{d}{dx}(y^2) + \frac{d}{dx}(4x) - \frac{d}{dx}(5y) + \frac{d}{dx}(6) = 0$.
$4x + 3(x \frac{dy}{dx} + y) - 2y \frac{dy}{dx} + 4 - 5 \frac{dy}{dx} = 0$.
$\frac{dy}{dx}$ વાળા પદોને સાથે લેતા:
$(3x - 2y - 5) \frac{dy}{dx} = -(4x + 3y + 4)$.
$\frac{dy}{dx} = -\frac{4x + 3y + 4}{3x - 2y - 5}$.
$(x, y) = (1, -2)$ કિંમત મૂકતા:
$\frac{dy}{dx} = -\frac{4(1) + 3(-2) + 4}{3(1) - 2(-2) - 5} = -\frac{4 - 6 + 4}{3 + 4 - 5} = -\frac{2}{2} = -1$.
223
EasyMCQ
જો $x \cos (k+y)=\cos y$ હોય,તો $y=\frac{\pi}{2}$ આગળ $\frac{dy}{dx}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\sin k$
B
$\cos k$
C
$1$
D
$0$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ $x \cos (k+y)=\cos y$ છે.
આપણે લખી શકીએ $x = \frac{\cos y}{\cos (k+y)}$.
બંને બાજુ $y$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dx}{dy} = \frac{\cos(k+y) \cdot (-\sin y) - \cos y \cdot (-\sin(k+y))}{\cos^2(k+y)}$
$\frac{dx}{dy} = \frac{\sin(k+y)\cos y - \cos(k+y)\sin y}{\cos^2(k+y)}$
નિત્યસમ $\sin(A-B) = \sin A \cos B - \cos A \sin B$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{dx}{dy} = \frac{\sin(k+y-y)}{\cos^2(k+y)} = \frac{\sin k}{\cos^2(k+y)}$.
તેથી,$\frac{dy}{dx} = \frac{1}{\frac{dx}{dy}} = \frac{\cos^2(k+y)}{\sin k}$.
હવે,$y = \frac{\pi}{2}$ મૂકતા:
$\frac{dy}{dx} = \frac{\cos^2(k+\frac{\pi}{2})}{\sin k} = \frac{(-\sin k)^2}{\sin k} = \frac{\sin^2 k}{\sin k} = \sin k$.
આમ,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
224
EasyMCQ
જો $x e^{xy} = y + \sin^2 x$ હોય,તો $x = 0$ આગળ $\frac{dy}{dx}$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$-1$
C
$-2$
D
$1$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ $x e^{xy} = y + \sin^2 x$ છે.
$x = 0$ આગળ,આપણને $0 \cdot e^{0 \cdot y} = y + \sin^2(0)$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $y = 0$.
હવે,બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{d}{dx}(x e^{xy}) = \frac{dy}{dx} + \frac{d}{dx}(\sin^2 x)$.
ગુણાકારનો નિયમ અને સાંકળના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$x e^{xy} \left( x \frac{dy}{dx} + y \right) + e^{xy} = \frac{dy}{dx} + 2 \sin x \cos x$.
$x = 0$ અને $y = 0$ મૂકતા:
$0 \cdot e^0 (0 \cdot \frac{dy}{dx} + 0) + e^0 = \frac{dy}{dx} + 2 \sin(0) \cos(0)$.
$0 + 1 = \frac{dy}{dx} + 0$.
તેથી,$x = 0$ આગળ $\frac{dy}{dx} = 1$ થાય છે.
225
EasyMCQ
જો $y=\sqrt{x+\sqrt{y+\sqrt{x+\sqrt{y+\ldots \infty}}}}$,હોય તો $\frac{d y}{d x}=$
A
$\frac{y^3-x}{2 y^2-2 x y+1}$
B
$\frac{x+y^3}{2 y^2-x}$
C
$\frac{y+x}{y^2-2 x}$
D
$\frac{y^2-x}{2 y^3-2 x y-1}$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ: $y=\sqrt{x+\sqrt{y+\sqrt{x+\sqrt{y+\ldots \infty}}}}$
આપણે અંદરના ભાગને આ રીતે લખી શકીએ: $y=\sqrt{x+\sqrt{y+y}}$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $y^2=x+\sqrt{2y}$
ગોઠવતા: $y^2-x=\sqrt{2y}$
ફરીથી વર્ગ કરતા: $(y^2-x)^2=2y$
વિસ્તરણ કરતા: $y^4-2xy^2+x^2=2y$
અસ્પષ્ટ સ્વરૂપમાં ગોઠવતા: $y^4-2xy^2-2y+x^2=0$
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા: $\frac{d}{dx}(y^4-2xy^2-2y+x^2) = 0$
$4y^3 \frac{dy}{dx} - (2y^2 + 4xy \frac{dy}{dx}) - 2 \frac{dy}{dx} + 2x = 0$
$\frac{dy}{dx}$ વાળા પદોને ભેગા કરતા: $\frac{dy}{dx}(4y^3 - 4xy - 2) = 2y^2 - 2x$
$\frac{dy}{dx}$ માટે ઉકેલતા: $\frac{dy}{dx} = \frac{2y^2-2x}{4y^3-4xy-2} = \frac{y^2-x}{2y^3-2xy-1}$
226
MediumMCQ
જો $(x^2-3x+2) e^{\frac{y}{x-1}}=x+2$ હોય,તો $(\frac{dy}{dx})_{x=0}$ ની કિંમત શોધો.
A
$2$
B
$-2$
C
$1$
D
$-1$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $(x^2-3x+2) e^{\frac{y}{x-1}} = x+2$.
દ્વિઘાત પદના અવયવ પાડતા: $(x-1)(x-2) e^{\frac{y}{x-1}} = x+2$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા: $\ln((x-1)(x-2)) + \frac{y}{x-1} = \ln(x+2)$.
$y$ ને કર્તા બનાવતા: $y = (x-1) [\ln(x+2) - \ln((x-1)(x-2))]$.
$x=0$ માટે: $y = (0-1) [\ln(2) - \ln((-1)(-2))] = -1 [\ln(2) - \ln(2)] = 0$.
હવે,મૂળ સમીકરણનું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$(2x-3) e^{\frac{y}{x-1}} + (x^2-3x+2) e^{\frac{y}{x-1}} \cdot \frac{d}{dx}(\frac{y}{x-1}) = 1$.
ભાગાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરતા $\frac{d}{dx}(\frac{y}{x-1}) = \frac{(x-1)y' - y}{(x-1)^2}$.
$x=0$ અને $y=0$ મૂકતા:
$(0-3) e^{\frac{0}{-1}} + (0-0+2) e^{\frac{0}{-1}} \cdot \frac{(-1)y' - 0}{(-1)^2} = 1$.
$-3(1) + 2(1) (-y') = 1$.
$-3 - 2y' = 1$.
$-2y' = 4$.
$y' = -2$.
આમ,$(\frac{dy}{dx})_{x=0} = -2$.
227
MediumMCQ
જો $3^x y^x = x^{3y}$ હોય,તો $x = 1$ આગળ $\frac{dy}{dx}$ ની કિંમત શોધો.
A
$-3$
B
$3$
C
$-\frac{1}{3}$
D
$\frac{1}{3}$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ: $3^x y^x = x^{3y}$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક (natural logarithm) લેતા:
$\ln(3^x y^x) = \ln(x^{3y})$
$x \ln 3 + x \ln y = 3y \ln x$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{d}{dx}(x \ln 3) + \frac{d}{dx}(x \ln y) = \frac{d}{dx}(3y \ln x)$
$\ln 3 + (\ln y + x \cdot \frac{1}{y} \cdot \frac{dy}{dx}) = 3 \cdot \frac{dy}{dx} \cdot \ln x + 3y \cdot \frac{1}{x}$.
$x = 1$ આગળ,મૂળ સમીકરણ પરથી $y$ ની કિંમત મેળવતા:
$3^1 y^1 = 1^{3y} \implies 3y = 1 \implies y = \frac{1}{3}$.
હવે $x = 1$ અને $y = \frac{1}{3}$ ને વિકલિત સમીકરણમાં મૂકતા:
$\ln 3 + \ln(\frac{1}{3}) + 1 \cdot \frac{1}{1/3} \cdot \frac{dy}{dx} = 3 \cdot \frac{dy}{dx} \cdot \ln 1 + 3(\frac{1}{3}) \cdot \frac{1}{1}$.
કારણ કે $\ln(\frac{1}{3}) = -\ln 3$ અને $\ln 1 = 0$:
$\ln 3 - \ln 3 + 3 \frac{dy}{dx} = 0 + 1$.
$3 \frac{dy}{dx} = 1$.
$\frac{dy}{dx} = \frac{1}{3}$.
228
MediumMCQ
જો $x^2+y^2=t-\frac{1}{t}$ અને $x^4+y^4=t^2+\frac{1}{t^2}$ હોય,તો $\frac{dy}{dx}=$
A
$\frac{x}{y}$
B
$\frac{-x}{y}$
C
$\frac{y}{x}$
D
$\frac{-y}{x}$

Solution

(D) આપેલ છે: $x^2+y^2=t-\frac{1}{t}$ (સમીકરણ $1$)
સમીકરણ $1$ ની બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$(x^2+y^2)^2 = (t-\frac{1}{t})^2$
$x^4+y^4+2x^2y^2 = t^2+\frac{1}{t^2}-2$
આપેલ છે: $x^4+y^4=t^2+\frac{1}{t^2}$ (સમીકરણ $2$)
સમીકરણ $2$ ને વિસ્તૃત સ્વરૂપમાં મૂકતા:
$(t^2+\frac{1}{t^2})+2x^2y^2 = t^2+\frac{1}{t^2}-2$
$2x^2y^2 = -2$
$x^2y^2 = -1$
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{d}{dx}(x^2y^2) = \frac{d}{dx}(-1)$
$x^2(2y \frac{dy}{dx}) + y^2(2x) = 0$
$2x^2y \frac{dy}{dx} = -2xy^2$
$\frac{dy}{dx} = \frac{-2xy^2}{2x^2y} = -\frac{y}{x}$
229
EasyMCQ
જો $\log y = y^{\log x}$ હોય,તો $\frac{dy}{dx} = $
A
$\frac{y(\log y)^2}{x(1-\log x \log y)}$
B
$\frac{x(\log x)^2}{y(1-\log x \log y)}$
C
$\frac{x(1-\log x \log y)}{y(\log y)^2}$
D
$\frac{y(1-\log x \log y)}{x(\log x)^2}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\log y = y^{\log x}$.
બંને બાજુ $\log$ લેતા:
$\log(\log y) = \log(y^{\log x}) = \log x \cdot \log y$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{1}{\log y} \cdot \frac{1}{y} \cdot \frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx}(\log x) \cdot \log y + \log x \cdot \frac{d}{dx}(\log y)$.
$\frac{1}{y \log y} \cdot \frac{dy}{dx} = \frac{\log y}{x} + \frac{\log x}{y} \cdot \frac{dy}{dx}$.
$\frac{dy}{dx}$ ને અલગ કરવા માટે પદોની ગોઠવણી કરતા:
$\frac{dy}{dx} \left( \frac{1}{y \log y} - \frac{\log x}{y} \right) = \frac{\log y}{x}$.
$\frac{dy}{dx} \left( \frac{1 - \log x \log y}{y \log y} \right) = \frac{\log y}{x}$.
$\frac{dy}{dx} = \frac{\log y}{x} \cdot \frac{y \log y}{1 - \log x \log y}$.
$\frac{dy}{dx} = \frac{y(\log y)^2}{x(1 - \log x \log y)}$.
230
MediumMCQ
જો $y^{\cos x}=x^{\sin y}$ હોય,તો $\frac{d y}{d x}=$
A
$\frac{y(\sin y+x \sin x \log y)}{x(\cos x-y \log x \cos y)}$
B
$\frac{y(x \sin x \log x-\sin y)}{x(\cos x+y \log x \cos y)}$
C
$\frac{y(\sin y-x \log y)}{x(x-y \cos y(\log x))}$
D
$\frac{y(\sin y+x \log y)}{x(x+y \cos y(\log x))}$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $y^{\cos x}=x^{\sin y}$
બંને બાજુ લઘુગણક લેતા: $\cos x \log y = \sin y \log x$
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{d}{dx}(\cos x \log y) = \frac{d}{dx}(\sin y \log x)$
$(\cos x) \cdot \frac{1}{y} \frac{dy}{dx} + (\log y) \cdot (-\sin x) = (\sin y) \cdot \frac{1}{x} + (\log x) \cdot (\cos y) \frac{dy}{dx}$
$\frac{dy}{dx}$ વાળા પદોને એક બાજુ ભેગા કરતા:
$\frac{dy}{dx} \left( \frac{\cos x}{y} - \cos y \log x \right) = \frac{\sin y}{x} + \sin x \log y$
$\frac{dy}{dx} \left( \frac{\cos x - y \cos y \log x}{y} \right) = \frac{\sin y + x \sin x \log y}{x}$
$\frac{dy}{dx} = \frac{y(\sin y + x \sin x \log y)}{x(\cos x - y \cos y \log x)}$
231
MediumMCQ
વિકલન કરતા,જો આપણને $2x^2 - 3xy + y^2 + x + 2y - 8 = 0$ માંથી $f(x, y) dy - g(x, y) dx = 0$ મળે,તો $\frac{g(2, 2)}{f(1, 1)}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{11}{7}$
B
$-3$
C
$\frac{-1}{3}$
D
$7$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $2x^2 - 3xy + y^2 + x + 2y - 8 = 0$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{d}{dx}(2x^2) - \frac{d}{dx}(3xy) + \frac{d}{dx}(y^2) + \frac{d}{dx}(x) + \frac{d}{dx}(2y) - \frac{d}{dx}(8) = 0$.
$4x - 3(x \frac{dy}{dx} + y) + 2y \frac{dy}{dx} + 1 + 2 \frac{dy}{dx} = 0$.
$\frac{dy}{dx}$ વાળા પદોને સાથે લેતા:
$\frac{dy}{dx}(2y - 3x + 2) + (4x - 3y + 1) = 0$.
આને આ રીતે લખી શકાય: $(2y - 3x + 2) dy + (4x - 3y + 1) dx = 0$.
આને $f(x, y) dy - g(x, y) dx = 0$ સાથે સરખાવતા,આપણને મળે છે:
$f(x, y) = 2y - 3x + 2$ અને $g(x, y) = -(4x - 3y + 1) = 3y - 4x - 1$.
હવે,$g(2, 2) = 3(2) - 4(2) - 1 = 6 - 8 - 1 = -3$.
$f(1, 1) = 2(1) - 3(1) + 2 = 2 - 3 + 2 = 1$.
તેથી,$\frac{g(2, 2)}{f(1, 1)} = \frac{-3}{1} = -3$.
232
EasyMCQ
જો $y = \frac{ax + b}{cx + d}$ હોય,તો $\frac{dx}{dy} = $
A
$\frac{ad - bc}{(ax + b)^2}$
B
$\frac{ad - bc}{(a - cy)^2}$
C
$\frac{ad + bc}{(cx + d)^2}$
D
$\frac{ad + bc}{(a + cy)^2}$

Solution

(B) આપેલ છે કે $y = \frac{ax + b}{cx + d}$.
$\frac{dx}{dy}$ શોધવા માટે,આપણે પહેલા $x$ ને $y$ ના સ્વરૂપમાં દર્શાવીએ:
$y(cx + d) = ax + b$
$cyx + yd = ax + b$
$cyx - ax = b - yd$
$x(cy - a) = b - yd$
$x = \frac{b - yd}{cy - a} = \frac{yd - b}{a - cy}$.
હવે,ભાગાકારના નિયમ $\frac{d}{dy} \left( \frac{u}{v} \right) = \frac{u'v - uv'}{v^2}$ નો ઉપયોગ કરીને $x$ નું $y$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$\frac{dx}{dy} = \frac{d(a - cy) - (yd - b)(-c)}{(a - cy)^2}$
$\frac{dx}{dy} = \frac{ad - cdy + cdy - bc}{(a - cy)^2}$
$\frac{dx}{dy} = \frac{ad - bc}{(a - cy)^2}$.
233
EasyMCQ
જો $x^2+y^2=t+\frac{2}{t}$ અને $x^4+y^4=t^2+\frac{4}{t^2}$ હોય,તો $x^3 y \frac{d y}{d x}$ ની કિંમત શોધો.
A
-$1$
B
-$2$
C
$\frac{y}{x}$
D
$x y$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણો $x^2+y^2=t+\frac{2}{t}$ અને $x^4+y^4=t^2+\frac{4}{t^2}$ છે.
પ્રથમ સમીકરણનો વર્ગ કરતા: $(x^2+y^2)^2 = (t+\frac{2}{t})^2$.
$x^4+y^4+2x^2y^2 = t^2+\frac{4}{t^2}+4$.
બીજા સમીકરણમાંથી $x^4+y^4$ ની કિંમત મૂકતા: $(t^2+\frac{4}{t^2}) + 2x^2y^2 = t^2+\frac{4}{t^2}+4$.
આ સાદું રૂપ આપતા $2x^2y^2 = 4$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $x^2y^2 = 2$.
તેથી,$y^2 = \frac{2}{x^2}$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા: $2y \frac{dy}{dx} = -2 \cdot 2x^{-3} = -\frac{4}{x^3}$.
બંને બાજુ $x^3$ વડે ગુણતા: $2x^3y \frac{dy}{dx} = -4$.
તેથી,$x^3y \frac{dy}{dx} = -2$.
234
MediumMCQ
જો $\cos ^{-1}\left(\frac{x^2-y^2}{x^2+y^2}\right)=k$ (અચળ) હોય,તો $\frac{d y}{d x}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{y}{x}$
B
$\frac{x}{y}$
C
$\frac{x^2}{y^2}$
D
$\frac{y^2}{x^2}$

Solution

(A) આપેલ છે,$\cos ^{-1}\left(\frac{x^2-y^2}{x^2+y^2}\right)=k$
$\Rightarrow \frac{x^2-y^2}{x^2+y^2}=\cos k$
ધારો કે $\cos k = C$ (એક અચળ).
તેથી,$x^2 - y^2 = C(x^2 + y^2)$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{d}{dx}(x^2 - y^2) = \frac{d}{dx}(C(x^2 + y^2))$
$2x - 2y \frac{dy}{dx} = C(2x + 2y \frac{dy}{dx})$
$x - y \frac{dy}{dx} = C(x + y \frac{dy}{dx})$
$x - Cx = Cy \frac{dy}{dx} + y \frac{dy}{dx}$
$x(1 - C) = y \frac{dy}{dx}(C + 1)$
$\frac{dy}{dx} = \frac{x(1 - C)}{y(1 + C)}$
$C = \frac{x^2-y^2}{x^2+y^2}$ ની કિંમત મૂકતા:
$\frac{dy}{dx} = \frac{x(1 - \frac{x^2-y^2}{x^2+y^2})}{y(1 + \frac{x^2-y^2}{x^2+y^2})} = \frac{x(\frac{x^2+y^2-x^2+y^2}{x^2+y^2})}{y(\frac{x^2+y^2+x^2-y^2}{x^2+y^2})} = \frac{x(2y^2)}{y(2x^2)} = \frac{xy^2}{yx^2} = \frac{y}{x}$
235
DifficultMCQ
જો $ax^2+2hxy+by^2=3$ હોય,તો $\frac{d^2y}{dx^2}=$
A
$\frac{(hx^2+by+ax)}{(ax+hy)^2}$
B
$\frac{(axy+hx^2+byx)}{(ax+by)^2}$
C
$\frac{3(h^2-ab)}{(hx+by)^3}$
D
$\frac{(ab+h)^2}{(ax+hy)^2}[h(x^2+y^2)+xy(a+b)]$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ: $ax^2+2hxy+by^2=3$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$2ax + 2h(y + x\frac{dy}{dx}) + 2by\frac{dy}{dx} = 0$.
$2$ વડે ભાગતા: $ax + hy + hx\frac{dy}{dx} + by\frac{dy}{dx} = 0$.
તેથી,$\frac{dy}{dx} = -\frac{ax+hy}{hx+by}$.
ફરીથી $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{d^2y}{dx^2} = -\frac{(hx+by)(a+h\frac{dy}{dx}) - (ax+hy)(h+b\frac{dy}{dx})}{(hx+by)^2}$.
$\frac{dy}{dx} = -\frac{ax+hy}{hx+by}$ ની કિંમત મૂકતા અને મૂળ સમીકરણ $ax^2+2hxy+by^2=3$ નો ઉપયોગ કરીને સાદું રૂપ આપતા,આપણને મળે છે:
$\frac{d^2y}{dx^2} = \frac{3(h^2-ab)}{(hx+by)^3}$.
236
MediumMCQ
જો $a f(x)+b f\left(\frac{1}{x}\right)=x+1$,અને $\frac{d}{d x}\left(x^2 f(x)\right)=2 x^2+2 x+\frac{1}{3}$ હોય,તો $a-b=$
A
$2$
B
$3$
C
$0$
D
$1$

Solution

(B) આપેલ છે કે $a f(x)+b f\left(\frac{1}{x}\right)=x+1$ $(i)$
$x$ ને $\frac{1}{x}$ વડે બદલતા,આપણને મળે $a f\left(\frac{1}{x}\right)+b f(x)=\frac{1}{x}+1$ $(ii)$
$(i)$ ને $a$ વડે અને $(ii)$ ને $b$ વડે ગુણતા:
$a^2 f(x)+a b f\left(\frac{1}{x}\right)=a x+a$
$b^2 f(x)+a b f\left(\frac{1}{x}\right)=\frac{b}{x}+b$
બંને સમીકરણોની બાદબાકી કરતા:
$(a^2-b^2) f(x)=a x-\frac{b}{x}+a-b$
$f(x)=\frac{a x}{a^2-b^2}-\frac{b}{x(a^2-b^2)}+\frac{1}{a+b}$
હવે,$x^2 f(x)=\frac{a x^3}{a^2-b^2}-\frac{b x}{a^2-b^2}+\frac{x^2}{a+b}$
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{d}{d x}\left(x^2 f(x)\right)=\frac{3 a x^2}{a^2-b^2}-\frac{b}{a^2-b^2}+\frac{2 x}{a+b}$
$2 x^2+2 x+\frac{1}{3}$ સાથે સરખાવતા:
$\frac{3 a}{a^2-b^2}=2$ $(iii)$
$\frac{2}{a+b}=2 \Rightarrow a+b=1$ $(iv)$
$-\frac{b}{a^2-b^2}=\frac{1}{3}$ $(v)$
$(iv)$ પરથી,$a^2-b^2=(a-b)(a+b)=a-b$.
$(iii)$ અને $(v)$ માં કિંમત મૂકતા:
$\frac{3 a}{a-b}=2 \Rightarrow 3 a=2 a-2 b \Rightarrow a=-2 b$
$-\frac{b}{a-b}=\frac{1}{3} \Rightarrow -3 b=a-b \Rightarrow a=-2 b$
$a+b=1$ અને $a=-2 b$ હોવાથી,$-2 b+b=1 \Rightarrow b=-1$ અને $a=2$.
તેથી,$a-b=2-(-1)=3$.
237
MediumMCQ
જો $f(x) = \frac{1}{x^3} \int_5^x (2u^2 - u f'(u)) du$ હોય,તો $f'(5) = $
A
$\frac{13}{2}$
B
$\frac{2}{13}$
C
$\frac{13}{5}$
D
$\frac{5}{13}$

Solution

(D) આપેલ છે,$f(x) = \frac{1}{x^3} \int_5^x (2u^2 - u f'(u)) du$
$x^3$ વડે ગુણતા,આપણને મળે $x^3 f(x) = \int_5^x (2u^2 - u f'(u)) du$
લેબનિઝના નિયમનો ઉપયોગ કરીને $x$ ની સાપેક્ષમાં બંને બાજુ વિકલન કરતા:
$x^3 f'(x) + 3x^2 f(x) = 2x^2 - x f'(x)$
$f'(x)$ માટે પદોને ગોઠવતા:
$x^3 f'(x) + x f'(x) = 2x^2 - 3x^2 f(x)$
$f'(x)(x^3 + x) = 2x^2 - 3x^2 f(x)$
$f'(x) = \frac{2x^2 - 3x^2 f(x)}{x^3 + x}$
$x = 5$ માટે,આપણે જાણીએ છીએ કે $f(5) = \frac{1}{5^3} \int_5^5 (2u^2 - u f'(u)) du = 0$.
$x = 5$ અને $f(5) = 0$ ને $f'(x)$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$f'(5) = \frac{2(5)^2 - 3(5)^2(0)}{5^3 + 5} = \frac{50}{125 + 5} = \frac{50}{130} = \frac{5}{13}$
238
DifficultMCQ
જો $f(x) = (\cos x)(\cos 2x) \ldots (\cos nx)$ હોય,તો $f^{\prime}(x) + \sum_{r=1}^n (r \tan rx) f(x)$ ની કિંમત શોધો.
A
$f(x)$
B
$0$
C
$-f(x)$
D
$2f(x)$

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x) = \prod_{r=1}^n \cos(rx)$. બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,આપણને $\ln|f(x)| = \sum_{r=1}^n \ln|\cos(rx)|$ મળે છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં બંને બાજુ વિકલન કરતા,$\frac{f^{\prime}(x)}{f(x)} = \sum_{r=1}^n \frac{1}{\cos(rx)} \cdot (-\sin(rx) \cdot r) = -\sum_{r=1}^n r \tan(rx)$ મળે છે.
બંને બાજુ $f(x)$ વડે ગુણતા,$f^{\prime}(x) = -f(x) \sum_{r=1}^n r \tan(rx)$ મળે છે.
પદોને ગોઠવતા,આપણને $f^{\prime}(x) + \sum_{r=1}^n (r \tan rx) f(x) = 0$ મળે છે.
239
EasyMCQ
વક્ર $f(x) = \tanh^{-1}(\sin x)$ માટે $x = \pi$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ શોધો.
A
$1$
B
$0$
C
$-1$
D
$-2$

Solution

(C) આપેલ વિધેય $f(x) = \tanh^{-1}(\sin x)$ છે.
ધારો કે $y = \tanh^{-1}(\sin x)$,જેનો અર્થ છે કે $\tanh y = \sin x$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\operatorname{sech}^2 y \cdot \frac{dy}{dx} = \cos x$.
તેથી,$\frac{dy}{dx} = \frac{\cos x}{\operatorname{sech}^2 y}$.
નિત્યસમ $\operatorname{sech}^2 y = 1 - \tanh^2 y$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{dy}{dx} = \frac{\cos x}{1 - \tanh^2 y}$.
ચૂકી $\tanh y = \sin x$ છે,તેથી $\frac{dy}{dx} = \frac{\cos x}{1 - \sin^2 x} = \frac{\cos x}{\cos^2 x} = \sec x$.
$x = \pi$ આગળ,ઢાળ $\sec(\pi) = -1$ થાય છે.
240
DifficultMCQ
અરીસાની કેન્દ્રલંબાઈ $\frac{2}{f} = \frac{1}{v} - \frac{1}{u}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. $u$ અને $v$ ના મૂલ્યો શોધવામાં,ભૂલો $p$ જેટલી છે. તો,$f$ માં સાપેક્ષ ભૂલ કેટલી છે?
A
$\frac{p}{2}\left(\frac{1}{u} + \frac{1}{v}\right)$
B
$p\left(\frac{1}{u} + \frac{1}{v}\right)$
C
$\frac{p}{2}\left(\frac{1}{u} - \frac{1}{v}\right)$
D
$p\left(\frac{1}{u} - \frac{1}{v}\right)$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $\frac{2}{f} = \frac{1}{v} - \frac{1}{u}$ $(i)$
બંને બાજુ વિકલન લેતા:
$-\frac{2}{f^2} df = -\frac{1}{v^2} dv + \frac{1}{u^2} du$
આપેલ છે કે $u$ અને $v$ માં નિરપેક્ષ ભૂલો $p$ છે,તેથી $du = p$ અને $dv = p$.
આ કિંમતોને વિકલન સમીકરણમાં મૂકતા:
$-\frac{2}{f^2} df = -\frac{1}{v^2} p + \frac{1}{u^2} p$
$-\frac{2}{f^2} df = -p \left( \frac{1}{v^2} - \frac{1}{u^2} \right)$
નિત્યસમ $a^2 - b^2 = (a - b)(a + b)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$-\frac{2}{f^2} df = -p \left( \frac{1}{v} - \frac{1}{u} \right) \left( \frac{1}{v} + \frac{1}{u} \right)$
સમીકરણ $(i)$ મુજબ $\frac{1}{v} - \frac{1}{u} = \frac{2}{f}$ હોવાથી:
$-\frac{2}{f^2} df = -p \left( \frac{2}{f} \right) \left( \frac{1}{v} + \frac{1}{u} \right)$
બંને બાજુ $-\frac{2}{f}$ વડે ભાગતા:
$\frac{df}{f} = p \left( \frac{1}{v} + \frac{1}{u} \right)$
આમ,$f$ માં સાપેક્ષ ભૂલ $p \left( \frac{1}{u} + \frac{1}{v} \right)$ છે.
241
DifficultMCQ
જો $f(x) = \frac{1}{x^2} \int_3^x (2t - 3f'(t)) dt$ હોય,તો $f'(3)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{-1}{2}$
B
$\frac{-1}{3}$
C
$\frac{1}{2}$
D
$\frac{1}{3}$

Solution

(C) આપેલ છે કે,$f(x) = \frac{1}{x^2} \int_3^x (2t - 3f'(t)) dt$.
બંને બાજુ $x^2$ વડે ગુણતા,આપણને મળે $x^2 f(x) = \int_3^x (2t - 3f'(t)) dt$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા (ડાબી બાજુ ગુણાકારનો નિયમ અને જમણી બાજુ કલનશાસ્ત્રના મૂળભૂત પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા):
$x^2 f'(x) + 2x f(x) = 2x - 3f'(x)$.
પદોને ગોઠવતા: $f'(x)(x^2 + 3) = 2x - 2x f(x)$.
$x = 3$ આગળ,નોંધો કે $f(3) = \frac{1}{3^2} \int_3^3 (2t - 3f'(t)) dt = 0$.
વિકલિત સમીકરણમાં $x = 3$ મૂકતા:
$f'(3)(3^2 + 3) = 2(3) - 2(3) f(3)$.
$f'(3)(9 + 3) = 6 - 6(0)$.
$12 f'(3) = 6$.
$f'(3) = \frac{6}{12} = \frac{1}{2}$.

Continuity and Differentiation — Differentiation of implicit function · Frequently Asked Questions

1Are these Continuity and Differentiation questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Continuity and Differentiation Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.