Gujarati

Bernoulli's Theorem and Applications of Bernoulli's Theory Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Fluid Mechanics and Surface Tension · Bernoulli's Theorem and Applications of Bernoulli's Theory

175+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 175 questions in Gujarati

101
Medium
બર્નુલીનો સિદ્ધાંત શબ્દોમાં લખો.

Solution

(N/A) બર્નુલીનો સિદ્ધાંત જણાવે છે કે અદબનીય,શ્યાનતા રહિત અને ધારારેખી વહન ધરાવતા તરલ માટે,દબાણ ઊર્જા $(P)$,એકમ કદ દીઠ ગતિ ઊર્જા $\left(\frac{1}{2}\rho v^{2}\right)$ અને એકમ કદ દીઠ સ્થિતિ ઊર્જા $(\rho gh)$ નો સરવાળો ધારારેખા પરના દરેક બિંદુએ અચળ રહે છે.
ગાણિતિક રીતે,આને આ રીતે દર્શાવી શકાય છે: $P + \frac{1}{2}\rho v^{2} + \rho gh = \text{constant}$.
102
Medium
જ્યારે ટ્રેન ઝડપથી પસાર થતી હોય ત્યારે પ્લેટફોર્મની ધાર પર ઉભા રહેવું શા માટે જોખમી છે? સમજાવો.

Solution

(N/A) જ્યારે ટ્રેન ખૂબ ઝડપથી પસાર થાય છે,ત્યારે ટ્રેનના સંપર્કમાં રહેલી હવા ટ્રેનની સમાન વેગથી ગતિ કરે છે. બર્નુલીના સિદ્ધાંત મુજબ,જેમ હવાનો વેગ વધે છે,તેમ તેનું દબાણ ઘટે છે. આનાથી વ્યક્તિ અને ટ્રેન વચ્ચેના વિસ્તારમાં ઓછા દબાણનો પ્રદેશ સર્જાય છે. ટ્રેનથી દૂરના વિસ્તારમાં હવાનું દબાણ વધારે હોવાથી,દબાણનો તફાવત સર્જાય છે. આ દબાણના તફાવતને કારણે વ્યક્તિ પર ટ્રેન તરફ એક બળ લાગે છે,જે વ્યક્તિને ગતિશીલ ટ્રેન તરફ ખેંચી શકે છે,જે જોખમી છે.
103
Medium
એકબીજાને સમાંતર ગતિ કરતી બે હલેસાંવાળી હોડીઓ શા માટે એકબીજાની નજીક આવે છે (આકર્ષાય છે)?

Solution

(N/A) બર્નુલીના પ્રમેય મુજબ,જ્યારે પ્રવાહીના પ્રવાહનો વેગ વધે છે ત્યારે દબાણ ઘટે છે.
જ્યારે હોડીઓ એકબીજાને સમાંતર ગતિ કરે છે,ત્યારે હોડીઓની વચ્ચેના વિસ્તારમાં પાણીનો વેગ હોડીઓની બહારની બાજુના પાણીના વેગ કરતા વધી જાય છે.
પરિણામે,હોડીઓની વચ્ચેના વિસ્તારમાં પાણી દ્વારા લાગતું દબાણ બહારની બાજુના પાણીના દબાણ કરતા ઓછું થઈ જાય છે.
આ દબાણના તફાવતને કારણે એક ચોખ્ખું બળ ઉત્પન્ન થાય છે જે બંને હોડીઓને એકબીજા તરફ ધકેલે છે,જેના કારણે તેઓ આકર્ષાય છે.
104
EasyMCQ
જ્યારે કોઈ પ્રવાહી પાઇપના સાંકડા ભાગમાંથી પસાર થાય છે, ત્યારે તેના વેગ અને દબાણનું શું થાય છે?
A
વેગ વધે છે અને દબાણ ઘટે છે.
B
વેગ ઘટે છે અને દબાણ વધે છે.
C
વેગ અને દબાણ બંને વધે છે.
D
વેગ અને દબાણ બંને ઘટે છે.

Solution

(A) સાતત્યના સમીકરણ $A_{1}v_{1} = A_{2}v_{2}$ મુજબ, $v \propto \frac{1}{A}$ થાય છે. જ્યારે પ્રવાહી સાંકડા ભાગમાંથી પસાર થાય છે, ત્યારે આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A$ ઘટે છે, જેના કારણે વેગ $v$ વધે છે。
બર્નુલીના સિદ્ધાંત મુજબ, આડી પાઇપ માટે $P + \frac{1}{2}\rho v^{2} = \text{અચળ}$. જેમ વેગ $v$ વધે છે, તેમ કુલ ઉર્જા અચળ રાખવા માટે દબાણ $P$ ઘટવું જોઈએ.
105
Easy
જ્યારે જોરદાર પવન ફૂંકાય ત્યારે ધ્વજ (કે વાવટો) કેમ ફરકે છે? સમજાવો.

Solution

(N/A) જ્યારે જોરદાર પવન ફૂંકાય છે,ત્યારે હવા ધ્વજની સપાટી પર ઝડપથી વહે છે. બર્નુલીના સિદ્ધાંત મુજબ,પ્રવાહીના સમક્ષિતિજ પ્રવાહ માટે,પ્રવાહીની ઝડપમાં વધારો થવાની સાથે દબાણમાં ઘટાડો થાય છે.
ધ્વજના મુક્ત છેડા પર પવનની ઝડપ વધુ હોવાથી,ત્યાં દબાણ ઓછું થઈ જાય છે.
જોકે,આધાર (થાંભલા) પાસેનું દબાણ પ્રમાણમાં વધારે રહે છે.
આ દબાણના તફાવતને કારણે બળ ઉત્પન્ન થાય છે જે ધ્વજને દોલન કરવા અથવા ફરકવા માટે મજબૂર કરે છે.
106
Medium
સમજાવો કે તોફાની પવન દરમિયાન મકાનનું છાપરું શા માટે ઉડી જાય છે.

Solution

(N/A) બર્નુલીના સિદ્ધાંત મુજબ,આદર્શ પ્રવાહીના ધારારેખી વહન માટે,એકમ કદ દીઠ દબાણ ઉર્જા,ગતિ ઉર્જા અને સ્થિતિ ઉર્જાનો સરવાળો અચળ રહે છે. તોફાન દરમિયાન,મકાનના છાપરા ઉપર પવન ખૂબ જ ઊંચી ઝડપે ફૂંકાય છે. આ ઊંચી ઝડપવાળી હવા છાપરાની ઉપરના ભાગમાં ઓછા દબાણનો વિસ્તાર બનાવે છે. મકાનની અંદર હવા પ્રમાણમાં સ્થિર હોય છે,જેના પરિણામે છાપરાની નીચેના ભાગમાં વાતાવરણનું દબાણ વધારે હોય છે. આ દબાણનો તફાવત છાપરા પર ઉપરની તરફનું બળ (લિફ્ટ) ઉત્પન્ન કરે છે. જ્યારે આ ઉપરની તરફનું બળ છાપરાના વજન કરતાં વધી જાય છે,ત્યારે છાપરું ઉડી જાય છે.
107
Easy
વિમાન ઉડાન ભરતા પહેલા રનવે પર અમુક અંતર સુધી કેમ દોડે છે?

Solution

(N/A) વિમાનની પાંખને $airfoil$ તરીકે ઓળખાતા ખાસ આકાર સાથે ડિઝાઇન કરવામાં આવે છે. જેમ જેમ વિમાન રનવે પર આગળ વધે છે,તેમ હવા પાંખની ઉપરની અને નીચેની સપાટી પરથી વહે છે. પાંખના આકારને કારણે,ઉપરની તરફ હવાનો વેગ નીચેની તરફના વેગ કરતા વધારે હોય છે. $Bernoulli$ ના સિદ્ધાંત મુજબ,જ્યાં પ્રવાહીનો વેગ વધારે હોય ત્યાં તેનું દબાણ ઓછું હોય છે. આમ,પાંખની ઉપરનું દબાણ નીચેના દબાણ કરતા ઓછું થઈ જાય છે. આ દબાણનો તફાવત ઉપરની તરફ એક બળ ઉત્પન્ન કરે છે જેને લિફ્ટ કહેવામાં આવે છે. જ્યારે વિમાન પૂરતી ઝડપ પ્રાપ્ત કરે છે,ત્યારે લિફ્ટ બળ વિમાનના વજન કરતા વધી જાય છે,જેનાથી તે ઉડાન ભરી શકે છે.
108
Medium
મેગ્નસ અસર (Magnus effect) એટલે શું?

Solution

(N/A) મેગ્નસ અસર એ એક એવી ઘટના છે જેમાં પ્રવાહી (જેમ કે હવા) માં ગતિ કરતો ફરતો પદાર્થ તેની ગતિની દિશાને લંબ બળ અનુભવે છે.
જ્યારે પદાર્થ ફરે છે,ત્યારે તે સ્નિગ્ધતાને કારણે તેની આસપાસના પ્રવાહીને પોતાની સાથે ખેંચે છે.
પદાર્થના એક તરફ,પ્રવાહીનો વેગ વધે છે (કારણ કે સ્પિનની દિશા પ્રવાહ સાથે સંરેખિત થાય છે),જેના પરિણામે બર્નુલીના સિદ્ધાંત મુજબ દબાણમાં ઘટાડો થાય છે.
વિરુદ્ધ બાજુએ,પ્રવાહીનો વેગ ઘટે છે,જેના પરિણામે દબાણમાં વધારો થાય છે.
આ દબાણના તફાવતને કારણે ચોખ્ખું બળ ઉદભવે છે,જે ફરતા પદાર્થના ગતિપથને વળાંક આપે છે.
109
EasyMCQ
સ્તંભ - $I$ માં વિવિધ હેડ (heads) આપેલા છે અને સ્તંભ - $II$ માં તેમના સૂત્રો આપેલા છે. તેમને યોગ્ય રીતે જોડો.
સ્તંભ - $I$સ્તંભ - $II$
$(a)$ વેલોસિટી હેડ (Velocity head)$(i)$ $\frac{P}{\rho g}$
$(b)$ પ્રેશર હેડ (Pressure head)$(ii)$ $h$
$(c)$ પોટેન્શિયલ હેડ (Potential head)$(iii)$ $\frac{v^2}{2g}$
A
$(a-i), (b-iii)$
B
$(a-iii), (b-ii)$
C
$(a-iii), (b-i)$
D
$(a-ii), (b-i)$

Solution

(C) પ્રવાહી મિકેનિક્સમાં, ખાસ કરીને બર્નુલીના સમીકરણમાં, પ્રવાહીના એકમ વજન દીઠ ઉર્જાને 'હેડ' (heads) ના સ્વરૂપમાં દર્શાવવામાં આવે છે:
$1$. વેલોસિટી હેડ: આ પ્રવાહીની એકમ વજન દીઠ ગતિ ઉર્જા દર્શાવે છે, જે $\frac{v^2}{2g}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. તેથી, $(a-iii)$.
$2$. પ્રેશર હેડ: આ પ્રવાહીની એકમ વજન દીઠ દબાણ ઉર્જા દર્શાવે છે, જે $\frac{P}{\rho g}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. તેથી, $(b-i)$.
$3$. પોટેન્શિયલ હેડ: આ પ્રવાહીની એકમ વજન દીઠ સ્થિતિ ઉર્જા દર્શાવે છે, જે $h$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. તેથી, $(c-ii)$.
આમ, સાચી જોડ $(a-iii), (b-i)$ છે.
110
MediumMCQ
એક પ્રવાહી બદલાતા આડછેદવાળી સમક્ષિતિજ પાઈપમાંથી વહી રહ્યું છે,જ્યાં દબાણ $P \ Pa$ છે ત્યાં તેની ઝડપ $v \ m/s$ છે. બીજા બિંદુએ જ્યાં દબાણ $\frac{P}{2} \ Pa$ છે ત્યાં તેની ઝડપ $V \ m/s$ છે. જો પ્રવાહીની ઘનતા $\rho \ kg/m^3$ હોય અને પ્રવાહ ધારારેખીય હોય,તો $V$ બરાબર શું થાય?
A
$\sqrt{\frac{P}{2\rho} + v^2}$
B
$\sqrt{\frac{P}{\rho} + v^2}$
C
$\sqrt{\frac{2P}{\rho} + v^2}$
D
$\sqrt{\frac{P}{\rho} + v}$

Solution

(B) સમક્ષિતિજ પાઈપ માટે,ઊંચાઈ $h$ અચળ છે,તેથી $h_1 = h_2$. બર્નુલીના સમીકરણ મુજબ:
$P_1 + \frac{1}{2}\rho v_1^2 = P_2 + \frac{1}{2}\rho v_2^2$
અહીં $P_1 = P$,$v_1 = v$,$P_2 = \frac{P}{2}$,અને $v_2 = V$ આપેલ છે.
આ કિંમતો મૂકતા:
$P + \frac{1}{2}\rho v^2 = \frac{P}{2} + \frac{1}{2}\rho V^2$
બંને બાજુથી $\frac{P}{2}$ બાદ કરતા:
$\frac{P}{2} + \frac{1}{2}\rho v^2 = \frac{1}{2}\rho V^2$
આખા સમીકરણને $\frac{2}{\rho}$ વડે ગુણતા:
$\frac{P}{\rho} + v^2 = V^2$
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા:
$V = \sqrt{\frac{P}{\rho} + v^2}$
111
MediumMCQ
એક પ્રવાહી બિંદુ $A_{1}$ પર $3.5 \ m/s$ ની ઝડપે પ્રવેશે છે અને બિંદુ $A_{2}$ પર બહાર નીકળે છે. તો પ્રવાહી દ્વારા બિંદુ $A_{2}$ ની ઉપર પ્રાપ્ત કરેલી ઊંચાઈ ($cm$ માં) શોધો. ($.25$ માં)
Question diagram
A
$61$
B
$51$
C
$41$
D
$71$

Solution

(A) સાતત્યના સમીકરણ મુજબ,$A_{1}V_{1} = A_{2}V_{2}$. આડછેદનું ક્ષેત્રફળ સમાન હોવાથી $(A_{1} = A_{2})$,પ્રવાહીની ઝડપ અચળ રહે છે,તેથી $V_{1} = V_{2} = 3.5 \ m/s$.
બિંદુ $A_{1}$ (ઊંચાઈ $0$ પર) અને બિંદુ $A_{2}$ ની ઉપર પ્રાપ્ત કરેલી મહત્તમ ઊંચાઈ $h$ (જ્યાં અંતિમ વેગ $0$ છે) વચ્ચે બર્નુલીનું પ્રમેય લાગુ પાડતા:
$P_{atm} + \frac{1}{2} \rho V_{1}^{2} + \rho g(0) = P_{atm} + \frac{1}{2} \rho(0)^{2} + \rho gh$
સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા:
$\frac{1}{2} \rho V_{1}^{2} = \rho gh$
$h = \frac{V_{1}^{2}}{2g}$
આપેલ કિંમતો ($V_{1} = 3.5 \ m/s$ અને $g = 10 \ m/s^{2}$) મૂકતા:
$h = \frac{(3.5)^{2}}{2 \times 10} = \frac{12.25}{20} = 0.6125 \ m$
સેન્ટિમીટરમાં રૂપાંતર કરતા:
$h = 0.6125 \times 100 = 61.25 \ cm$.
આમ,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
Solution diagram
112
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ અસમાન આડછેદ ધરાવતી નળીમાં દબાણનો તફાવત શોધો. $\Delta P = ?$ ($Pa$ માં)
$d_{1} = 5 \, cm, V_{1} = 4 \, m/s, d_{2} = 2 \, cm, V_{2} = ?$
ધારો કે પ્રવાહી પાણી છે જેની ઘનતા $\rho = 1000 \, kg/m^{3}$ છે.
Question diagram
A
$304200$
B
$304500$
C
$302500$
D
$303500$

Solution

(B) $1$. સાતત્ય સમીકરણ લાગુ કરો: $A_{1} v_{1} = A_{2} v_{2}$.
$A = \pi (d/2)^{2}$ હોવાથી,$d_{1}^{2} v_{1} = d_{2}^{2} v_{2}$ મળે.
કિંમતો મૂકતા: $5^{2} \times 4 = 2^{2} \times v_{2} \implies 25 \times 4 = 4 \times v_{2} \implies v_{2} = 25 \, m/s$.
$2$. બર્નુલીનું સમીકરણ લાગુ કરો (ક્ષૈતિજ પ્રવાહ ધારતા): $P_{1} + \frac{1}{2} \rho v_{1}^{2} = P_{2} + \frac{1}{2} \rho v_{2}^{2}$.
$3$. દબાણનો તફાવત શોધવા માટે ગોઠવણી કરતા: $\Delta P = P_{1} - P_{2} = \frac{1}{2} \rho (v_{2}^{2} - v_{1}^{2})$.
$4$. કિંમતો મૂકતા: $\Delta P = \frac{1}{2} \times 1000 \times (25^{2} - 4^{2})$.
$\Delta P = 500 \times (625 - 16) = 500 \times 609 = 304500 \, Pa$.
113
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ પાણીની ટાંકી ધ્યાનમાં લો. તેનો આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $0.4\, m^{2}$ છે. ટાંકીના તળિયે એક બાકોરું $B$ છે જેનું આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $1\, cm^{2}$ છે. ઉપરના ભાગે પાણી પર $24\, kg$ નો ભાર મૂકવામાં આવે છે. જ્યારે પાણીના સ્તરની ઊંચાઈ તળિયાથી $40\, cm$ હોય,ત્યારે બાકોરા $B$ માંથી બહાર આવતા પાણીનો વેગ $v\, ms^{-1}$ છે. $v$ નું મૂલ્ય,નજીકના પૂર્ણાંકમાં,......$m/s$ છે. [$g$ નું મૂલ્ય $10\, ms^{-2}$ લો]
Question diagram
A
$3$
B
$6$
C
$9$
D
$1$

Solution

(A) આપેલ છે:
ભારનું દળ $m = 24\, kg$
ટાંકીનું આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A = 0.4\, m^{2}$
બાકોરાનું આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $a = 1\, cm^{2} = 10^{-4}\, m^{2}$
પાણીની ઊંચાઈ $H = 40\, cm = 0.4\, m$
ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 10\, ms^{-2}$
પાણીની ઘનતા $\rho = 1000\, kg/m^{3}$
ઉપરની સપાટી અને બાકોરા $B$ પર બર્નુલીનું સમીકરણ વાપરતા:
$P_{top} + \rho gH + \frac{1}{2}\rho v_{1}^{2} = P_{atm} + \frac{1}{2}\rho v^{2}$
જ્યાં $P_{top} = P_{atm} + \frac{mg}{A}$
કિંમતો મૂકતા:
$(P_{atm} + \frac{mg}{A}) + \rho gH = P_{atm} + \frac{1}{2}\rho v^{2}$ ($A \gg a$ હોવાથી $v_{1} \approx 0$ લેતા)
$\frac{mg}{A} + \rho gH = \frac{1}{2}\rho v^{2}$
$v = \sqrt{2gH + \frac{2mg}{A\rho}}$
$v = \sqrt{2 \times 10 \times 0.4 + \frac{2 \times 24 \times 10}{0.4 \times 1000}}$
$v = \sqrt{8 + \frac{480}{400}} = \sqrt{8 + 1.2} = \sqrt{9.2}$
$v \approx 3.033\, m/s$
નજીકના પૂર્ણાંકમાં લેતા,$v = 3\, m/s$.
Solution diagram
114
DifficultMCQ
$800 \; kg \cdot m^{-3}$ ઘનતા ધરાવતું એક આદર્શ તરલ એક વળેલ પાઇપમાંથી (આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ) વહે છે,જેનો આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $a$ થી ઘટીને $\frac{a}{2}$ થાય છે. પાઇપના પહોળા અને સાંકડા ભાગ વચ્ચેનો દબાણ તફાવત $4100 \; Pa$ છે. પહોળા ભાગ પર,તરલનો વેગ $\frac{\sqrt{x}}{6} \; m \cdot s^{-1}$ છે. $x$ નું મૂલ્ય શોધો. ($g = 10 \; m \cdot s^{-2}$ આપેલ છે)
Question diagram
A
$363$
B
$373$
C
$383$
D
$393$

Solution

(A) સાતત્ય સમીકરણ મુજબ,$A_1 v_1 = A_2 v_2$.
અહીં $A_1 = a$ અને $A_2 = \frac{a}{2}$ આપેલ છે,તેથી $a v_1 = \frac{a}{2} v_2$,જેનો અર્થ છે કે $v_2 = 2 v_1$.
બંને વિભાગો વચ્ચે બર્નુલીના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા:
$P_1 + \rho g h_1 + \frac{1}{2} \rho v_1^2 = P_2 + \rho g h_2 + \frac{1}{2} \rho v_2^2$.
નીચલા વિભાગને સંદર્ભ સ્તર $(h_2 = 0)$ તરીકે લેતા,$h_1 = 1 \; m$ મળે.
$P_1 - P_2 = \rho g (h_2 - h_1) + \frac{1}{2} \rho (v_2^2 - v_1^2)$.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $4100 = 800 \times [10 \times (0 - 1) + \frac{1}{2} ( (2v_1)^2 - v_1^2 )]$.
$4100 = 800 \times [-10 + \frac{3 v_1^2}{2}]$.
$\frac{4100}{800} = -10 + \frac{3 v_1^2}{2}$.
$5.125 = -10 + 1.5 v_1^2$.
$15.125 = 1.5 v_1^2$.
$v_1^2 = \frac{15.125}{1.5} = \frac{121}{12}$.
$v_1 = \sqrt{\frac{121}{12}} = \frac{11}{\sqrt{12}} = \frac{11 \sqrt{3}}{6} = \frac{\sqrt{121 \times 3}}{6} = \frac{\sqrt{363}}{6}$.
આને $\frac{\sqrt{x}}{6}$ સાથે સરખાવતા,આપણને $x = 363$ મળે છે.
115
MediumMCQ
એક મોટી ટાંકીના આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $0.5 \; m^{2}$ છે. તેની નીચેના ભાગમાં $1 \; cm^{2}$ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ ધરાવતું એક સાંકડું છિદ્ર છે. ટાંકીમાં ઉપરના ભાગે પાણી પર $25 \; kg$ નો ભાર મૂકવામાં આવે છે. ટાંકીમાં પાણીની ઝડપને અવગણતા,જ્યારે ટાંકીમાં પાણીના સ્તરની ઊંચાઈ તળિયેથી $40 \; cm$ હોય ત્યારે છિદ્રમાંથી બહાર આવતા પાણીનો વેગ $\dots \; cm \; s^{-1}$ હશે. [ $g = 10 \; m \; s^{-2}$ લો]
A
$100$
B
$200$
C
$300$
D
$400$

Solution

(C) ધારો કે $A = 0.5 \; m^{2}$ એ ટાંકીનું ક્ષેત્રફળ છે,$a = 1 \; cm^{2} = 10^{-4} \; m^{2}$ એ છિદ્રનું ક્ષેત્રફળ છે,$M = 25 \; kg$ એ લાગુ પાડેલ દળ છે,અને $h = 40 \; cm = 0.4 \; m$ એ પાણીના સ્તંભની ઊંચાઈ છે.
ટોચની સપાટી અને છિદ્ર પર બર્નુલીના સિદ્ધાંતનો ઉપયોગ કરતા:
$P_{top} + \rho g h = P_{atm} + \frac{1}{2} \rho v^{2}$
અહીં,$P_{top} = P_{atm} + \frac{Mg}{A}$.
કિંમતો મૂકતા:
$P_{atm} + \frac{25 \times 10}{0.5} + 1000 \times 10 \times 0.4 = P_{atm} + \frac{1}{2} \times 1000 \times v^{2}$
$500 + 4000 = 500 v^{2}$
$4500 = 500 v^{2}$
$v^{2} = 9$
$v = 3 \; m \; s^{-1} = 300 \; cm \; s^{-1}$.
Solution diagram
116
DifficultMCQ
$750\,kg\,m^{-3}$ ઘનતા ધરાવતું પ્રવાહી એક આડા પાઇપમાંથી વહે છે જેનો આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A_{1} = 1.2 \times 10^{-2}\,m^{2}$ થી ઘટીને $A_{2} = \frac{A_{1}}{2}$ થાય છે. પાઇપના પહોળા અને સાંકડા ભાગ વચ્ચેનો દબાણનો તફાવત $4500\,Pa$ છે. પ્રવાહીના વહનનો દર . . . . . . $\times 10^{-3}\,m^{3}\,s^{-1}$ છે.
A
$20$
B
$23$
C
$24$
D
$29$

Solution

(C) આપેલ છે:
ઘનતા $\rho = 750\,kg\,m^{-3}$
$A_{1} = 1.2 \times 10^{-2}\,m^{2}$
$A_{2} = \frac{A_{1}}{2} = 0.6 \times 10^{-2}\,m^{2}$
દબાણનો તફાવત $\Delta P = P_{1} - P_{2} = 4500\,Pa$
સાતત્ય સમીકરણ (Equation of Continuity) નો ઉપયોગ કરતા:
$A_{1}V_{1} = A_{2}V_{2}$
$A_{1}V_{1} = (A_{1}/2)V_{2} \Rightarrow V_{2} = 2V_{1}$
આડા પાઇપ માટે બર્નુલીના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા $(h_{1} = h_{2})$:
$P_{1} + \frac{1}{2}\rho V_{1}^{2} = P_{2} + \frac{1}{2}\rho V_{2}^{2}$
$P_{1} - P_{2} = \frac{1}{2}\rho(V_{2}^{2} - V_{1}^{2})$
$4500 = \frac{1}{2} \times 750 \times ((2V_{1})^{2} - V_{1}^{2})$
$4500 = 375 \times (4V_{1}^{2} - V_{1}^{2})$
$4500 = 375 \times 3V_{1}^{2}$
$4500 = 1125V_{1}^{2}$
$V_{1}^{2} = 4 \Rightarrow V_{1} = 2\,m\,s^{-1}$
વહનનો દર (કદ વહન દર) $Q = A_{1}V_{1}$
$Q = (1.2 \times 10^{-2}) \times 2 = 2.4 \times 10^{-2}\,m^{3}\,s^{-1}$
$Q = 24 \times 10^{-3}\,m^{3}\,s^{-1}$
આમ,વહનનો દર $24 \times 10^{-3}\,m^{3}\,s^{-1}$ છે.
Solution diagram
117
DifficultMCQ
$1\,m$ ત્રિજ્યા ધરાવતી નળાકાર ટાંકી પાણીથી ભરેલી છે. પાણીની ઉપરની સપાટી નળાકારના તળિયેથી $15\,m$ ઊંચાઈ પર છે. નળાકારની દીવાલ પર તળિયેથી $5\,m$ ઊંચાઈ પર એક કાણું છે. પિસ્ટનનો ઉપયોગ કરીને પાણીની ઉપરની સપાટી પર $5 \times 10^{5}\,N$ નું બળ લગાડવામાં આવે છે. કાણામાંથી બહાર આવતા પાણીની ઝડપ શોધો. (આપેલ છે: વાતાવરણીય દબાણ $P_{A} = 1.01 \times 10^{5}\,Pa$,પાણીની ઘનતા $\rho_{w} = 1000\,kg/m^{3}$ અને ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ $g = 10\,m/s^{2}$)
Question diagram
A
$11.6$
B
$10.8$
C
$17.8$
D
$14.4$

Solution

(C) ધારો કે ઉપરની સપાટી પરનું દબાણ $P_{1}$ છે અને કાણા પાસેનું દબાણ $P_{2}$ છે.
પિસ્ટનનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^{2} = \pi(1)^{2} = \pi\,m^{2}$.
પિસ્ટન દ્વારા લાગતું દબાણ $P_{piston} = \frac{F}{A} = \frac{5 \times 10^{5}}{\pi}\,Pa$.
ઉપરની સપાટી પરનું કુલ દબાણ $P_{1} = P_{A} + P_{piston} = 1.01 \times 10^{5} + \frac{5 \times 10^{5}}{\pi}$.
બર્નુલીના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા:
$P_{1} + \rho g h_{1} = P_{2} + \rho g h_{2} + \frac{1}{2} \rho v_{e}^{2}$
અહીં $P_{2} = P_{A}$,$h_{1} = 15\,m$,$h_{2} = 5\,m$,અને $\rho = 1000\,kg/m^{3}$.
$\frac{5 \times 10^{5}}{\pi} + \rho g (h_{1} - h_{2}) = \frac{1}{2} \rho v_{e}^{2}$
$\frac{5 \times 10^{5}}{\pi} + 1000 \times 10 \times (15 - 5) = \frac{1}{2} \times 1000 \times v_{e}^{2}$
આ સમીકરણ ઉકેલતા,$v_{e} = 17.8\,m/s$ મળે છે.
118
AdvancedMCQ
એક બોટલની ઉપર એક પાતળી નોઝલ છે. તે પાણીથી ભરેલી છે,તેને $1 \,m$ ની ઊંચાઈએ આડી પકડીને હાથ વડે ધીમેથી દબાવવામાં આવે છે,જેથી નોઝલમાંથી બહાર આવતો પાણીનો ફુવારો $2 \,m$ ના અંતરે જમીન પર પડે છે. જો જે વિસ્તાર પર હાથ તેને દબાવે છે તે $10 \,cm^{2}$ હોય,તો હાથ દ્વારા લગાડવામાં આવેલ બળ .......... $N$ ની નજીક છે ($g=10 \,m/s^{2}$ અને પાણીની ઘનતા $=1000 \,kg/m^{3}$ લો).
Question diagram
A
$20$
B
$10$
C
$5$
D
$2.5$

Solution

(B) બોટલની અંદર (બિંદુ $1$) અને નોઝલ પર (બિંદુ $2$) બર્નુલીના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા:
$p_{1} + \frac{1}{2} \rho v_{1}^{2} = p_{2} + \frac{1}{2} \rho v_{2}^{2}$
અહીં,$p_{1} = p_{\text{atm}} + \frac{F}{A}$ અને $p_{2} = p_{\text{atm}}$. દબાવવાની પ્રક્રિયા ધીમી હોવાથી,આપણે $v_{1} \approx 0$ ધારીએ છીએ.
તેથી,$p_{\text{atm}} + \frac{F}{A} = p_{\text{atm}} + \frac{1}{2} \rho v_{2}^{2} \Rightarrow v_{2}^{2} = \frac{2F}{\rho A}$ .......... $(i)$
$h$ ઊંચાઈથી આડી પ્રક્ષિપ્ત ગતિ માટે,અવધિ $R$ એ $R = v_{2} \sqrt{\frac{2h}{g}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$R^{2} = v_{2}^{2} \left(\frac{2h}{g}\right) \Rightarrow v_{2}^{2} = \frac{R^{2}g}{2h}$ .......... $(ii)$
$(i)$ અને $(ii)$ ને સરખાવતા:
$\frac{2F}{\rho A} = \frac{R^{2}g}{2h} \Rightarrow F = \frac{R^{2}g \rho A}{4h}$
આપેલ છે $R = 2 \,m$,$g = 10 \,m/s^{2}$,$\rho = 1000 \,kg/m^{3}$,$A = 10 \,cm^{2} = 10^{-3} \,m^{2}$,અને $h = 1 \,m$:
$F = \frac{(2)^{2} \times 10 \times 1000 \times 10^{-3}}{4 \times 1} = 10 \,N$.
Solution diagram
119
MediumMCQ
નીચેની આકૃતિઓ પાણીને આડી પાઇપમાં ડાબેથી જમણે વહેતું દર્શાવે છે. નોંધો કે વચ્ચેની પાઇપ સાંકડી છે. ઊભી પાઇપોમાં પાણીના સ્તરનું સૌથી યોગ્ય નિરૂપણ પસંદ કરો.
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(C) અદબનીય,શ્યાનતા રહિત પ્રવાહીના સુરેખ પ્રવાહ માટે બર્નુલીના સમીકરણ મુજબ:
$p + \frac{1}{2} \rho v^{2} + \rho g h = \text{અચળ}$
આપેલ આડી પાઇપમાં,ઊંચાઈ $h$ તમામ વિભાગો માટે અચળ છે.
તેથી,સમીકરણ આ મુજબ સરળ બને છે:
$p + \frac{1}{2} \rho v^{2} = \text{અચળ}$
સાતત્યના સમીકરણ મુજબ,$A_{1}v_{1} = A_{2}v_{2}$. પાઇપનો વચ્ચેનો ભાગ સાંકડો હોવાથી ($A$ નાનું છે),પ્રવાહનો દર જાળવી રાખવા માટે તે વિભાગમાં પ્રવાહીનો વેગ $(v)$ વધવો જોઈએ.
જેમ સાંકડા વિભાગમાં વેગ $v$ વધે છે,તેમ સરવાળો અચળ રાખવા માટે દબાણ $p$ ઘટવું જોઈએ.
તેથી,વચ્ચેની ઊભી પાઇપમાં પાણીનું સ્તર ડાબી અને જમણી બાજુના પહોળા વિભાગોમાં રહેલા પાણીના સ્તર કરતા નીચું હશે. સાચું નિરૂપણ ઉકેલની આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે.
Solution diagram
120
MediumMCQ
હવાના પરપોટા ધરાવતું પાણી એક આડા પાઇપમાંથી અશાંતિ વગર વહે છે,જેમાં એક સાંકડા આડછેદનો વિસ્તાર છે. આ વિસ્તારમાં,પરપોટા
A
બાકીના પાઇપ કરતા વધુ ઝડપે ગતિ કરે છે અને કદમાં નાના હોય છે
B
બાકીના પાઇપ કરતા વધુ ઝડપે ગતિ કરે છે અને કદમાં મોટા હોય છે
C
બાકીના પાઇપ કરતા ઓછી ઝડપે ગતિ કરે છે અને કદમાં નાના હોય છે
D
બાકીના પાઇપ કરતા ઓછી ઝડપે ગતિ કરે છે અને સમાન કદના હોય છે

Solution

(B) સાતત્યના સમીકરણ મુજબ,$A_1 v_1 = A_2 v_2$ થાય છે. સાંકડા વિસ્તારમાં,આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A$ ઘટે છે,તેથી પ્રવાહીનો વેગ $v$ વધે છે $(v \propto \frac{1}{A})$.
આડા પાઇપ માટે બર્નુલીના સિદ્ધાંત મુજબ,$p + \frac{1}{2} \rho v^2 = \text{અચળ}$ થાય છે. સાંકડા વિસ્તારમાં વેગ $v$ વધતો હોવાથી,દબાણ $p$ ઘટવું જોઈએ.
જેમ સાંકડા વિસ્તારમાં હવાના પરપોટા પરનું બાહ્ય દબાણ ઘટે છે,તેમ પરપોટાની અંદરની હવા વિસ્તરે છે,જેના કારણે પરપોટા કદમાં મોટા થાય છે. આમ,પરપોટા વધુ ઝડપે ગતિ કરે છે અને કદમાં મોટા હોય છે.
Solution diagram
121
AdvancedMCQ
પ્લેટલેટ્સ નીચે દર્શાવ્યા મુજબ એક આડી ધમનીમાંથી વહેતા રક્ત સાથે સ્ટ્રીમલાઇન પ્રવાહમાં વહી રહ્યા છે. ધમની પ્રદેશ $II$ માં સંકોચાયેલી છે. સાચું વિધાન પસંદ કરો.
Question diagram
A
જેમ પ્લેટલેટ્સ સંકોચનમાં પ્રવેશ કરે છે,તેમ પ્લેટલેટ્સ સાંકડા પ્રદેશમાં એકબીજાની નજીક આવે છે અને તેથી ત્યાં પ્રવાહીનું દબાણ વધવું જોઈએ.
B
જેમ પ્લેટલેટ્સ સંકોચનમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યાં દબાણ ઓછું હોય છે.
C
ધમનીનો આડછેદનો વિસ્તાર સંકોચનમાં નાનો હોય છે અને તેથી ત્યાં દબાણ વધારે હોવું જોઈએ કારણ કે દબાણ એટલે બળ ભાગ્યા ક્ષેત્રફળ.
D
ધમનીના તમામ ભાગોમાં દબાણ સમાન હોય છે.

Solution

(B) ધારો કે $A_1$ એ પ્રદેશ $I$ નું ક્ષેત્રફળ છે અને $v_1$ એ આ પ્રદેશમાં રક્તનો વેગ છે.
તે જ રીતે,$A_2$ અને $v_2$ એ પ્રદેશ $II$ માં ક્ષેત્રફળ અને વેગ છે.
સાતત્યના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા,$A_1 v_1 = A_2 v_2$.
જેમ કે $A_1 > A_2$,તેથી $v_2 > v_1$.
હવે,બર્નુલીના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,$p + \frac{1}{2} \rho v^2 = \text{અચળ}$.
જેમ કે $v_2 > v_1$,તેથી $p_2 < p_1$.
આમ,જ્યારે પ્લેટલેટ્સ સંકોચનમાં પ્રવેશ કરે છે ત્યારે પ્રદેશ $II$ માં દબાણ ઓછું હોય છે.
122
EasyMCQ
એક પ્રવાહી અસમાન આડછેદ ધરાવતી આડી પાઇપમાં વહી રહ્યું છે. નીચેનામાંથી કઈ રાશિ સમયની સાપેક્ષમાં બદલાતી નથી?
A
એકમ કદ દીઠ દબાણ ઉર્જા
B
એકમ કદ દીઠ ગતિ ઉર્જા
C
એકમ કદ દીઠ સ્થિતિ ઉર્જા
D
પ્રવાહની ઝડપ

Solution

(C) આડી પાઇપ માટે, પાઇપની ઊંચાઈ $h$ તમામ બિંદુઓ પર અચળ રહે છે।
એકમ કદ દીઠ સ્થિતિ ઉર્જા $\rho gh$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $\rho$ એ પ્રવાહીની ઘનતા છે, $g$ એ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ છે, અને $h$ એ ઊંચાઈ છે, તેથી આ રાશિ સમગ્ર પ્રવાહ દરમિયાન અચળ રહે છે।
અસમાન પાઇપમાં, આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A$ બદલાય છે, જેના કારણે સાતત્યના સમીકરણ $(A_1v_1 = A_2v_2)$ મુજબ વેગ $v$ બદલાય છે।
પરિણામે, બર્નુલીના સિદ્ધાંતને સંતોષવા માટે એકમ કદ દીઠ ગતિ ઉર્જા $(\frac{1}{2}\rho v^2)$ અને દબાણ ઉર્જા $(P)$ પાઇપની સાથે બદલાય છે।
તેથી, એકમ કદ દીઠ સ્થિતિ ઉર્જા એ રાશિ છે જે બદલાતી નથી।
123
EasyMCQ
જો પ્રવાહનો વેગ $4 \, m/s$ હોય,તો વેગ હેડ (velocity head) ......... $m$ છે.
A
$0.2$
B
$0.4$
C
$0.6$
D
$0.8$

Solution

(D) વેગ હેડ (velocity head) નું સૂત્ર $\frac{v^2}{2g}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં વેગ $v = 4 \, m/s$ આપેલ છે અને ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g = 10 \, m/s^2$ લેતા.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$\text{વેગ હેડ} = \frac{4^2}{2 \times 10} = \frac{16}{20} = 0.8 \, m$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
124
EasyMCQ
જો પાણી પાઇપમાં $2 \, m/s$ ની ઝડપે વહી રહ્યું હોય,તો તેના એકમ કદ દીઠ ગતિ ઊર્જા ........... $J/m^3$ છે.
A
$500$
B
$1000$
C
$1500$
D
$2000$

Solution

(D) પ્રવાહીની એકમ કદ દીઠ ગતિ ઊર્જાનું સૂત્ર: $\frac{KE}{V} = \frac{1}{2} \rho v^2$ છે.
અહીં,પાણીની ઘનતા $\rho = 1000 \, kg/m^3$ અને ઝડપ $v = 2 \, m/s$ છે.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$\frac{KE}{V} = \frac{1}{2} \times 1000 \times (2)^2$
$\frac{KE}{V} = \frac{1}{2} \times 1000 \times 4$
$\frac{KE}{V} = 2000 \, J/m^3$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
125
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ પાણી એક ચેનલ (જે શિરોલંબ સમતલમાં છે) માંથી વહી રહ્યું છે. ત્રણ વિભાગો $A, B$ અને $C$ દર્શાવેલ છે. વિભાગ $B$ અને $C$ ના આડછેદનું ક્ષેત્રફળ સમાન છે. જો $P_A, P_B$ અને $P_C$ એ અનુક્રમે $A, B$ અને $C$ આગળના દબાણ હોય,તો:
Question diagram
A
$P_A > P_B = P_C$
B
$P_A < P_B < P_C$
C
$P_A < P_B = P_C$
D
$P_A > P_B > P_C$

Solution

(B) બર્નુલીના સિદ્ધાંત અને સાતત્યના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા:
બિંદુ $A$ અને $B$ ની સરખામણી કરતા:
સાતત્યના સમીકરણ મુજબ,$A_A V_A = A_B V_B$.
અહીં $A_A < A_B$ હોવાથી,$V_A > V_B$ થાય.
$A$ અને $B$ વચ્ચે બર્નુલીનું સમીકરણ (સમાન ઊંચાઈ પર) લાગુ પાડતા: $P_A + \frac{1}{2} \rho V_A^2 = P_B + \frac{1}{2} \rho V_B^2$.
$V_A > V_B$ હોવાથી,$\frac{1}{2} \rho V_A^2 > \frac{1}{2} \rho V_B^2$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $P_A < P_B$ ... $(1)$.
બિંદુ $B$ અને $C$ ની સરખામણી કરતા:
$A_B = A_C$ હોવાથી,પ્રવાહીનો વેગ સમાન રહેશે,એટલે કે $V_B = V_C$.
બર્નુલીનું સમીકરણ લાગુ પાડતા: $P_B + \frac{1}{2} \rho V_B^2 + \rho g h_B = P_C + \frac{1}{2} \rho V_C^2 + \rho g h_C$.
$V_B = V_C$ હોવાથી,આ સમીકરણ $P_B + \rho g h_B = P_C + \rho g h_C$ માં પરિણમે છે.
અહીં $h_B > h_C$ હોવાથી,$P_B < P_C$ મળે ... $(2)$.
$(1)$ અને $(2)$ ને જોડતા,આપણને $P_A < P_B < P_C$ મળે છે.
126
MediumMCQ
હવા એક વિમાનની ઉપરથી આડી વહે છે. ઉપરની સપાટી પરની ઝડપ $60 \, m/s$ છે અને નીચેની સપાટીની નીચેની ઝડપ $45 \, m/s$ છે. હવાની ઘનતા $1.293 \, kg/m^3$ છે,તો દબાણનો તફાવત ....... $N/m^2$ છે.
A
$1018$
B
$516$
C
$1140$
D
$2250$

Solution

(A) આડા પ્રવાહ માટે બર્નુલીના સિદ્ધાંત મુજબ $(h_1 = h_2)$:
$P_1 + \frac{1}{2} \rho v_1^2 = P_2 + \frac{1}{2} \rho v_2^2$
જ્યાં $P_1$ અને $v_1$ એ ઉપરની સપાટી પરનું દબાણ અને વેગ છે,અને $P_2$ અને $v_2$ એ નીચેની સપાટી પરનું દબાણ અને વેગ છે.
દબાણનો તફાવત $\Delta P = P_2 - P_1$ નીચે મુજબ મળે છે:
$\Delta P = \frac{1}{2} \rho (v_1^2 - v_2^2)$
આપેલ છે: $\rho = 1.293 \, kg/m^3$,$v_1 = 60 \, m/s$,$v_2 = 45 \, m/s$.
$\Delta P = \frac{1}{2} \times 1.293 \times (60^2 - 45^2)$
$\Delta P = 0.6465 \times (3600 - 2025)$
$\Delta P = 0.6465 \times 1575$
$\Delta P \approx 1018.23 \, N/m^2$.
આમ,દબાણનો તફાવત આશરે $1018 \, N/m^2$ છે.
127
DifficultMCQ
એક સંપૂર્ણ લોડ થયેલ બોઇંગ એરક્રાફ્ટનું દળ $5.4 \times 10^5 \, kg$ છે. તેની પાંખનું કુલ ક્ષેત્રફળ $500 \, m^2$ છે. તે $1080 \, km/h$ ની ઝડપે સમતલ ઉડાન ભરી રહ્યું છે. જો હવાની ઘનતા $\rho = 1.2 \, kg/m^3$ હોય,તો પાંખની નીચેની સપાટીની સાપેક્ષમાં ઉપરની સપાટી પર હવાની ઝડપમાં થતો આંશિક વધારો ટકાવારીમાં કેટલો હશે? $(g = 10 \, m/s^2)$
A
$16$
B
$6$
C
$8$
D
$10$

Solution

(D) લિફ્ટ ફોર્સ $F_L$ એ એરક્રાફ્ટના વજનને સંતુલિત કરવું જોઈએ: $F_L = mg = (5.4 \times 10^5 \, kg) \times (10 \, m/s^2) = 5.4 \times 10^6 \, N$.
નીચેની અને ઉપરની સપાટી વચ્ચેનો દબાણ તફાવત $\Delta P = P_2 - P_1$ એ $\Delta P = \frac{F_L}{A} = \frac{5.4 \times 10^6 \, N}{500 \, m^2} = 1.08 \times 10^4 \, Pa$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બર્નુલીના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $P_1 + \frac{1}{2} \rho v_1^2 = P_2 + \frac{1}{2} \rho v_2^2$,જ્યાં $v_1$ એ નીચેની સપાટી પરની ઝડપ છે અને $v_2$ એ ઉપરની સપાટી પરની ઝડપ છે.
$P_2 - P_1 = \frac{1}{2} \rho (v_1^2 - v_2^2) = \frac{1}{2} \rho (v_1 - v_2)(v_1 + v_2)$.
એરક્રાફ્ટની ઝડપ $v = 1080 \, km/h = 1080 \times \frac{5}{18} \, m/s = 300 \, m/s$ છે. ધારો કે $v_1 + v_2 \approx 2v = 600 \, m/s$.
$1.08 \times 10^4 = \frac{1}{2} \times 1.2 \times (v_2 - v_1) \times 600$.
$1.08 \times 10^4 = 360 \times (v_2 - v_1) \implies v_2 - v_1 = \frac{10800}{360} = 30 \, m/s$.
આંશિક વધારો $\frac{v_2 - v_1}{v} \times 100 = \frac{30}{300} \times 100 = 10 \%$ છે.
128
DifficultMCQ
$1.25 \times 10^3 \, kg \, m^{-3}$ ઘનતા ધરાવતું ગ્લિસરીન પાઇપના શંકુ આકારના વિભાગમાંથી વહી રહ્યું છે. પાઇપના છેડાઓ પર આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $10 \, cm^2$ અને $5 \, cm^2$ છે અને તેની લંબાઈ પર દબાણનો ઘટાડો $3 \, N \, m^{-2}$ છે. પાઇપમાંથી ગ્લિસરીનનો પ્રવાહ દર $x \times 10^{-5} \, m^3 \, s^{-1}$ છે. $x$ નું મૂલ્ય $..............$ છે.
Question diagram
A
$2$
B
$6$
C
$8$
D
$4$

Solution

(D) આપેલ છે: ઘનતા $\rho = 1.25 \times 10^3 \, kg \, m^{-3}$, $A_1 = 10 \, cm^2 = 10 \times 10^{-4} \, m^2$, $A_2 = 5 \, cm^2 = 5 \times 10^{-4} \, m^2$, $\Delta P = P_1 - P_2 = 3 \, N \, m^{-2}$.
સાતત્ય સમીકરણ મુજબ, $A_1 v_1 = A_2 v_2$.
તેથી, $v_1 = \frac{A_2}{A_1} v_2 = \frac{5}{10} v_2 = 0.5 v_2$.
ક્ષૈતિજ પ્રવાહ માટે બર્નુલીના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $P_1 + \frac{1}{2} \rho v_1^2 = P_2 + \frac{1}{2} \rho v_2^2$.
$\Delta P = P_1 - P_2 = \frac{1}{2} \rho (v_2^2 - v_1^2)$.
$v_1 = 0.5 v_2$ મૂકતા:
$3 = \frac{1}{2} \times (1.25 \times 10^3) \times (v_2^2 - (0.5 v_2)^2)$.
$3 = 0.625 \times 10^3 \times (v_2^2 - 0.25 v_2^2) = 0.625 \times 10^3 \times 0.75 v_2^2$.
$3 = 468.75 v_2^2$.
$v_2^2 = \frac{3}{468.75} = 0.0064$.
$v_2 = \sqrt{0.0064} = 0.08 \, m \, s^{-1}$.
પ્રવાહ દર (ડિસ્ચાર્જ) $Q = A_2 v_2 = (5 \times 10^{-4} \, m^2) \times (0.08 \, m \, s^{-1}) = 40 \times 10^{-6} \, m^3 \, s^{-1} = 4 \times 10^{-5} \, m^3 \, s^{-1}$.
$x \times 10^{-5} \, m^3 \, s^{-1}$ સાથે સરખાવતા, આપણને $x = 4$ મળે છે.
129
DifficultMCQ
આકૃતિમાં એક નિશ્ચિત ઘનતા ધરાવતું પ્રવાહી આડછેદના બદલાતા ક્ષેત્રફળવાળી સમક્ષિતિજ નળીમાં સ્થાયી રીતે વહેતું દર્શાવેલ છે. $A$ આગળ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $1.5 \, cm^2$ અને $B$ આગળ $25 \, mm^2$ છે. જો $B$ આગળ પ્રવાહીની ઝડપ $60 \, cm/s$ હોય,તો $(P_A - P_B)$ નું મૂલ્ય $Pa$ માં શોધો. (આપેલ છે: $P_A$ અને $P_B$ એ અનુક્રમે $A$ અને $B$ બિંદુઓ પર પ્રવાહીનું દબાણ છે. ઘનતા $\rho = 1000 \, kg/m^3$. $A$ અને $B$ નળીની અક્ષ પર છે.)
Question diagram
A
$175$
B
$27$
C
$135$
D
$36$

Solution

(A) આપેલ છે:
$A$ આગળ ક્ષેત્રફળ,$A_A = 1.5 \, cm^2 = 1.5 \times 10^{-4} \, m^2$
$B$ આગળ ક્ષેત્રફળ,$A_B = 25 \, mm^2 = 25 \times 10^{-6} \, m^2$
$B$ આગળ વેગ,$v_B = 60 \, cm/s = 0.6 \, m/s$
ઘનતા,$\rho = 1000 \, kg/m^3$
સાતત્ય સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા,$A_A v_A = A_B v_B$:
$1.5 \times 10^{-4} \times v_A = 25 \times 10^{-6} \times 0.6$
$v_A = \frac{25 \times 10^{-6} \times 0.6}{1.5 \times 10^{-4}} = \frac{15 \times 10^{-6}}{1.5 \times 10^{-4}} = 10 \times 10^{-2} = 0.1 \, m/s$
સમક્ષિતિજ નળી માટે બર્નુલીના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા $(h_A = h_B)$:
$P_A + \frac{1}{2} \rho v_A^2 = P_B + \frac{1}{2} \rho v_B^2$
$P_A - P_B = \frac{1}{2} \rho (v_B^2 - v_A^2)$
$P_A - P_B = \frac{1}{2} \times 1000 \times ((0.6)^2 - (0.1)^2)$
$P_A - P_B = 500 \times (0.36 - 0.01)$
$P_A - P_B = 500 \times 0.35 = 175 \, Pa$
130
EasyMCQ
વેન્ચ્યુરી-મીટર (venturi-meter) શેના પર કાર્ય કરે છે?
A
લંબ અક્ષોનો સિદ્ધાંત
B
હ્યુજેન્સનો સિદ્ધાંત
C
બર્નુલીનો સિદ્ધાંત
D
સમાંતર અક્ષોનો સિદ્ધાંત

Solution

(C) વેન્ચ્યુરી-મીટર એ પાઇપમાંથી વહેતા પ્રવાહીના પ્રવાહનો દર માપવા માટેનું સાધન છે.
તે બર્નુલીના સિદ્ધાંત પર આધારિત છે,જે જણાવે છે કે અદબનીય,શ્યાનતા રહિત અને શાંત પ્રવાહ માટે,એકમ કદ દીઠ દબાણ ઉર્જા,ગતિ ઉર્જા અને સ્થિતિ ઉર્જાનો સરવાળો અચળ રહે છે.
જ્યારે પ્રવાહી વેન્ચ્યુરી-મીટરના સાંકડા ભાગ (ગળા) માંથી પસાર થાય છે,ત્યારે તેનો વેગ વધે છે,જેના પરિણામે બર્નુલીના સમીકરણ મુજબ દબાણમાં ઘટાડો થાય છે.
પહોળા ભાગ અને ગળા વચ્ચેના દબાણના તફાવતને માપીને,પ્રવાહનો દર ગણી શકાય છે.
131
DifficultMCQ
બંધ પાઇપ સાથે જોડાયેલા પ્રેશર મીટરનું રીડિંગ $4.5 \times 10^4 \ N/m^2$ છે. વાલ્વ ખોલતા,પાણી વહેવાનું શરૂ થાય છે અને પ્રેશર મીટરનું રીડિંગ ઘટીને $2.0 \times 10^4 \ N/m^2$ થાય છે. પાણીનો વેગ $\sqrt{V} \ m/s$ માલૂમ પડે છે. $V$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
A
$50$
B
$40$
C
$45$
D
$75$

Solution

(A) બર્નુલીના સિદ્ધાંત મુજબ,આડા પ્રવાહ માટે કુલ દબાણ (સ્થિર દબાણ + ગતિશીલ દબાણ) અચળ રહે છે.
$P_1 = P_2 + \frac{1}{2} \rho v^2$
જ્યાં $P_1$ એ પાણી સ્થિર હોય ત્યારનું પ્રારંભિક દબાણ $(4.5 \times 10^4 \ N/m^2)$ છે,$P_2$ એ પાણી વહેતું હોય ત્યારનું દબાણ $(2.0 \times 10^4 \ N/m^2)$ છે,અને $\rho$ એ પાણીની ઘનતા $(10^3 \ kg/m^3)$ છે.
$P_1 - P_2 = \frac{1}{2} \rho v^2$
$(4.5 \times 10^4) - (2.0 \times 10^4) = \frac{1}{2} \times 10^3 \times v^2$
$2.5 \times 10^4 = 0.5 \times 10^3 \times v^2$
$v^2 = \frac{2.5 \times 10^4}{0.5 \times 10^3} = 5 \times 10 = 50$
$v = \sqrt{50} \ m/s$
આપેલ છે કે વેગ $\sqrt{V} \ m/s$ છે,તેથી $\sqrt{V} = \sqrt{50}$.
આમ,$V = 50$.
132
DifficultMCQ
વિન્ડ ટનલમાં મોડેલ એરોપ્લેન પરના એક પરીક્ષણ પ્રયોગમાં,પાંખોની ઉપરની અને નીચેની સપાટી પરના પ્રવાહની ઝડપ અનુક્રમે $70 \,m/s$ અને $65 \,m/s$ છે। જો પાંખનું ક્ષેત્રફળ $2 \,m^2$ હોય,તો પાંખનો લિફ્ટ (ઉત્થાન બળ) . . . . . . $N$ છે। (હવાની ઘનતા $= 1.2 \,kg/m^3$ આપેલ છે)
A
$45$
B
$810$
C
$120$
D
$456$

Solution

(B) બર્નુલીના સિદ્ધાંત મુજબ,પાંખની નીચેની અને ઉપરની સપાટી વચ્ચેનો દબાણ તફાવત $\Delta P = \frac{1}{2} \rho (v_1^2 - v_2^2)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $v_1$ એ ઉપરની સપાટી પરની ઝડપ છે અને $v_2$ એ નીચેની સપાટી પરની ઝડપ છે।
લિફ્ટ બળ $F$ ની ગણતરી $F = \Delta P \times A$ તરીકે કરવામાં આવે છે,જ્યાં $A$ એ પાંખનું ક્ષેત્રફળ છે।
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $\rho = 1.2 \,kg/m^3$,$v_1 = 70 \,m/s$,$v_2 = 65 \,m/s$,અને $A = 2 \,m^2$.
$F = \frac{1}{2} \times 1.2 \times (70^2 - 65^2) \times 2$
$F = 1.2 \times (4900 - 4225)$
$F = 1.2 \times 675 = 810 \,N$.
133
DifficultMCQ
એક વિમાન અચળ ઝડપે સમતલ ઉડાન ભરી રહ્યું છે અને તેની બંને પાંખોમાંથી દરેકનું ક્ષેત્રફળ $40 \,m^2$ છે. જો પાંખની નીચેની સપાટી પર હવાની ઝડપ $180 \,km/h$ અને ઉપરની સપાટી પર $252 \,km/h$ હોય,તો વિમાનનું દળ . . . . . . $kg$ છે. (હવાની ઘનતા $1 \,kg \,m^{-3}$ અને $g=10 \,ms^{-2}$ લો)
A
$9400$
B
$9300$
C
$9500$
D
$9600$

Solution

(D) બંને પાંખોનું કુલ ક્ષેત્રફળ $A = 2 \times 40 \,m^2 = 80 \,m^2$ છે.
હવાની ઝડપને $km/h$ માંથી $m/s$ માં ફેરવતા:
$V_1 = 180 \,km/h = 180 \times \frac{5}{18} = 50 \,m/s$ (નીચેની સપાટી)
$V_2 = 252 \,km/h = 252 \times \frac{5}{18} = 70 \,m/s$ (ઉપરની સપાટી)
બર્નુલીના સિદ્ધાંત મુજબ,નીચેની અને ઉપરની સપાટી વચ્ચેનું દબાણ તફાવત $\Delta P = P_1 - P_2$ એ લિફ્ટ ફોર્સ $F_L$ આપે છે:
$F_L = (P_1 - P_2) A = \frac{1}{2} \rho (V_2^2 - V_1^2) A$
સમતલ ઉડાન માટે,લિફ્ટ ફોર્સ વિમાનના વજનને સંતુલિત કરે છે:
$mg = \frac{1}{2} \rho (V_2^2 - V_1^2) A$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$m \times 10 = \frac{1}{2} \times 1 \times (70^2 - 50^2) \times 80$
$10m = 40 \times (4900 - 2500)$
$10m = 40 \times 2400$
$10m = 96000$
$m = 9600 \,kg$.
134
DifficultMCQ
સાચું બર્નુલીનું સમીકરણ કયું છે? (સંજ્ઞાઓ તેમના સામાન્ય અર્થ ધરાવે છે):
A
$P+mgh+\frac{1}{2}mv^2 = \text{અચળ}$
B
$P+\rho gh+\frac{1}{2}\rho v^2 = \text{અચળ}$
C
$P+\rho gh+\rho v^2 = \text{અચળ}$
D
$P+\frac{1}{2}\rho gh+\frac{1}{2}\rho v^2 = \text{અચળ}$

Solution

(B) બર્નુલીનો સિદ્ધાંત જણાવે છે કે અદબનીય,શ્યાનતા રહિત અને ધારારેખી વહન ધરાવતા તરલ માટે,દબાણ ઉર્જા,એકમ કદ દીઠ સ્થિતિ ઉર્જા અને એકમ કદ દીઠ ગતિ ઉર્જાનો સરવાળો ધારારેખા પર અચળ રહે છે.
ગાણિતિક રીતે,આને આ રીતે દર્શાવવામાં આવે છે: $P + \rho gh + \frac{1}{2}\rho v^2 = \text{અચળ}$.
અહીં,$P$ એ દબાણ છે,$\rho$ એ તરલની ઘનતા છે,$g$ એ ગુરુત્વપ્રવેગ છે,$h$ એ ઊંચાઈ છે અને $v$ એ તરલનો વેગ છે.
135
AdvancedMCQ
$S_t$ જેટલા આડછેદનું ક્ષેત્રફળ ધરાવતી ટ્રેન $S_0$ $(S_0 = 4S_t)$ જેટલા આડછેદનું ક્ષેત્રફળ ધરાવતી લાંબી ટનલમાં $v_t$ ઝડપે ગતિ કરી રહી છે. ધારો કે ટ્રેનની આગળની લગભગ બધી હવા (ઘનતા $\rho$) ટ્રેનની બાજુઓ અને ટનલની દીવાલો વચ્ચેથી પાછી વહે છે. વળી,ટ્રેનની સાપેક્ષમાં હવાનો પ્રવાહ સ્થાયી અને લેમિનર (ધારારેખી) છે. વાતાવરણનું દબાણ અને ટ્રેનની અંદરનું દબાણ $p_0$ લો. જો ટ્રેનની બાજુઓ અને ટનલની દીવાલો વચ્ચેના વિસ્તારમાં દબાણ $p$ હોય,તો $p_0 - p = \frac{7}{2N} \rho v_t^2$ થાય છે. $N$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$6$
B
$7$
C
$8$
D
$9$

Solution

(D) ટ્રેનના સંદર્ભ ફ્રેમનો વિચાર કરો. આ ફ્રેમમાં,ટ્રેન સ્થિર છે અને ટનલ $v_t$ ઝડપે ગતિ કરે છે. ટ્રેનની આગળની હવા $v_t$ ઝડપે ટ્રેન તરફ ગતિ કરે છે.
ધારો કે ટ્રેન અને ટનલની દીવાલો વચ્ચેની જગ્યામાં હવાની ઝડપ ટ્રેનની સાપેક્ષમાં $v$ છે. જગ્યાનું આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A_{gap} = S_0 - S_t = 4S_t - S_t = 3S_t$ છે.
ટ્રેનની સાપેક્ષમાં હવાના પ્રવાહ માટે સાતત્ય સમીકરણ લાગુ પાડતા:
$S_0 v_t = A_{gap} v$
$4S_t v_t = 3S_t v$
$v = \frac{4}{3} v_t$
હવે,ટ્રેનની આગળથી ગેપ વિસ્તાર સુધીના સ્ટ્રીમલાઇન પર હવાના પ્રવાહ માટે બર્નુલીનું સમીકરણ લાગુ પાડતા:
$p_0 + \frac{1}{2} \rho v_t^2 = p + \frac{1}{2} \rho v^2$
$p_0 - p = \frac{1}{2} \rho (v^2 - v_t^2)$
$v = \frac{4}{3} v_t$ ને સમીકરણમાં મૂકતા:
$p_0 - p = \frac{1}{2} \rho ((\frac{4}{3} v_t)^2 - v_t^2)$
$p_0 - p = \frac{1}{2} \rho (\frac{16}{9} v_t^2 - v_t^2)$
$p_0 - p = \frac{1}{2} \rho (\frac{7}{9} v_t^2) = \frac{7}{18} \rho v_t^2$
આને આપેલ સમીકરણ $p_0 - p = \frac{7}{2N} \rho v_t^2$ સાથે સરખાવતા:
$\frac{7}{2N} = \frac{7}{18}$
$2N = 18$
$N = 9$
Solution diagram
136
AdvancedMCQ
$\rho_1=0.2 \ kg \ m^{-3}$ ઘનતા ધરાવતો એક આદર્શ વાયુ $h$ ઊંચાઈની ચીમનીમાં નીચેના છેડેથી $\alpha=0.8 \ kg \ s^{-1}$ ના દરે પ્રવેશે છે અને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ઉપરના છેડેથી બહાર નીકળે છે. નીચેના છેડાનું આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A_1=0.1 \ m^2$ અને ઉપરના છેડાનું $A_2=0.4 \ m^2$ છે. નીચેના છેડે વાયુનું દબાણ અને તાપમાન અનુક્રમે $600 \ Pa$ અને $300 \ K$ છે,જ્યારે ઉપરના છેડે તેનું તાપમાન $150 \ K$ છે. ચીમની ઉષ્મા અવાહક છે જેથી વાયુ એડિબેટિક વિસ્તરણ અનુભવે છે. $g=10 \ ms^{-2}$ અને વાયુની વિશિષ્ટ ઉષ્માનો ગુણોત્તર $\gamma=2$ લો. વાતાવરણીય દબાણને અવગણો. નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન સાચું/સાચા છે?
Question diagram
A
ચીમનીના ઉપરના છેડે વાયુનું દબાણ $150 \ Pa$ છે.
B
ચીમનીના નીચેના છેડે વાયુનો વેગ $40 \ ms^{-1}$ અને ઉપરના છેડે $20 \ ms^{-1}$ છે.
C
ચીમનીની ઊંચાઈ $360 \ m$ છે.
D
ઉપરના છેડે વાયુની ઘનતા $0.1 \ kg \ m^{-3}$ છે.

Solution

(A, B, C, D) દળનો પ્રવાહ દર: $\frac{dm}{dt} = \rho_1 A_1 v_1 = 0.8 \ kg/s$.
નીચેના છેડે વેગ: $v_1 = \frac{0.8}{0.2 \times 0.1} = 40 \ m/s$.
એડિબેટિક વિસ્તરણ માટે: $P^{1-\gamma} T^{\gamma} = \text{અચળ}$,તેથી $\frac{P_2}{P_1} = \left(\frac{T_1}{T_2}\right)^{\frac{\gamma}{\gamma-1}}$.
આપેલ છે $\gamma=2$,$\frac{P_2}{P_1} = \left(\frac{300}{150}\right)^2 = 4 \implies P_2 = 600 \times \frac{1}{4} = 150 \ Pa$.
આદર્શ વાયુ સમીકરણ $\rho = \frac{PM}{RT}$ નો ઉપયોગ કરતા,$\frac{\rho_1}{\rho_2} = \left(\frac{P_1}{P_2}\right)\left(\frac{T_2}{T_1}\right) = \left(\frac{600}{150}\right)\left(\frac{150}{300}\right) = 2 \implies \rho_2 = \frac{0.2}{2} = 0.1 \ kg/m^3$.
ઉપરના છેડે વેગ: $v_2 = \frac{0.8}{\rho_2 A_2} = \frac{0.8}{0.1 \times 0.4} = 20 \ m/s$.
સંકુચિત પ્રવાહ માટે બર્નુલીના સિદ્ધાંતનો ઉપયોગ કરતા (ઉર્જા સંરક્ષણ): $\frac{\gamma}{\gamma-1} \frac{P_1}{\rho_1} + \frac{1}{2}v_1^2 = \frac{\gamma}{\gamma-1} \frac{P_2}{\rho_2} + \frac{1}{2}v_2^2 + gh$.
$\frac{2}{1} \frac{600}{0.2} + \frac{1}{2}(40)^2 = \frac{2}{1} \frac{150}{0.1} + \frac{1}{2}(20)^2 + 10h$.
$6000 + 800 = 3000 + 200 + 10h \implies 6800 = 3200 + 10h \implies 10h = 3600 \implies h = 360 \ m$.
Solution diagram
137
MediumMCQ
પાણી એક આડી પાઈપમાં વહે છે જેનો એક છેડો વાલ્વ વડે બંધ છે. પાઈપ સાથે જોડાયેલ પ્રેશર ગેજનું રીડિંગ $P_1$ છે. જ્યારે વાલ્વ ખોલવામાં આવે છે ત્યારે પ્રેશર ગેજનું રીડિંગ ઘટીને $P_2$ થાય છે. પાઈપમાં વહેતા પાણીની ઝડપ કોના પ્રમાણમાં છે?
A
$\sqrt{P_1 - P_2}$
B
$(P_1 - P_2)^2$
C
$(P_1 - P_2)^4$
D
$P_1 - P_2$

Solution

(A) આડી પાઈપ માટે બર્નુલીના સિદ્ધાંત મુજબ,એકમ કદ દીઠ દબાણ ઉર્જા અને ગતિ ઉર્જાનો સરવાળો અચળ રહે છે.
જ્યારે વાલ્વ બંધ હોય,ત્યારે પાણીનો વેગ $v_1 = 0$ છે અને દબાણ $P_1$ છે.
જ્યારે વાલ્વ ખોલવામાં આવે છે,ત્યારે પાણીનો વેગ $v$ છે અને દબાણ $P_2$ છે.
બર્નુલીનું સમીકરણ લાગુ પાડતા: $P_1 + \frac{1}{2} \rho (0)^2 = P_2 + \frac{1}{2} \rho v^2$.
પદોને ગોઠવતા: $P_1 - P_2 = \frac{1}{2} \rho v^2$.
વેગ $v$ માટે ઉકેલતા: $v^2 = \frac{2(P_1 - P_2)}{\rho}$.
તેથી,$v = \sqrt{\frac{2}{\rho}} \times \sqrt{P_1 - P_2}$.
અહીં $\rho$ (પાણીની ઘનતા) અચળ હોવાથી,ઝડપ $v$ એ $\sqrt{P_1 - P_2}$ ના પ્રમાણમાં છે.
138
DifficultMCQ
$1.6 \ m$ ઊંચાઈ અને $0.5 \ m^2$ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ ધરાવતી સંપૂર્ણ ભરેલી નળાકાર પાણીની ટાંકી ધ્યાનમાં લો. તેની બાજુમાં તળિયેથી $90 \ cm$ ની ઊંચાઈએ એક નાનું છિદ્ર છે. ધારો કે છિદ્રનું આડછેદનું ક્ષેત્રફળ પાણીની ટાંકીની સરખામણીમાં અવગણ્ય છે. જો ટાંકીમાં પાણીની ઉપરની સપાટી પર $50 \ kg$ નો ભાર લાગુ કરવામાં આવે,તો જ્યારે છિદ્ર ખોલવામાં આવે ત્યારે બહાર આવતા પાણીનો વેગ ......... $m/s$ છે $(g=10 \ m/s^2)$.
A
$3$
B
$5$
C
$2$
D
$4$

Solution

(D) ધારો કે બિંદુ $1$ પાણીની ઉપરની સપાટી છે અને બિંદુ $2$ છિદ્ર છે.
બિંદુ $1$ અને $2$ વચ્ચે બર્નુલીનું સમીકરણ લાગુ કરતા:
$P_1 + \frac{1}{2} \rho v_1^2 + \rho g h_1 = P_2 + \frac{1}{2} \rho v_2^2 + \rho g h_2$
અહીં,$P_1 = P_0 + \frac{F}{A} = P_0 + \frac{mg}{A}$,જ્યાં $m = 50 \ kg$,$g = 10 \ m/s^2$,અને $A = 0.5 \ m^2$.
$P_1 = P_0 + \frac{50 \times 10}{0.5} = P_0 + 1000 \ Pa$.
$P_2 = P_0$ (વાતાવરણીય દબાણ).
ઊંચાઈનો તફાવત $h = h_1 - h_2 = 1.6 \ m - 0.9 \ m = 0.7 \ m$.
ટાંકીનું ક્ષેત્રફળ મોટું હોવાથી,$v_1 \approx 0$.
કિંમતો મૂકતા:
$(P_0 + 1000) + 0 + \rho g (0.7) = P_0 + \frac{1}{2} \rho v_2^2$
$1000 + 1000 \times 10 \times 0.7 = \frac{1}{2} \times 1000 \times v_2^2$
$1000 + 7000 = 500 \times v_2^2$
$8000 = 500 \times v_2^2$
$v_2^2 = 16$
$v_2 = 4 \ m/s$.
Solution diagram
139
MediumMCQ
પાણી એક આડી પાઈપમાં $2 \ m/s$ ના વેગથી વહી રહ્યું છે,જ્યાં આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $2 \times 10^{-2} \ m^2$ છે અને દબાણ $4 \times 10^4 \ Pa$ છે. $0.01 \ m^2$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતા આડછેદ પર દબાણ (પાસ્કલ માં) કેટલું હશે?
A
$32$
B
$3.4$
C
$3.4 \times 10^4$
D
$3.4 \times 10^5$

Solution

(C) સાતત્ય સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $A_1 V_1 = A_2 V_2$.
આપેલ છે $A_1 = 2 \times 10^{-2} \ m^2$,$V_1 = 2 \ m/s$,અને $A_2 = 0.01 \ m^2 = 10^{-2} \ m^2$.
$(2 \times 10^{-2})(2) = (10^{-2}) V_2$.
$V_2 = 4 \ m/s$.
આડી પાઈપ માટે બર્નુલીના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા $(h_1 = h_2)$: $P_1 + \frac{1}{2} \rho V_1^2 = P_2 + \frac{1}{2} \rho V_2^2$.
પાણીની ઘનતા $\rho = 10^3 \ kg/m^3$ લેતા.
$4 \times 10^4 + \frac{1}{2}(10^3)(2)^2 = P_2 + \frac{1}{2}(10^3)(4)^2$.
$40000 + 2000 = P_2 + 8000$.
$P_2 = 42000 - 8000 = 34000 \ Pa = 3.4 \times 10^4 \ Pa$.
140
MediumMCQ
$50 \,m/s$ ની ઝડપ સાથે પવન ઘરના છાપરાને સમાંતર ફૂંકાય છે। છાપરાનું ક્ષેત્રફળ $300 \,m^2$ છે। ધારો કે ઘરની અંદરનું દબાણ વાતાવરણીય દબાણ જેટલું છે। હવાની ઘનતા $1.2 \,kg/m^3$ છે। પવન દ્વારા છાપરા પર લાગતું બળ કેટલું હશે?
A
$1.5 \times 10^5 \,N$
B
$3.0 \times 10^5 \,N$
C
$4.5 \times 10^5 \,N$
D
$9.0 \times 10^5 \,N$

Solution

(C) બર્નુલીના સિદ્ધાંત મુજબ, સમક્ષિતિજ પ્રવાહ માટે, $P_1 + \frac{1}{2} \rho v_1^2 = P_2 + \frac{1}{2} \rho v_2^2$.
ઘરની અંદર હવા સ્થિર છે, તેથી $v_1 = 0$ અને $P_1 = P_{atm}$.
ઘરની બહાર પવનની ઝડપ $v_2 = 50 \,m/s$ છે અને દબાણ $P_2$ છે।
આમ, $P_{atm} = P_2 + \frac{1}{2} \rho v_2^2$, જે દબાણનો તફાવત $\Delta P = P_{atm} - P_2 = \frac{1}{2} \rho v_2^2$ આપે છે।
કિંમતો મૂકતા: $\Delta P = \frac{1}{2} \times 1.2 \,kg/m^3 \times (50 \,m/s)^2 = 0.6 \times 2500 = 1500 \,N/m^2$.
છાપરા પર લાગતું બળ $F = \Delta P \times A = 1500 \,N/m^2 \times 300 \,m^2 = 4.5 \times 10^5 \,N$ થાય.
141
MediumMCQ
એક આડી પાઇપલાઇનમાં પાણીનું પ્રવાહ રેખીય વહન (stream-line flow) થાય છે. પાઇપ પરના એક બિંદુએ, જ્યાં આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $10 \,cm^2$ છે, ત્યાં પાણીનો વેગ $1 \,m/s$ અને દબાણ $2000 \,Pa$ છે. બીજા બિંદુએ જ્યાં આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $5 \,cm^2$ છે, ત્યાં પાણીનું દબાણ કેટલું હશે ($\,Pa$ માં)? (આપેલ છે: પાણીની ઘનતા $\rho = 1000 \,kg/m^3$)
A
$1000$
B
$750$
C
$500$
D
$250$

Solution

(C) $1$. સાતત્યના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા, $A_1 v_1 = A_2 v_2$. આપેલ છે $A_1 = 10 \,cm^2$, $v_1 = 1 \,m/s$, અને $A_2 = 5 \,cm^2$. તેથી, $10 \times 1 = 5 \times v_2$, જે આપણને $v_2 = 2 \,m/s$ આપે છે.
$2$. પાઇપલાઇન આડી હોવાથી, ઊંચાઈ $h_1 = h_2$ સમાન રહેશે। બર્નુલીના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $P_1 + \frac{1}{2} \rho v_1^2 = P_2 + \frac{1}{2} \rho v_2^2$.
$3$. કિંમતો મૂકતા: $2000 + \frac{1}{2} \times 1000 \times (1)^2 = P_2 + \frac{1}{2} \times 1000 \times (2)^2$.
$4$. $2000 + 500 = P_2 + 2000$.
$5$. $2500 = P_2 + 2000$, તેથી $P_2 = 500 \,Pa$.
142
MediumMCQ
પાણી ($\varrho$ ઘનતા ધરાવતું) બદલાતા આડછેદવાળી આડી પાઇપમાં સ્થાયી રીતે વહે છે. જો જે બિંદુએ પ્રવાહની ઝડપ $V$ છે ત્યાં પાણીનું દબાણ $P$ હોય,તો બીજા બિંદુએ જ્યાં પ્રવાહની ઝડપ $3V$ થાય છે ત્યાં દબાણ કેટલું હશે?
A
$P + 4 \varrho V^2$
B
$P - 4 \varrho V^2$
C
$P + 8 \varrho V^2$
D
$P - 8 \varrho V^2$

Solution

(B) આડી પાઇપ માટે બર્નુલીના સિદ્ધાંત મુજબ,એકમ કદ દીઠ દબાણ ઉર્જા અને ગતિ ઉર્જાનો સરવાળો અચળ રહે છે:
$P_1 + \frac{1}{2} \varrho V_1^2 = P_2 + \frac{1}{2} \varrho V_2^2$
આપેલ છે:
$P_1 = P$,$V_1 = V$,$V_2 = 3V$
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા:
$P + \frac{1}{2} \varrho V^2 = P_2 + \frac{1}{2} \varrho (3V)^2$
$P + \frac{1}{2} \varrho V^2 = P_2 + \frac{1}{2} \varrho (9V^2)$
$P_2 = P + \frac{1}{2} \varrho V^2 - \frac{9}{2} \varrho V^2$
$P_2 = P - \frac{8}{2} \varrho V^2$
$P_2 = P - 4 \varrho V^2$
આમ,બીજા બિંદુએ દબાણ $P - 4 \varrho V^2$ છે.
143
DifficultMCQ
$1.25 \times 10^3 \ kg/m^3$ ઘનતા ધરાવતું ગ્લિસરીન એક શંકુ આકારની આડી પાઇપમાં વહી રહ્યું છે. પાઇપના બંને છેડાઓ પર આડછેદનું ક્ષેત્રફળ અનુક્રમે $10 \ cm^2$ અને $5 \ cm^2$ છે. બંને છેડાઓ વચ્ચેનો દબાણનો તફાવત $3 \ N/m^2$ છે. પાઇપમાં પ્રવાહીના વહનનો દર શોધો.
A
$4 \times 10^{-5} \ m^3/s$
B
$2 \times 10^{-5} \ m^3/s$
C
$5 \times 10^{-5} \ m^3/s$
D
$6 \times 10^{-5} \ m^3/s$

Solution

(A) આપેલ છે: ઘનતા $\rho = 1.25 \times 10^3 \ kg/m^3$,$A_1 = 10 \ cm^2 = 10^{-3} \ m^2$,$A_2 = 5 \ cm^2 = 5 \times 10^{-4} \ m^2$,$\Delta P = P_1 - P_2 = 3 \ N/m^2$.
આડી પાઇપ માટે બર્નુલીના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા $(h_1 = h_2)$:
$P_1 + \frac{1}{2} \rho v_1^2 = P_2 + \frac{1}{2} \rho v_2^2$
$P_1 - P_2 = \frac{1}{2} \rho (v_2^2 - v_1^2)$
$3 = \frac{1}{2} \times 1.25 \times 10^3 \times (v_2^2 - v_1^2)$
$v_2^2 - v_1^2 = \frac{6}{1.25 \times 10^3} = 4.8 \times 10^{-3} \dots (i)$
સાતત્ય સમીકરણ મુજબ,$A_1 v_1 = A_2 v_2$:
$10 \times 10^{-4} \times v_1 = 5 \times 10^{-4} \times v_2 \Rightarrow v_2 = 2v_1 \dots (ii)$
સમીકરણ $(ii)$ ને $(i)$ માં મૂકતા:
$(2v_1)^2 - v_1^2 = 4.8 \times 10^{-3}$
$3v_1^2 = 4.8 \times 10^{-3} \Rightarrow v_1^2 = 1.6 \times 10^{-3}$
$v_1 = \sqrt{1.6 \times 10^{-3}} \approx 0.04 \ m/s$
વહનનો દર $Q = A_1 v_1 = 10 \times 10^{-4} \times 0.04 = 4 \times 10^{-5} \ m^3/s$.
144
MediumMCQ
ઘનતા $\rho$ ધરાવતું પ્રવાહી એક આડા પાઇપમાંથી વહન પામે છે,જેના બે છેડાઓના આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A_1$ અને $A_2$ છે. જો પ્રવાહીનું દબાણ $P$ હોય જ્યાં પ્રવાહની ઝડપ $v$ છે,તો બીજા બિંદુએ જ્યાં પ્રવાહની ઝડપ $3v$ થાય છે ત્યાં દબાણ કેટલું હશે?
A
$P-\frac{3}{4} \rho v^2$
B
$P-2 \rho v^2$
C
$P-3 \rho v^2$
D
$P-4 \rho v^2$

Solution

(D) આડા પાઇપ માટે બર્નુલીના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા $(h_1 = h_2)$:
$P_1 + \frac{1}{2} \rho v_1^2 = P_2 + \frac{1}{2} \rho v_2^2$
આપેલ છે: $P_1 = P$,$v_1 = v$,અને $v_2 = 3v$.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા:
$P + \frac{1}{2} \rho v^2 = P_2 + \frac{1}{2} \rho (3v)^2$
$P + \frac{1}{2} \rho v^2 = P_2 + \frac{9}{2} \rho v^2$
$P_2 = P + \frac{1}{2} \rho v^2 - \frac{9}{2} \rho v^2$
$P_2 = P - \frac{8}{2} \rho v^2$
$P_2 = P - 4 \rho v^2$
145
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ પાણી એક શંકુ આકારની નળીમાં વહી રહ્યું છે. ક્ષેત્રફળ $A_2$ પર પાણીનો વેગ $60 \,cm/s$ છે. $A_1$ અને $A_2$ ના મૂલ્યો અનુક્રમે $10 \,cm^2$ અને $5 \,cm^2$ છે. બંને આડછેદ વચ્ચેનો દબાણનો તફાવત કેટલો હશે ($\,N/m^2$ માં)?
Question diagram
A
$230$
B
$200$
C
$135$
D
$105$

Solution

(C) સાતત્યના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા,$A_1 V_1 = A_2 V_2$:
$10 \,cm^2 \times V_1 = 5 \,cm^2 \times 60 \,cm/s$
$V_1 = 30 \,cm/s = 0.3 \,m/s$
$V_2 = 60 \,cm/s = 0.6 \,m/s$
ક્ષૈતિજ પ્રવાહ માટે બર્નુલીના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા $(P_1 + \frac{1}{2} \rho V_1^2 = P_2 + \frac{1}{2} \rho V_2^2)$:
$P_1 - P_2 = \frac{1}{2} \rho (V_2^2 - V_1^2)$
પાણીની ઘનતા $\rho = 1000 \,kg/m^3$ લેતા:
$P_1 - P_2 = \frac{1}{2} \times 1000 \times ((0.6)^2 - (0.3)^2)$
$P_1 - P_2 = 500 \times (0.36 - 0.09)$
$P_1 - P_2 = 500 \times 0.27 = 135 \,N/m^2$
146
EasyMCQ
પ્રવાહી ધરાવતી એક બંધ પાઇપમાં ગેજ દ્વારા દબાણ $P_1$ દર્શાવવામાં આવ્યું હતું. જ્યારે વાલ્વ ખોલવામાં આવ્યો,ત્યારે દબાણ ઘટીને $P_2$ થઈ ગયું. પાઇપમાંથી બહાર આવતા પાણીની ઝડપ કેટલી હશે? ( $\rho=$ પાણીની ઘનતા )
A
$\left[\frac{4(P_1-P_2)}{\rho}\right]^{1/2}$
B
$\left[\frac{4(P_2-P_1)}{\rho}\right]^{1/2}$
C
$\left[\frac{2(P_1-P_2)}{\rho}\right]^{1/2}$
D
$\left[\frac{2(P_2-P_1)}{\rho}\right]^{1/2}$

Solution

(C) ગતિશીલ પ્રવાહી માટે બર્નુલીના સમીકરણ મુજબ,પ્રવાહ રેખા પર એકમ કદ દીઠ દબાણ ઉર્જા,ગતિ ઉર્જા અને સ્થિતિ ઉર્જાનો સરવાળો અચળ રહે છે.
ધારો કે પાઇપ આડી છે અને પાઇપની અંદરનો પ્રારંભિક વેગ $v_1$ નગણ્ય છે $(v_1 \approx 0)$:
$P_1 + \frac{1}{2} \rho v_1^2 = P_2 + \frac{1}{2} \rho v_2^2$
કારણ કે $v_1 = 0$ છે,તેથી સમીકરણ નીચે મુજબ સરળ બને છે:
$P_1 = P_2 + \frac{1}{2} \rho v_2^2$
$v_2$ માટે સૂત્ર બનાવતા:
$P_1 - P_2 = \frac{1}{2} \rho v_2^2$
$v_2^2 = \frac{2(P_1 - P_2)}{\rho}$
$v_2 = \sqrt{\frac{2(P_1 - P_2)}{\rho}}$
147
EasyMCQ
પાણી એક આડા પાઈપમાં ધારારેખી વહન (streamline flow) પામે છે. પાઈપના સૌથી સાંકડા ભાગમાં,
A
વેગ મહત્તમ અને દબાણ ન્યૂનતમ હોય છે
B
દબાણ મહત્તમ અને વેગ ન્યૂનતમ હોય છે
C
દબાણ અને વેગ બંને ન્યૂનતમ હોય છે
D
દબાણ અને વેગ બંને મહત્તમ હોય છે

Solution

(A) સાતત્યના સમીકરણ મુજબ,$A_1 V_1 = A_2 V_2$.
જ્યાં $Av$ નો ગુણાકાર અચળ હોવાથી,સૌથી સાંકડા ભાગમાં જ્યાં આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A$ ન્યૂનતમ હોય છે,ત્યાં વેગ $v$ મહત્તમ હશે.
આડા પાઈપ માટે બર્નુલીના સિદ્ધાંત મુજબ ($h$ અચળ છે),$P + \frac{1}{2} \rho v^2 = \text{અચળ}$.
જેમ વેગ $v$ વધે છે,તેમ સરવાળો અચળ રાખવા માટે દબાણ $P$ ઘટવું જોઈએ.
તેથી,સૌથી સાંકડા ભાગમાં વેગ મહત્તમ અને દબાણ ન્યૂનતમ હોય છે.
148
EasyMCQ
વેન્ચ્યુરીમીટરનો ઉપયોગ શેના માટે થાય છે?
A
પ્રવાહીનું દબાણ માપવા માટે.
B
પ્રવાહીની ઘનતા માપવા માટે.
C
પ્રવાહીના વહનનો દર માપવા માટે.
D
પૃષ્ઠતાણ માપવા માટે.

Solution

(C) વેન્ચ્યુરીમીટર એ પાઇપમાંથી વહેતા અદબનીય પ્રવાહીના વહનનો દર માપવા માટે વપરાતું સાધન છે. તે બર્નુલીના પ્રમેયના સિદ્ધાંત પર કાર્ય કરે છે,જેમાં પાઇપમાં રહેલો સાંકડો ભાગ દબાણમાં ઘટાડો કરે છે જે પ્રવાહના દરના વર્ગના પ્રમાણમાં હોય છે.
149
EasyMCQ
પાણી અસમાન આડછેદ ધરાવતી આડી પાઇપમાંથી વહી રહ્યું છે. પાઇપની અંદરના સૌથી સાંકડા ભાગમાં,પાણી પાસે શું હશે?
A
મહત્તમ વેગ અને ન્યૂનતમ દબાણ.
B
દબાણ અને વેગ બંને મહત્તમ.
C
દબાણ અને વેગ બંને ન્યૂનતમ.
D
મહત્તમ દબાણ અને ન્યૂનતમ વેગ.

Solution

(A) સાતત્યના સમીકરણ મુજબ,$A_{1}V_{1} = A_{2}V_{2}$.
પ્રવાહનો દર અચળ હોવાથી,જો આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A$ ઘટે,તો વેગ $V$ વધવો જોઈએ.
આડી પાઇપ માટે બર્નુલીના સિદ્ધાંત મુજબ,$P + \frac{1}{2}\rho V^{2} = \text{constant}$.
આનો અર્થ એ છે કે જેમ વેગ $V$ વધે છે,તેમ દબાણ $P$ ઘટવું જોઈએ.
તેથી,પાઇપના સૌથી સાંકડા ભાગમાં,વેગ મહત્તમ હોય છે અને દબાણ ન્યૂનતમ હોય છે.
150
DifficultMCQ
બે હલકા દડાઓને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ લટકાવવામાં આવ્યા છે. જ્યારે તેમની વચ્ચેની જગ્યામાંથી હવાના પ્રવાહને પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે દડાઓ વચ્ચેનું અંતર
Question diagram
A
સમાન રહેશે
B
વધશે
C
હવાની ઝડપના આધારે વધી કે ઘટી શકે છે
D
ઘટશે

Solution

(D) બર્નુલીના સિદ્ધાંત મુજબ,પ્રવાહીના સમક્ષિતિજ પ્રવાહ માટે,એકમ કદ દીઠ દબાણ ઉર્જા અને ગતિ ઉર્જાનો સરવાળો અચળ રહે છે.
જ્યારે બે લટકાવેલા દડાઓ વચ્ચેની જગ્યામાંથી હવાના પ્રવાહને ફૂંકવામાં આવે છે,ત્યારે તે વિસ્તારમાં હવાનો વેગ વધે છે.
જેમ વેગ વધે છે,તેમ તે વિસ્તારમાં દબાણ દડાઓની બહારની બાજુએ રહેલા વાતાવરણીય દબાણની સરખામણીમાં ઘટે છે.
આ દબાણનો તફાવત દડાઓ પર ચોખ્ખું બળ ઉત્પન્ન કરે છે,જે તેમને એકબીજાની નજીક ધકેલે છે.
તેથી,દડાઓ વચ્ચેનું અંતર ઘટશે.

Fluid Mechanics and Surface Tension — Bernoulli's Theorem and Applications of Bernoulli's Theory · Frequently Asked Questions

1Are these Fluid Mechanics and Surface Tension questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Fluid Mechanics and Surface Tension Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.