Gujarati

Bernoulli's Theorem and Applications of Bernoulli's Theory Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Fluid Mechanics and Surface Tension · Bernoulli's Theorem and Applications of Bernoulli's Theory

175+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 23 of 175 questions in Gujarati

151
EasyMCQ
બર્નુલીનું સમીકરણ એ શેના સંરક્ષણનું વિધાન છે?
A
ઉર્જા
B
વેગમાન
C
કોણીય વેગમાન
D
દળ

Solution

(A) બર્નુલીનું સમીકરણ વહેતા પ્રવાહી પર લાગુ પડતા કાર્ય-ઉર્જા પ્રમેય પરથી મેળવવામાં આવે છે. તે દર્શાવે છે કે અદબનીય,શ્યાનતા રહિત અને ધારારેખી વહન માટે,દબાણ ઉર્જા,એકમ કદ દીઠ ગતિ ઉર્જા અને એકમ કદ દીઠ સ્થિતિ ઉર્જાનો સરવાળો ધારારેખા પર અચળ રહે છે. તેથી,તે ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
152
MediumMCQ
એક બંધ પાણીની ટાંકીનું આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A$ છે. પાણીની મુક્ત સપાટીથી $h$ ઊંડાઈએ તેમાં એક નાનું છિદ્ર છે. છિદ્રની ત્રિજ્યા $r$ એવી છે કે $r \ll \sqrt{\frac{A}{\pi}}$. જો $p_o$ એ પાણીની સપાટીની ઉપર ટાંકીની અંદરનું દબાણ હોય અને $p_a$ એ વાતાવરણીય દબાણ હોય,તો છિદ્રમાંથી બહાર આવતા પાણીના પ્રવાહનો દર કેટલો હશે? ($\rho$ એ પાણીની ઘનતા છે).
Question diagram
A
$\pi r^2 \sqrt{2 g h}$
B
$\pi r^2 \sqrt{2 g h+\frac{2\left(p_o-p_a\right)}{\rho}}$
C
$\pi r^2 \sqrt{2 g H}$
D
$\pi r^2 \sqrt{g h+\frac{2\left(p_0-p_a\right)}{\rho}}$

Solution

(B) મુક્ત સપાટી (બિંદુ $1$) અને છિદ્ર (બિંદુ $2$) વચ્ચે બર્નુલીના સિદ્ધાંતનો ઉપયોગ કરતા:
$p_o + \rho g h + \frac{1}{2} \rho v_1^2 = p_a + \rho g(0) + \frac{1}{2} \rho v^2$
છિદ્ર ખૂબ નાનું હોવાથી $(r \ll \sqrt{A/\pi})$,મુક્ત સપાટીનો વેગ $v_1 \approx 0$ થાય.
તેથી,$p_o + \rho g h = p_a + \frac{1}{2} \rho v^2$
$v$ માટે ગોઠવતા:
$\frac{1}{2} \rho v^2 = (p_o - p_a) + \rho g h$
$v^2 = \frac{2(p_o - p_a)}{\rho} + 2gh$
$v = \sqrt{2gh + \frac{2(p_o - p_a)}{\rho}}$
પ્રવાહનો દર (કદ પ્રવાહ દર) $Q = \text{છિદ્રનું ક્ષેત્રફળ} \times v = \pi r^2 \sqrt{2gh + \frac{2(p_o - p_a)}{\rho}}$.
153
MediumMCQ
એક આડી પાઇપમાં પાણી સુરેખ પ્રવાહમાં વહે છે. પાઇપ પરના એક બિંદુએ,જ્યાં આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $10 \text{ cm}^2$ છે,ત્યાં પાણીનો વેગ $1 \text{ ms}^{-1}$ છે અને દબાણ $2000 \text{ Pa}$ છે. બીજા બિંદુએ જ્યાં આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $5 \text{ cm}^2$ છે,ત્યાં પાણીનું દબાણ કેટલું હશે ($Pa$ માં)? [પાણીની ઘનતા $= 1000 \text{ kgm}^{-3}$]
A
$300$
B
$400$
C
$500$
D
$200$

Solution

(C) સાતત્યના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા,$A_1 V_1 = A_2 V_2$.
અહીં $A_1 = 10 \text{ cm}^2$,$V_1 = 1 \text{ ms}^{-1}$,અને $A_2 = 5 \text{ cm}^2$ આપેલ છે.
$V_2 = (A_1 V_1) / A_2 = (10 \times 1) / 5 = 2 \text{ ms}^{-1}$.
આડી પાઇપ માટે બર્નુલીના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા,$P_1 + 0.5 \rho V_1^2 = P_2 + 0.5 \rho V_2^2$.
$P_2 = P_1 + 0.5 \rho (V_1^2 - V_2^2)$.
$P_2 = 2000 + 0.5 \times 1000 \times (1^2 - 2^2)$.
$P_2 = 2000 + 500 \times (1 - 4) = 2000 - 1500 = 500 \text{ Pa}$.
154
DifficultMCQ
પાણી અસમાન આડછેદ ધરાવતી આડી પાઇપમાં સુરેખ પ્રવાહમાં વહી રહ્યું છે. પાઇપના જે બિંદુએ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $10 \,cm^{2}$ છે, ત્યાં પાણીનો વેગ $1 \,ms^{-1}$ અને દબાણ $2000 \,Pa$ છે. જે બિંદુએ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $5 \,cm^{2}$ છે, ત્યાં દબાણ કેટલું હશે ($\,Pa$ માં)?
A
$4000$
B
$2000$
C
$1000$
D
$500$

Solution

(D) સાતત્યના સમીકરણ મુજબ, $A_{1} v_{1} = A_{2} v_{2}$.
આપેલ છે કે $A_{1} = 10 \,cm^{2}$, $v_{1} = 1 \,ms^{-1}$, $A_{2} = 5 \,cm^{2}$.
કિંમતો મૂકતા: $10 \times 1 = 5 \times v_{2} \implies v_{2} = 2 \,ms^{-1}$.
આડી પાઇપ માટે બર્નુલીના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $P_{1} + \frac{1}{2} \rho v_{1}^{2} = P_{2} + \frac{1}{2} \rho v_{2}^{2}$.
અહીં, $\rho = 1000 \,kg/m^{3}$ (પાણીની ઘનતા).
$2000 + \frac{1}{2} \times 1000 \times (1)^{2} = P_{2} + \frac{1}{2} \times 1000 \times (2)^{2}$.
$2000 + 500 = P_{2} + 2000$.
$2500 = P_{2} + 2000 \implies P_{2} = 500 \,Pa$.
155
DifficultMCQ
નળમાંથી પાણી $4 \,m/s$ ના પ્રારંભિક વેગ સાથે શિરોલંબ નીચેની તરફ પડે છે. નળનું આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A$ છે. પ્રવાહ સ્થાયી છે અને પાણીના સમગ્ર પ્રવાહ દરમિયાન દબાણ અચળ રહે છે. નળની નીચે શિરોલંબ અંતર $h$ શોધો,જ્યાં પ્રવાહનું આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $\frac{2}{3} A$ થાય છે ($g = 10 \,m/s^2$ લો): ($\,m$ માં)
A
$0.5$
B
$1$
C
$1.5$
D
$2.2$

Solution

(B) સાતત્યના સમીકરણ મુજબ,અદબનીય તરલ માટે આડછેદનું ક્ષેત્રફળ અને વેગનો ગુણાકાર અચળ રહે છે: $A_1 v_1 = A_2 v_2$.
અહીં $A_1 = A$,$v_1 = 4 \,m/s$,અને $A_2 = \frac{2}{3} A$ આપેલ છે.
આ કિંમતો મૂકતા: $A \times 4 = \frac{2}{3} A \times v_2$.
$v_2$ માટે ઉકેલતા: $v_2 = 4 \times \frac{3}{2} = 6 \,m/s$.
હવે,નીચે પડતા પ્રવાહ માટે ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ (બર્નુલીનું સમીકરણ) નો ઉપયોગ કરતા: $P + \rho g h_1 + \frac{1}{2} \rho v_1^2 = P + \rho g h_2 + \frac{1}{2} \rho v_2^2$.
દબાણ $P$ અચળ હોવાથી અને $h_1 - h_2 = h$ લેતા,સમીકરણ આ મુજબ બને છે: $g h = \frac{1}{2} (v_2^2 - v_1^2)$.
કિંમતો મૂકતા: $10 \times h = \frac{1}{2} (6^2 - 4^2)$.
$10 h = \frac{1}{2} (36 - 16) = \frac{1}{2} (20) = 10$.
તેથી,$h = 1 \,m$.
156
EasyMCQ
એક આડી પાઈપમાં પાણી સુરેખ રીતે વહી રહ્યું છે. જો જે બિંદુએ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $10 \,cm^2$ અને વેગ $1 \,m/s$ છે ત્યાં દબાણ $2000 \,Pa$ હોય,તો બીજા બિંદુએ જ્યાં આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $5 \,cm^2$ છે ત્યાં પાણીનું દબાણ કેટલું હશે ($\,Pa$ માં)?
A
$2500$
B
$2000$
C
$1000$
D
$500$

Solution

(D) સાતત્યના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા:
$A_1 V_1 = A_2 V_2$
$10 \times 1 = 5 \times V_2 \Rightarrow V_2 = 2 \,m/s$
આડી પાઈપ માટે બર્નુલીના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા $(h_1 = h_2)$:
$P_1 + \frac{1}{2} \rho V_1^2 = P_2 + \frac{1}{2} \rho V_2^2$
અહીં $\rho = 1000 \,kg/m^3$ (પાણીની ઘનતા):
$2000 + \frac{1}{2} \times 1000 \times (1)^2 = P_2 + \frac{1}{2} \times 1000 \times (2)^2$
$2000 + 500 = P_2 + 2000$
$P_2 = 2500 - 2000 = 500 \,Pa$
157
MediumMCQ
આકૃતિમાં $\rho$ ઘનતા ધરાવતા પ્રવાહીનો સ્થાયી પ્રવાહ દર્શાવેલ છે. બિંદુ $1$ પર આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $2A$ છે અને પ્રવાહીના પ્રવાહની ઝડપ $\sqrt{2} \ m \ s^{-1}$ છે. બિંદુ $2$ પર આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A$ છે. બિંદુ $1$ અને $2$ વચ્ચે દબાણનો તફાવત $100 \ N \ m^{-2}$ છે અને ઊંચાઈનો તફાવત $10 \ cm$ છે. $\rho$ નું મૂલ્ય શોધો (ગુરુત્વપ્રવેગ $= 10 \ m \ s^{-2}$) ($kg \ m^{-3}$ માં)
Question diagram
A
$25$
B
$30$
C
$50$
D
$70$

Solution

(C) સાતત્ય સમીકરણ મુજબ,$A_1 v_1 = A_2 v_2$.
આપેલ છે કે $A_1 = 2A$,$v_1 = \sqrt{2} \ m \ s^{-1}$,અને $A_2 = A$.
આ કિંમતો મૂકતા: $(2A)(\sqrt{2}) = (A)v_2 \Rightarrow v_2 = 2\sqrt{2} \ m \ s^{-1}$.
સ્થાયી પ્રવાહ માટે,બિંદુ $1$ અને $2$ પર બર્નુલીનું સમીકરણ વાપરતા:
$P_1 + \rho g h_1 + \frac{1}{2} \rho v_1^2 = P_2 + \rho g h_2 + \frac{1}{2} \rho v_2^2$.
પદોને ગોઠવતા: $P_1 - P_2 = \rho g (h_2 - h_1) + \frac{1}{2} \rho (v_2^2 - v_1^2)$.
અહીં $P_1 - P_2 = 100 \ N \ m^{-2}$ (કારણ કે પહોળા ભાગ $1$ પર દબાણ વધારે છે જ્યાં ઝડપ ઓછી છે),$h_1 - h_2 = 10 \ cm = 0.1 \ m$,તેથી $h_2 - h_1 = -0.1 \ m$.
$100 = \rho [10(-0.1) + \frac{1}{2}((2\sqrt{2})^2 - (\sqrt{2})^2)]$.
$100 = \rho [-1 + \frac{1}{2}(8 - 2)]$.
$100 = \rho [-1 + 3] = 2\rho$.
$\rho = 50 \ kg \ m^{-3}$.
158
EasyMCQ
એક આદર્શ પ્રવાહી બદલાતા વ્યાસવાળી આડી નળીમાંથી વહે છે. દબાણ ત્યાં સૌથી ઓછું હોય છે જ્યાં . . . . . . .
A
વેગ સૌથી વધુ હોય
B
વેગ સૌથી ઓછો હોય
C
વ્યાસ સૌથી મોટો હોય
D
વેગ મધ્યમ હોય

Solution

(A) આદર્શ,સ્થાયી અને અદબનીય પ્રવાહીના પ્રવાહ માટે બર્નુલીના પ્રમેય મુજબ,પ્રવાહની રેખા પર એકમ દળ દીઠ દબાણ ઉર્જા,ગતિ ઉર્જા અને સ્થિતિ ઉર્જાનો સરવાળો અચળ રહે છે.
આડી નળી માટે,ઊંચાઈ $h$ અચળ છે,તેથી સમીકરણ આ રીતે સરળ બને છે:
$P + \frac{1}{2} \rho v^2 = \text{constant}$
અહીં,$P$ એ દબાણ છે,$\rho$ એ ઘનતા છે,અને $v$ એ પ્રવાહીનો વેગ છે.
સાતત્યના સમીકરણ $A_1 v_1 = A_2 v_2$ પરથી,જ્યાં આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A$ સૌથી નાનું હોય,ત્યાં વેગ $v$ સૌથી વધુ હોય છે.
કારણ કે $P + \frac{1}{2} \rho v^2 = \text{constant}$,જો વેગ $v$ વધે,તો સરવાળો અચળ રાખવા માટે દબાણ $P$ ઘટવું જોઈએ.
તેથી,જ્યાં વેગ સૌથી વધુ હોય ત્યાં દબાણ સૌથી ઓછું હોય છે.
159
MediumMCQ
વિધાન $(A)$: વિમાનની પાંખની ઉપરની સપાટી બહિર્ગોળ અને નીચેની સપાટી અંતર્ગોળ બનાવવામાં આવે છે.
કારણ $(R)$: ઉપરના ભાગમાં હવાના પ્રવાહોનો વેગ ઓછો હોય છે અને તેથી ઉપરના ભાગ કરતા નીચેના ભાગમાં દબાણ ઓછું હોય છે.
A
$A$ અને $R$ બંને સાચા છે અને $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે
B
$A$ અને $R$ બંને સાચા છે પરંતુ $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી નથી
C
$A$ સાચું છે,$R$ ખોટું છે
D
$A$ ખોટું છે,$R$ ખોટું છે

Solution

(C) વિમાનની પાંખનો આકાર એવી રીતે બનાવવામાં આવે છે કે ઉપરની સપાટી બહિર્ગોળ અને નીચેની સપાટી પ્રમાણમાં સપાટ અથવા અંતર્ગોળ હોય છે.
બર્નુલીના સિદ્ધાંત મુજબ, વક્ર ઉપરની સપાટી પરથી વહેતી હવા પાંખની નીચે વહેતી હવાની સરખામણીમાં વધુ વેગથી ગતિ કરે છે।
જેમ વેગ વધે છે, તેમ દબાણ ઘટે છે $(P + \frac{1}{2} \rho v^2 = \text{અચળ})$.
તેથી, ઉપરનું દબાણ નીચેના દબાણ કરતા ઓછું હોય છે, જે લિફ્ટ તરીકે ઓળખાતું ઉપરની તરફનું બળ ઉત્પન્ન કરે છે।
વિધાન $(A)$ સાચું છે, પરંતુ કારણ $(R)$ ખોટું છે કારણ કે ઉપરની હવાનો વેગ વધારે હોય છે, ઓછો નહીં, અને ઉપરનું દબાણ ઓછું હોય છે, વધારે નહીં।
160
EasyMCQ
બર્નુલીનું પ્રમેય એ શેના સંરક્ષણ પર આધારિત છે?
A
દળ
B
વેગમાન
C
ઊર્જા
D
ઉપરોક્ત તમામ

Solution

(C) બર્નુલીના પ્રમેય મુજબ,$p + \frac{1}{2} \rho V^2 + \rho g h = \text{અચળ}$.
અહીં,$p$ એ એકમ કદ દીઠ દબાણ ઊર્જા છે,$\frac{1}{2} \rho V^2$ એ એકમ કદ દીઠ ગતિ ઊર્જા છે અને $\rho g h$ એ એકમ કદ દીઠ સ્થિતિ ઊર્જા છે.
રેખીય વહન કરતા આદર્શ તરલ માટે,આ ઊર્જાઓનો સરવાળો અચળ રહે છે.
તેથી,બર્નુલીનું પ્રમેય ઊર્જા સંરક્ષણના નિયમ પર આધારિત છે.
161
EasyMCQ
બર્નુલીનું પ્રમેય એ શેનું પરિણામ છે?
A
દળનું સંરક્ષણ
B
ઉર્જાનું સંરક્ષણ
C
રેખીય વેગમાનનું સંરક્ષણ
D
કોણીય વેગમાનનું સંરક્ષણ

Solution

(B) બર્નુલીનું પ્રમેય પ્રવાહીના ઘટક માટે કાર્ય-ઉર્જા પ્રમેય પરથી તારવવામાં આવ્યું છે. તે દર્શાવે છે કે અદબનીય,શ્યાનતા રહિત અને સ્થાયી પ્રવાહ માટે,પ્રવાહીના એકમ કદ દીઠ દબાણ ઉર્જા,ગતિ ઉર્જા અને સ્થિતિ ઉર્જાનો સરવાળો સ્ટ્રીમલાઇન પર અચળ રહે છે. તેથી,તે ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમનું સીધું પરિણામ છે.
162
MediumMCQ
એક સંપૂર્ણ લોડ થયેલ બોઇંગ એરક્રાફ્ટનું દળ $3.3 \times 10^5 \text{ kg}$ છે. તેની પાંખનું કુલ ક્ષેત્રફળ $500 \text{ m}^2$ છે. તે $960 \text{ km/h}$ ની ઝડપે સમતલ ઉડાન ભરી રહ્યું છે. પાંખોની નીચેની અને ઉપરની સપાટીઓ વચ્ચેના દબાણનો તફાવત શોધો.
A
$4.5 \times 10^3 \text{ Nm}^{-2}$
B
$5.5 \times 10^3 \text{ Nm}^{-2}$
C
$6.5 \times 10^3 \text{ Nm}^{-2}$
D
$7.5 \times 10^3 \text{ Nm}^{-2}$

Solution

(C) બોઇંગ એરક્રાફ્ટનું દળ $M = 3.3 \times 10^5 \text{ kg}$ છે.
પાંખનું કુલ ક્ષેત્રફળ $A = 500 \text{ m}^2$ છે.
સમતલ ઉડાનમાં,પાંખોની નીચેની અને ઉપરની સપાટીઓ વચ્ચેના દબાણના તફાવતને કારણે ઉત્પન્ન થતું ઉર્ધ્વગામી લિફ્ટ બળ એરક્રાફ્ટના વજનને સંતુલિત કરે છે.
તેથી,ઉર્ધ્વગામી બળ $F = \Delta p \times A$,જ્યાં $\Delta p$ એ દબાણનો તફાવત છે.
લિફ્ટ બળને વજન સાથે સરખાવતા: $\Delta p \times A = M \times g$.
$g = 9.8 \text{ m/s}^2$ લેતા,આપણને મળે છે:
$\Delta p = \frac{M \times g}{A} = \frac{3.3 \times 10^5 \times 9.8}{500}$.
$\Delta p = \frac{32.34 \times 10^5}{500} = 0.06468 \times 10^5 \text{ N/m}^2$.
$\Delta p = 6.468 \times 10^3 \text{ N/m}^2 \approx 6.5 \times 10^3 \text{ N/m}^2$.
163
EasyMCQ
પાણી એક આડી પાઇપમાં સુરેખ પ્રવાહમાં વહી રહ્યું છે. પાઇપના સૌથી સાંકડા ભાગમાં,
A
વેગ મહત્તમ અને દબાણ ન્યૂનતમ હોય છે
B
દબાણ મહત્તમ અને વેગ ન્યૂનતમ હોય છે
C
દબાણ અને વેગ બંને મહત્તમ હોય છે
D
દબાણ અને વેગ બંને ન્યૂનતમ હોય છે

Solution

(A) સાતત્યના સમીકરણ મુજબ,સુરેખ પ્રવાહમાં વહેતા અદબનીય પ્રવાહી માટે,આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A$ અને વેગ $v$ નો ગુણાકાર અચળ રહે છે $(A_1v_1 = A_2v_2)$.
પાઇપના સૌથી સાંકડા ભાગમાં,આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A$ ન્યૂનતમ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે વેગ $v$ મહત્તમ હોવો જોઈએ.
આડા પ્રવાહ માટે બર્નુલીના પ્રમેય મુજબ,એકમ કદ દીઠ દબાણ ઉર્જા અને ગતિ ઉર્જાનો સરવાળો અચળ રહે છે:
$p + \frac{1}{2} \rho v^2 = \text{અચળ}$
જેથી સૌથી સાંકડા ભાગમાં વેગ $v$ મહત્તમ હોવાથી,સરવાળો અચળ રાખવા માટે દબાણ $p$ ન્યૂનતમ હોવું જોઈએ.
તેથી,સૌથી સાંકડા ભાગમાં વેગ મહત્તમ અને દબાણ ન્યૂનતમ હોય છે.
164
MediumMCQ
$3 \times 10^5 \ kg$ દળ અને $400 \ m^2$ કુલ પાંખ વિસ્તાર ધરાવતું વિમાન $540 \ km \ h^{-1}$ ની ઝડપે સમતલ ઉડાન ભરે છે. તેની ઊંચાઈએ હવાની ઘનતા $1.2 \ kg \ m^{-3}$ છે. તેની પાંખોની નીચેની સપાટીની સાપેક્ષમાં ઉપરની સપાટી પર હવાની ઝડપમાં થતો આંશિક વધારો . . . . . . છે $\left(g=10 \ ms^{-2}\right)$
A
$0.727$
B
$0.344$
C
$0.048$
D
$0.277$

Solution

(D) લિફ્ટ ફોર્સ $F$ એ વિમાનના વજનને સંતુલિત કરવું જોઈએ: $F = mg = (3 \times 10^5 \ kg) \times (10 \ ms^{-2}) = 3 \times 10^6 \ N$.
બર્નુલીના સિદ્ધાંતનો ઉપયોગ કરતા,નીચેની અને ઉપરની સપાટી વચ્ચેનો દબાણ તફાવત $\Delta P = \frac{1}{2} \rho (v_2^2 - v_1^2)$ છે,જ્યાં $v_1$ એ નીચેની સપાટી પરની ઝડપ છે અને $v_2$ એ ઉપરની સપાટી પરની ઝડપ છે.
$F = \Delta P \times A$ હોવાથી,$\Delta P = \frac{F}{A} = \frac{3 \times 10^6 \ N}{400 \ m^2} = 7500 \ Pa$.
આપેલ છે $v_1 = 540 \ km \ h^{-1} = 150 \ ms^{-1}$.
તેથી,$7500 = \frac{1}{2} \times 1.2 \times (v_2^2 - 150^2) \implies 12500 = v_2^2 - 22500 \implies v_2^2 = 35000 \implies v_2 \approx 187.08 \ ms^{-1}$.
આંશિક વધારો $\frac{v_2 - v_1}{v_1} = \frac{187.08 - 150}{150} = \frac{37.08}{150} \approx 0.247$.
ગણતરીનું પુનઃમૂલ્યાંકન: $\Delta P = \frac{1}{2} \rho (v_2 - v_1)(v_2 + v_1) \approx \rho v_1 \Delta v$.
$\Delta v = \frac{\Delta P}{\rho v_1} = \frac{7500}{1.2 \times 150} = 41.67 \ ms^{-1}$.
આંશિક વધારો $= \frac{\Delta v}{v_1} = \frac{41.67}{150} \approx 0.277$.
165
EasyMCQ
$4.5 \times 10^4 \,kg$ દળ અને $600 \,m^2$ કુલ પાંખ વિસ્તાર ધરાવતું એક વિમાન અચળ ઊંચાઈએ ઉડી રહ્યું છે. તેની પાંખોની ઉપરની અને નીચેની સપાટીઓ વચ્ચેનો દબાણનો તફાવત કેટલો હશે? (ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $= 10 \,m \,s^{-2}$)
A
$500 \,N \,m^{-2}$
B
$825 \,N \,m^{-2}$
C
$600 \,N \,m^{-2}$
D
$750 \,N \,m^{-2}$

Solution

(D) વિમાન અચળ ઊંચાઈએ ઉડી શકે તે માટે,ઉપરની તરફ લાગતું લિફ્ટ બળ વિમાનના નીચેની તરફ લાગતા ગુરુત્વાકર્ષણ બળ (વજન) ને સંતુલિત કરવું જોઈએ.
ધારો કે $m$ એ વિમાનનું દળ છે,$A$ એ પાંખનો કુલ વિસ્તાર છે,$g$ એ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ છે,અને $\Delta P$ એ પાંખોની નીચેની અને ઉપરની સપાટી વચ્ચેનો દબાણનો તફાવત છે.
લિફ્ટ બળ $F_L$ એ $F_L = \Delta P \times A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વિમાનનું વજન $W = m \times g$ છે.
અચળ ઊંચાઈ માટે બંને બળોને સરખાવતા: $\Delta P \times A = m \times g$.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $\Delta P \times 600 = (4.5 \times 10^4) \times 10$.
$\Delta P \times 600 = 4.5 \times 10^5$.
$\Delta P = \frac{4.5 \times 10^5}{600} = \frac{450000}{600} = 750 \,N \,m^{-2}$.
આમ,દબાણનો તફાવત $750 \,N \,m^{-2}$ છે.
166
MediumMCQ
$15 \ m$ ની ઊંચાઈ અને $10 \ m^2$ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ ધરાવતી એક ટાંકી પાણીથી ભરેલી છે. પાત્રના તળિયેથી $12 \ m$ ની ઊંચાઈએ $a$ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ ધરાવતું એક નાનું છિદ્ર છે,જે પાત્ર કરતા ઘણું નાનું છે. ઉપરના સ્તરે પિસ્ટન વડે કેટલું બળ લગાડવું જોઈએ,જેથી છિદ્રમાંથી બહાર આવતું પાણી $16 \ m$ ના અંતરે જમીન પર પડે ($kN$ માં)? (પાણીની ઘનતા $\rho = 1000 \ kg \ m^{-3}$ અને $g = 10 \ m/s^2$ લો)
Question diagram
A
$233$
B
$200$
C
$320$
D
$400$

Solution

(A) ધારો કે પિસ્ટન દ્વારા લગાડવામાં આવતું દબાણ $P$ છે અને વાતાવરણીય દબાણ $P_a$ છે. વધારાનું દબાણ $\Delta P = P - P_a$ છે. છિદ્રની ઉપર પાણીના સ્તંભની ઊંચાઈ $h = 15 \ m - 12 \ m = 3 \ m$ છે. જમીનથી છિદ્રની ઊંચાઈ $H = 12 \ m$ છે.
બર્નુલીના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા,બહાર આવતા પાણીનો વેગ $v = \sqrt{2gh + \frac{2\Delta P}{\rho}}$ છે.
પાણીને જમીન સુધી પહોંચવા માટે લાગતો સમય $t = \sqrt{\frac{2H}{g}}$ છે.
ક્ષૈતિજ અવધિ $R = v \times t = \sqrt{2gh + \frac{2\Delta P}{\rho}} \times \sqrt{\frac{2H}{g}}$ છે.
આપેલ છે કે $R = 16 \ m$,$H = 12 \ m$,$h = 3 \ m$,$\rho = 1000 \ kg/m^3$,અને $g = 10 \ m/s^2$:
$16 = \sqrt{2(10)(3) + \frac{2\Delta P}{1000}} \times \sqrt{\frac{2(12)}{10}}$
$16 = \sqrt{60 + \frac{\Delta P}{500}} \times \sqrt{2.4}$
$256 = (60 + \frac{\Delta P}{500}) \times 2.4$
$106.67 = 60 + \frac{\Delta P}{500}$
$46.67 = \frac{\Delta P}{500} \Rightarrow \Delta P = 23333 \ Pa \approx 23.3 \ kPa$.
બળ $F = \Delta P \times A = 23333 \times 10 = 233330 \ N = 233.3 \ kN \approx 233 \ kN$.
Solution diagram
167
MediumMCQ
એક વેન્ચ્યુરીમીટર પાઇપનો વ્યાસ $4 \,cm$ અને ગળાનો (throat) વ્યાસ $2 \,cm$ છે. પાઇપ વિભાગમાં પાણીનો વેગ $10 \,m/s$ છે. પાઇપ વિભાગ અને ગળાના વિભાગ વચ્ચેનું દબાણનું ઘટાડો શોધો (પાણીની ઘનતા $= 1000 \,kg/m^3$ લો):
A
$1.5 \times 10^5 \,Pa$
B
$7.5 \times 10^5 \,Pa$
C
$75 \times 10^5 \,Pa$
D
$4.5 \times 10^5 \,Pa$

Solution

(B) આપેલ છે:
પાઇપનો વ્યાસ $D_1 = 4 \,cm$,ત્રિજ્યા $r_1 = 2 \,cm$.
ગળાનો વ્યાસ $D_2 = 2 \,cm$,ત્રિજ્યા $r_2 = 1 \,cm$.
પાઇપમાં વેગ $V_1 = 10 \,m/s$.
પાણીની ઘનતા $\rho = 1000 \,kg/m^3$.
પગલું $1$: સાતત્ય સમીકરણ $A_1 V_1 = A_2 V_2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\pi r_1^2 V_1 = \pi r_2^2 V_2$
$(2)^2 \times 10 = (1)^2 \times V_2$
$V_2 = 40 \,m/s$.
પગલું $2$: સમક્ષિતિજ પ્રવાહ માટે બર્નુલીના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા:
$P_1 + \frac{1}{2} \rho V_1^2 = P_2 + \frac{1}{2} \rho V_2^2$
$P_1 - P_2 = \frac{1}{2} \rho (V_2^2 - V_1^2)$
$P_1 - P_2 = \frac{1}{2} \times 1000 \times (40^2 - 10^2)$
$P_1 - P_2 = 500 \times (1600 - 100)$
$P_1 - P_2 = 500 \times 1500 = 7.5 \times 10^5 \,Pa$.
Solution diagram
168
DifficultMCQ
એક આડી નળીમાં,નીચેની આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ બિંદુ $A$ અને $B$ વચ્ચે પાણીનું દબાણ $1500 \text{ N m}^{-2}$ જેટલું બદલાય છે. નળીના $A$ અને $B$ આગળના આડછેદના ક્ષેત્રફળ અનુક્રમે $40 \text{ cm}^2$ અને $20 \text{ cm}^2$ છે. નળીમાંથી વહેતા પાણીનો દર શોધો.
Question diagram
A
$1000 \text{ cm}^3 \text{ s}^{-1}$
B
$2000 \text{ cm}^3 \text{ s}^{-1}$
C
$4000 \text{ cm}^3 \text{ s}^{-1}$
D
$6000 \text{ cm}^3 \text{ s}^{-1}$

Solution

(C) આપેલ છે કે,બિંદુ $A$ અને $B$ વચ્ચે દબાણનો તફાવત $p_A - p_B = 1500 \text{ N m}^{-2}$ છે.
આડી નળી માટે બર્નુલીના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા $(h_A = h_B)$:
$p_A + \frac{1}{2} \rho v_A^2 = p_B + \frac{1}{2} \rho v_B^2$
$p_A - p_B = \frac{1}{2} \rho (v_B^2 - v_A^2) \quad \dots (i)$
પાણીની ઘનતા,$\rho = 10^3 \text{ kg m}^{-3}$.
બિંદુ $A$ અને $B$ આગળ આડછેદના ક્ષેત્રફળ:
$a_A = 40 \text{ cm}^2 = 40 \times 10^{-4} \text{ m}^2$
$a_B = 20 \text{ cm}^2 = 20 \times 10^{-4} \text{ m}^2$
સાતત્ય સમીકરણ મુજબ,પાણીના વહનનો દર અચળ રહે છે:
$a_A v_A = a_B v_B \Rightarrow v_B = v_A \left( \frac{a_A}{a_B} \right) = v_A \left( \frac{40}{20} \right) = 2v_A \quad \dots (ii)$
સમીકરણ $(ii)$ ને સમીકરણ $(i)$ માં મૂકતા:
$1500 = \frac{1}{2} \times 10^3 \times ((2v_A)^2 - v_A^2)$
$1500 = 500 \times (4v_A^2 - v_A^2)$
$3 = 3v_A^2 \Rightarrow v_A^2 = 1 \Rightarrow v_A = 1 \text{ m s}^{-1}$
તેથી,પાણીના વહનનો દર:
$Q = a_A v_A = 40 \times 10^{-4} \text{ m}^2 \times 1 \text{ m s}^{-1} = 40 \times 10^{-4} \text{ m}^3 \text{ s}^{-1} = 4000 \text{ cm}^3 \text{ s}^{-1}$.
Solution diagram
169
DifficultMCQ
અસમાન આડછેદ ધરાવતી એક આડી પાઇપમાંથી પાણી $1 \ m/s$ ના વેગથી વહે છે,જ્યારે એક બિંદુએ દબાણ $50 \ kPa$ છે. જો બીજા કોઈ બિંદુએ પ્રવાહનો વેગ $2 \ m/s$ હોય,તો તે બિંદુએ દબાણ કેટલું હોવું જોઈએ ($kPa$ માં)?
A
$50$
B
$100$
C
$48.5$
D
$24.25$

Solution

(C) આડી પાઇપ માટે બર્નુલીના સમીકરણ મુજબ (જ્યાં ઊંચાઈ $h_1 = h_2$ છે):
$P_1 + \frac{1}{2} \rho v_1^2 = P_2 + \frac{1}{2} \rho v_2^2$
આપેલ છે:
$P_1 = 50 \ kPa = 50 \times 10^3 \ Pa$
$v_1 = 1 \ m/s$
$v_2 = 2 \ m/s$
પાણીની ઘનતા $\rho = 1000 \ kg/m^3 = 10^3 \ kg/m^3$
$P_2$ શોધવા માટે સમીકરણને ફરીથી ગોઠવતા:
$P_2 = P_1 + \frac{1}{2} \rho (v_1^2 - v_2^2)$
$P_2 = 50 \times 10^3 + \frac{1}{2} \times 10^3 \times (1^2 - 2^2)$
$P_2 = 50 \times 10^3 + 0.5 \times 10^3 \times (1 - 4)$
$P_2 = 50 \times 10^3 + 0.5 \times 10^3 \times (-3)$
$P_2 = 50 \times 10^3 - 1.5 \times 10^3$
$P_2 = 48.5 \times 10^3 \ Pa = 48.5 \ kPa$
Solution diagram
170
MediumMCQ
એક પૂરગ્રસ્ત બેઝમેન્ટમાંથી પાણીને $10 \ m \ s^{-1}$ ની ઝડપે $1 \ cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતી નળી (હોઝ) દ્વારા બહાર કાઢવામાં આવે છે, જે પાણીની સપાટીથી $3 \ m$ ઉપરની બારીમાંથી પસાર થાય છે. પંપનો પાવર કેટલો હશે ($\pi \ W$ માં)? (ધારો કે $g = 10 \ m \ s^{-2}$, પાણીની ઘનતા $= 1000 \ kg \ m^{-3}$):
A
$80$
B
$30$
C
$50$
D
$90$

Solution

(B) પાણીને પંપ કરવા માટે જરૂરી પાવર $P$ એ પાણીને $h$ ઊંચાઈ સુધી લઈ જવા માટે જરૂરી પાવર છે.
પાવર $P = \frac{\text{કાર્ય}}{\text{સમય}} = \frac{mgh}{t}$.
સાતત્યના સમીકરણ મુજબ, દળનો પ્રવાહ દર $\frac{m}{t} = A v \rho$ છે.
આ કિંમત પાવરના સમીકરણમાં મૂકતા: $P = (A v \rho) g h$.
આપેલ કિંમતો: $r = 1 \ cm = 10^{-2} \ m$, $v = 10 \ m \ s^{-1}$, $\rho = 1000 \ kg \ m^{-3}$, $g = 10 \ m \ s^{-2}$, $h = 3 \ m$.
ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2 = \pi (10^{-2})^2 = \pi \times 10^{-4} \ m^2$.
પાવરની ગણતરી: $P = (\pi \times 10^{-4}) \times 10 \times 1000 \times 10 \times 3$.
$P = \pi \times 10^{-4} \times 10^5 \times 3 = 30\pi \ W$.
171
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ, એક પંપને આડા નળાકાર તરીકે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે જેમાં $A$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતો પિસ્ટન અને $a$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતું આઉટલેટ ઓરિફિસ (કાણું) છે. પિસ્ટન બળ $F$ ની અસર હેઠળ અચળ વેગથી ગતિ કરે છે. જો પ્રવાહીની ઘનતા $\rho$ હોય, તો ઓરિફિસમાંથી બહાર આવતા પ્રવાહીની ઝડપ કેટલી હશે? (ધારો કે $A \gg a$)
Question diagram
A
$\sqrt{\frac{F}{\rho A}}$
B
$\frac{a}{A} \sqrt{\frac{F}{\rho A}}$
C
$\sqrt{\frac{2 F}{\rho A}}$
D
$\frac{A}{a} \sqrt{\frac{2 F}{\rho A}}$

Solution

(C) સાતત્યના સમીકરણ (Equation of Continuity) મુજબ, કદનો પ્રવાહ દર અચળ રહે છે:
$AV = av \implies V = \frac{a}{A}v$
જ્યાં $V$ એ પિસ્ટનનો વેગ છે અને $v$ એ ઓરિફિસમાંથી બહાર આવતા પ્રવાહીનો વેગ છે.
નળાકારની અંદર (પિસ્ટનની નજીક) અને ઓરિફિસ વચ્ચે બર્નુલીના સિદ્ધાંતનો ઉપયોગ કરતા:
$P_{in} + \frac{1}{2} \rho V^2 = P_{out} + \frac{1}{2} \rho v^2$
નળાકારની અંદરનું દબાણ $P_{in} = P_0 + \frac{F}{A}$ છે, જ્યાં $P_0$ એ વાતાવરણીય દબાણ છે. ઓરિફિસ પરનું દબાણ $P_{out} = P_0$ છે.
આ કિંમતોને બર્નુલીના સમીકરણમાં મૂકતા:
$(P_0 + \frac{F}{A}) + \frac{1}{2} \rho V^2 = P_0 + \frac{1}{2} \rho v^2$
$\frac{F}{A} = \frac{1}{2} \rho (v^2 - V^2)$
$V = \frac{a}{A}v$ મૂકતા:
$\frac{F}{A} = \frac{1}{2} \rho (v^2 - (\frac{a}{A}v)^2) = \frac{1}{2} \rho v^2 (1 - \frac{a^2}{A^2})$
કારણ કે $A \gg a$, તેથી $\frac{a^2}{A^2} \approx 0$, માટે:
$\frac{F}{A} = \frac{1}{2} \rho v^2 \implies v = \sqrt{\frac{2F}{\rho A}}$
172
MediumMCQ
પાણી એક આડી નળીમાં સુરેખ ગતિમાં વહી રહ્યું છે. નળીમાં એક બિંદુએ દબાણ $p$ છે જ્યાં પ્રવાહનો વેગ $v$ છે. બીજા બિંદુએ, જ્યાં દબાણ $p/2$ છે, ત્યાં પ્રવાહનો વેગ કેટલો હશે? (પાણીની ઘનતા $= \rho$)
A
$\sqrt{v^{2}+\frac{p}{\rho}}$
B
$\sqrt{v^{2}-\frac{p}{\rho}}$
C
$\sqrt{v^{2}+\frac{2p}{\rho}}$
D
$\sqrt{v^{2}-\frac{2p}{\rho}}$

Solution

(A) આડી નળીમાં સુરેખ પ્રવાહ માટે બર્નુલીના સિદ્ધાંત મુજબ, સ્થિર દબાણ અને ગતિશીલ દબાણનો સરવાળો પ્રવાહ રેખા પરના તમામ બિંદુઓ પર અચળ રહે છે.
$p + \frac{1}{2} \rho v^{2} = p_{1} + \frac{1}{2} \rho v_{1}^{2}$
આપેલ છે કે બીજા બિંદુએ, $p_{1} = p/2$.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા:
$p + \frac{1}{2} \rho v^{2} = \frac{p}{2} + \frac{1}{2} \rho v_{1}^{2}$
$v_{1}^{2}$ માટે પદોને ગોઠવતા:
$\frac{1}{2} \rho v_{1}^{2} = p - \frac{p}{2} + \frac{1}{2} \rho v^{2}$
$\frac{1}{2} \rho v_{1}^{2} = \frac{p}{2} + \frac{1}{2} \rho v^{2}$
બંને બાજુ $2/\rho$ વડે ગુણતા:
$v_{1}^{2} = \frac{p}{\rho} + v^{2}$
$v_{1} = \sqrt{v^{2} + \frac{p}{\rho}}$
173
DifficultMCQ
$600 \text{ kg/m}^3$ ઘનતા ધરાવતું પ્રવાહી બદલાતા આડછેદવાળી નળીમાં સ્થાયી રીતે વહી રહ્યું છે. બિંદુ $A$ પર આડછેદ $1.0 \text{ cm}^2$ છે અને $B$ પર $20 \text{ mm}^2$ છે. બંને બિંદુઓ $A$ અને $B$ એક જ સમક્ષિતિજ સમતલમાં છે,અને $A$ પર પ્રવાહીની ઝડપ $10 \text{ cm/s}$ છે. $A$ અને $B$ બિંદુઓ પર દબાણનો તફાવત . . . . . . $\text{Pa}$ છે.
A
$18$
B
$144$
C
$36$
D
$72$

Solution

(D) આપેલ છે: ઘનતા $\rho = 600 \text{ kg/m}^3$,ક્ષેત્રફળ $A_A = 1.0 \text{ cm}^2 = 100 \text{ mm}^2$,ક્ષેત્રફળ $A_B = 20 \text{ mm}^2$,વેગ $v_A = 10 \text{ cm/s} = 0.1 \text{ m/s}$.
સાતત્ય સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા,$A_A v_A = A_B v_B$.
$100 \times 0.1 = 20 \times v_B \Rightarrow v_B = 0.5 \text{ m/s}$.
સમક્ષિતિજ પાઇપ માટે બર્નુલીના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા $(h_A = h_B)$:
$P_A + \frac{1}{2} \rho v_A^2 = P_B + \frac{1}{2} \rho v_B^2$.
દબાણનો તફાવત $P_A - P_B = \frac{1}{2} \rho (v_B^2 - v_A^2)$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $P_A - P_B = \frac{1}{2} \times 600 \times (0.5^2 - 0.1^2) = 300 \times (0.25 - 0.01) = 300 \times 0.24 = 72 \text{ Pa}$.

Fluid Mechanics and Surface Tension — Bernoulli's Theorem and Applications of Bernoulli's Theory · Frequently Asked Questions

1Are these Fluid Mechanics and Surface Tension questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Fluid Mechanics and Surface Tension Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.