Gujarati

Parabola Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola · Parabola

1007+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 1007 questions in Gujarati

51
MediumMCQ
પરવલય ${x^2} = 2x + 2y$ નું નાભિ (focus) શોધો.
A
$\left( \frac{3}{2}, \frac{-1}{2} \right)$
B
$\left( 1, \frac{-1}{2} \right)$
C
$(1, 0)$
D
$(0, 1)$

Solution

(C) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ ${x^2} = 2x + 2y$ છે.
પદોને ગોઠવતા,આપણને ${x^2} - 2x = 2y$ મળે છે.
ડાબી બાજુ પૂર્ણવર્ગ બનાવતા: ${x^2} - 2x + 1 = 2y + 1$.
આનું સાદું રૂપ ${(x - 1)^2} = 2\left( y + \frac{1}{2} \right)$ થાય છે.
આને પ્રમાણિત સ્વરૂપ ${(x - h)^2} = 4a(y - k)$ સાથે સરખાવતા,$4a = 2$ મળે,તેથી $a = \frac{1}{2}$.
શિરોબિંદુ $(h, k)$ એ $(1, -\frac{1}{2})$ છે.
પરવલયનું નાભિ $(h, k + a)$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $(1, -\frac{1}{2} + \frac{1}{2}) = (1, 0)$ મળે છે.
52
MediumMCQ
પરવલય ${y^2} - 4y - 2x - 8 = 0$ ના નાભિલંબની લંબાઈ કેટલી છે?
A
$2$
B
$4$
C
$8$
D
$1$

Solution

(A) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ ${y^2} - 4y - 2x - 8 = 0$ છે.
$y$ પદો માટે પૂર્ણવર્ગ બનાવતા:
${y^2} - 4y = 2x + 8$
${y^2} - 4y + 4 = 2x + 8 + 4$
${(y - 2)^2} = 2x + 12$
${(y - 2)^2} = 2(x + 6)$.
આને પ્રમાણિત સ્વરૂપ ${(y - k)^2} = 4a(x - h)$ સાથે સરખાવતા,આપણને $4a = 2$ મળે છે.
નાભિલંબની લંબાઈ $|4a|$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તેથી,નાભિલંબની લંબાઈ $2$ છે.
53
MediumMCQ
જેનું નાભિ $(a, b)$ અને નિયામિકા $\frac{x}{a} + \frac{y}{b} = 1$ હોય તેવા પરવલયનું સમીકરણ શું છે?
A
$(ax - by)^2 - 2a^3x - 2b^3y + a^4 + a^2b^2 + b^4 = 0$
B
$(ax + by)^2 - 2a^3x - 2b^3y - a^4 + a^2b^2 - b^4 = 0$
C
$(ax - by)^2 + a^4 + b^4 - 2a^3x = 0$
D
$(ax - by)^2 - 2a^3x = 0$

Solution

(A) પરવલયની વ્યાખ્યા મુજબ,બિંદુ $P(x, y)$ નું નાભિ $(a, b)$ થી અંતર અને નિયામિકા $\frac{x}{a} + \frac{y}{b} - 1 = 0$ થી લંબ અંતર સમાન હોય છે.
$(x - a)^2 + (y - b)^2 = \left( \frac{\frac{x}{a} + \frac{y}{b} - 1}{\sqrt{(\frac{1}{a})^2 + (\frac{1}{b})^2}} \right)^2$
$(x - a)^2 + (y - b)^2 = \left( \frac{bx + ay - ab}{\sqrt{a^2 + b^2}} \right)^2$
$(x^2 - 2ax + a^2 + y^2 - 2by + b^2) = \frac{(bx + ay - ab)^2}{a^2 + b^2}$
$(a^2 + b^2)(x^2 + y^2 - 2ax - 2by + a^2 + b^2) = (bx + ay - ab)^2$
બંને બાજુ વિસ્તરણ અને સાદું રૂપ આપતા:
$(ax - by)^2 - 2a^3x - 2b^3y + a^4 + a^2b^2 + b^4 = 0$.
54
MediumMCQ
પરવલય $4y^2 + 2x - 20y + 17 = 0$ ના નાભિલંબની લંબાઈ કેટલી છે?
A
$3$
B
$6$
C
$0.5$
D
$9$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ: $4y^2 - 20y + 2x + 17 = 0$
$4$ વડે ભાગતા: $y^2 - 5y + \frac{1}{2}x + \frac{17}{4} = 0$
$y$ માટે પૂર્ણવર્ગ બનાવતા: $(y - \frac{5}{2})^2 - \frac{25}{4} + \frac{1}{2}x + \frac{17}{4} = 0$
$(y - \frac{5}{2})^2 = -\frac{1}{2}x + 2$
$(y - \frac{5}{2})^2 = -\frac{1}{2}(x - 4)$
$(y - k)^2 = -4a(x - h)$ સાથે સરખાવતા,આપણને $4a = \frac{1}{2} = 0.5$ મળે છે.
આમ,નાભિલંબની લંબાઈ $0.5$ છે.
55
EasyMCQ
પરવલય $x^2 - 4x - 4y + 4 = 0$ ની ઉત્કેન્દ્રતા કેટલી છે?
A
$e = 0$
B
$e = 1$
C
$e > 4$
D
$e = 4$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $x^2 - 4x - 4y + 4 = 0$ છે.
વ્યાખ્યા મુજબ,પરવલય એ એવા બિંદુનો બિંદુપથ છે જેનું નિશ્ચિત બિંદુ (નાભિ) થી અંતર અને નિશ્ચિત રેખા (નિયામિકા) થી અંતર સમાન હોય છે.
તેથી,કોઈપણ પરવલયની ઉત્કેન્દ્રતા $e$ હંમેશા $1$ હોય છે.
56
MediumMCQ
પરવલય $3x - 2y^2 - 4y + 7 = 0$ નું શિરોબિંદુ શું છે?
A
$(3, 1)$
B
$(-3, -1)$
C
$(-3, 1)$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $3x - 2y^2 - 4y + 7 = 0$
પદોને ગોઠવતા: $2y^2 + 4y = 3x + 7$
$2$ વડે ભાગતા: $y^2 + 2y = \frac{3}{2}x + \frac{7}{2}$
પૂર્ણવર્ગ બનાવતા: $y^2 + 2y + 1 = \frac{3}{2}x + \frac{7}{2} + 1$
$(y + 1)^2 = \frac{3}{2}x + \frac{9}{2}$
$(y + 1)^2 = \frac{3}{2}(x + 3)$
પ્રમાણિત સ્વરૂપ $(y - k)^2 = 4a(x - h)$ સાથે સરખાવતા,શિરોબિંદુ $(h, k)$ એ $(-3, -1)$ મળે છે.
57
MediumMCQ
પરવલય $4y^2 - 6x - 4y = 5$ નું નાભિ (focus) શોધો.
A
$(-8/5, 2)$
B
$(-5/8, 1/2)$
C
$(1/2, 5/8)$
D
$(5/8, -1/2)$

Solution

(B) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ: $4y^2 - 4y - 6x = 5$
$y$ માટે પૂર્ણવર્ગ બનાવતા: $4(y^2 - y) = 6x + 5$
$4(y^2 - y + 1/4) = 6x + 5 + 1$
$4(y - 1/2)^2 = 6(x + 1)$
$(y - 1/2)^2 = \frac{3}{2}(x + 1)$
પ્રમાણિત સ્વરૂપ $Y^2 = 4aX$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $Y = y - 1/2$,$X = x + 1$,અને $4a = 3/2$.
તેથી,$a = 3/8$.
$(X, Y)$ યામ પદ્ધતિમાં નાભિ $(a, 0) = (3/8, 0)$ છે.
$(x, y)$ યામમાં ફેરવતા:
$x + 1 = 3/8 \Rightarrow x = -5/8$
$y - 1/2 = 0 \Rightarrow y = 1/2$
આમ,નાભિ $(-5/8, 1/2)$ છે.
58
MediumMCQ
પરવલય $x^2 + 8x + 12y + 4 = 0$ નું શિરોબિંદુ શોધો.
A
$(-4, 1)$
B
$(4, -1)$
C
$(-4, -1)$
D
$(4, 1)$

Solution

(A) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ $x^2 + 8x + 12y + 4 = 0$ છે.
$x$ પદો માટે પૂર્ણવર્ગ બનાવતા:
$x^2 + 8x = -12y - 4$
$(x^2 + 8x + 16) = -12y - 4 + 16$
$(x + 4)^2 = -12y + 12$
$(x + 4)^2 = -12(y - 1)$
આને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $(x - h)^2 = 4a(y - k)$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $(h, k)$ એ શિરોબિંદુ છે:
$h = -4$ અને $k = 1$.
તેથી,શિરોબિંદુ $(-4, 1)$ છે.
59
MediumMCQ
પરવલય ${(y - 2)^2} = 20(x + 3)$ નું નાભિ (focus) શોધો.
A
$(3, -2)$
B
$(2, -3)$
C
$(2, 2)$
D
$(3, 3)$

Solution

(C) પરવલયનું પ્રમાણિત સમીકરણ ${(y - \beta)^2} = 4a(x - \alpha)$ છે.
આપેલ સમીકરણ ${(y - 2)^2} = 20(x + 3)$ ને પ્રમાણિત સ્વરૂપ સાથે સરખાવતા,આપણને શિરોબિંદુ $(\alpha, \beta) = (-3, 2)$ અને $4a = 20$ મળે છે,તેથી $a = 5$.
આ પ્રકારના પરવલય માટે નાભિના યામ $(\alpha + a, \beta)$ થાય છે.
કિંમતો મૂકતા,નાભિ $(-3 + 5, 2) = (2, 2)$ મળે છે.
60
MediumMCQ
પરવલય ${x^2 - 4x - 8y + 12 = 0}$ ના નાભિલંબની લંબાઈ કેટલી છે?
A
$4$
B
$6$
C
$8$
D
$10$

Solution

(C) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ ${x^2 - 4x - 8y + 12 = 0}$ છે.
પદોને ફરીથી ગોઠવતા:
${x^2 - 4x = 8y - 12}$
ડાબી બાજુએ પૂર્ણવર્ગ બનાવતા:
${(x^2 - 4x + 4) = 8y - 12 + 4}$
${(x - 2)^2 = 8y - 8}$
${(x - 2)^2 = 8(y - 1)}$
આને પ્રમાણિત સ્વરૂપ ${(x - h)^2 = 4a(y - k)}$ સાથે સરખાવતા,આપણને ${4a = 8}$ મળે છે.
આમ,નાભિલંબની લંબાઈ $8$ છે.
61
MediumMCQ
પરવલય $y^2 - x - 2y + 2 = 0$ નું નાભિ (focus) શોધો.
A
$(1/4, 0)$
B
$(1, 2)$
C
$(3/4, 1)$
D
$(5/4, 1)$

Solution

(D) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ $y^2 - x - 2y + 2 = 0$ છે.
પદોને ગોઠવતા,$y^2 - 2y = x - 2$ મળે.
ડાબી બાજુ પૂર્ણવર્ગ બનાવતા: $(y - 1)^2 - 1 = x - 2$.
$(y - 1)^2 = x - 1$.
ધારો કે $Y = y - 1$ અને $X = x - 1$. સમીકરણ $Y^2 = X$ બને છે.
આને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $Y^2 = 4aX$ સાથે સરખાવતા,$4a = 1$,તેથી $a = 1/4$ મળે.
$Y^2 = 4aX$ નું નાભિ $(a, 0)$ છે,જે $(1/4, 0)$ થાય.
$(x, y)$ યામ પદ્ધતિમાં નાભિ શોધવા માટે:
$X = 1/4 \implies x - 1 = 1/4 \implies x = 5/4$.
$Y = 0 \implies y - 1 = 0 \implies y = 1$.
આમ,નાભિ $(5/4, 1)$ છે.
62
MediumMCQ
પરવલય $(y - 2)^2 = 16(x - 1)$ નું શિરોબિંદુ શું છે?
A
$(2, 1)$
B
$(1, -2)$
C
$(-1, 2)$
D
$(1, 2)$

Solution

(D) પરવલયનું પ્રમાણિત સમીકરણ $(y - k)^2 = 4a(x - h)$ હોય ત્યારે તેનું શિરોબિંદુ $(h, k)$ થાય છે.
આપેલ સમીકરણ $(y - 2)^2 = 16(x - 1)$ ને પ્રમાણિત સમીકરણ $(y - k)^2 = 4a(x - h)$ સાથે સરખાવતા,આપણને $h = 1$ અને $k = 2$ મળે છે.
તેથી,પરવલયનું શિરોબિંદુ $(1, 2)$ છે.
63
MediumMCQ
જેનું શિરોબિંદુ $(1, 1)$ અને નાભિ $(3, 1)$ હોય તેવા પરવલયનું સમીકરણ શોધો.
A
$(x - 1)^2 = 8(y - 1)$
B
$(y - 1)^2 = 8(x - 3)$
C
$(y - 1)^2 = 8(x - 1)$
D
$(x - 3)^2 = 8(y - 1)$

Solution

(C) આપેલ છે કે,પરવલયનું શિરોબિંદુ $(h, k) = (1, 1)$ અને નાભિ $(h + a, k) = (3, 1)$ છે.
શિરોબિંદુ અને નાભિના $y$-યામ સમાન હોવાથી,પરવલયની અક્ષ $x$-અક્ષને સમાંતર છે.
યામની સરખામણી કરતા,$h = 1$,$k = 1$ અને $h + a = 3$ મળે છે.
$h = 1$ ને $h + a = 3$ માં મૂકતા,$1 + a = 3$,એટલે કે $a = 2$ મળે છે.
શિરોબિંદુ $(h, k)$ વાળા પરવલયનું પ્રમાણિત સમીકરણ $(y - k)^2 = 4a(x - h)$ છે.
$h = 1$,$k = 1$ અને $a = 2$ ની કિંમતો મૂકતા,$(y - 1)^2 = 4(2)(x - 1)$ મળે છે.
તેથી,સમીકરણ $(y - 1)^2 = 8(x - 1)$ છે.
64
MediumMCQ
જેનું નાભિ $(5, 3)$ અને નિયામિકા $3x - 4y + 1 = 0$ હોય તેવા પરવલયનું સમીકરણ શોધો:
A
$(4x + 3y)^2 - 256x - 142y + 849 = 0$
B
$(4x - 3y)^2 - 256x - 142y + 849 = 0$
C
$(3x + 4y)^2 - 142x - 256y + 849 = 0$
D
$(3x - 4y)^2 - 256x - 142y + 849 = 0$

Solution

(A) ધારો કે $P(x, y)$ એ પરવલય પરનું કોઈપણ બિંદુ છે. વ્યાખ્યા મુજબ,$P$ થી નાભિ $S(5, 3)$ સુધીનું અંતર એ $P$ થી નિયામિકા $3x - 4y + 1 = 0$ સુધીના લંબ અંતર જેટલું હોય છે.
$PS^2 = PM^2$
$(x - 5)^2 + (y - 3)^2 = \left( \frac{3x - 4y + 1}{\sqrt{3^2 + (-4)^2}} \right)^2$
$(x^2 - 10x + 25) + (y^2 - 6y + 9) = \frac{(3x - 4y + 1)^2}{25}$
$25(x^2 + y^2 - 10x - 6y + 34) = 9x^2 + 16y^2 + 1 - 24xy + 6x - 8y$
$25x^2 + 25y^2 - 250x - 150y + 850 = 9x^2 + 16y^2 - 24xy + 6x - 8y + 1$
$16x^2 + 24xy + 9y^2 - 256x - 142y + 849 = 0$
$(4x + 3y)^2 - 256x - 142y + 849 = 0$
Solution diagram
65
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયા બિંદુઓ પરવલય $x^2 = 4ay$ પર આવેલા છે?
A
$x = at^2, y = 2at$
B
$x = 2at, y = at$
C
$x = 2at^2, y = at$
D
$x = 2at, y = at^2$

Solution

(D) પરવલય $x^2 = 4ay$ પર કયું બિંદુ આવેલું છે તે ચકાસવા માટે,આપણે આપેલા પ્રચલિત યામોને સમીકરણમાં મૂકીએ છીએ.
વિકલ્પ $D$ માટે:
આપેલ છે $x = 2at$ અને $y = at^2$.
આ કિંમતોને સમીકરણ $x^2 = 4ay$ માં મૂકતા:
$(2at)^2 = 4a(at^2)$
$4a^2t^2 = 4a^2t^2$
ડાબી બાજુ અને જમણી બાજુ સમાન હોવાથી,બિંદુ $(2at, at^2)$ એ પરવલય $x^2 = 4ay$ પર આવેલું છે.
66
MediumMCQ
જેનું શિરોબિંદુ $(2, -1)$ પર અને નાભિ $(2, -3)$ પર હોય તેવા પરવલયનું સમીકરણ શોધો.
A
${x^2} + 4x - 8y - 12 = 0$
B
${x^2} - 4x + 8y + 12 = 0$
C
${x^2} + 8y = 12$
D
${x^2} - 4x + 12 = 0$

Solution

(B) શિરોબિંદુ $V$ એ $(h, k) = (2, -1)$ છે અને નાભિ $S$ એ $(2, -3)$ છે.
શિરોબિંદુ અને નાભિના $x$-યામ સમાન હોવાથી,પરવલયની અક્ષ શિરોલંબ છે.
શિરોબિંદુ અને નાભિ વચ્ચેનું અંતર $a = | -1 - (-3) | = 2$ છે.
નાભિ શિરોબિંદુની નીચે હોવાથી,પરવલય નીચેની તરફ ખુલે છે.
નીચેની તરફ ખુલતા પરવલયનું પ્રમાણિત સમીકરણ $(x - h)^2 = -4a(y - k)$ છે.
કિંમતો $h = 2$,$k = -1$,અને $a = 2$ મૂકતા:
$(x - 2)^2 = -4(2)(y - (-1))$
$(x - 2)^2 = -8(y + 1)$
સમીકરણનું વિસ્તરણ કરતા:
$x^2 - 4x + 4 = -8y - 8$
$x^2 - 4x + 8y + 12 = 0$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
Solution diagram
67
MediumMCQ
પરવલય ${x^2 - 4x - 8y + 12 = 0}$ ની નિયામિકા (directrix) શોધો.
A
$x = 1$
B
$y = 0$
C
$x = -1$
D
$y = -1$

Solution

(D) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ ${x^2 - 4x - 8y + 12 = 0}$ છે.
$x$ પદો માટે પૂર્ણવર્ગ બનાવતા:
${x^2 - 4x + 4 = 8y - 12 + 4}$
${(x - 2)^2 = 8y - 8}$
${(x - 2)^2 = 8(y - 1)}$
આને પ્રમાણિત સ્વરૂપ ${X^2 = 4aY}$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં ${X = x - 2}$,${Y = y - 1}$,અને ${4a = 8}$,આપણને ${a = 2}$ મળે છે.
પરવલય ${X^2 = 4aY}$ માટે નિયામિકાનું સમીકરણ ${Y = -a}$ છે.
કિંમતો પાછી મૂકતા:
${y - 1 = -2}$
${y = -1}$.
68
MediumMCQ
જો $(0, 6)$ અને $(0, 3)$ એ અનુક્રમે પરવલયનું શિરોબિંદુ અને નાભિ હોય,તો તેનું સમીકરણ શું થાય?
A
$x^2 + 12y = 72$
B
$x^2 - 12y = 72$
C
$y^2 - 12x = 72$
D
$y^2 + 12x = 72$

Solution

(A) આપેલ છે: શિરોબિંદુ $A = (0, 6)$ અને નાભિ $S = (0, 3)$.
શિરોબિંદુ અને નાભિ $y$-અક્ષ પર હોવાથી,પરવલયની અક્ષ $y$-અક્ષ છે.
શિરોબિંદુ અને નાભિ વચ્ચેનું અંતર $a = 6 - 3 = 3$ છે.
નાભિ શિરોબિંદુની નીચે હોવાથી,પરવલય નીચેની તરફ ખુલે છે.
શિરોબિંદુ $(h, k)$ વાળા નીચેની તરફ ખુલતા પરવલયનું પ્રમાણિત સ્વરૂપ $(x - h)^2 = -4a(y - k)$ છે.
અહીં,$(h, k) = (0, 6)$ અને $a = 3$ છે.
આ કિંમતો મૂકતા,આપણને $(x - 0)^2 = -4(3)(y - 6)$ મળે છે.
$x^2 = -12(y - 6)$.
$x^2 = -12y + 72$.
$x^2 + 12y = 72$.
Solution diagram
69
MediumMCQ
પરવલય ${x^2} + 8y - 2x = 7$ ની નિયામિકાનું સમીકરણ શું છે?
A
$y = 3$
B
$y = -3$
C
$y = 2$
D
$y = 0$

Solution

(A) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ ${x^2} + 8y - 2x = 7$ છે.
પદોને ગોઠવતા,${x^2} - 2x = -8y + 7$ મળે.
ડાબી બાજુ પૂર્ણવર્ગ બનાવતા: ${x^2} - 2x + 1 = -8y + 7 + 1$.
આનું સાદું રૂપ ${(x - 1)^2} = -8y + 8$ થાય.
$-8$ સામાન્ય લેતા,${(x - 1)^2} = -8(y - 1)$ મળે.
આને પ્રમાણિત સ્વરૂપ ${(x - h)^2} = -4a(y - k)$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $(h, k) = (1, 1)$ અને $4a = 8$,તેથી $a = 2$ મળે.
નીચેની તરફ ખુલતા પરવલય માટે નિયામિકાનું સમીકરણ $y = k + a$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$y = 1 + 2 = 3$.
તેથી,નિયામિકાનું સમીકરણ $y = 3$ છે.
70
MediumMCQ
પરવલય $2x^2 + 5y - 3x + 4 = 0$ ના અક્ષનું સમીકરણ શું છે?
A
$x = \frac{3}{4}$
B
$y = \frac{3}{4}$
C
$x = -\frac{1}{2}$
D
$x - 3y = 5$

Solution

(A) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ $2x^2 + 5y - 3x + 4 = 0$ છે.
પદોને ગોઠવતા,$2x^2 - 3x = -5y - 4$ મળે.
$2$ વડે ભાગતા,$x^2 - \frac{3}{2}x = -\frac{5}{2}y - 2$ મળે.
ડાબી બાજુ પૂર્ણવર્ગ બનાવતા: $x^2 - \frac{3}{2}x + (\frac{3}{4})^2 = -\frac{5}{2}y - 2 + \frac{9}{16}$.
$(x - \frac{3}{4})^2 = -\frac{5}{2}y - \frac{23}{16}$.
$(x - h)^2 = 4a(y - k)$ સ્વરૂપના પરવલયના અક્ષનું સમીકરણ $x - h = 0$ થાય છે.
તેથી,અક્ષનું સમીકરણ $x - \frac{3}{4} = 0$ છે,જેનો અર્થ $x = \frac{3}{4}$ થાય.
71
MediumMCQ
જો ${x^2} + 6x + 20y - 51 = 0$ હોય,તો પરવલયની ધરી (axis) શું છે?
A
$x + 3 = 0$
B
$x - 3 = 0$
C
$x = 1$
D
$x + 1 = 0$

Solution

(A) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ ${x^2} + 6x + 20y - 51 = 0$ છે.
પદોને ફરીથી ગોઠવતા:
${x^2} + 6x = -20y + 51$.
ડાબી બાજુએ પૂર્ણવર્ગ બનાવતા:
${x^2} + 6x + 9 = -20y + 51 + 9$.
આનું સાદું રૂપ આપતા:
${(x + 3)^2} = -20y + 60$.
જમણી બાજુએ $-20$ સામાન્ય લેતા:
${(x + 3)^2} = -20(y - 3)$.
આને પ્રમાણિત સ્વરૂપ ${(x - h)^2} = 4a(y - k)$ સાથે સરખાવતા,પરવલયની ધરી $x - h = 0$ દ્વારા મળે છે.
અહીં,$h = -3$ છે,તેથી ધરી $x + 3 = 0$ છે.
72
MediumMCQ
પરવલય $y = x^2 - x$ માટે $x = 1$ બિંદુએ સ્પર્શકનું સમીકરણ શું છે?
A
$y = -x - 1$
B
$y = -x + 1$
C
$y = x + 1$
D
$y = x - 1$

Solution

(D) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ $y = x^2 - x$ છે.
$x = 1$ માટે,$y$-યામ $y = (1)^2 - 1 = 0$ થાય. તેથી,સ્પર્શબિંદુ $(1, 0)$ છે.
સ્પર્શકનો ઢાળ શોધવા માટે,$y$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા: $\frac{dy}{dx} = 2x - 1$.
$x = 1$ આગળ વિકલિતનું મૂલ્ય: $\left( \frac{dy}{dx} \right)_{x=1} = 2(1) - 1 = 1$.
રેખાના બિંદુ-ઢાળ સ્વરૂપ $y - y_1 = m(x - x_1)$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $m = 1$ અને $(x_1, y_1) = (1, 0)$:
$y - 0 = 1(x - 1)$
$y = x - 1$.
73
MediumMCQ
પરવલય ${y^2} + 4x + 2y - 8 = 0$ ના લેટસ રેક્ટમ (latus rectum) અને અક્ષનું છેદબિંદુ કયું છે?
A
$(5/4, -1)$
B
$(9/4, -1)$
C
$(7/2, 5/2)$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) પરવલયના લેટસ રેક્ટમ અને અક્ષનું છેદબિંદુ એ તેનું નાભિ (focus) છે.
આપેલ પરવલયનું સમીકરણ: ${y^2} + 4x + 2y - 8 = 0$.
$y$ માટે પૂર્ણવર્ગ બનાવવા માટે પદોને ગોઠવતા:
${y^2} + 2y = -4x + 8$
${y^2} + 2y + 1 = -4x + 8 + 1$
${(y + 1)^2} = -4x + 9$
${(y + 1)^2} = -4(x - 9/4)$.
આને પ્રમાણિત સ્વરૂપ ${(y - k)^2} = 4a(x - h)$ સાથે સરખાવતા,આપણને $h = 9/4$,$k = -1$ અને $4a = -4$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $a = -1$.
પરવલયનું નાભિ $(h + a, k)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા: $(9/4 - 1, -1) = (5/4, -1)$.
74
MediumMCQ
પરવલય $y^2 = 2x$ ને સ્પર્શક $18x - 6y + 1 = 0$ નું સ્પર્શબિંદુ કયું છે?
A
$\left( \frac{-1}{18}, \frac{-1}{3} \right)$
B
$\left( \frac{-1}{18}, \frac{1}{3} \right)$
C
$\left( \frac{1}{18}, \frac{-1}{3} \right)$
D
$\left( \frac{1}{18}, \frac{1}{3} \right)$

Solution

(D) ધારો કે સ્પર્શબિંદુ $(h, k)$ છે.
બિંદુ $(h, k)$ પરવલય $y^2 = 2x$ પર હોવાથી,$k^2 = 2h$ થાય.
પરવલય $y^2 = 4ax$ ના $(h, k)$ બિંદુએ સ્પર્શકનું સમીકરણ $ky = 2a(x + h)$ છે.
અહીં,$4a = 2$,તેથી $a = \frac{1}{2}$.
આમ,સ્પર્શકનું સમીકરણ $ky = 1(x + h)$ અથવા $x - ky + h = 0$ થાય.
આ સમીકરણને આપેલ સ્પર્શક $18x - 6y + 1 = 0$ સાથે સરખાવતા:
$\frac{1}{18} = \frac{-k}{-6} = \frac{h}{1}$.
$\frac{1}{18} = \frac{k}{6}$ પરથી $k = \frac{6}{18} = \frac{1}{3}$ મળે.
$\frac{1}{18} = h$ પરથી $h = \frac{1}{18}$ મળે.
તેથી,સ્પર્શબિંદુ $\left( \frac{1}{18}, \frac{1}{3} \right)$ છે.
75
EasyMCQ
રેખા $lx + my + n = 0$ એ પરવલય $y^2 = 4ax$ ને સ્પર્શશે,જો
A
$mn = al^2$
B
$lm = an^2$
C
$ln = am^2$
D
$mn = al$

Solution

(C) આપેલ રેખા $lx + my + n = 0$ છે,જેને $y = -\frac{l}{m}x - \frac{n}{m}$ તરીકે લખી શકાય.
રેખા $y = mx + c$ એ પરવલય $y^2 = 4ax$ ને સ્પર્શક હોય તેની શરત $c = \frac{a}{m}$ છે.
અહીં,રેખાનો ઢાળ $M = -\frac{l}{m}$ છે અને અંતઃખંડ $C = -\frac{n}{m}$ છે.
આ કિંમતોને $C = \frac{a}{M}$ શરતમાં મૂકતા:
$-\frac{n}{m} = \frac{a}{-l/m}$
$-\frac{n}{m} = -\frac{am}{l}$
$ln = am^2$.
76
DifficultMCQ
રેખા $x \cos \alpha + y \sin \alpha = p$ એ પરવલય $y^2 = 4a(x + a)$ ને સ્પર્શશે જો:
A
$p \cos \alpha + a = 0$
B
$p \cos \alpha - a = 0$
C
$a \cos \alpha + p = 0$
D
$a \cos \alpha - p = 0$

Solution

(A) રેખાનું સમીકરણ $x \cos \alpha + y \sin \alpha - p = 0$ છે.
પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 4a(x + a)$ છે.
રેખા $y = mx + c$ એ પરવલય $y^2 = 4a(x+a)$ ને સ્પર્શવાની શરત $c = \frac{a}{m} + am$ છે.
રેખાને $y = -x \cot \alpha + p \csc \alpha$ સ્વરૂપમાં લખતા,$m = -\cot \alpha$ અને $c = p \csc \alpha$ મળે.
શરતમાં કિંમતો મૂકતા: $p \csc \alpha = \frac{a}{-\cot \alpha} + a(-\cot \alpha)$.
સાદું રૂપ આપતા: $p \csc \alpha = -a \tan \alpha - a \cot \alpha = -\frac{a}{\sin \alpha \cos \alpha}$.
તેથી,$p = -\frac{a}{\cos \alpha}$,એટલે કે $p \cos \alpha + a = 0$.
77
EasyMCQ
$x$-અક્ષ સાથે $\theta$ ખૂણો બનાવતા પરવલય $y^2 = 4ax$ ના સ્પર્શકનું સમીકરણ શું છે?
A
$y = x \cot \theta + a \tan \theta$
B
$x = y \tan \theta + a \cot \theta$
C
$y = x \tan \theta + a \cot \theta$
D
આમાંથી કોઈ પણ નહીં

Solution

(C) સ્પર્શક રેખાનો ઢાળ $m = \tan \theta$ છે.
$m$ ઢાળ ધરાવતા પરવલય $y^2 = 4ax$ ના સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = mx + \frac{a}{m}$ છે.
સમીકરણમાં $m = \tan \theta$ મૂકતા,આપણને મળે છે:
$y = x \tan \theta + \frac{a}{\tan \theta}$.
કારણ કે $\frac{1}{\tan \theta} = \cot \theta$,તેથી સમીકરણ:
$y = x \tan \theta + a \cot \theta$ થાય છે.
78
MediumMCQ
પરવલય $y^2 = 4x + 5$ ને સમાંતર અને રેખા $y = 2x + 7$ ને સમાંતર સ્પર્શકનું સમીકરણ શું છે?
A
$2x - y - 3 = 0$
B
$2x - y + 3 = 0$
C
$2x + y + 3 = 0$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ પરવલય $y^2 = 4(x + \frac{5}{4})$ છે.
તેને $Y^2 = 4aX$ સાથે સરખાવતા,$a = 1$,$Y = y$,અને $X = x + \frac{5}{4}$ મળે છે.
રેખા $y = 2x + 7$ નો ઢાળ $m = 2$ છે.
પરવલય $Y^2 = 4aX$ માટે $m$ ઢાળવાળા સ્પર્શકનું સમીકરણ $Y = mX + \frac{a}{m}$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$y = 2(x + \frac{5}{4}) + \frac{1}{2}$ મળે છે.
$y = 2x + \frac{5}{2} + \frac{1}{2}$.
$y = 2x + 3$.
આમ,સ્પર્શકનું સમીકરણ $2x - y + 3 = 0$ છે.
79
EasyMCQ
પરવલય $y^2 = 4ax$ ને સ્પર્શક જે $x$-અક્ષ સાથે $60^\circ$ નો ખૂણો બનાવે છે,તેનો સ્પર્શબિંદુ છે:
A
$\left( \frac{a}{3}, \frac{2a}{\sqrt{3}} \right)$
B
$\left( \frac{2a}{\sqrt{3}}, \frac{a}{3} \right)$
C
$\left( \frac{a}{\sqrt{3}}, \frac{2a}{3} \right)$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) સ્પર્શકનો ઢાળ $m = \tan(60^\circ) = \sqrt{3}$ છે.
પરવલય $y^2 = 4ax$ માટે $(x_1, y_1)$ બિંદુએ સ્પર્શકનું સમીકરણ $yy_1 = 2a(x + x_1)$ છે.
આ સ્પર્શકનો ઢાળ $m = \frac{2a}{y_1}$ છે.
ઢાળને સરખાવતા: $\sqrt{3} = \frac{2a}{y_1} \implies y_1 = \frac{2a}{\sqrt{3}}$.
બિંદુ $(x_1, y_1)$ પરવલય $y^2 = 4ax$ પર હોવાથી,$y_1^2 = 4ax_1$ મળે.
$y_1$ ની કિંમત મૂકતા: $\left( \frac{2a}{\sqrt{3}} \right)^2 = 4ax_1 \implies \frac{4a^2}{3} = 4ax_1 \implies x_1 = \frac{a}{3}$.
આમ,સ્પર્શબિંદુ $\left( \frac{a}{3}, \frac{2a}{\sqrt{3}} \right)$ છે.
80
EasyMCQ
સીધી રેખા $y = 2x + \lambda$ એ પરવલય $y^2 = 2x$ ને મળતી નથી,જો
A
$\lambda < \frac{1}{4}$
B
$\lambda > \frac{1}{4}$
C
$\lambda = 4$
D
$\lambda = 1$

Solution

(B) આપેલ રેખા $y = 2x + \lambda$ છે અને પરવલય $y^2 = 2x$ છે.
પરવલયના સમીકરણમાં $y = 2x + \lambda$ મૂકતા: $(2x + \lambda)^2 = 2x$.
$4x^2 + 4x\lambda + \lambda^2 = 2x$.
$4x^2 + (4\lambda - 2)x + \lambda^2 = 0$.
રેખા પરવલયને ન મળે તે માટે,વિવેચક $D$ એ $0$ કરતા ઓછો હોવો જોઈએ.
$D = (4\lambda - 2)^2 - 4(4)(\lambda^2) < 0$.
$16\lambda^2 - 16\lambda + 4 - 16\lambda^2 < 0$.
$-16\lambda + 4 < 0$.
$16\lambda > 4$.
$\lambda > \frac{4}{16} = \frac{1}{4}$.
81
EasyMCQ
પરવલય $y^2 = 4ax$ માટે બિંદુ $P(t)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ શું છે,જ્યાં $t$ એ કોઈ પ્રાચલ (parameter) છે?
A
$yt = x + at^2$
B
$y = xt + at^2$
C
$y = xt + \frac{a}{t}$
D
$y = tx$

Solution

(A) પરવલય $y^2 = 4ax$ પરના કોઈપણ બિંદુ $P$ ના યામ પ્રાચલ $t$ ના સ્વરૂપમાં $(at^2, 2at)$ છે.
પરવલય $y^2 = 4ax$ ના બિંદુ $(x_1, y_1)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $yy_1 = 2a(x + x_1)$ છે.
$x_1 = at^2$ અને $y_1 = 2at$ ને સમીકરણમાં મૂકતા:
$y(2at) = 2a(x + at^2)$
બંને બાજુ $2a$ વડે ભાગતા:
$yt = x + at^2$.
82
EasyMCQ
રેખા $y = 2x + c$ એ પરવલય $y^2 = 16x$ નો સ્પર્શક હોય,તો $c$ ની કિંમત શું થાય?
A
$ -2 $
B
$ -1 $
C
$ 0 $
D
$ 2 $

Solution

(D) પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 16x$ છે. તેને $y^2 = 4ax$ સાથે સરખાવતા,$4a = 16$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $a = 4$.
રેખા $y = mx + c$ એ પરવલય $y^2 = 4ax$ નો સ્પર્શક હોય જો $c = \frac{a}{m}$ થાય.
અહીં,$m = 2$ અને $a = 4$ છે.
આ કિંમતો મૂકતા,$c = \frac{4}{2} = 2$ મળે છે.
83
EasyMCQ
રેખા $y = mx + 1$ એ પરવલય $y^2 = 4x$ નો સ્પર્શક હોય,તો
A
$m = 1$
B
$m = 2$
C
$m = 4$
D
$m = 3$

Solution

(A) પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 4ax$ છે,જ્યાં $4a = 4$,તેથી $a = 1$ મળે.
રેખા $y = mx + c$ એ પરવલય $y^2 = 4ax$ નો સ્પર્શક હોવાની શરત $c = \frac{a}{m}$ છે.
આપેલ રેખા $y = mx + 1$ માટે,$c = 1$ છે.
શરતમાં કિંમતો મૂકતા: $1 = \frac{1}{m}$.
તેથી,$m = 1$ મળે.
84
MediumMCQ
વક્રો $y^2 = 4x$ અને $x^2 = 32y$ વચ્ચે બિંદુ $(16, 8)$ આગળ છેદનકોણ કેટલો છે?
A
$\tan^{-1}\left(\frac{3}{5}\right)$
B
$\tan^{-1}\left(\frac{4}{5}\right)$
C
$\pi$
D
$\frac{\pi}{2}$

Solution

(A) આપેલ વક્રો $y^2 = 4x$ અને $x^2 = 32y$ છે.
$y^2 = 4x$ માટે,$x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા,$2y \frac{dy}{dx} = 4$,તેથી $\frac{dy}{dx} = \frac{2}{y}$. બિંદુ $(16, 8)$ આગળ,$m_1 = \frac{2}{8} = \frac{1}{4}$.
$x^2 = 32y$ માટે,$x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા,$2x = 32 \frac{dy}{dx}$,તેથી $\frac{dy}{dx} = \frac{x}{16}$. બિંદુ $(16, 8)$ આગળ,$m_2 = \frac{16}{16} = 1$.
વક્રો વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ એ $\tan \theta = \left| \frac{m_2 - m_1}{1 + m_1 m_2} \right|$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા,$\tan \theta = \left| \frac{1 - 1/4}{1 + (1)(1/4)} \right| = \left| \frac{3/4}{5/4} \right| = \frac{3}{5}$.
તેથી,$\theta = \tan^{-1}\left(\frac{3}{5}\right)$.
85
DifficultMCQ
પરવલય $y^2 = 4ax$ ના નાભિમાંથી સ્પર્શક પર દોરેલા લંબના પાદનો બિંદુપથ શું છે?
A
$x = 0$
B
$y = 0$
C
$y^2 = 2a(x + a)$
D
$x^2 + y^2 = a^2$

Solution

(A) પરવલય $y^2 = 4ax$ ના કોઈપણ સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = mx + \frac{a}{m}$ છે,જ્યાં $m$ એ ઢાળ છે.
નાભિ $(a, 0)$ માંથી પસાર થતી અને સ્પર્શકને લંબ રેખાનો ઢાળ $-\frac{1}{m}$ છે.
આ લંબ રેખાનું સમીકરણ $y - 0 = -\frac{1}{m}(x - a)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $y = -\frac{x}{m} + \frac{a}{m}$ થાય છે.
લંબના પાદનો બિંદુપથ શોધવા માટે,આપણે બંને સમીકરણોમાંથી $m$ નો લોપ કરીએ:
$1) \ y = mx + \frac{a}{m} \implies my = m^2x + a$
$2) \ y = -\frac{x}{m} + \frac{a}{m} \implies my = -x + a$
$my$ ની બંને કિંમતો સરખાવતા:
$m^2x + a = -x + a$
$m^2x = -x$
$x(m^2 + 1) = 0$
વાસ્તવિક $m$ માટે $m^2 + 1 \neq 0$ હોવાથી,$x = 0$ મળે છે.
આમ,બિંદુપથ એ શિરોબિંદુ આગળનો સ્પર્શક છે,જે $y$-અક્ષ છે,એટલે કે $x = 0$.
86
MediumMCQ
જો સીધી રેખા $x + y = 1$ એ પરવલય $y^2 - y + x = 0$ ને સ્પર્શતી હોય,તો સ્પર્શબિંદુના યામ શોધો.
A
$(1, 1)$
B
$(\frac{1}{2}, \frac{1}{2})$
C
$(0, 1)$
D
$(1, 0)$

Solution

(C) સ્પર્શક રેખા $x + y = 1$ નો ઢાળ $m = -1$ છે.
પરવલય $y^2 - y + x = 0$ માટે,કોઈપણ બિંદુ $(h, k)$ પર સ્પર્શકનો ઢાળ શોધવા માટે $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$2y \frac{dy}{dx} - \frac{dy}{dx} + 1 = 0$
$\frac{dy}{dx}(2y - 1) = -1$
$\frac{dy}{dx} = \frac{-1}{2y - 1}$
સ્પર્શબિંદુ $(h, k)$ પર,સ્પર્શકનો ઢાળ રેખાના ઢાળ જેટલો હોવો જોઈએ:
$\frac{-1}{2k - 1} = -1$
$2k - 1 = 1$
$2k = 2$
$k = 1$
બિંદુ $(h, k)$ એ રેખા $x + y = 1$ પર હોવાથી,$k = 1$ મૂકતા:
$h + 1 = 1$
$h = 0$
આમ,સ્પર્શબિંદુ $(0, 1)$ છે.
87
MediumMCQ
જો રેખા $y = mx + c$ એ પરવલય $y^2 = 4a(x + a)$ નો સ્પર્શક હોય,તો $ma + \frac{a}{m}$ ની કિંમત શું થાય?
A
$c$
B
$2c$
C
$-c$
D
$3c$

Solution

(A) પ્રમાણિત પરવલય $y^2 = 4ax$ માટે $m$ ઢાળવાળા સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = mx + \frac{a}{m}$ છે.
આપેલ પરવલય $y^2 = 4a(x + a)$ છે.
ઉગમબિંદુને $(-a, 0)$ પર ખસેડતા,સમીકરણ $Y^2 = 4aX$ બને છે,જ્યાં $Y = y$ અને $X = x + a$ છે.
$Y^2 = 4aX$ નો સ્પર્શક $Y = mX + \frac{a}{m}$ છે.
$Y = y$ અને $X = x + a$ પાછા મૂકતા,આપણને $y = m(x + a) + \frac{a}{m}$ મળે છે.
આનું વિસ્તરણ કરતા,$y = mx + ma + \frac{a}{m}$ મળે છે.
આને આપેલ રેખા $y = mx + c$ સાથે સરખાવતા,આપણને $c = ma + \frac{a}{m}$ મળે છે.
તેથી,$ma + \frac{a}{m} = c$.
88
MediumMCQ
પરવલય $y^2 = 8x$ નો સ્પર્શક,રેખા $y = 3x + 5$ સાથે $45^\circ$ નો ખૂણો બનાવે છે,તો સ્પર્શકનું સમીકરણ શોધો.
A
$2x + y - 1 = 0$
B
$x + 2y - 1 = 0$
C
$2x + y + 1 = 0$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 8x$ છે,તેથી $4a = 8$,જે $a = 2$ આપે છે.
રેખા $y = 3x + 5$ નો ઢાળ $m_1 = 3$ છે.
ધારો કે સ્પર્શકનો ઢાળ $m$ છે. સ્પર્શક અને રેખા વચ્ચેનો ખૂણો $45^\circ$ હોવાથી,$\tan 45^\circ = |\frac{m - m_1}{1 + m \cdot m_1}|$ મળે.
$1 = |\frac{m - 3}{1 + 3m}|$.
આ બે કિસ્સાઓ આપે છે:
કિસ્સો $1$: $\frac{m - 3}{1 + 3m} = 1 \implies m = -2$.
કિસ્સો $2$: $\frac{m - 3}{1 + 3m} = -1 \implies m = \frac{1}{2}$.
$y^2 = 4ax$ માટે સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = mx + \frac{a}{m}$ છે.
$m = -2$ માટે: $y = -2x - 1 \implies 2x + y + 1 = 0$.
$m = \frac{1}{2}$ માટે: $y = \frac{1}{2}x + 4 \implies x - 2y + 8 = 0$.
આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,$2x + y + 1 = 0$ એ સાચું સમીકરણ છે.
89
EasyMCQ
પરવલય $y^2 = 4ax$ ના નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ આગળ દોરેલા સ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો થાય?
A
$\frac{\pi}{3}$
B
$\frac{2\pi}{3}$
C
$\frac{\pi}{4}$
D
$\frac{\pi}{2}$

Solution

(D) પરવલય $y^2 = 4ax$ ના નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ $(a, 2a)$ અને $(a, -2a)$ છે.
બિંદુ $(x_1, y_1)$ આગળ પરવલય $y^2 = 4ax$ ના સ્પર્શકનું સમીકરણ $yy_1 = 2a(x + x_1)$ છે.
બિંદુ $(a, 2a)$ માટે,સ્પર્શક $y(2a) = 2a(x + a)$ એટલે કે $y = x + a$ થાય. જેનો ઢાળ $m_1 = 1$ છે.
બિંદુ $(a, -2a)$ માટે,સ્પર્શક $y(-2a) = 2a(x + a)$ એટલે કે $y = -(x + a)$ થાય. જેનો ઢાળ $m_2 = -1$ છે.
અહીં $m_1 \times m_2 = 1 \times (-1) = -1$ હોવાથી,સ્પર્શકો પરસ્પર લંબ છે.
તેથી,તેમની વચ્ચેનો ખૂણો $\frac{\pi}{2}$ છે.
90
DifficultMCQ
રેખા $y = mx + c$ એ પરવલય $x^2 = 4ay$ ને સ્પર્શે છે જો:
A
$c = -am$
B
$c = -a/m$
C
$c = -am^2$
D
$c = a/m^2$

Solution

(C) આપેલ રેખા $y = mx + c$ અને પરવલય $x^2 = 4ay$ છે.
રેખાના સમીકરણમાંથી $y$ ની કિંમત પરવલયના સમીકરણમાં મૂકતા:
$x^2 = 4a(mx + c)$
$x^2 - 4amx - 4ac = 0$
રેખા પરવલયને સ્પર્શતી હોવાથી,આ દ્વિઘાત સમીકરણનો વિવેચક શૂન્ય હોવો જોઈએ $(D = 0)$:
$B^2 - 4AC = 0$
$(-4am)^2 - 4(1)(-4ac) = 0$
$16a^2m^2 + 16ac = 0$
$16a$ વડે ભાગતા ($a \neq 0$ ધારીને):
$am^2 + c = 0$
$c = -am^2$
91
EasyMCQ
પરવલય $x^2 = 4ay$ ને લંબ સ્પર્શકોના છેદબિંદુનો બિંદુપથ શું છે?
A
પરવલયની અક્ષ
B
પરવલયની નિયામિકા
C
પરવલયની નાભિસ્થ જીવા
D
પરવલયના શિરોબિંદુ આગળનો સ્પર્શક

Solution

(B) $x^2 = 4ay$ સ્વરૂપના પરવલય માટે,નાભિસ્થ જીવાના અંત્યબિંદુઓ આગળ દોરેલા સ્પર્શકો એકબીજાને લંબ હોય છે.
તેથી,કોઈપણ પરવલય માટે પરસ્પર લંબ સ્પર્શકોના છેદબિંદુનો બિંદુપથ તેની નિયામિકા (Directrix) હોય છે.
પરવલય $x^2 = 4ay$ માટે,નિયામિકાનું સમીકરણ $y = -a$ છે.
92
MediumMCQ
ઉગમબિંદુમાંથી પરવલય $y^2 = 4a(x - a)$ પર દોરેલા સ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો ............... $^\circ$ છે.
A
$90$
B
$30$
C
$\tan^{-1}(\frac{1}{2})$
D
$45$

Solution

(A) ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી કોઈપણ રેખા $y = mx$ છે.
આ રેખા પરવલય $y^2 = 4a(x - a)$ નો સ્પર્શક હોવાથી,$y = mx$ ને સમીકરણમાં મૂકતા:
$(mx)^2 = 4a(x - a)$
$m^2x^2 - 4ax + 4a^2 = 0$
રેખા સ્પર્શક હોવા માટે,આ દ્વિઘાત સમીકરણના બીજ સમાન હોવા જોઈએ,તેથી વિવેચક $D = 0$:
$(-4a)^2 - 4(m^2)(4a^2) = 0$
$16a^2 - 16a^2m^2 = 0$
$16a^2(1 - m^2) = 0$
$a \neq 0$ હોવાથી,$1 - m^2 = 0$,જેનો અર્થ છે કે $m^2 = 1$,તેથી $m = 1$ અથવા $m = -1$.
બે સ્પર્શકોના ઢાળ $m_1 = 1$ અને $m_2 = -1$ છે.
$m_1 \times m_2 = 1 \times (-1) = -1$ હોવાથી,સ્પર્શકો એકબીજાને લંબ છે.
તેથી,સ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો $90^\circ$ છે.
93
EasyMCQ
જો રેખા $x = my + k$ એ પરવલય $x^2 = 4ay$ ને સ્પર્શતી હોય,તો $k = $
A
$a/m$
B
$am$
C
$am^2$
D
$-am^2$

Solution

(A) આપેલ રેખાનું સમીકરણ $x = my + k$ છે,જેને $x - my = k$ તરીકે લખી શકાય.
પરવલયના સમીકરણ $x^2 = 4ay$ માં $x = my + k$ મૂકતા:
$(my + k)^2 = 4ay$
$m^2y^2 + 2mky + k^2 = 4ay$
$m^2y^2 + (2mk - 4a)y + k^2 = 0$
રેખા પરવલયને સ્પર્શતી હોવાથી,આ દ્વિઘાત સમીકરણનો વિવેચક શૂન્ય હોવો જોઈએ:
$D = (2mk - 4a)^2 - 4(m^2)(k^2) = 0$
$4m^2k^2 - 16amk + 16a^2 - 4m^2k^2 = 0$
$-16amk + 16a^2 = 0$
$16amk = 16a^2$
$k = a/m$
94
DifficultMCQ
જો ${y_1}$ અને ${y_2}$ એ પરવલય ${y^2 = 4ax}$ પરના બે બિંદુઓ $P$ અને $Q$ ના યામ (ordinates) હોય અને ${y_3}$ એ $P$ અને $Q$ આગળના સ્પર્શકોના છેદબિંદુનો યામ હોય,તો:
A
${y_1}, {y_2}, {y_3}$ એ $A.P.$ માં છે.
B
${y_1}, {y_3}, {y_2}$ એ $A.P.$ માં છે.
C
${y_1}, {y_2}, {y_3}$ એ $G.P.$ માં છે.
D
${y_1}, {y_3}, {y_2}$ એ $G.P.$ માં છે.

Solution

(B) ધારો કે પરવલય $y^2 = 4ax$ પરના બિંદુઓ $P$ અને $Q$ ના યામ $(at_1^2, 2at_1)$ અને $(at_2^2, 2at_2)$ છે.
તેથી,યામ ${y_1 = 2at_1}$ અને ${y_2 = 2at_2}$ છે.
$P$ અને $Q$ આગળના સ્પર્શકોનું છેદબિંદુ $(at_1t_2, a(t_1 + t_2))$ છે.
તેથી,છેદબિંદુનો યામ ${y_3 = a(t_1 + t_2)}$ છે.
$t_1 = \frac{y_1}{2a}$ અને $t_2 = \frac{y_2}{2a}$ ને $y_3$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
${y_3 = a \left( \frac{y_1}{2a} + \frac{y_2}{2a} \right) = \frac{y_1 + y_2}{2}}$.
આ દર્શાવે છે કે $2y_3 = y_1 + y_2$,જેનો અર્થ છે કે ${y_1, y_3, y_2}$ એ $A.P.$ માં છે.
95
MediumMCQ
બે પરવલયો $y^2 = 4x$ અને $x^2 = 4y$ એક બિંદુ $P$ પર છેદે છે,જેનો યામ (abscissa) શૂન્ય નથી,તો
A
તેઓ બંને $P$ પર એકબીજાને સ્પર્શે છે
B
તેઓ $P$ પર કાટખૂણે છેદે છે
C
$P$ પર દરેક વક્રના સ્પર્શકો $x$-અક્ષ સાથે કોટિકોણ (complementary angles) બનાવે છે
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) $x^2 = 4y$ અને $y^2 = 4x$ ઉકેલતા,આપણને $x = 0, y = 0$ અને $x = 4, y = 4$ મળે છે.
યામ શૂન્ય ન હોવાથી,બિંદુ $P$ એ $(4, 4)$ છે.
$(4, 4)$ પર $y^2 = 4x$ ના સ્પર્શકનું સમીકરણ $y(4) = 2(x + 4)$ છે,જે $2x - y + 4 = 0$ (ઢાળ $m_1 = 2$) માં પરિણમે છે.
$(4, 4)$ પર $x^2 = 4y$ ના સ્પર્શકનું સમીકરણ $x(4) = 2(y + 4)$ છે,જે $x - 2y + 4 = 0$ (ઢાળ $m_2 = 1/2$) માં પરિણમે છે.
ધારો કે $\theta_1$ અને $\theta_2$ એ સ્પર્શકો $x$-અક્ષ સાથે બનાવેલા ખૂણા છે. તો $\tan \theta_1 = 2$ અને $\tan \theta_2 = 1/2$.
કારણ કે $\tan \theta_1 = \cot \theta_2 = \tan(90^\circ - \theta_2)$,તેથી $\theta_1 = 90^\circ - \theta_2$,અથવા $\theta_1 + \theta_2 = 90^\circ$.
આમ,સ્પર્શકો $x$-અક્ષ સાથે કોટિકોણ બનાવે છે.
96
EasyMCQ
રેખા $y = 2x + c$ એ પરવલય $y^2 = 4x$ ને સ્પર્શક હોય,તો $c = $
A
$ - \frac{1}{2}$
B
$\frac{1}{2}$
C
$\frac{1}{3}$
D
$4$

Solution

(B) પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 4x$ છે. તેને $y^2 = 4ax$ સાથે સરખાવતા,આપણને $a = 1$ મળે છે.
રેખાનું સમીકરણ $y = 2x + c$ છે,જે $y = mx + c$ સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં $m = 2$ છે.
રેખા $y = mx + c$ એ પરવલય $y^2 = 4ax$ ને સ્પર્શક હોય તેની શરત $c = \frac{a}{m}$ છે.
$a = 1$ અને $m = 2$ ની કિંમતો મૂકતા,આપણને $c = \frac{1}{2}$ મળે છે.
97
DifficultMCQ
જે શરત માટે સીધી રેખા $y = mx + c$ એ પરવલય $y^2 = 4ax$ ને સ્પર્શે છે તે
A
$c = a/m$
B
$c = m/a$
C
$m = a^2c$
D
$m = ac^2$

Solution

(A) પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 4ax$ છે.
$y = mx + c$ ને પરવલયના સમીકરણમાં મૂકતા:
$(mx + c)^2 = 4ax$
$m^2x^2 + 2mcx + c^2 - 4ax = 0$
$m^2x^2 + (2mc - 4a)x + c^2 = 0$.
રેખા પરવલયને સ્પર્શે તે માટે,આ દ્વિઘાત સમીકરણનો વિવેચક શૂન્ય હોવો જોઈએ:
$D = (2mc - 4a)^2 - 4(m^2)(c^2) = 0$
$4m^2c^2 - 16amc + 16a^2 - 4m^2c^2 = 0$
$-16amc + 16a^2 = 0$
$16a^2 = 16amc$
$a = mc$
$c = a/m$.
આમ,સાચી શરત $c = a/m$ છે.
98
EasyMCQ
જો પરવલય $y^2 = 4ax$ એ બિંદુ $(1, -2)$ માંથી પસાર થતું હોય,તો આ બિંદુએ સ્પર્શકનું સમીકરણ શું થાય?
A
$x + y - 1 = 0$
B
$x - y - 1 = 0$
C
$x + y + 1 = 0$
D
$x - y + 1 = 0$

Solution

(C) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 4ax$ છે.
તે બિંદુ $(1, -2)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $x = 1$ અને $y = -2$ મૂકતા:
$(-2)^2 = 4a(1)$
$4 = 4a$
$\Rightarrow a = 1$.
હવે,પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 4x$ છે.
પરવલય $y^2 = 4ax$ માટે બિંદુ $(x_1, y_1)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $yy_1 = 2a(x + x_1)$ છે.
$a = 1$,$x_1 = 1$,અને $y_1 = -2$ મૂકતા:
$y(-2) = 2(1)(x + 1)$
$-2y = 2(x + 1)$
$-y = x + 1$
$x + y + 1 = 0$.
આમ,માંગેલ સ્પર્શક $x + y + 1 = 0$ છે.
99
EasyMCQ
પરવલય $y^2 = 16x$ ને સ્પર્શકનું સમીકરણ,જે રેખા $y = 3x + 7$ ને લંબ હોય,તે શોધો.
A
$y - 3x + 4 = 0$
B
$3y - x + 36 = 0$
C
$3y + x - 36 = 0$
D
$3y + x + 36 = 0$

Solution

(D) આપેલ રેખા $y = 3x + 7$ નો ઢાળ $m_1 = 3$ છે.
સ્પર્શક આ રેખાને લંબ હોવાથી,તેનો ઢાળ $m$ એ $m \times m_1 = -1$ શરતનું પાલન કરે છે,તેથી $m = -\frac{1}{3}$.
પરવલય $y^2 = 4ax$ માટે $m$ ઢાળવાળા સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = mx + \frac{a}{m}$ છે.
$y^2 = 16x$ ને $y^2 = 4ax$ સાથે સરખાવતા,$4a = 16$,તેથી $a = 4$.
$a = 4$ અને $m = -\frac{1}{3}$ ને સ્પર્શકના સમીકરણમાં મૂકતા:
$y = -\frac{1}{3}x + \frac{4}{-1/3}$
$y = -\frac{1}{3}x - 12$
બંને બાજુ $3$ વડે ગુણતા $3y = -x - 36$,જેનું સાદું રૂપ $x + 3y + 36 = 0$ મળે છે.
100
EasyMCQ
પરવલય $y^2 = 4ax$ ના બિંદુ $(a/t^2, 2a/t)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ શું છે?
A
$ty = x + at^2$
B
$ty = x + a/t^2$
C
$y = tx + a/t$
D
$ty = t^2x + a$

Solution

(D) પરવલય $y^2 = 4ax$ માટે બિંદુ $(x_1, y_1)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $yy_1 = 2a(x + x_1)$ છે.
આપેલ બિંદુ $(x_1, y_1) = (a/t^2, 2a/t)$ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$y(2a/t) = 2a(x + a/t^2)$
$2a$ વડે ભાગતા:
$y/t = x + a/t^2$
$t$ વડે ગુણતા:
$ty = t^2x + a$.

10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola — Parabola · Frequently Asked Questions

1Are these 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.