Gujarati

Maxima and Minima Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Applications of Derivatives · Maxima and Minima

760+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 43 of 760 questions in Gujarati

701
EasyMCQ
જો ઘન વિધેય $f(x)=a x^3+b x^2-\frac{18}{5} x+\frac{19}{10}$ ની મહત્તમ કિંમત $x=-3$ આગળ $10$ હોય અને ન્યૂનતમ કિંમત $x=2$ આગળ $\frac{-5}{2}$ હોય,તો $f(1)=$
A
$-10$
B
$\frac{-6}{5}$
C
$6$
D
$\frac{28}{5}$

Solution

(B) આપેલ વિધેય $f(x)=a x^3+b x^2-\frac{18}{5} x+\frac{19}{10}$ છે.
વિકલન લેતા,$f^{\prime}(x)=3 a x^2+2 b x-\frac{18}{5}$ મળે.
$f(x)$ ને $x=-3$ આગળ મહત્તમ કિંમત હોવાથી,$f^{\prime}(-3)=0$:
$3 a(-3)^2+2 b(-3)-\frac{18}{5}=0 \Rightarrow 27 a-6 b=\frac{18}{5} \Rightarrow 9 a-2 b=\frac{6}{5} \cdots (1)$.
$f(x)$ ને $x=2$ આગળ ન્યૂનતમ કિંમત હોવાથી,$f^{\prime}(2)=0$:
$3 a(2)^2+2 b(2)-\frac{18}{5}=0 \Rightarrow 12 a+4 b=\frac{18}{5} \Rightarrow 6 a+2 b=\frac{9}{5} \cdots (2)$.
સમીકરણ $(1)$ અને $(2)$ નો સરવાળો કરતા:
$(9 a-2 b)+(6 a+2 b)=\frac{6}{5}+\frac{9}{5} \Rightarrow 15 a=\frac{15}{5} \Rightarrow 15 a=3 \Rightarrow a=\frac{1}{5}$.
$a=\frac{1}{5}$ ને સમીકરણ $(2)$ માં મૂકતા:
$6(\frac{1}{5})+2 b=\frac{9}{5} \Rightarrow 2 b=\frac{9}{5}-\frac{6}{5}=\frac{3}{5} \Rightarrow b=\frac{3}{10}$.
આમ,$f(x)=\frac{1}{5} x^3+\frac{3}{10} x^2-\frac{18}{5} x+\frac{19}{10}$ મળે.
$f(1)$ ની ગણતરી કરતા:
$f(1)=\frac{1}{5}(1)^3+\frac{3}{10}(1)^2-\frac{18}{5}(1)+\frac{19}{10} = \frac{2}{10}+\frac{3}{10}-\frac{36}{10}+\frac{19}{10} = \frac{2+3-36+19}{10} = \frac{-12}{10} = \frac{-6}{5}$.
તેથી,$f(1)=\frac{-6}{5}$.
702
EasyMCQ
બધા $x \in \mathbb{R}$ માટે,$f(x) = \frac{x^2+x+1}{x^2-x+1}$ ની ન્યૂનતમ કિંમત $\frac{1}{3}$ અને મહત્તમ કિંમત $3$ અનુક્રમે $l$ અને $m$ પર મળે છે,તો $l+m$ ની કિંમત શોધો:
A
$0$
B
$1$
C
$-1$
D
$2$

Solution

(A) ધારો કે $y = \frac{x^2+x+1}{x^2-x+1}$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ શોધવા માટે,આપણે ભાગાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરીને $y$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$\frac{dy}{dx} = \frac{(x^2-x+1)(2x+1) - (x^2+x+1)(2x-1)}{(x^2-x+1)^2}$
$= \frac{(2x^3 - 2x^2 + 2x + x^2 - x + 1) - (2x^3 + 2x^2 + 2x - x^2 - x - 1)}{(x^2-x+1)^2}$
$= \frac{(2x^3 - x^2 + x + 1) - (2x^3 + x^2 + x - 1)}{(x^2-x+1)^2}$
$= \frac{-2x^2 + 2}{(x^2-x+1)^2} = \frac{2(1-x^2)}{(x^2-x+1)^2}$.
$\frac{dy}{dx} = 0$ લેતા,આપણને $1-x^2 = 0$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $x = 1$ અથવા $x = -1$.
$x = 1$ માટે,$y = \frac{1+1+1}{1-1+1} = 3$ (મહત્તમ કિંમત).
$x = -1$ માટે,$y = \frac{1-1+1}{1+1+1} = \frac{1}{3}$ (ન્યૂનતમ કિંમત).
આમ,ન્યૂનતમ કિંમત $\frac{1}{3}$ એ $l = -1$ પર અને મહત્તમ કિંમત $3$ એ $m = 1$ પર મળે છે.
તેથી,$l+m = -1 + 1 = 0$.
703
EasyMCQ
વિધેય $f(x) = x^3 - 4x^2 + 4x + 3$ જે $[-1, 3]$ પર વ્યાખ્યાયિત છે,તે
A
$x = -1$ આગળ ન્યૂનતમ કિંમત $-6$ ધરાવે છે
B
$x = 3$ આગળ ન્યૂનતમ કિંમત $6$ ધરાવે છે
C
$x = 2$ આગળ ન્યૂનતમ કિંમત $3$ ધરાવે છે
D
$x = 3$ આગળ મહત્તમ કિંમત $9$ ધરાવે છે

Solution

(A) આપેલ છે,$f(x) = x^3 - 4x^2 + 4x + 3$ અંતરાલ $[-1, 3]$ પર.
પ્રથમ,$f'(x) = 0$ લઈને ક્રાંતિક બિંદુઓ શોધો.
$f'(x) = 3x^2 - 8x + 4 = 0$.
$(3x - 2)(x - 2) = 0$,જે $x = \frac{2}{3}$ અને $x = 2$ આપે છે.
બંને બિંદુઓ $[-1, 3]$ અંતરાલમાં છે.
હવે,ક્રાંતિક બિંદુઓ અને અંતિમ બિંદુઓ પર $f(x)$ ની કિંમત શોધો:
$f(-1) = (-1)^3 - 4(-1)^2 + 4(-1) + 3 = -1 - 4 - 4 + 3 = -6$.
$f(\frac{2}{3}) = (\frac{2}{3})^3 - 4(\frac{2}{3})^2 + 4(\frac{2}{3}) + 3 = \frac{8}{27} - \frac{16}{9} + \frac{8}{3} + 3 = \frac{113}{27} \approx 4.18$.
$f(2) = (2)^3 - 4(2)^2 + 4(2) + 3 = 8 - 16 + 8 + 3 = 3$.
$f(3) = (3)^3 - 4(3)^2 + 4(3) + 3 = 27 - 36 + 12 + 3 = 6$.
આ કિંમતોની સરખામણી કરતા: $\{-6, 4.18, 3, 6\}$,ન્યૂનતમ કિંમત $-6$ છે જે $x = -1$ આગળ મળે છે.
704
EasyMCQ
$x \geq 1$ માટે વિધેય $f(x) = 2x^2 - \ln|x|$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{2} + \ln 2$
B
$2$
C
$4$
D
$2 + \ln 2$

Solution

(B) આપેલ વિધેય $f(x) = 2x^2 - \ln|x|$ છે,જ્યાં $x \geq 1$.
$x \geq 1$ હોવાથી,$|x| = x$ થાય,તેથી $f(x) = 2x^2 - \ln x$.
વિકલન કરતા: $f'(x) = 4x - \frac{1}{x}$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ માટે,$f'(x) = 0$ લેતા:
$4x - \frac{1}{x} = 0 \implies 4x^2 = 1 \implies x^2 = \frac{1}{4} \implies x = \pm \frac{1}{2}$.
અહીં પ્રદેશ $x \geq 1$ છે,તેથી અંતરાલ $(1, \infty)$ માં કોઈ ક્રિટિકલ પોઈન્ટ નથી.
વિધેયનું વર્તન તપાસતા: $f'(x) = \frac{4x^2 - 1}{x}$. $x > 1$ માટે,$4x^2 - 1 > 3$,તેથી $f'(x) > 0$.
$x \geq 1$ માટે $f'(x) > 0$ હોવાથી,વિધેય $[1, \infty)$ પર વધતું વિધેય છે.
તેથી,ન્યૂનતમ કિંમત સીમાબિંદુ $x = 1$ પર મળે છે.
$f(1) = 2(1)^2 - \ln(1) = 2 - 0 = 2$.
705
EasyMCQ
ધારો કે $P(x)$ એ $3$ ઘાતવાળી બહુપદી છે જેનું $x=1$ આગળ અંતિમ મૂલ્ય (extreme value) છે. જો $\lim _{x \rightarrow 0}\left(\frac{P(x)+4}{x^2}+2\right)=6$ હોય,તો $\left(\frac{d P}{d x}\right)_{x=\frac{1}{2}}=$
A
$2$
B
$0$
C
$-2$
D
$4$

Solution

(A) ધારો કે $P(x) = ax^3 + bx^2 + cx + d$.
તેથી $P'(x) = 3ax^2 + 2bx + c$.
$P(x)$ ને $x=1$ આગળ અંતિમ મૂલ્ય હોવાથી,$P'(1) = 0$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $3a + 2b + c = 0$ ... $(i)$.
આપેલ છે કે $\lim_{x \rightarrow 0} \left(\frac{P(x)+4}{x^2} + 2\right) = 6$,તેથી $\lim_{x \rightarrow 0} \frac{P(x)+4}{x^2} = 4$.
$P(x)$ ની કિંમત મૂકતા,$\lim_{x \rightarrow 0} \frac{ax^3 + bx^2 + cx + d + 4}{x^2} = 4$.
સીમા (limit) શાંત હોવા માટે,$x^{-2}$ અને $x^{-1}$ ના સહગુણકો શૂન્ય હોવા જોઈએ.
આથી,$d+4 = 0 \Rightarrow d = -4$ અને $c = 0$.
તેથી $\lim_{x \rightarrow 0} (ax + b) = 4 \Rightarrow b = 4$.
સમીકરણ $(i)$ માં $b=4$ અને $c=0$ મૂકતા,$3a + 2(4) + 0 = 0 \Rightarrow 3a = -8 \Rightarrow a = -\frac{8}{3}$.
તેથી,$P(x) = -\frac{8}{3}x^3 + 4x^2 - 4$.
વિકલન $P'(x) = -8x^2 + 8x$ થાય.
$x = \frac{1}{2}$ આગળ કિંમત શોધતા,$P'(\frac{1}{2}) = -8(\frac{1}{4}) + 8(\frac{1}{2}) = -2 + 4 = 2$.
706
MediumMCQ
ધારો કે $f(x) = (x - 3)^{2018}(x - 2)^{2019}, x \in R$. જો $f(\alpha)$ એ $x = \alpha$ પર $f$ ની સાપેક્ષ મહત્તમ કિંમત હોય,તો $2\alpha + 3f(\alpha) =$
A
$\frac{20186}{4037}$
B
$\frac{20186}{4037} - 3 \left( \frac{2018}{4037} \right)^{2018} \left( \frac{2019}{4037} \right)^{2019}$
C
$6$
D
$9$

Solution

(B) આપેલ વિધેય $f(x) = (x - 3)^{2018}(x - 2)^{2019}$ છે.
ગુણાકારનો નિયમ વાપરતા,$f'(x) = 2018(x - 3)^{2017}(x - 2)^{2019} + 2019(x - 3)^{2018}(x - 2)^{2018}$.
સામાન્ય પદો બહાર કાઢતા,$f'(x) = (x - 3)^{2017}(x - 2)^{2018} \{2018(x - 2) + 2019(x - 3)\}$.
કૌંસની અંદરના પદનું સાદું રૂપ આપતા,$2018x - 4036 + 2019x - 6057 = 4037x - 10093$.
આમ,$f'(x) = (x - 3)^{2017}(x - 2)^{2018} \cdot 4037 \left( x - \frac{10093}{4037} \right)$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ $x = 3, 2, \frac{10093}{4037}$ છે.
$x = \alpha = \frac{10093}{4037}$ ની આસપાસ $f'(x)$ ના ચિહ્નની તપાસ કરતા,વિકલન ધનમાંથી ઋણ થાય છે,જે સ્થાનિક મહત્તમ દર્શાવે છે.
$x = \alpha = \frac{10093}{4037}$ પર,$x - 3 = -\frac{2018}{4037}$ અને $x - 2 = \frac{2019}{4037}$ મળે છે.
તેથી,$f(\alpha) = \left( -\frac{2018}{4037} \right)^{2018} \left( \frac{2019}{4037} \right)^{2019} = \left( \frac{2018}{4037} \right)^{2018} \left( \frac{2019}{4037} \right)^{2019}$.
તેથી,$2\alpha + 3f(\alpha) = 2 \left( \frac{10093}{4037} \right) + 3 \left( \frac{2018}{4037} \right)^{2018} \left( \frac{2019}{4037} \right)^{2019} = \frac{20186}{4037} + 3 \left( \frac{2018}{4037} \right)^{2018} \left( \frac{2019}{4037} \right)^{2019}$.
707
EasyMCQ
$2 \ units$ ત્રિજ્યા ધરાવતા અર્ધવર્તુળમાં અંતર્ગત સૌથી મોટા ક્ષેત્રફળવાળા લંબચોરસની નાની બાજુની લંબાઈ કેટલી હશે?
A
$\sqrt{2}$
B
$\sqrt{3}$
C
$\frac{1}{\sqrt{3}}$
D
$\sqrt{2}$

Solution

(A) ધારો કે અર્ધવર્તુળની ત્રિજ્યા $R = 2$ છે. ધારો કે લંબચોરસની લંબાઈ $2x$ અને પહોળાઈ $y$ છે જે અર્ધવર્તુળમાં અંતર્ગત છે.
પાયથાગોરસના પ્રમેય મુજબ,$x^2 + y^2 = R^2 = 2^2 = 4$.
તેથી,$x = \sqrt{4 - y^2}$.
લંબચોરસનું ક્ષેત્રફળ $A = (2x) \times y = 2y \sqrt{4 - y^2}$ છે.
$A$ ને મહત્તમ કરવા માટે,આપણે $A^2 = 4y^2(4 - y^2) = 16y^2 - 4y^4$ ને મહત્તમ કરીએ.
ધારો કે $f(y) = 16y^2 - 4y^4$. $y$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને $f'(y) = 32y - 16y^3$ મળે છે.
$f'(y) = 0$ લેતા,આપણને $16y(2 - y^2) = 0$ મળે છે.
$y > 0$ હોવાથી,$y^2 = 2$,તેથી $y = \sqrt{2}$.
ત્યારબાદ $x = \sqrt{4 - 2} = \sqrt{2}$.
લંબચોરસની બાજુઓ $2x = 2\sqrt{2}$ અને $y = \sqrt{2}$ છે.
આમ,નાની બાજુની લંબાઈ $\sqrt{2}$ છે.
708
EasyMCQ
આપેલ ઘનફળ ધરાવતા એક નક્કર નળાકારનું કુલ પૃષ્ઠફળ ન્યૂનતમ ત્યારે હોય જ્યારે
A
તેની ઊંચાઈ તેની ત્રિજ્યા જેટલી હોય.
B
તેની ઊંચાઈ તેના વ્યાસ જેટલી હોય.
C
તેની ઊંચાઈ તેની ત્રિજ્યાથી સ્વતંત્ર હોય.
D
તેની ઊંચાઈ તેની ત્રિજ્યાના $34$ ગણી હોય.

Solution

(B) ધારો કે નક્કર નળાકારની ઊંચાઈ $h$ અને ત્રિજ્યા $r$ છે.
ઘનફળ $V = \pi r^2 h$ છે,જેનો અર્થ છે કે $h = \frac{V}{\pi r^2}$.
કુલ પૃષ્ઠફળ $S = 2\pi rh + 2\pi r^2$ છે.
$h$ ની કિંમત મૂકતા: $S = 2\pi r \left(\frac{V}{\pi r^2}\right) + 2\pi r^2 = \frac{2V}{r} + 2\pi r^2$.
ન્યૂનતમ પૃષ્ઠફળ માટે,$r$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા: $\frac{dS}{dr} = -\frac{2V}{r^2} + 4\pi r$.
$\frac{dS}{dr} = 0$ લેતા,$4\pi r = \frac{2V}{r^2}$,જેનો અર્થ છે કે $V = 2\pi r^3$.
$V = \pi r^2 h$ ની કિંમત મૂકતા: $\pi r^2 h = 2\pi r^3$,જેનું સાદું રૂપ $h = 2r$ મળે છે.
$2r$ એ વ્યાસ હોવાથી,જ્યારે ઊંચાઈ વ્યાસ જેટલી હોય ત્યારે પૃષ્ઠફળ ન્યૂનતમ થાય છે.
709
MediumMCQ
ધારો કે $f: D \rightarrow R$,$D \subseteq R$,$c \in D$ અને $r$ એ શૂન્યતર વાસ્તવિક સંખ્યા છે. નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો:
$Y$. $c$ એ $f$ નો અંતિમ બિંદુ છે $\Rightarrow c$ એ $rf$ નો અંતિમ બિંદુ છે
$M$. $c$ એ $f$ નો અંતિમ બિંદુ છે $\Rightarrow c$ એ $r+f$ નો અંતિમ બિંદુ છે
નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
માત્ર $Y$ સાચું છે
B
માત્ર $M$ સાચું છે
C
$Y$ અને $M$ બંને સાચા છે
D
$Y$ કે $M$ બંનેમાંથી એક પણ સાચું નથી

Solution

(C) વિકલનીય વિધેય $f$ માટે અંતિમ બિંદુ $c$ એ $f'(c) = 0$ નું પાલન કરે છે.
વિધાન $Y$ માટે: ધારો કે $g(x) = rf(x)$. તો $g'(x) = rf'(x)$. $x=c$ આગળ,$g'(c) = rf'(c) = r(0) = 0$. આમ,$c$ એ $rf$ નું અંતિમ બિંદુ છે.
વિધાન $M$ માટે: ધારો કે $h(x) = r + f(x)$. તો $h'(x) = f'(x)$. $x=c$ આગળ,$h'(c) = f'(c) = 0$. આમ,$c$ એ $r+f$ નું અંતિમ બિંદુ છે.
તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે.
710
MediumMCQ
જો $(\alpha, \beta)$ અને $(\gamma, \delta)$ જ્યાં $\alpha < \gamma$ એ $f(x) = 2x^3 - 15x^2 + 36x - 8$ ના ટર્નિંગ પોઈન્ટ્સ (વળાંક બિંદુઓ) હોય,તો $\alpha - \gamma - \beta + \delta =$
A
$0$
B
$-2$
C
$2$
D
$1$

Solution

(B) આપેલ વિધેય $f(x) = 2x^3 - 15x^2 + 36x - 8$ છે.
વળાંક બિંદુઓ શોધવા માટે,આપણે વિકલન $f'(x)$ શોધીને તેને $0$ સાથે સરખાવીએ:
$f'(x) = 6x^2 - 30x + 36 = 0$.
$6$ વડે ભાગતા,આપણને $x^2 - 5x + 6 = 0$ મળે છે.
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા: $(x - 2)(x - 3) = 0$.
આમ,વળાંક બિંદુઓના $x$-યામ $x = 2$ અને $x = 3$ છે.
$x = 2$ માટે,$f(2) = 2(8) - 15(4) + 36(2) - 8 = 16 - 60 + 72 - 8 = 20$.
$x = 3$ માટે,$f(3) = 2(27) - 15(9) + 36(3) - 8 = 54 - 135 + 108 - 8 = 19$.
આપેલ છે કે $\alpha < \gamma$,તેથી $\alpha = 2$ અને $\gamma = 3$ થાય.
તદનુસાર,$\beta = 20$ અને $\delta = 19$ થાય.
હવે,$\alpha - \gamma - \beta + \delta = 2 - 3 - 20 + 19 = -2$.
711
EasyMCQ
$3 \ cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા ગોળામાં અંતર્ગત મહત્તમ ઘનફળ ધરાવતા નળાકારની ઊંચાઈ ($cm$ માં) કેટલી થાય?
A
$3 \sqrt{3}$
B
$2 \sqrt{3}$
C
$\sqrt{3}$
D
$\sqrt{2}$

Solution

(B) ધારો કે $R$ એ ગોળાની ત્રિજ્યા છે અને $r$ તથા $h$ એ નળાકારની ત્રિજ્યા અને ઊંચાઈ છે.
ગોળા અને અંતર્ગત નળાકારની ભૂમિતિ પરથી,આપણી પાસે સંબંધ છે: $R^2 = r^2 + (h/2)^2$.
આથી,$r^2 = R^2 - h^2/4$.
નળાકારનું ઘનફળ $V = \pi r^2 h = \pi (R^2 - h^2/4) h = \pi R^2 h - \pi h^3/4$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
મહત્તમ ઘનફળ શોધવા માટે,આપણે $V$ નું $h$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ: $\frac{dV}{dh} = \pi R^2 - \frac{3\pi h^2}{4}$.
$\frac{dV}{dh} = 0$ લેતા,આપણને $\pi R^2 = \frac{3\pi h^2}{4}$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $h^2 = \frac{4R^2}{3}$,તેથી $h = \frac{2R}{\sqrt{3}}$.
અહીં $R = 3 \ cm$ આપેલ છે,તેથી $h = \frac{2 \times 3}{\sqrt{3}} = 2 \sqrt{3} \ cm$.
કારણ કે $\frac{d^2V}{dh^2} = -\frac{6\pi h}{4} < 0$ છે,તેથી $h = 2 \sqrt{3} \ cm$ પર ઘનફળ મહત્તમ છે.
Solution diagram
712
EasyMCQ
ધારો કે $f(x) = x^2 e^{-2x}, x > 0$. $f(x)$ ની મહત્તમ કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$\frac{1}{e^2}$
C
$\frac{1}{4e^2}$
D
$\frac{1}{2e}$

Solution

(B) આપેલ વિધેય $f(x) = x^2 e^{-2x}$ છે,જ્યાં $x > 0$.
મહત્તમ કિંમત શોધવા માટે,આપણે પ્રથમ વિકલિત $f'(x)$ શોધીએ:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(x^2) \cdot e^{-2x} + x^2 \cdot \frac{d}{dx}(e^{-2x})$
$f'(x) = 2x e^{-2x} + x^2(-2)e^{-2x}$
$f'(x) = 2x e^{-2x}(1 - x)$
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ માટે $f'(x) = 0$ લેતા:
$2x e^{-2x}(1 - x) = 0$
અહીં $x > 0$ અને $e^{-2x} \neq 0$ હોવાથી,$1 - x = 0$ મળે,એટલે કે $x = 1$.
પ્રથમ વિકલિત કસોટીનો ઉપયોગ કરતા:
$0 < x < 1$ માટે,$f'(x) > 0$ (વિધેય વધતું વિધેય છે).
$x > 1$ માટે,$f'(x) < 0$ (વિધેય ઘટતું વિધેય છે).
આમ,$x = 1$ આગળ $f(x)$ ની મહત્તમ કિંમત મળે છે.
મહત્તમ કિંમત $f(1) = (1)^2 e^{-2(1)} = e^{-2} = \frac{1}{e^2}$ થાય.
Solution diagram
713
EasyMCQ
$y=x^3-3 x^2+5$ ની સ્થાનિક મહત્તમ કિંમત કયા બિંદુએ મળે છે?
A
$x=0$
B
$x=2$
C
$x=1$
D
$x=-1$

Solution

(A) આપેલ છે,$y=x^3-3 x^2+5$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને $\frac{dy}{dx} = 3x^2 - 6x$ મળે છે.
સ્થાનિક મહત્તમ કે સ્થાનિક ન્યૂનતમ કિંમત માટે,આપણે $\frac{dy}{dx} = 0$ લઈએ છીએ.
$3x^2 - 6x = 0 \Rightarrow 3x(x-2) = 0 \Rightarrow x = 0$ અથવા $x = 2$.
હવે,$\frac{dy}{dx}$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં ફરીથી વિકલન કરતા,આપણને $\frac{d^2y}{dx^2} = 6x - 6$ મળે છે.
$x = 0$ આગળ,$\frac{d^2y}{dx^2} = 6(0) - 6 = -6 < 0$.
કારણ કે દ્વિતીય વિકલિત $x = 0$ આગળ ઋણ છે,તેથી $x = 0$ એ સ્થાનિક મહત્તમ બિંદુ છે.
$x = 2$ આગળ,$\frac{d^2y}{dx^2} = 6(2) - 6 = 6 > 0$.
કારણ કે દ્વિતીય વિકલિત $x = 2$ આગળ ધન છે,તેથી $x = 2$ એ સ્થાનિક ન્યૂનતમ બિંદુ છે.
તેથી,સ્થાનિક મહત્તમ કિંમત $x = 0$ આગળ મળે છે.
714
MediumMCQ
$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા ગોલકમાં અંતર્ગત મહત્તમ ઘનફળ ધરાવતા શંકુની ઊંચાઈ કેટલી થાય?
A
$\frac{R}{3}$
B
$\frac{2 R}{3}$
C
$\frac{4 R}{3}$
D
$\frac{4 R}{\sqrt{3}}$

Solution

(C) ધારો કે શંકુની ઊંચાઈ $h$ છે અને શંકુની ત્રિજ્યા $r$ છે. આપેલ છે કે ગોલકની ત્રિજ્યા $R$ છે.
$\triangle OPB$ માં,પાયથાગોરસના પ્રમેય મુજબ:
$R^2 = r^2 + (h - R)^2$
$\Rightarrow r^2 = R^2 - (h - R)^2 = R^2 - (h^2 - 2Rh + R^2) = 2Rh - h^2$.
શંકુનું ઘનફળ $V$ નીચે મુજબ છે:
$V = \frac{1}{3} \pi r^2 h = \frac{1}{3} \pi (2Rh - h^2) h = \frac{\pi}{3} (2Rh^2 - h^3)$.
મહત્તમ ઘનફળ શોધવા માટે,$V$ નું $h$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dV}{dh} = \frac{\pi}{3} (4Rh - 3h^2)$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ માટે $\frac{dV}{dh} = 0$ લેતા:
$\frac{\pi}{3} h(4R - 3h) = 0$.
અહીં $h \neq 0$ હોવાથી,$h = \frac{4R}{3}$ મળે છે.
દ્વિતીય વિકલન ચકાસતા:
$\frac{d^2V}{dh^2} = \frac{\pi}{3} (4R - 6h)$.
$h = \frac{4R}{3}$ માટે,$\frac{d^2V}{dh^2} = \frac{\pi}{3} (4R - 6(\frac{4R}{3})) = \frac{\pi}{3} (4R - 8R) = -\frac{4\pi R}{3} < 0$.
દ્વિતીય વિકલન ઋણ હોવાથી,$h = \frac{4R}{3}$ આગળ ઘનફળ મહત્તમ છે.
Solution diagram
715
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = x^3 + ax^2 + bx + c$ જ્યાં $a^2 \leq 3b$ હોય,તો તે:
A
એક મહત્તમ કિંમત ધરાવે છે
B
કોઈપણ અંતિમ કિંમત ધરાવતું નથી
C
એક મહત્તમ અને એક ન્યૂનતમ કિંમત ધરાવે છે
D
બે મહત્તમ કિંમતો ધરાવે છે

Solution

(B) આપેલ વિધેય $f(x) = x^3 + ax^2 + bx + c$ છે.
અંતિમ કિંમતો શોધવા માટે,આપણે $f(x)$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$f'(x) = 3x^2 + 2ax + b$.
અંતિમ કિંમતો માટે,આપણે $f'(x) = 0$ લઈએ:
$3x^2 + 2ax + b = 0$.
આ દ્વિઘાત સમીકરણનો વિવેચક $D = (2a)^2 - 4(3)(b) = 4a^2 - 12b = 4(a^2 - 3b)$ છે.
શરત $a^2 \leq 3b$ આપેલ હોવાથી,$a^2 - 3b \leq 0$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $D \leq 0$.
જો $D < 0$ હોય,તો દ્વિઘાત સમીકરણ $f'(x) = 0$ ને કોઈ વાસ્તવિક ઉકેલ નથી,જેનો અર્થ છે કે $f'(x)$ ની નિશાની બદલાતી નથી અને વિધેય ચુસ્તપણે એકવિધ છે.
જો $D = 0$ હોય,તો $f'(x) = 3(x + a/3)^2$,જે હંમેશા $\geq 0$ છે,તેથી વિધેય સતત વધતું વિધેય છે અને તેમાં નતિપરિવર્તન બિંદુ છે,અંતિમ કિંમત નથી.
તેથી,વિધેય કોઈ અંતિમ કિંમત ધરાવતું નથી.
716
EasyMCQ
જો $m$ અને $M$ અનુક્રમે $x \in [-3, 1]$ માટે $f(x)=(x-1)^2+3$ ની ન્યૂનતમ અને મહત્તમ કિંમત દર્શાવતા હોય,તો ક્રમયુક્ત જોડ $(m, M)$ બરાબર શું થાય?
A
$(-3, 19)$
B
$(3, 19)$
C
$(-19, 3)$
D
$(-19, -3)$

Solution

(B) આપેલ વિધેય $f(x) = (x-1)^2 + 3$ છે,જે અંતરાલ $x \in [-3, 1]$ પર વ્યાખ્યાયિત છે.
ક્રાંતિક બિંદુઓ શોધવા માટે,આપણે $f(x)$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$f'(x) = 2(x-1)$.
$f'(x) = 0$ લેતા,આપણને $2(x-1) = 0$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $x = 1$.
અહીં $x = 1$ એ અંતરાલ $[-3, 1]$ નો અંતિમ બિંદુ છે,તેથી આપણે ક્રાંતિક બિંદુ અને સીમાઓ પર વિધેયની કિંમત શોધીએ:
$x = 1$ માટે,$f(1) = (1-1)^2 + 3 = 3$.
$x = -3$ માટે,$f(-3) = (-3-1)^2 + 3 = (-4)^2 + 3 = 16 + 3 = 19$.
કિંમતોની સરખામણી કરતા,ન્યૂનતમ કિંમત $m = 3$ અને મહત્તમ કિંમત $M = 19$ મળે છે.
આમ,ક્રમયુક્ત જોડ $(m, M)$ એ $(3, 19)$ છે.
717
EasyMCQ
નીચે આપેલા વિધાનોનું અવલોકન કરો :
વિધાન $(A)$ : $f(x)=x e^{-x}$ ને $x=1$ આગળ મહત્તમ મૂલ્ય છે.
કારણ $(R)$ : $f^{\prime}(1)=0$ અને $f^{\prime \prime}(1) < 0$
નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
$(A)$ અને $(R)$ બંને સાચા છે અને $(R)$ એ $(A)$ માટેનું સાચું કારણ છે.
B
$(A)$ અને $(R)$ બંને સાચા છે,પરંતુ $(R)$ એ $(A)$ માટેનું સાચું કારણ નથી.
C
$(A)$ સાચું છે,$(R)$ ખોટું છે.
D
$(A)$ ખોટું છે,$(R)$ સાચું છે.

Solution

(A) આપેલ છે,$f(x)=x e^{-x}$.
પ્રથમ,ગુણાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરીને વિકલિત $f^{\prime}(x)$ શોધો:
$f^{\prime}(x) = (1)e^{-x} + x(-e^{-x}) = e^{-x}(1-x)$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ માટે,$f^{\prime}(x) = 0$ લો:
$e^{-x}(1-x) = 0 \Rightarrow x = 1$.
આગળ,દ્વિતીય વિકલિત $f^{\prime \prime}(x)$ શોધો:
$f^{\prime \prime}(x) = -e^{-x}(1-x) + e^{-x}(-1) = e^{-x}(x-1-1) = e^{-x}(x-2)$.
$x=1$ આગળ મૂલ્ય તપાસો:
$f^{\prime \prime}(1) = e^{-1}(1-2) = -e^{-1} = -\frac{1}{e} < 0$.
જેથી $f^{\prime}(1) = 0$ અને $f^{\prime \prime}(1) < 0$ હોવાથી,વિધેય $f(x)$ ને $x=1$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ મૂલ્ય છે.
તેથી,$(A)$ અને $(R)$ બંને સાચા છે અને $(R)$ એ $(A)$ માટેનું સાચું કારણ છે.
718
EasyMCQ
$2x^2+x-1$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શું છે?
A
$-\frac{1}{4}$
B
$\frac{3}{2}$
C
$-\frac{9}{8}$
D
$\frac{9}{8}$

Solution

(C) ધારો કે $y = 2x^2 + x - 1$.
ન્યૂનતમ કિંમત શોધવા માટે,આપણે વિકલન કરીએ $y' = 4x + 1$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ માટે $y' = 0$ લેતા,$4x + 1 = 0$,જેનો અર્થ છે $x = -\frac{1}{4}$.
દ્વિતીય વિકલન $y'' = 4$ છે,જે ધન $(> 0)$ છે,જે સાબિત કરે છે કે વિધેય $x = -\frac{1}{4}$ પર ન્યૂનતમ છે.
$x = -\frac{1}{4}$ ને મૂળ પદાવલિમાં મૂકતા:
$y = 2(-\frac{1}{4})^2 + (-\frac{1}{4}) - 1$
$y = 2(\frac{1}{16}) - \frac{1}{4} - 1$
$y = \frac{1}{8} - \frac{2}{8} - \frac{8}{8} = -\frac{9}{8}$.
આમ,ન્યૂનતમ કિંમત $-\frac{9}{8}$ છે.
719
EasyMCQ
બે સંખ્યાઓનો સરવાળો $20$ છે. જો એક સંખ્યાનો વર્ગ અને બીજી સંખ્યાનો ઘનનો ગુણાકાર મહત્તમ હોય,તો તે સંખ્યાઓ કઈ છે?
A
$12, 8$
B
$3, 4$
C
$9, 12$
D
$15, 18$

Solution

(A) ધારો કે બે સંખ્યાઓ $x$ અને $y$ છે.
આપેલ છે કે $x + y = 20$,તેથી $y = 20 - x$.
ધારો કે ગુણાકાર $P = x^2 y^3$ છે.
$y$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $P(x) = x^2(20 - x)^3$ મળે છે.
મહત્તમ કિંમત શોધવા માટે,$P$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dP}{dx} = 2x(20 - x)^3 + x^2 \cdot 3(20 - x)^2(-1) = x(20 - x)^2 [2(20 - x) - 3x] = x(20 - x)^2 (40 - 5x)$.
$\frac{dP}{dx} = 0$ લેતા,આપણને $x = 0$,$x = 20$,અથવા $x = 8$ મળે છે.
$x$ અને $y$ ધન હોવા જોઈએ,તેથી આપણે $x = 8$ લઈએ છીએ.
જો $x = 8$ હોય,તો $y = 20 - 8 = 12$ થાય.
આમ,તે સંખ્યાઓ $8$ અને $12$ છે.
720
MediumMCQ
$x+y=7$ ની શરત હેઠળ $xy$ ની મહત્તમ કિંમત શોધો.
A
$10$
B
$12$
C
$\frac{49}{4}$
D
$\frac{55}{4}$

Solution

(C) ધારો કે $M = xy$.
આપેલ છે કે $x + y = 7$,તેથી $y = 7 - x$ લખી શકાય.
આ કિંમત $M$ ના સમીકરણમાં મૂકતા,$M = x(7 - x) = 7x - x^2$ મળે.
મહત્તમ કિંમત શોધવા માટે,$M$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા: $\frac{dM}{dx} = 7 - 2x$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ માટે $\frac{dM}{dx} = 0$ લેતા,$7 - 2x = 0$,જેનો અર્થ છે કે $x = \frac{7}{2}$.
હવે,દ્વિતીય વિકલન મેળવતા: $\frac{d^2M}{dx^2} = -2$.
અહીં $\frac{d^2M}{dx^2} < 0$ હોવાથી,વિધેય $M$ ની કિંમત $x = \frac{7}{2}$ આગળ મહત્તમ છે.
તેથી મહત્તમ કિંમત $M = \frac{7}{2}(7 - \frac{7}{2}) = \frac{7}{2} \times \frac{7}{2} = \frac{49}{4}$ થાય.
721
EasyMCQ
સમીકરણ $x \log x = 3 - x$:
A
$(1, 3)$ માં કોઈ ઉકેલ નથી
B
$(1, 3)$ માં બરાબર એક ઉકેલ છે
C
$[1, 3]$ માં $x \log x - (3 - x) > 0$
D
$[1, 3]$ માં $x \log x - (3 - x) < 0$

Solution

(B) ધારો કે $f(x) = x \log x + x - 3$.
$f'(x) = x \cdot \frac{1}{x} + \log x + 1 = 1 + \log x + 1 = \log x + 2$.
$x \in (1, 3)$ માટે,$\log x > 0$,તેથી $f'(x) = \log x + 2 > 2 > 0$.
આમ,$f(x)$ એ $(1, 3)$ પર સતત વધતું વિધેય છે.
$f(1) = 1 \cdot \log(1) + 1 - 3 = -2$.
$f(3) = 3 \log 3 + 3 - 3 = 3 \log 3 > 0$.
$f(1) < 0$ અને $f(3) > 0$ હોવાથી અને $f(x)$ સતત અને વધતું વિધેય હોવાથી,ઇન્ટરમીડિયેટ વેલ્યુ થિયરમ મુજબ,$(1, 3)$ માં બરાબર એક ઉકેલ મળે છે.
722
EasyMCQ
એક મિસાઇલ જમીન પરથી છોડવામાં આવે છે અને $t$ સેકન્ડમાં $x$ મીટર ઊંચે જાય છે,જ્યાં $x = 100t - \frac{25}{2}t^2$ છે. પ્રાપ્ત કરેલી મહત્તમ ઊંચાઈ કેટલી છે ($\text{ m}$ માં)?
A
$100$
B
$300$
C
$200$
D
$125$

Solution

(C) આપેલ ઊંચાઈનું વિધેય: $x(t) = 100t - \frac{25}{2}t^2$.
મહત્તમ ઊંચાઈ શોધવા માટે,આપણે $x$ નું $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$\frac{dx}{dt} = 100 - 25t$.
મહત્તમ ઊંચાઈ માટે,પ્રથમ વિકલનને શૂન્ય સાથે સરખાવો:
$100 - 25t = 0 \implies t = 4 \text{ s}$.
હવે,તે મહત્તમ છે કે નહીં તે ચકાસવા માટે દ્વિતીય વિકલન મેળવો:
$\frac{d^2x}{dt^2} = -25$.
અહીં $\frac{d^2x}{dt^2} < 0$ હોવાથી,$t = 4 \text{ s}$ પર વિધેય મહત્તમ મૂલ્ય પ્રાપ્ત કરે છે.
$t = 4$ ને મૂળ સમીકરણમાં મૂકતા:
$x_{\text{max}} = 100(4) - \frac{25}{2}(4)^2 = 400 - \frac{25}{2}(16) = 400 - 200 = 200 \text{ m}$.
723
EasyMCQ
સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ થતા કણનો $t \text{ sec}$ સમય પછીનો પ્રવેગ $f \text{ ft/sec}^2$ એ $f = 6 - \sqrt{1.2t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. તો મહત્તમ વેગ $v$ અને આ વેગ પ્રાપ્ત કરવા માટેનો સમય $T$ કેટલો હશે?
A
$T = 20 \text{ sec}$
B
$v = 60 \text{ ft/sec}$
C
$T = 30 \text{ sec}$
D
$v = 40 \text{ ft/sec}$

Solution

(B, C) આપેલ પ્રવેગ $f = \frac{dv}{dt} = 6 - \sqrt{1.2t}$ છે.
$t = 0$ સમયે,$v = 0$ છે.
જ્યારે પ્રવેગ $f = 0$ હોય ત્યારે વેગ મહત્તમ હોય છે.
$f = 0$ લેતા,$6 - \sqrt{1.2t} = 0 \Rightarrow \sqrt{1.2t} = 6 \Rightarrow 1.2t = 36 \Rightarrow t = \frac{36}{1.2} = 30 \text{ sec}$.
આમ,સમય $T = 30 \text{ sec}$ છે.
મહત્તમ વેગ $v$ શોધવા માટે,આપણે $t = 0$ થી $t = 30$ સુધી પ્રવેગનું સમયની સાપેક્ષમાં સંકલન કરીએ છીએ:
$v = \int_{0}^{30} (6 - \sqrt{1.2} \cdot t^{1/2}) dt$
$v = [6t - \sqrt{1.2} \cdot \frac{t^{3/2}}{3/2}]_{0}^{30}$
$v = 6(30) - \frac{2}{3} \sqrt{1.2} \cdot (30)^{3/2}$
$v = 180 - \frac{2}{3} \sqrt{1.2} \cdot 30 \sqrt{30} = 180 - 20 \sqrt{36} = 180 - 20(6) = 180 - 120 = 60 \text{ ft/sec}$.
તેથી,મહત્તમ વેગ $v = 60 \text{ ft/sec}$ અને સમય $T = 30 \text{ sec}$ છે.
724
EasyMCQ
એક સીધી રેખામાં ગતિ કરતો કણ સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ થાય છે અને કોઈપણ સમયે $t$ પર પ્રવેગ $a - kt^2$ છે,જ્યાં $a$ અને $k$ ધન અચળાંકો છે. કણ દ્વારા પ્રાપ્ત મહત્તમ વેગ કેટલો છે?
A
$\frac{2}{3} \sqrt{\frac{a^3}{k}}$
B
$\frac{1}{3} \sqrt{\frac{a^3}{k}}$
C
$\sqrt{\frac{a^3}{k}}$
D
$2 \sqrt{\frac{a^3}{k}}$

Solution

(A) આપેલ પ્રવેગ $v'(t) = a - kt^2$ છે. કણ સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ થતો હોવાથી,$v(0) = 0$ છે.
$t$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા,આપણને $v(t) = \int (a - kt^2) dt = at - \frac{k}{3}t^3 + C$ મળે છે.
$v(0) = 0$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $C = 0$ મળે છે,તેથી $v(t) = at - \frac{k}{3}t^3$.
મહત્તમ વેગ શોધવા માટે,આપણે પ્રવેગને શૂન્ય લઈએ છીએ: $a - kt^2 = 0$,જે $t^2 = \frac{a}{k}$ આપે છે,અથવા $t = \sqrt{\frac{a}{k}}$ ($t > 0$ હોવાથી).
$t$ ની આ કિંમતને વેગના સમીકરણમાં મૂકતા:
$v_{\max} = a \sqrt{\frac{a}{k}} - \frac{k}{3} \left(\sqrt{\frac{a}{k}}\right)^3$
$v_{\max} = a \sqrt{\frac{a}{k}} - \frac{k}{3} \cdot \frac{a}{k} \sqrt{\frac{a}{k}}$
$v_{\max} = a \sqrt{\frac{a}{k}} - \frac{a}{3} \sqrt{\frac{a}{k}} = \frac{2a}{3} \sqrt{\frac{a}{k}} = \frac{2}{3} \sqrt{\frac{a^3}{k}}$.
Solution diagram
725
MediumMCQ
જો $f(x)$ એક એવું વિધેય હોય કે જેથી $f^{\prime}(x)=(x-1)^{2}(4-x)$ થાય,તો
A
$f(0)=0$
B
$f(x)$ એ $(0, 3)$ માં વધતું વિધેય છે
C
$x=4$ એ $f(x)$ નું ક્રાંતિક બિંદુ છે
D
$f(x)$ એ $(3, 5)$ માં ઘટતું વિધેય છે

Solution

(C) આપેલ છે કે $f^{\prime}(x)=(x-1)^{2}(4-x).$
ક્રાંતિક બિંદુઓ શોધવા માટે,આપણે $f^{\prime}(x)=0$ લઈએ.
$(x-1)^{2}(4-x)=0 \implies x=1, 4.$
આપણે અંતરાલો $(-\infty, 1), (1, 4),$ અને $(4, \infty)$ માં $f^{\prime}(x)$ ની નિશાની તપાસીએ.
$x \in (-\infty, 1)$ માટે,$f^{\prime}(x) > 0.$
$x \in (1, 4)$ માટે,$f^{\prime}(x) > 0.$
$x \in (4, \infty)$ માટે,$f^{\prime}(x) < 0.$
કારણ કે $x \in (-\infty, 4)$ માટે $f^{\prime}(x) > 0$ છે,તેથી વિધેય $(-\infty, 4)$ માં વધતું વિધેય છે.
કારણ કે $x \in (4, \infty)$ માટે $f^{\prime}(x) < 0$ છે,તેથી વિધેય $(4, \infty)$ માં ઘટતું વિધેય છે.
$x=4$ આગળ,$f^{\prime}(x)=0$ થાય છે,તેથી $x=4$ એ ક્રાંતિક બિંદુ છે.
આમ,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
Solution diagram
726
MediumMCQ
$f(x) = e^{(x^4 - x^3 + x^2)}$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધો.
A
$e$
B
$-e$
C
$1$
D
$-1$

Solution

(C) આપેલ વિધેય $f(x) = e^{(x^4 - x^3 + x^2)}$ છે.
ન્યૂનતમ કિંમત શોધવા માટે,આપણે વિકલન $f'(x)$ મેળવીએ:
$f'(x) = e^{(x^4 - x^3 + x^2)} \cdot \frac{d}{dx}(x^4 - x^3 + x^2)$
$f'(x) = e^{(x^4 - x^3 + x^2)} \cdot (4x^3 - 3x^2 + 2x)$
$f'(x) = e^{(x^4 - x^3 + x^2)} \cdot x(4x^2 - 3x + 2)$.
દ્વિઘાત પદ $4x^2 - 3x + 2$ માટે,વિવેચક $D = (-3)^2 - 4(4)(2) = 9 - 32 = -23 < 0$ છે.
અહીં સહગુણક $4 > 0$ અને $D < 0$ હોવાથી,$4x^2 - 3x + 2$ હંમેશા ધન રહે છે.
તેથી,$f'(x)$ ની નિશાની માત્ર $x$ પર આધાર રાખે છે.
$x < 0$ માટે,$f'(x) < 0$,તેથી વિધેય ઘટતું વિધેય છે.
$x > 0$ માટે,$f'(x) > 0$,તેથી વિધેય વધતું વિધેય છે.
આમ,વિધેયની ન્યૂનતમ કિંમત $x = 0$ આગળ મળે છે.
ન્યૂનતમ કિંમત $f(0) = e^{(0^4 - 0^3 + 0^2)} = e^0 = 1$ થાય.
727
MediumMCQ
ધારો કે $p(x)$ એ ન્યૂનતમ ઘાત ધરાવતી એવી વાસ્તવિક બહુપદી છે જે $x=1$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ અને $x=3$ આગળ સ્થાનિક ન્યૂનતમ મૂલ્ય ધરાવે છે. જો $p(1)=6$ અને $p(3)=2$ હોય,તો $p^{\prime}(0)$ ની કિંમત શોધો.
A
$8$
B
$9$
C
$3$
D
$6$

Solution

(B) કારણ કે $p(x)$ ને $x=1$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ અને $x=3$ આગળ સ્થાનિક ન્યૂનતમ મૂલ્ય છે,તેથી તેના વિકલિત $p^{\prime}(x)$ ના બીજ $x=1$ અને $x=3$ હોવા જોઈએ. આમ,$p^{\prime}(x) = a(x-1)(x-3)$ જ્યાં $a \neq 0$ એક અચળાંક છે.
$p^{\prime}(x)$ નું સંકલન કરતા,આપણને $p(x) = a(\frac{x^3}{3} - 2x^2 + 3x) + b$ મળે છે.
$p(1) = 6$ નો ઉપયોગ કરતા: $a(\frac{1}{3} - 2 + 3) + b = 6 \implies \frac{4a}{3} + b = 6 \implies 4a + 3b = 18$.
$p(3) = 2$ નો ઉપયોગ કરતા: $a(\frac{27}{3} - 2(9) + 3(3)) + b = 2 \implies a(9 - 18 + 9) + b = 2 \implies b = 2$.
$b = 2$ ને $4a + 3b = 18$ માં મૂકતા,આપણને $4a + 6 = 18 \implies 4a = 12 \implies a = 3$ મળે છે.
આમ,$p^{\prime}(x) = 3(x-1)(x-3)$.
$x=0$ આગળ કિંમત શોધતા,$p^{\prime}(0) = 3(0-1)(0-3) = 3(-1)(-3) = 9$.
728
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = 2x^3 - 3x^2 - 12x + 4, x \in R$ માટે
A
બે સ્થાનિક મહત્તમ બિંદુઓ છે
B
બે સ્થાનિક ન્યૂનતમ બિંદુઓ છે
C
એક સ્થાનિક મહત્તમ અને એક સ્થાનિક ન્યૂનતમ બિંદુ છે
D
ન તો મહત્તમ કે ન તો ન્યૂનતમ બિંદુ છે

Solution

(C) સ્થાનિક મહત્તમ અને ન્યૂનતમ મૂલ્યો શોધવા માટે,આપણે સૌ પ્રથમ વિધેય $f(x) = 2x^3 - 3x^2 - 12x + 4$ નું વિકલન કરીએ.
$f'(x) = 6x^2 - 6x - 12$.
ક્રિટિકલ બિંદુઓ માટે $f'(x) = 0$ લેતા:
$6(x^2 - x - 2) = 0 \Rightarrow 6(x - 2)(x + 1) = 0$.
આમ,ક્રિટિકલ બિંદુઓ $x = 2$ અને $x = -1$ છે.
હવે,આપણે દ્વિતીય વિકલન $f''(x) = 12x - 6$ શોધીએ.
$x = -1$ માટે,$f''(-1) = 12(-1) - 6 = -18 < 0$,તેથી $x = -1$ એ સ્થાનિક મહત્તમ બિંદુ છે.
$x = 2$ માટે,$f''(2) = 12(2) - 6 = 18 > 0$,તેથી $x = 2$ એ સ્થાનિક ન્યૂનતમ બિંદુ છે.
તેથી,વિધેયને એક સ્થાનિક મહત્તમ અને એક સ્થાનિક ન્યૂનતમ બિંદુ છે.
729
EasyMCQ
ધારો કે $f: R \rightarrow R$ એ $f(x) = |x^2 - 1|$ દ્વારા આપવામાં આવેલ છે,તો
A
$f$ ને $x = \pm 1$ આગળ સ્થાનિક ન્યૂનતમ છે પરંતુ કોઈ સ્થાનિક મહત્તમ નથી
B
$f$ ને $x = 0$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ છે,પરંતુ કોઈ સ્થાનિક ન્યૂનતમ નથી
C
$f$ ને $x = \pm 1$ આગળ સ્થાનિક ન્યૂનતમ અને $x = 0$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ છે
D
$f$ ને ન તો કોઈ સ્થાનિક મહત્તમ કે ન તો કોઈ સ્થાનિક ન્યૂનતમ છે

Solution

(C) વિધેય $f(x) = |x^2 - 1|$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે.
આપણે તેના આલેખને જોઈને અથવા તેના નિર્ણાયક બિંદુઓની તપાસ કરીને વિધેયના વર્તનની વિશ્લેષણ કરી શકીએ છીએ.
$1$. વિધેય $f(x) = |x^2 - 1|$ એ તમામ $x \in R$ માટે અ-ઋણ છે.
$2$. $x = 1$ અને $x = -1$ આગળ,$f(x) = |1^2 - 1| = 0$ થાય છે. તમામ $x$ માટે $f(x) \ge 0$ હોવાથી,બિંદુઓ $x = 1$ અને $x = -1$ એ સ્થાનિક ન્યૂનતમ બિંદુઓ છે જ્યાં ન્યૂનતમ કિંમત $0$ છે.
$3$. $x = 0$ આગળ,$f(0) = |0^2 - 1| = |-1| = 1$ થાય છે. $0$ ની આસપાસના નાના અંતરાલમાં (દા.ત.,$x \in (-1, 1)$),$f(x) = |x^2 - 1| = 1 - x^2$ થાય છે. આ અંતરાલમાં $x \neq 0$ માટે $1 - x^2 < 1$ હોવાથી,$x = 0$ એ સ્થાનિક મહત્તમ બિંદુ છે.
આમ,$f$ ને $x = \pm 1$ આગળ સ્થાનિક ન્યૂનતમ અને $x = 0$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ છે.
Solution diagram
730
EasyMCQ
વિધેય $f(x) = x(x - 1)(x - 2) \dots (x - 100)$ ધ્યાનમાં લો. નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
આ વિધેયને $100$ સ્થાનિક મહત્તમ મૂલ્યો છે
B
આ વિધેયને $50$ સ્થાનિક મહત્તમ મૂલ્યો છે
C
આ વિધેયને $51$ સ્થાનિક મહત્તમ મૂલ્યો છે
D
આ વિધેય માટે સ્થાનિક ન્યૂનતમ મૂલ્યો અસ્તિત્વ ધરાવતા નથી

Solution

(B) વિધેય $f(x) = x(x - 1)(x - 2) \dots (x - 100)$ છે.
આ $101$ ઘાતવાળી બહુપદી છે.
વિધેયના શૂન્યો $x = 0, 1, 2, \dots, 100$ છે.
અગ્ર સહગુણક ધન હોવાથી અને ઘાત એકી હોવાથી,આલેખ $-\infty$ થી શરૂ થઈને $+\infty$ તરફ જાય છે.
કોઈપણ બે ક્રમિક શૂન્યો $x = k$ અને $x = k+1$ ની વચ્ચે,રોલના પ્રમેય મુજબ ઓછામાં ઓછું એક સ્થાનિક અંતિમબિંદુ (extremum) હોવું જોઈએ.
અહીં $(k, k+1)$ સ્વરૂપના $100$ અંતરાલો છે,જ્યાં $k = 0, 1, \dots, 99$.
દરેક અંતરાલમાં બરાબર એક સ્થાનિક અંતિમબિંદુ છે.
વિધેય $(0, 1)$ માં ધન,$(1, 2)$ માં ઋણ,$(2, 3)$ માં ધન છે,તેથી સ્થાનિક અંતિમબિંદુઓ સ્થાનિક મહત્તમ અને સ્થાનિક ન્યૂનતમ વચ્ચે બદલાય છે.
અંતરાલો $(0, 1), (1, 2), (2, 3), \dots, (99, 100)$ છે.
સ્થાનિક મહત્તમ મૂલ્યો $(0, 1), (2, 3), \dots, (98, 99)$ અંતરાલોમાં મળે છે.
આવા અંતરાલોની સંખ્યા $50$ છે (એટલે કે $k = 0, 2, \dots, 98$).
આમ,$50$ સ્થાનિક મહત્તમ મૂલ્યો છે.
Solution diagram
731
MediumMCQ
આપેલ $f(x) = e^{\sin x} + e^{\cos x}$ માટે,$f(x)$ નું વૈશ્વિક મહત્તમ મૂલ્ય
A
અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી
B
$\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માં એક બિંદુએ અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને તેનું મૂલ્ય $2 e^{\frac{1}{\sqrt{2}}}$ છે
C
અનંત બિંદુઓ પર અસ્તિત્વ ધરાવે છે
D
માત્ર $x=0$ પર અસ્તિત્વ ધરાવે છે

Solution

(C) આપેલ વિધેય $f(x) = e^{\sin x} + e^{\cos x}$ છે.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ શોધવા માટે,આપણે વિકલન $f'(x) = 0$ લઈએ છીએ:
$f'(x) = e^{\sin x} \cdot \cos x + e^{\cos x} \cdot (-\sin x) = 0$
$e^{\sin x} \cos x = e^{\cos x} \sin x$
$\frac{e^{\sin x}}{e^{\cos x}} = \frac{\sin x}{\cos x}$
$e^{\sin x - \cos x} = \tan x$
$f(x)$ એ $2\pi$ આવર્તકાળ ધરાવતું આવર્ત વિધેય હોવાથી,$x$ માટેના ઉકેલો આવર્ત રીતે મળે છે.
$x = \frac{\pi}{4}$ પર,$e^{\sin(\pi/4) - \cos(\pi/4)} = e^0 = 1$ અને $\tan(\pi/4) = 1$ થાય છે. તેથી,$x = \frac{\pi}{4}$ એ એક ક્રિટિકલ પોઈન્ટ છે.
$\sin x$ અને $\cos x$ ની આવર્તતાને કારણે,વિધેય $f(x)$ તેના મૂલ્યો દર $2\pi$ અંતરે પુનરાવર્તિત કરે છે.
તેથી,વૈશ્વિક મહત્તમ મૂલ્ય તમામ પૂર્ણાંક $n$ માટે $x = 2n\pi + \frac{\pi}{4}$ પર મળે છે.
આવા અનંત બિંદુઓ હોવાથી,વૈશ્વિક મહત્તમ મૂલ્ય અનંત બિંદુઓ પર અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
732
MediumMCQ
જો $f(x)=3 \sqrt[3]{x^2}-x^2$ હોય,તો
A
$f$ ને કોઈ અંતિમ બિંદુઓ નથી
B
$f$ એ બે બિંદુઓ $x=1$ અને $x=-1$ પર મહત્તમ છે
C
$f$ એ $x=0$ પર ન્યૂનતમ છે
D
$f$ માત્ર $x=1$ પર મહત્તમ છે

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x) = 3x^{2/3} - x^2$.
અંતિમ બિંદુઓ શોધવા માટે,આપણે $f(x)$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$f'(x) = 3 \cdot \frac{2}{3} x^{-1/3} - 2x = 2x^{-1/3} - 2x = 2 \left( \frac{1 - x^{4/3}}{x^{1/3}} \right)$.
$f'(x) = 0$ લેતા,આપણને $1 - x^{4/3} = 0$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $x^{4/3} = 1$,તેથી $x = 1$ અથવા $x = -1$.
વળી,$x = 0$ આગળ $f'(x)$ અવ્યાખ્યાયિત છે.
આપણે ક્રાંતિક બિંદુઓ $x = -1, 0, 1$ ની આસપાસ $f'(x)$ ના ચિહ્નનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$x < -1$ માટે,$f'(x) > 0$.
$-1 < x < 0$ માટે,$f'(x) < 0$.
$0 < x < 1$ માટે,$f'(x) > 0$.
$x > 1$ માટે,$f'(x) < 0$.
$x = -1$ આગળ,$f'(x)$ ધનમાંથી ઋણ થાય છે,તેથી $f$ ને $x = -1$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ મૂલ્ય છે.
$x = 0$ આગળ,$f'(x)$ ઋણમાંથી ધન થાય છે,તેથી $f$ ને $x = 0$ આગળ સ્થાનિક ન્યૂનતમ મૂલ્ય છે.
$x = 1$ આગળ,$f'(x)$ ધનમાંથી ઋણ થાય છે,તેથી $f$ ને $x = 1$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ મૂલ્ય છે.
આમ,$f$ એ બે બિંદુઓ $x = 1$ અને $x = -1$ પર મહત્તમ છે.
Solution diagram
733
MediumMCQ
ધારો કે $f(x)=(x-2)^{17}(x+5)^{24}$. તો
A
$f$ ને $x=2$ આગળ કોઈ ક્રાંતિક બિંદુ નથી
B
$f$ ને $x=2$ આગળ ન્યૂનતમ મૂલ્ય છે
C
$f$ ને $x=2$ આગળ મહત્તમ કે ન્યૂનતમ મૂલ્ય નથી
D
$f$ ને $x=2$ આગળ મહત્તમ મૂલ્ય છે

Solution

(C) આપેલ છે કે $f(x)=(x-2)^{17}(x+5)^{24}$.
ક્રાંતિક બિંદુઓ શોધવા માટે,આપણે વિકલિત $f'(x)$ શોધીએ:
$f'(x) = 17(x-2)^{16}(x+5)^{24} + 24(x-2)^{17}(x+5)^{23}$
$f'(x) = (x-2)^{16}(x+5)^{23} [17(x+5) + 24(x-2)]$
$f'(x) = (x-2)^{16}(x+5)^{23} [17x + 85 + 24x - 48]$
$f'(x) = (x-2)^{16}(x+5)^{23} (41x + 37)$
ક્રાંતિક બિંદુઓ $x=2, x=-5, x=-\frac{37}{41}$ છે.
હવે,$x=2$ ની આસપાસ $f'(x)$ ની નિશાની તપાસીએ:
$(x-2)^{16}$ હંમેશા અ-ઋણ હોવાથી,$f'(x)$ ની નિશાની $(x+5)^{23}(41x+37)$ પર આધાર રાખે છે.
$x$ ની કિંમત $2$ થી થોડી ઓછી હોય ત્યારે,$(x+5)^{23} > 0$ અને $(41x+37) > 0$,તેથી $f'(x) > 0$.
$x$ ની કિંમત $2$ થી થોડી વધારે હોય ત્યારે,$(x+5)^{23} > 0$ અને $(41x+37) > 0$,તેથી $f'(x) > 0$.
જેમ $x$ ની કિંમત $2$ માંથી પસાર થાય છે તેમ $f'(x)$ ની નિશાની બદલાતી નથી,તેથી $x=2$ આગળ $f(x)$ ને મહત્તમ કે ન્યૂનતમ મૂલ્ય નથી.
734
MediumMCQ
$x \in R$ માટે $f(x) = e^{\sin x} + e^{\cos x}$ ની મહત્તમ કિંમત શોધો.
A
$2e$
B
$2\sqrt{e}$
C
$2e^{1/\sqrt{2}}$
D
$2e^{-1/\sqrt{2}}$

Solution

(C) આપેલ છે કે $f(x) = e^{\sin x} + e^{\cos x}$.
મહત્તમ કિંમત શોધવા માટે,આપણે અંકગણિત મધ્યક-ભૌમિતિક મધ્યક ($AM$-$GM$) અસમતા અથવા વિકલનનો ઉપયોગ કરી શકીએ છીએ.
ધારો કે $u = \sin x$ અને $v = \cos x$. આપણે જાણીએ છીએ કે $u^2 + v^2 = 1$.
$f(x) = e^{\sin x} + e^{\cos x}$ માટે,વિધેય તેની મહત્તમ કિંમત ત્યારે પ્રાપ્ત કરે છે જ્યારે $\sin x = \cos x$ હોય.
$\sin x = \cos x$ લેતા,આપણને $\tan x = 1$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $x = \frac{\pi}{4} + n\pi$.
$x = \frac{\pi}{4}$ માટે,$\sin x = \frac{1}{\sqrt{2}}$ અને $\cos x = \frac{1}{\sqrt{2}}$ થાય.
આ કિંમતોને $f(x)$ માં મૂકતા:
$f\left(\frac{\pi}{4}\right) = e^{1/\sqrt{2}} + e^{1/\sqrt{2}} = 2e^{1/\sqrt{2}}$.
આમ,મહત્તમ કિંમત $2e^{1/\sqrt{2}}$ છે.
735
EasyMCQ
વર્તુળાકાર સેક્ટરના સ્વરૂપમાં ફૂલના ક્યારાને વાળવા માટે $20$ મીટર વાયર ઉપલબ્ધ છે. જો ફૂલના ક્યારાનું ક્ષેત્રફળ મહત્તમ હોય,તો વર્તુળની ત્રિજ્યા કેટલી હોવી જોઈએ ($m$ માં)?
A
$10$
B
$4$
C
$5$
D
$6$

Solution

(C) ધારો કે વર્તુળાકાર સેક્ટરની ત્રિજ્યા $r$ છે અને ચાપની લંબાઈ $\ell$ છે.
આપેલ છે કે વાયરની કુલ લંબાઈ $20 \ m$ છે,તેથી સેક્ટરની પરિમિતિ $2r + \ell = 20$ થાય.
આમ,$\ell = 20 - 2r$.
વર્તુળાકાર સેક્ટરનું ક્ષેત્રફળ $A = \frac{1}{2} r \ell$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$\ell$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $A = \frac{1}{2} r (20 - 2r) = 10r - r^2$ મળે છે.
મહત્તમ ક્ષેત્રફળ શોધવા માટે,આપણે $A$ નું $r$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ અને તેને શૂન્ય સાથે સરખાવીએ:
$\frac{dA}{dr} = 10 - 2r = 0$.
$r$ માટે ઉકેલતા,આપણને $2r = 10$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $r = 5 \ m$.
આ મહત્તમ છે તે ચકાસવા માટે,આપણે દ્વિતીય વિકલન તપાસીએ: $\frac{d^2A}{dr^2} = -2$,જે $0$ કરતા ઓછું છે,જે પુષ્ટિ કરે છે કે $r = 5 \ m$ પર ક્ષેત્રફળ મહત્તમ છે.
Solution diagram
736
EasyMCQ
ધારો કે $f: R \rightarrow R$ એ $f(x) = |x^{2} - 1|$,$x \in R$ દ્વારા આપવામાં આવેલ છે. તો:
A
$f$ ને $x = \pm 1$ આગળ સ્થાનિક ન્યૂનતમ છે પરંતુ કોઈ સ્થાનિક મહત્તમ નથી.
B
$f$ ને $x = 0$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ છે પરંતુ કોઈ સ્થાનિક ન્યૂનતમ નથી.
C
$f$ ને $x = \pm 1$ આગળ સ્થાનિક ન્યૂનતમ અને $x = 0$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ છે.
D
$f$ ને કોઈપણ બિંદુએ સ્થાનિક મહત્તમ કે સ્થાનિક ન્યૂનતમ નથી.

Solution

(C) વિધેય $f(x) = |x^{2} - 1|$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે.
આપણે વિધેયના આલેખને જોઈને અથવા બિંદુઓની ચકાસણી કરીને તેનું વર્તન સમજી શકીએ છીએ.
$x = \pm 1$ આગળ,$f(x) = |(\pm 1)^{2} - 1| = |1 - 1| = 0$ થાય છે. નિરપેક્ષ મૂલ્ય વિધેય હંમેશા અ-ઋણ હોવાથી,તમામ $x \in R$ માટે $f(x) \geq 0$ છે. આમ,$x = \pm 1$ આગળ $f(x) = 0$ એ વિધેયનું નિરપેક્ષ ન્યૂનતમ મૂલ્ય દર્શાવે છે,જે સ્થાનિક ન્યૂનતમ પણ છે.
$x = 0$ આગળ,$f(0) = |0^{2} - 1| = |-1| = 1$ થાય છે. $x = 0$ ની નજીકની કિંમતો માટે,જેમ કે $x = 0.1$ અથવા $x = -0.1$,$f(0.1) = |(0.1)^{2} - 1| = |0.01 - 1| = 0.99$ મળે છે. કારણ કે $f(0) = 1 > 0.99$,તેથી $x = 0$ એ સ્થાનિક મહત્તમનું બિંદુ છે.
તેથી,$f$ ને $x = \pm 1$ આગળ સ્થાનિક ન્યૂનતમ અને $x = 0$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ છે.
Solution diagram
737
MediumMCQ
અંતરાલ $\left[\frac{1}{\sqrt{3}}, \sqrt{3}\right]$ પર $f(x)=\tan ^{-1} x-\frac{1}{2} \ln x$ ની મહત્તમ અને ન્યૂનતમ કિંમતો શોધો.
A
$f_{\min }=\sqrt{3}-1$
B
$f_{\max }=\pi / 6+\frac{1}{4} \ln 3$
C
$f_{\min }=\pi / 3-\frac{1}{4} \ln 3$
D
$f_{\max }=\pi / 12+\ln 5$

Solution

(B) આપેલ વિધેય $f(x) = \tan^{-1} x - \frac{1}{2} \ln x$ અંતરાલ $x \in \left[\frac{1}{\sqrt{3}}, \sqrt{3}\right]$ પર છે.
પ્રથમ,વિકલન $f'(x)$ શોધો:
$f'(x) = \frac{1}{1+x^2} - \frac{1}{2x} = \frac{2x - (1+x^2)}{2x(1+x^2)} = \frac{-(x-1)^2}{2x(1+x^2)}$.
અહીં $-(x-1)^2 \leq 0$ અને $2x(1+x^2) > 0$ હોવાથી,$f'(x) \leq 0$ થાય છે.
તેથી,$f(x)$ એ આપેલ અંતરાલ પર ઘટતું વિધેય છે.
મહત્તમ કિંમત ડાબી બાજુના અંત્યબિંદુ $x = \frac{1}{\sqrt{3}}$ પર મળે છે:
$f_{\max} = f\left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right) = \tan^{-1}\left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right) - \frac{1}{2} \ln\left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right) = \frac{\pi}{6} + \frac{1}{4} \ln 3$.
ન્યૂનતમ કિંમત જમણી બાજુના અંત્યબિંદુ $x = \sqrt{3}$ પર મળે છે:
$f_{\min} = f(\sqrt{3}) = \tan^{-1}(\sqrt{3}) - \frac{1}{2} \ln(\sqrt{3}) = \frac{\pi}{3} - \frac{1}{4} \ln 3$.
738
EasyMCQ
ધારો કે $f(x) = 1 - \sqrt{x^2}$,જ્યાં વર્ગમૂળ ધન લેવાનું છે. તો:
A
$f$ ને $x = 0$ પર કોઈ અંતિમ મૂલ્ય (extrema) નથી
B
$f$ ને $x = 0$ પર ન્યૂનતમ મૂલ્ય (minima) છે
C
$f$ ને $x = 0$ પર મહત્તમ મૂલ્ય (maxima) છે
D
$f'(0)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે

Solution

(C) આપેલ વિધેય $f(x) = 1 - \sqrt{x^2}$ છે.
કારણ કે $\sqrt{x^2} = |x|$,વિધેયને $f(x) = 1 - |x|$ તરીકે ફરીથી લખી શકાય છે.
$x = 0$ આગળ,$f(0) = 1 - |0| = 1$ થાય છે.
કોઈપણ $x \neq 0$ માટે,$|x| > 0$ હોવાથી,$f(x) = 1 - |x| < 1$ થાય છે.
દરેક $x$ માટે $f(x) \leq f(0)$ હોવાથી,વિધેય $x = 0$ આગળ તેનું મહત્તમ મૂલ્ય પ્રાપ્ત કરે છે.
તેથી,$f$ ને $x = 0$ પર મહત્તમ મૂલ્ય (maxima) છે.
739
MediumMCQ
જો વિધેય $f(x)=2x^{3}-9ax^{2}+12a^{2}x+1$ જ્યાં $a>0$ એ તેની મહત્તમ અને ન્યૂનતમ કિંમત અનુક્રમે $p$ અને $q$ આગળ પ્રાપ્ત કરે છે,જેથી $p^{2}=q$ થાય,તો $a$ ની કિંમત શોધો.
A
$2$
B
$\frac{1}{2}$
C
$\frac{1}{4}$
D
$3$

Solution

(A) આપેલ વિધેય $f(x)=2x^{3}-9ax^{2}+12a^{2}x+1$ છે.
પ્રથમ,વિકલિત $f'(x)$ શોધો:
$f'(x) = 6x^{2}-18ax+12a^{2}$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ શોધવા માટે $f'(x)=0$ લો:
$6(x^{2}-3ax+2a^{2})=0 \Rightarrow 6(x-a)(x-2a)=0$.
તેથી,ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ $x=a$ અને $x=2a$ છે.
હવે,દ્વિતીય વિકલિત $f''(x)$ શોધો:
$f''(x) = 12x-18a$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સની પ્રકૃતિ તપાસો:
$x=a$ માટે: $f''(a) = 12a-18a = -6a$. $a>0$ હોવાથી,$f''(a) < 0$,તેથી $f(x)$ ને $p=a$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ કિંમત મળે છે.
$x=2a$ માટે: $f''(2a) = 12(2a)-18a = 6a$. $a>0$ હોવાથી,$f''(2a) > 0$,તેથી $f(x)$ ને $q=2a$ આગળ સ્થાનિક ન્યૂનતમ કિંમત મળે છે.
શરત $p^{2}=q$ આપેલ છે,કિંમતો મૂકતા:
$a^{2} = 2a$.
$a>0$ હોવાથી,$a$ વડે ભાગતા:
$a = 2$.
740
MediumMCQ
બે કણો એક જ સીધી રેખામાં એક જ સમયે એક જ બિંદુથી એક જ દિશામાં ગતિ શરૂ કરે છે. પ્રથમ કણ અચળ વેગ $u$ થી ગતિ કરે છે અને બીજો કણ સ્થિર સ્થિતિમાંથી અચળ પ્રવેગ $f$ થી ગતિ શરૂ કરે છે. તો,
A
તેઓ શરૂઆતથી $\frac{u}{2 f}$ સમયના અંતે મહત્તમ અંતરે હશે
B
તેઓ શરૂઆતથી $\frac{u}{f}$ સમયના અંતે મહત્તમ અંતરે હશે
C
તેમનું મહત્તમ અંતર $\frac{u^{2}}{2 f}$ છે
D
તેમનું મહત્તમ અંતર $\frac{u^{2}}{f}$ છે

Solution

(B, C) ધારો કે $t$ સમયે પ્રથમ કણનું સ્થાનાંતર $S_1$ છે અને બીજા કણનું સ્થાનાંતર $S_2$ છે.
પ્રથમ કણ માટે: $S_1 = u t$.
બીજા કણ માટે: $S_2 = \frac{1}{2} f t^2$.
તેમની વચ્ચેનું અંતર $D(t) = |S_1 - S_2| = |u t - \frac{1}{2} f t^2|$ છે.
મહત્તમ અંતર શોધવા માટે,આપણે $D(t)$ નું $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ અને તેને શૂન્ય સાથે સરખાવીએ:
$\frac{dD}{dt} = u - f t = 0$.
આનાથી $t = \frac{u}{f}$ મળે છે.
$t = \frac{u}{f}$ સમયે,અંતર $D = u(\frac{u}{f}) - \frac{1}{2} f(\frac{u}{f})^2 = \frac{u^2}{f} - \frac{u^2}{2f} = \frac{u^2}{2f}$ છે.
આમ,કણો $t = \frac{u}{f}$ સમયે મહત્તમ અંતરે હશે અને મહત્તમ અંતર $\frac{u^2}{2f}$ છે.
તેથી,વિકલ્પો $B$ અને $C$ સાચા છે.
741
MediumMCQ
ધારો કે $\exp(x)$ એ ઘાતાંકીય વિધેય $e^x$ દર્શાવે છે. જો $f(x) = \exp\left(x^{\frac{1}{x}}\right)$ જ્યાં $x > 0$ હોય,તો અંતરાલ $[2, 5]$ માં $f$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધો.
A
$\exp\left(e^{\frac{1}{e}}\right)$
B
$\exp\left(2^{\frac{1}{2}}\right)$
C
$\exp\left(5^{\frac{1}{5}}\right)$
D
$\exp\left(3^{\frac{1}{3}}\right)$

Solution

(C) આપેલ છે કે $f(x) = \exp\left(x^{\frac{1}{x}}\right)$. ધારો કે $g(x) = x^{\frac{1}{x}}$. કારણ કે $\exp(u)$ એ વધતું વિધેય છે,તેથી $f(x)$ ની ન્યૂનતમ કિંમત ત્યાં મળશે જ્યાં $g(x)$ ન્યૂનતમ હોય.
$g(x)$ નો પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,$\ln(g(x)) = \frac{\ln x}{x}$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા: $\frac{g'(x)}{g(x)} = \frac{x(\frac{1}{x}) - \ln x(1)}{x^2} = \frac{1 - \ln x}{x^2}$.
$g'(x) = 0$ લેતા $1 - \ln x = 0$,તેથી $x = e \approx 2.718$.
$x < e$ માટે $g'(x) > 0$ (વધતું) અને $x > e$ માટે $g'(x) < 0$ (ઘટતું).
કારણ કે $e \in [2, 5]$,વિધેય $g(x)$ એ $[2, e]$ માં વધે છે અને $[e, 5]$ માં ઘટે છે.
$[2, 5]$ પર $g(x)$ ની ન્યૂનતમ કિંમત અંતિમ બિંદુઓ $x = 2$ અથવા $x = 5$ પર મળે.
$g(2) = 2^{1/2} = \sqrt{2} \approx 1.414$ અને $g(5) = 5^{1/5} \approx 1.3797$ ની સરખામણી કરતા.
$g(5) < g(2)$ હોવાથી,$g(x)$ ની ન્યૂનતમ કિંમત $5^{1/5}$ છે.
તેથી,$f(x)$ ની ન્યૂનતમ કિંમત $\exp\left(5^{\frac{1}{5}}\right)$ છે.
742
MediumMCQ
વિધેય $f(x)=2|x-1|+|x-2|$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(B) આપેલ છે,$f(x) = 2|x-1| + |x-2|$.
અમે વિવિધ અંતરાલોમાં વિધેયનું વિશ્લેષણ કરીએ છીએ:
કિસ્સો $1$: જો $x < 1$,તો $f(x) = -2(x-1) - (x-2) = -2x + 2 - x + 2 = -3x + 4$. અહીં ઢાળ $-3$ હોવાથી,વિધેય આ અંતરાલમાં ઘટે છે.
કિસ્સો $2$: જો $1 \leq x < 2$,તો $f(x) = 2(x-1) - (x-2) = 2x - 2 - x + 2 = x$. અહીં ઢાળ $1$ હોવાથી,વિધેય આ અંતરાલમાં વધે છે.
કિસ્સો $3$: જો $x \geq 2$,તો $f(x) = 2(x-1) + (x-2) = 2x - 2 + x - 2 = 3x - 4$. અહીં ઢાળ $3$ હોવાથી,વિધેય આ અંતરાલમાં વધે છે.
આમ,વિધેય $x=1$ સુધી ઘટે છે અને ત્યારબાદ વધવાનું શરૂ કરે છે.
તેથી,ન્યૂનતમ કિંમત $x=1$ આગળ મળે છે.
$f(1) = 2|1-1| + |1-2| = 2(0) + |-1| = 0 + 1 = 1$.
743
MediumMCQ
જો $f(x)=\sin x+2 \cos ^{2} x$ માટે $\frac{\pi}{4} \leq x \leq \frac{3 \pi}{4}$ હોય,તો $f$ તેની કિંમત પ્રાપ્ત કરે છે
A
$x=\frac{\pi}{4}$ પર ન્યૂનતમ
B
$x=\frac{\pi}{2}$ પર મહત્તમ
C
$x=\frac{\pi}{2}$ પર ન્યૂનતમ
D
$x=\sin ^{-1}\left(\frac{1}{4}\right)$ પર મહત્તમ

Solution

(C) આપેલ છે,$f(x)=\sin x+2 \cos ^{2} x$,જ્યાં $x \in \left[\frac{\pi}{4}, \frac{3 \pi}{4}\right]$.
વિકલન કરતા,$f'(x) = \cos x - 2 \sin 2x = \cos x(1 - 4 \sin x)$.
$f'(x) = 0$ લેતા,$\cos x = 0$ અથવા $\sin x = \frac{1}{4}$.
અંતરાલ $\left[\frac{\pi}{4}, \frac{3 \pi}{4}\right]$ માં,$\cos x = 0 \Rightarrow x = \frac{\pi}{2}$.
$\sin x = \frac{1}{4}$ આ અંતરાલમાં શક્ય નથી કારણ કે $\sin x \geq \frac{1}{\sqrt{2}}$.
અંતિમ બિંદુઓ અને નિર્ણાયક બિંદુ પર કિંમતો તપાસતા:
$f\left(\frac{\pi}{4}\right) = \frac{1}{\sqrt{2}} + 1$,$f\left(\frac{\pi}{2}\right) = 1$,$f\left(\frac{3 \pi}{4}\right) = \frac{1}{\sqrt{2}} + 1$.
આમ,$f(x)$ એ $x = \frac{\pi}{2}$ પર ન્યૂનતમ કિંમત પ્રાપ્ત કરે છે.

Applications of Derivatives — Maxima and Minima · Frequently Asked Questions

1Are these Applications of Derivatives questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Applications of Derivatives Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.