Immunity Questions in Gujarati

(B) એન્ટિબોડી અણુ એ $Y$-આકારની રચના છે જે ચાર પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલાઓની બનેલી હોય છે.
તેમાં બે સમાન હલકી શૃંખલાઓ $(L)$ અને બે સમાન ભારે શૃંખલાઓ $(H)$ હોય છે.
આ શૃંખલાઓ ડાયસલ્ફાઈડ બંધ દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલી હોય છે.
તેથી,એન્ટિબોડી અણુનું સાચું નિરૂપણ $H_2L_2$ છે.

(A) કોષીય પ્રતિકારકતા (Cell-mediated immunity - $CMI$) $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સ (અથવા $T$-કોષો) દ્વારા થાય છે.
$B$-લિમ્ફોસાઇટ્સ (અથવા $B$-કોષો) એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરીને હ્યુમરલ પ્રતિકારકતા (Humoral immunity) માટે જવાબદાર છે.
તેથી,સાચો જવાબ $T$-કોષો છે.

(C) $IgA$ અને $IgM$ એ ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિનના પ્રકારો છે,જેને સામાન્ય રીતે એન્ટિબોડી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
એન્ટિબોડી એ ગ્લાયકોપ્રોટીન અણુઓ છે જે એન્ટિજનના પ્રતિભાવમાં પ્લાઝ્મા કોષો (વિભેદિત $B$-લિમ્ફોસાઇટ્સ) દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
મનુષ્યોમાં એન્ટિબોડીના પાંચ મુખ્ય વર્ગો છે: $IgA, IgD, IgE, IgG$ અને $IgM$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
એન્ટિબોડીનો અણુ એ પ્રોટીન છે,ન્યુક્લિક એસિડ નથી. તેમાં ચાર પોલીપેપ્ટાઇડ શૃંખલાઓ હોય છે,ન્યુક્લિઓટાઇડ શૃંખલાઓ નહીં.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,તેમાં બે હળવી (light) શૃંખલા અને બે ભારે (heavy) શૃંખલા હોય છે,જેને $H_2L_2$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
$B$-કોષો એન્ટિબોડી ઉત્પન્ન કરે છે અને તે હ્યુમરલ (એન્ટિબોડી-આધારિત) પ્રતિકારકતા માટે જવાબદાર છે.
$T$-કોષો એન્ટિબોડી ઉત્પન્ન કરતા નથી પરંતુ તે કોષીય પ્રતિકારકતા $(CMI)$ માટે જવાબદાર છે.

(A) $CMI$ નું પૂર્ણ નામ સેલ મેડિએટેડ ઇમ્યુનિટી (Cell-Mediated Immunity) છે.
આ એક પ્રકારનો રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવ છે જેમાં એન્ટિબોડીઝનો સમાવેશ થતો નથી,પરંતુ તેમાં ફેગોસાઇટ્સ,એન્ટિજન-વિશિષ્ટ સાયટોટોક્સિક $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સનું સક્રિયકરણ અને એન્ટિજનના પ્રતિભાવમાં વિવિધ સાયટોકાઇન્સનો સ્ત્રાવ સામેલ છે.

(A) ઍન્ટિબોડી અણુ એ $Y$-આકારની રચના છે જે ચાર પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલાઓની બનેલી હોય છે.
તેમાં બે સમાન હળવી શૃંખલાઓ $(L)$ અને બે સમાન ભારે શૃંખલાઓ $(H)$ હોય છે.
આ બંધારણને કારણે,ઍન્ટિબોડીને $H_2L_2$ સૂત્ર દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
તેથી,વિધાન $(S)$ અને કારણ $(R)$ બંને સાચા છે,અને કારણ એ સમજાવે છે કે ઍન્ટિબોડીને શા માટે $H_2L_2$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.

(D) એન્ટિબોડી એ રોગપ્રતિકારક તંત્ર દ્વારા,ખાસ કરીને $B$-લિમ્ફોસાઇટ્સ (પ્લાઝ્મા કોષો) દ્વારા ઉત્પન્ન થતા વિશિષ્ટ પ્રોટીન છે,જે એન્ટિજેન્સ તરીકે ઓળખાતા વિદેશી પદાર્થોની હાજરીના પ્રતિભાવમાં બને છે. આ એન્ટિજેન્સ સામાન્ય રીતે બેક્ટેરિયા,વાયરસ અથવા ફૂગ જેવા રોગકારકોના ઘટકો હોય છે. તેથી,એન્ટિબોડીઝ આ રોગકારકોને ઓળખવા અને નિષ્ક્રિય કરવાનું કાર્ય કરે છે,જે અસરકારક રીતે ચેપ સામે લડે છે.

(A) જન્મજાત પ્રતિકારકતા એ બિન-ચોક્કસ પ્રકારનો બચાવ છે જે જન્મ સમયે હાજર હોય છે. તેમાં ચાર પ્રકારના અવરોધોનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. ભૌતિક અવરોધો (દા.ત.,ત્વચા,શ્લેષ્મનું આવરણ).
$2$. દેહધાર્મિક અવરોધો (દા.ત.,જઠરમાં એસિડ,લાળ,આંસુ).
$3$. કોષીય અવરોધો (દા.ત.,ભક્ષક કોષો જેવા કે $PMNL$-ન્યુટ્રોફિલ્સ અને મોનોસાઇટ્સ).
$4$. સાયટોકાઇન અવરોધો (દા.ત.,ઇન્ટરફેરોન).
એન્ટિબોડી એ ઉપાર્જિત (અનુકૂલિત) પ્રતિકારકતાનો ભાગ છે,જે ચોક્કસ હોય છે અને એન્ટિજેન્સના સંપર્ક પછી વિકસે છે. તેથી,એન્ટિબોડી એ જન્મજાત પ્રતિકારકતાનું ઘટક નથી.

(B) એન્ટિબોડીનો અણુ $Y$ આકારનો હોય છે અને તે ચાર પોલીપેપ્ટાઇડ શૃંખલાઓનો બનેલો હોય છે.
તેમાં બે સમાન હલકી શૃંખલાઓ $(L)$ અને બે સમાન ભારે શૃંખલાઓ $(H)$ હોય છે.
તેથી,એન્ટિબોડીના અણુને $H_2L_2$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.

(B) $T-$કોષો ($T-$લિમ્ફોસાઇટ્સ) એ શ્વેતકણોનો એક પ્રકાર છે જે કોષ-માધ્યિત પ્રતિકારકતામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.
તેઓ પોતે એન્ટિબોડીનું ઉત્પાદન કરતા નથી; તેના બદલે,તેઓ સાયટોકાઇન્સ મુક્ત કરીને એન્ટિબોડીના ઉત્પાદનમાં $B-$કોષોને મદદ કરે છે.
$T-$હેલ્પર કોષો એન્ટિજન-પ્રસ્તુત કરતા કોષો દ્વારા રજૂ કરાયેલા એન્ટિજનને ઓળખે છે અને $B-$કોષોને પ્લાઝ્મા કોષોમાં વિભાજિત અને વિભેદિત થવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જે પછી એન્ટિબોડીઝનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી મુખ્ય કાર્ય $B-$કોષોને એન્ટિબોડી સર્જનમાં મદદ કરવાનું છે.

(B) માનવ શરીરમાં તેમના હેવી ચેઈન (heavy chain) ના પ્રકારને આધારે એન્ટિબોડી (ઈમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન) ના કુલ $5$ મુખ્ય પ્રકારો જોવા મળે છે. આ પ્રકારો $IgA$,$IgD$,$IgE$,$IgG$ અને $IgM$ છે.

(C) આપેલ આકૃતિ એન્ટિબોડી અણુની રચના દર્શાવે છે,જે $Y$ આકારની હોય છે.
દરેક એન્ટિબોડી અણુ ચાર પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલાઓનો બનેલો હોય છે: બે નાની શૃંખલાઓ જેને હલકી શૃંખલાઓ (light chains) કહેવાય છે અને બે લાંબી શૃંખલાઓ જેને ભારે શૃંખલાઓ (heavy chains) કહેવાય છે.
$Y$ આકારની રચનાના છેડા પર પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન દ્વારા નિર્દેશિત ભાગ એ ચલિત વિસ્તાર (variable region) છે જ્યાં એન્ટિજન જોડાય છે.
તેથી,નિર્દેશિત ભાગ એન્ટિજન બાઇન્ડિંગ સાઇટ દર્શાવે છે.

(C) સ્વપ્રતિરક્ષા (Autoimmunity) એ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ 'પોતાના' કોષો અને 'પરકાઈ' (બહારના) કોષો વચ્ચેનો તફાવત પારખવામાં નિષ્ફળ જાય છે અને પોતાના જ પેશીઓ કે કોષો પર હુમલો કરવાનું શરૂ કરે છે. આના પરિણામે શરીરને નુકસાન થાય છે,જે રુમેટોઇડ આર્થરાઇટિસ જેવા સ્વપ્રતિરક્ષા રોગો તરફ દોરી જાય છે.

(B) રોગપ્રતિકારક શક્તિનો ગુણધર્મ ધરાવતું પ્રોટીન $Immunoglobulin$ (જેને એન્ટિબોડીઝ પણ કહેવાય છે) છે.
$Immunoglobulins$ એ વિશિષ્ટ પ્રોટીન છે જે રોગપ્રતિકારક તંત્ર દ્વારા,ખાસ કરીને $B-lymphocytes$ (પ્લાઝ્મા કોષો) દ્વારા એન્ટિજેન્સ (બેક્ટેરિયા અથવા વાયરસ જેવા વિદેશી પદાર્થો) ની હાજરીના પ્રતિભાવમાં ઉત્પન્ન થાય છે.
તેઓ ચોક્કસ એન્ટિજેન્સને ઓળખે છે અને તેમની સાથે જોડાઈને તેમને નિષ્ક્રિય કરે છે અથવા અન્ય રોગપ્રતિકારક કોષો દ્વારા વિનાશ માટે તેમને ચિહ્નિત કરે છે.
$Hemoglobin$ ઓક્સિજનના વહનમાં સામેલ છે,જ્યારે $Myosin$ અને $Actin$ સ્નાયુ તંતુઓમાં જોવા મળતા સંકોચનશીલ પ્રોટીન છે.

(C) ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન,જેને એન્ટિબોડીઝ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પ્લાઝ્મા કોષો (શ્વેત રક્તકણો) દ્વારા ઉત્પન્ન થતા ગ્લાયકોપ્રોટીન અણુઓ છે. તેઓ બેક્ટેરિયા અથવા વાયરસ જેવા ચોક્કસ એન્ટિજેન્સને ઓળખીને અને તેમની સાથે જોડાઈને અને તેમના વિનાશમાં મદદ કરીને રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવના મહત્વપૂર્ણ ભાગ તરીકે કાર્ય કરે છે. ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન માટેનું પ્રમાણિત ટૂંકું નામ $Ig$ છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
પેશીઓ અથવા અંગોનું પ્રત્યારોપણ ઘણીવાર દર્દીના શરીર દ્વારા સ્વીકાર ન થવાને કારણે નિષ્ફળ જાય છે.
તેથી,કોઈપણ ગ્રાફ્ટ અથવા પ્રત્યારોપણ કરતા પહેલા પેશીઓનું મેચિંગ અને બ્લડ ગ્રુપનું મેચિંગ આવશ્યક છે.
જ્યારે રોગપ્રતિકારક તંત્ર પ્રત્યારોપિત પેશી અથવા અંગમાં રહેલા પ્રોટીનને વિદેશી તરીકે ઓળખે છે,ત્યારે તે કોષ-માધ્યિત રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવ (Cell-mediated immune response) શરૂ કરે છે.
આ પ્રતિભાવ મુખ્યત્વે $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સ દ્વારા કરવામાં આવે છે,જે પ્રત્યારોપિત પેશી પર હુમલો કરે છે,જેના પરિણામે અંગનો અસ્વીકાર થાય છે.
પ્રત્યારોપણ દરમિયાન આ રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવને દબાવવા માટે,દર્દીને ઇમ્યુનોસપ્રેસન્ટ્સ આપવામાં આવે છે.

(D) $MALT$ (શ્લેષ્મ-સંબંધિત લસિકા પેશી) એ લસિકા પેશીઓનો એક મહત્વપૂર્ણ સમૂહ છે જે શ્વસનમાર્ગ,પાચનમાર્ગ (અન્નમાર્ગ) અને મૂત્રજનન માર્ગ જેવા મુખ્ય માર્ગોના શ્લેષ્મ સ્તર સાથે સંકળાયેલ હોય છે.
તે માનવ શરીરમાં કુલ લસિકા પેશીના આશરે $50$ ટકા જેટલો ભાગ બનાવે છે.

(A) : સ્વ-પ્રતિરક્ષા (Autoimmunity) એ શરીરની સંરક્ષણ પ્રણાલીની એક વિકૃતિ છે જેમાં શરીરના પોતાના પેશીઓ સામે રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવ ઉત્પન્ન થાય છે,જેના કારણે તે પેશીઓ નુકસાન પામે છે અથવા નાશ પામે છે.
સ્વ-પ્રતિરક્ષા આનુવંશિક અથવા પર્યાવરણીય પરિબળોને કારણે થઈ શકે છે.

(B) : સીરમ ગ્લોબ્યુલિન એ પ્રોટીન છે જેમાં ગામા ગ્લોબ્યુલિન (એન્ટિબોડીઝ) અને વિવિધ ઉત્સેચકો તથા વાહક પ્રોટીનનો સમાવેશ થાય છે.
સીરમ પ્રોટીન ઇલેક્ટ્રોફોરેસિસ $(SPEP)$ નો ઉપયોગ આ ગ્લોબ્યુલિનના પ્રોફાઇલનું વિશ્લેષણ કરવા માટે થાય છે,જે તેમને કદ અને વીજભારના આધારે અલગ કરે છે.
તેમાં ચાર મુખ્ય જૂથો ઓળખવામાં આવે છે: આલ્ફા-$1$ ગ્લોબ્યુલિન,આલ્ફા-$2$ ગ્લોબ્યુલિન,બીટા ગ્લોબ્યુલિન અને ગામા ગ્લોબ્યુલિન.
ગામા ફ્રેક્શન મુખ્યત્વે ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન (એન્ટિબોડીઝ) ધરાવતું હોવાથી,એન્ટિબોડીઝની ઉણપ સીધી રીતે સીરમ ગ્લોબ્યુલિનના નીચા સ્તર દ્વારા પ્રતિબિંબિત થાય છે.

(A) $IgA$ એ માનવ દૂધમાં,ખાસ કરીને કોલોસ્ટ્રમ (પ્રથમ દૂધ) માં જોવા મળતો મુખ્ય ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન છે. તે શિશુના જઠરાંત્રિય માર્ગની શ્લેષ્મ સપાટીઓને રોગકારક જીવાણુઓથી સુરક્ષિત કરીને નિષ્ક્રિય પ્રતિકારક શક્તિ (passive immunity) પ્રદાન કરે છે. જોકે $IgG$ માનવ સીરમમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતો ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન છે,પરંતુ $IgA$ એ સ્તન દૂધ સહિતના સ્ત્રાવોમાં મુખ્ય એન્ટિબોડી છે.

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે.
કોષ-માધ્યિત પ્રતિકારક પ્રતિભાવ $(CMIS)$ મુખ્યત્વે $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સ દ્વારા થાય છે.
આ કોષો અંગ પ્રત્યારોપણના અસ્વીકાર માટે જવાબદાર છે કારણ કે રોગપ્રતિકારક તંત્ર પ્રત્યારોપિત પેશી અથવા અંગની સપાટી પર રહેલા પ્રોટીનને વિદેશી (પરકીય) તરીકે ઓળખે છે.
ઓળખ થયા પછી,$T$-કોષો પ્રત્યારોપિત અંગ સામે ચોક્કસ રોગપ્રતિકારક હુમલો શરૂ કરે છે,જે તેના અસ્વીકાર તરફ દોરી જાય છે.

(A) $Lysozyme$ એ કુદરતી એન્ટિબાયોટિક ગુણધર્મો ધરાવતું એન્ટિબેક્ટેરિયલ ઉત્સેચક છે.
તે સામાન્ય રીતે મોટાભાગના પ્રાણીઓમાં આંસુ,નાકના શ્લેષ્મ,દૂધ અને લાળમાં જોવા મળે છે અને તે શરીરના પ્રથમ કુદરતી સંરક્ષણ (innate defense) નો એક ભાગ છે.
$Lysozyme$ એ એક એવો ઉત્સેચક છે જે ચોક્કસ બેક્ટેરિયાની સપાટી પરના પોલિસેકેરાઇડ રક્ષણાત્મક કોષ દીવાલનું વિઘટન કરે છે,જેનાથી બેક્ટેરિયાનો નાશ થાય છે.
તે બેક્ટેરિયલ સપાટી સાથે જોડાઈને બિન-વિશિષ્ટ જન્મજાત ઓપ્સોનિન (opsonin) તરીકે કાર્ય કરે છે,જે બેક્ટેરિયા પરનો ઋણ વીજભાર ઘટાડે છે અને શ્વેત રક્તકણો દ્વારા ફેગોસાઇટોસિસ (phagocytosis) ની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે.
આમ,તે મુખ્યત્વે ચોક્કસ પ્રકારના બેક્ટેરિયાનો નાશ કરે છે.

(A) એન્ટિબોડીઝ એ પ્રોટીનનો એક વર્ગ છે જેને ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન એ ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન સુપરફેમિલીના ગ્લાયકોપ્રોટીન છે.
એન્ટિબોડી અને ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન શબ્દોનો ઉપયોગ ઘણીવાર એકબીજાના બદલે કરવામાં આવે છે.
તેઓ રક્ત,પેશીઓના પ્રવાહી અને ઘણા સ્ત્રાવમાં જોવા મળે છે.
બંધારણની દ્રષ્ટિએ,તેઓ ગ્લોબ્યુલિન છે (પ્રોટીન ઇલેક્ટ્રોફોરેસિસના $\gamma$-વિસ્તારમાં જોવા મળે છે).
તેઓ પ્લાઝ્મા કોષો દ્વારા સંશ્લેષિત અને સ્ત્રાવ થાય છે,જે રોગપ્રતિકારક તંત્રના $B$-કોષોમાંથી ઉતરી આવ્યા છે.

(C) સાચું છે કારણ કે કોલોસ્ટ્રમ,જે સ્તનપાનના શરૂઆતના દિવસોમાં માતા દ્વારા સ્ત્રવિત પીળાશ પડતું પ્રવાહી છે,તે એન્ટિબોડીઝથી સમૃદ્ધ હોય છે,ખાસ કરીને $IgA$,જે નવજાત શિશુમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ વિકસાવવા માટે જરૂરી છે.
$R$ ખોટું છે કારણ કે કોલોસ્ટ્રમ રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઘટાડતું નથી; તેના બદલે,તે નવજાત શિશુને નિષ્ક્રિય રોગપ્રતિકારક શક્તિ (passive immunity) પ્રદાન કરે છે,જે તેમને વિવિધ ચેપથી સુરક્ષિત રાખે છે.

(C) નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતા એ એક પ્રકારની રોગપ્રતિકારક શક્તિ છે જેમાં શરીરને ચોક્કસ રોગકારકો અથવા વિદેશી એજન્ટો સામે લડવા માટે તૈયાર એન્ટિબોડીઝ આપવામાં આવે છે.
સક્રિય પ્રતિકારકતાથી વિપરીત, જ્યાં એન્ટિજેનના સંપર્ક પછી શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ પોતાના એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરે છે, નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતા તાત્કાલિક રક્ષણ પૂરું પાડે છે.
આના ઉદાહરણોમાં માતા પાસેથી ગર્ભમાં જરાયુ (placenta) દ્વારા $IgG$ એન્ટિબોડીઝનું સ્થાનાંતરણ અને ધાવણ (colostrum) દ્વારા $IgA$ એન્ટિબોડીઝનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી, ખાલી જગ્યામાં ભરવા માટેનો સાચો શબ્દ એન્ટિબોડીઝ છે.

(D) લસિકા અંગોને બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: પ્રાથમિક અને ગૌણ લસિકા અંગો.
પ્રાથમિક લસિકા અંગો એવા સ્થાનો છે જ્યાં લસિકાકોષો ઉત્પન્ન થાય છે અને/અથવા પરિપક્વ થાય છે. આમાં અસ્થિમજ્જા અને થાઇમસનો સમાવેશ થાય છે.
ગૌણ લસિકા અંગો એવા સ્થાનો છે જ્યાં લસિકાકોષો એન્ટિજન સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે અને ત્યારબાદ વિભાજન પામીને ઇફેક્ટર કોષો બને છે. આમાં બરોળ,લસિકાગાંઠ,ટૉન્સિલ,નાના આંતરડાના પેયર્સ પેચ અને એપેન્ડિક્સનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,બરોળ અને લસિકાગાંઠ એ ગૌણ લસિકા અંગો છે.

(C) મ્યુકોસા-એસોસિએટેડ લિમ્ફોઇડ ટિશ્યુ $(MALT)$ એ માનવ શરીરમાં મુખ્ય માર્ગો જેવા કે શ્વસન માર્ગ,પાચન માર્ગ અને મૂત્રજનન માર્ગના અસ્તરમાં જોવા મળતી લસિકા પેશીની એક વિસ્તૃત પ્રણાલી છે.
એવું અનુમાન છે કે $MALT$ માનવ શરીરમાં કુલ લસિકા પેશીના લગભગ $50$ ટકા જેટલો ભાગ બનાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) એન્ટિબોડી અણુ $Y$ આકારનો હોય છે અને તે ચાર પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલાઓનો બનેલો હોય છે: બે હળવી શૃંખલાઓ અને બે ભારે શૃંખલાઓ.
આ શૃંખલાઓ ડાયસલ્ફાઈડ બંધ દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલી હોય છે.
એન્ટિબોડીનો ચલિત વિસ્તાર (variable region),જે $Y$ આકારની રચનાના છેડા પર સ્થિત હોય છે,તેમાં એન્ટિજન બાઈન્ડિંગ સાઈટ હોય છે,જેને પેરાટોપ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
આ સ્થાન ચોક્કસ એન્ટિજન માટે વિશિષ્ટ હોય છે અને તે એન્ટિબોડીને તેની સાથે જોડાવા દે છે,જેના દ્વારા તે એન્ટિજનને નિષ્ક્રિય કરે છે અથવા રોગપ્રતિકારક તંત્ર દ્વારા વિનાશ માટે ચિહ્નિત કરે છે.
તેથી,એન્ટિજન બાઈન્ડિંગ સાઈટ એન્ટિબોડીમાં હાજર હોય છે.

(B) એન્ટિબોડીઝ એ રોગપ્રતિકારક તંત્ર દ્વારા ઉત્પન્ન થતા વિશિષ્ટ પ્રોટીન છે જે બેક્ટેરિયા અને વાયરસ જેવા વિદેશી પદાર્થોને ઓળખવા અને નિષ્ક્રિય કરવા માટે જવાબદાર છે.
માનવ શરીરમાં,$B$-લિમ્ફોસાઇટ્સ (અથવા $B$-કોષો) એન્ટિબોડીઝના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે.
જ્યારે $B$-લિમ્ફોસાઇટ્સ એન્ટિજેનનો સામનો કરે છે,ત્યારે તેઓ પ્લાઝ્મા કોષોમાં વિભેદિત થાય છે,જે પછી રક્ત અને લસિકામાં મોટી માત્રામાં એન્ટિબોડીઝનો સ્ત્રાવ કરે છે.
બીજી તરફ,$T$-લિમ્ફોસાઇટ્સ $B$-કોષોને મદદ કરે છે અને ચેપગ્રસ્ત કોષોનો સીધો નાશ કરે છે,પરંતુ તેઓ પોતે એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરતા નથી.

(D) માનવ રોગપ્રતિકારક તંત્રમાં,લસિકા અંગોને પ્રાથમિક અને ગૌણ લસિકા અંગોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
પ્રાથમિક લસિકા અંગો એવા સ્થાનો છે જ્યાં લસિકાકણો (lymphocytes) ઉત્પન્ન થાય છે અને/અથવા પરિપક્વ થાય છે અને એન્ટિજન-સંવેદનશીલ બને છે.
બે મુખ્ય પ્રાથમિક લસિકા અંગો $\text{અસ્થિમજ્જા}$ (Bone marrow) અને $\text{થાઇમસ}$ (Thymus) છે.
ગૌણ લસિકા અંગો,જેમ કે $\text{બરોળ}$ (Spleen),$\text{લસિકા ગાંઠ}$ (Lymph nodes),$\text{કાકડા}$ (Tonsils) અને $\text{એપેન્ડિક્સ}$ (Appendix),લસિકાકણોને એન્ટિજન સાથે આંતરક્રિયા કરવા માટેનું સ્થાન પૂરું પાડે છે,જ્યાં તેઓ વિભાજન પામીને ઇફેક્ટર કોષોમાં ફેરવાય છે.

(A) વાયરસથી સંક્રમિત કોષો ઇન્ટરફેરોન્સ (Interferons) નામના પ્રોટીનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે બિન-સંક્રમિત કોષોને વાયરસના વધુ સંક્રમણથી બચાવે છે. ઇન્ટરફેરોન્સ એ જન્મજાત પ્રતિકારકતામાં સાયટોકાઇન અવરોધનો એક પ્રકાર છે.

(B) એનામ્નેસ્ટિક પ્રતિભાવ,જેને ગૌણ પ્રતિકારક પ્રતિભાવ (secondary immune response) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ત્યારે થાય છે જ્યારે રોગપ્રતિકારક તંત્ર બીજી વખત કોઈ રોગકારક (pathogen) ના સંપર્કમાં આવે છે.
પ્રથમ સંપર્ક (પ્રાથમિક પ્રતિભાવ) દરમિયાન,શરીર મેમરી $B$ અને $T$ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
જ્યારે તે જ રોગકારક ફરીથી શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે આ મેમરી કોષો તેને તરત જ ઓળખી લે છે અને ખૂબ જ ઝડપી અને તીવ્ર પ્રતિભાવ આપે છે,જેને એનામ્નેસ્ટિક પ્રતિભાવ કહેવામાં આવે છે.

(A) રસીકરણ અથવા રસીનો સિદ્ધાંત રોગપ્રતિકારક તંત્રની 'સ્મૃતિ' (Memory) ના ગુણધર્મ પર આધારિત છે.
જ્યારે શરીરમાં રસી દાખલ કરવામાં આવે છે,ત્યારે રોગપ્રતિકારક તંત્ર રોગકારક (એન્ટિજેન) ને ઓળખે છે અને એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરે છે.
મહત્વની વાત એ છે કે,રોગપ્રતિકારક તંત્ર સ્મૃતિ $B$ અને $T$ લિમ્ફોસાઇટ્સ પણ બનાવે છે.
આ સ્મૃતિ કોષો રોગકારક વિશેની માહિતી જાળવી રાખે છે.
જો ભવિષ્યમાં તે જ રોગકારક ફરીથી શરીર પર હુમલો કરે,તો આ સ્મૃતિ કોષો તેને તરત જ ઓળખી લે છે અને રોગકારકને રોગ ફેલાવતા પહેલા જ નિષ્ક્રિય કરીને પ્રચંડ રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવ આપે છે.

(A) સક્રિય રોગપ્રતિકારક શક્તિ ત્યારે વિકસે છે જ્યારે વ્યક્તિની પોતાની રોગપ્રતિકારક શક્તિ એન્ટિજન (રોગકારક અથવા રસી) ના પ્રતિભાવમાં એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરે છે.
ટેટનસના ઇન્જેક્શન (ખાસ કરીને ટેટનસ ટોક્સૉઇડ રસી) ના કિસ્સામાં,શરીરને ટોક્સિનના નિષ્ક્રિય સ્વરૂપ સાથે સંપર્કમાં લાવવામાં આવે છે,જે રોગપ્રતિકારક શક્તિને પોતાના એન્ટિબોડીઝ અને મેમરી કોષો ઉત્પન્ન કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
કોલોસ્ટ્રમ નિષ્ક્રિય રોગપ્રતિકારક શક્તિ (માતા પાસેથી બાળકમાં સ્થાનાંતરિત એન્ટિબોડીઝ) પ્રદાન કરે છે.
સાપના કરડવા સામેના ઇન્જેક્શનમાં અગાઉથી તૈયાર કરેલા એન્ટિબોડીઝ (એન્ટિવેનમ) આપવામાં આવે છે,જે નિષ્ક્રિય રોગપ્રતિકારક શક્તિનું ઉદાહરણ છે.
કમળો એ રોગની સ્થિતિ છે,રોગપ્રતિકારક શક્તિનું સ્વરૂપ નથી.

(B) માનવ રોગપ્રતિકારક તંત્રને મુખ્યત્વે $2$ પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. જન્મજાત રોગપ્રતિકારકતા (Innate immunity): આ બિન-વિશિષ્ટ પ્રકારનો બચાવ છે જે જન્મ સમયે હાજર હોય છે.
$2$. ઉપાર્જિત રોગપ્રતિકારકતા (Acquired immunity): આ રોગકારક-વિશિષ્ટ છે અને વ્યક્તિના જીવનકાળ દરમિયાન રોગકારકના સંપર્ક અથવા રસીકરણ પછી વિકસિત થાય છે.

(C) જન્મજાત પ્રતિકારકતામાં ચાર પ્રકારના અવરોધો હોય છે જે વિદેશી એજન્ટોને આપણા શરીરમાં પ્રવેશતા અટકાવે છે.
$1$. ભૌતિક અવરોધ: ત્વચા અને શ્વસન,જઠરાંત્રિય અને મૂત્રજનન માર્ગના અધિચ્છદનું શ્લેષ્મ આવરણ.
$2$. શારીરિક અવરોધ: જઠરમાં એસિડ,મોઢામાં લાળ અને આંખમાંથી નીકળતા અશ્રુ.
$3$. કોષીય અવરોધ: રુધિરમાં રહેલા બહુરૂપી કેન્દ્રસ્થ શ્વેતકણો $(PMNL-neutrophils)$,મોનોસાઇટ્સ અને લિમ્ફોસાઇટ્સ જેવા કે નેચરલ કિલર કોષો,તેમજ પેશીઓમાં રહેલા મેક્રોફેજ,સૂક્ષ્મજીવોનું ભક્ષણ કરીને તેનો નાશ કરે છે.
$4$. સાયટોકાઈન અવરોધ: વાયરસથી સંક્રમિત કોષો ઇન્ટરફેરોન નામના પ્રોટીનનો સ્ત્રાવ કરે છે જે બિન-સંક્રમિત કોષોને વાયરલ ચેપથી બચાવે છે.
$WBC$ (શ્વેતકણો) જેવા કે ન્યુટ્રોફિલ્સ અને મેક્રોફેજ ભક્ષણની પ્રક્રિયામાં સામેલ હોવાથી,તેઓ કોષીય અવરોધનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(C) એન્ટિવેનમ એ એક જૈવિક ઉત્પાદન છે જેનો ઉપયોગ સાપના કરડવા જેવી ઝેરી કરડવાની અથવા ડંખની સારવારમાં થાય છે.
તે યજમાન પ્રાણી (જેમ કે ઘોડા અથવા ઘેટાં) માં સાપના ઝેર (એન્ટિજેન) ના નાના,જીવલેણ ન હોય તેવા જથ્થાને ઇન્જેક્ટ કરીને બનાવવામાં આવે છે.
યજમાન પ્રાણીની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઝેર સામે ચોક્કસ એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરીને પ્રતિક્રિયા આપે છે.
આ એન્ટિબોડીઝ પછી પ્રાણીના રુધિર સીરમમાંથી મેળવવામાં આવે છે અને એન્ટિવેનમ બનાવવા માટે શુદ્ધ કરવામાં આવે છે.
તેથી,જ્યારે દર્દીને આપવામાં આવે છે,ત્યારે એન્ટિવેનમ અગાઉથી બનાવેલા એન્ટિબોડીઝ દાખલ કરીને નિષ્ક્રિય રોગપ્રતિકારક શક્તિ પ્રદાન કરે છે જે સાપના ઝેરને તટસ્થ કરે છે.

(D) જ્યારે કોઈ કોષ વાયરસથી સંક્રમિત થાય છે,ત્યારે તે $Interferons$ તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ પ્રોટીન ઉત્પન્ન કરે છે.
આ પ્રોટીન કોષની બહાર મુક્ત થાય છે અને પડોશી બિન-સંક્રમિત કોષો સાથે જોડાય છે.
આ જોડાણ પડોશી કોષોને એન્ટિવાયરલ પ્રોટીન ઉત્પન્ન કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જે વાયરસના વધુ પ્રજનનને અટકાવે છે અને તેમને ચેપથી સુરક્ષિત કરે છે.
તેથી,$Interferons$ વાયરલ રોગકારકો સામે જન્મજાત રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવના મહત્વપૂર્ણ ભાગ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) જન્મજાત પ્રતિકારકતામાં ચાર પ્રકારના અંતરાયો હોય છે:
$1$. ભૌતિક અંતરાય: ત્વચા અને શ્વસન,પાચન અને મૂત્રજનન માર્ગનું શ્લેષ્મ સ્તર સૂક્ષ્મજીવોના પ્રવેશને અટકાવે છે $(C-1, 5)$.
$2$. દેહધાર્મિક અંતરાય: જઠરમાં એસિડ,મુખમાં લાળ અને આંખમાંથી નીકળતા આંસુ સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને અટકાવે છે $(A-4)$.
$3$. કોષીય અંતરાય: અમુક પ્રકારના શ્વેતકણો જેવા કે $PMNL$-ન્યુટ્રોફિલ્સ,મોનોસાઇટ્સ અને મેક્રોફેજ સૂક્ષ્મજીવોનું ભક્ષણ કરીને તેનો નાશ કરે છે $(B-2)$.
$4$. સાયટોકાઇન અંતરાય: વાયરસથી સંક્રમિત કોષો ઇન્ટરફેરોન્સ નામના પ્રોટીનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે બિન-સંક્રમિત કોષોને વાયરસના વધુ સંક્રમણથી બચાવે છે $(D-3)$.
તેથી,સાચી જોડી $A-4, B-2, C-1,5, D-3$ છે.

(C) ખોટી જોડી $C$ છે. મેક્રોફેજ એ મોટા ભક્ષક કોષો છે જે રોગકારકો,કોષીય કચરો અને વિદેશી પદાર્થોને ગળી જઈને તેનો નાશ કરે છે. તેઓ શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ કરતા કોષો નથી. શ્લેષ્મ સામાન્ય રીતે શ્વસન અને પાચન માર્ગમાં આવેલા ગોબ્લેટ કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
$A$: ઇન્ટરફેરોન્સ એ વાયરસથી સંક્રમિત કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા પ્રોટીન છે જે પડોશી બિન-સંક્રમિત કોષોને વાયરલ ચેપથી સુરક્ષિત કરે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$B$: $B$-કોષો એ લિમ્ફોસાઇટ્સનો એક પ્રકાર છે જે રોગકારકો સામે એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરવા માટે પ્લાઝ્મા કોષોમાં વિભેદિત થાય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$D$: $IgA$ એ કોલોસ્ટ્રમ (સ્તનપાનના પ્રથમ થોડા દિવસોમાં ઉત્પન્ન થતું શરૂઆતનું દૂધ) માં જોવા મળતું પ્રાથમિક એન્ટિબોડી છે,જે શિશુને નિષ્ક્રિય રોગપ્રતિકારક શક્તિ પ્રદાન કરે છે. આ વિધાન સાચું છે.

(C) એન્ટિબોડી અણુને $H_2L_2$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે. તે ચાર પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલાઓનું બનેલું છે: બે નાની શૃંખલાઓ જેને હળવી શૃંખલા $(L)$ કહેવાય છે અને બે લાંબી શૃંખલાઓ જેને ભારે શૃંખલા $(H)$ કહેવાય છે. આ શૃંખલાઓના ચલિત વિસ્તારો એન્ટિજન બાઈન્ડિંગ સાઈટ બનાવે છે. કોલોસ્ટ્રમ એ સ્તનપાનના શરૂઆતના દિવસોમાં માતા દ્વારા સ્ત્રવિત પીળાશ પડતું પ્રવાહી છે,જેમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં $IgA$ એન્ટિબોડીઝ હોય છે,પરંતુ તે વ્યક્તિગત એન્ટિબોડી અણુનો રચનાત્મક ઘટક નથી.

(A) એન્ટિબોડી એ એક વિશિષ્ટ પ્રોટીન અણુ છે,જેને ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન $(Ig)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,જે એન્ટિજનના પ્રતિભાવમાં $B$-લિમ્ફોસાઇટ્સ (પ્લાઝ્મા કોષો) દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય એન્ટિજનને ઓળખવાનું,તેની સાથે જોડાવાનું અને તેને તટસ્થ કરવાનું અથવા રોગપ્રતિકારક તંત્ર દ્વારા તેનો નાશ કરવા માટે તેને ચિહ્નિત કરવાનું છે.
$T$-લિમ્ફોસાઇટ્સ કોષ-મધ્યસ્થી રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં સામેલ હોય છે પરંતુ તે એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરતા નથી.
નેચરલ કિલર કોષો જન્મજાત રોગપ્રતિકારક તંત્રનો ભાગ છે અને તે એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરતા નથી.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે એન્ટિબોડી એ એક અણુ છે જે એન્ટિજન સાથે વિશિષ્ટ રીતે પ્રતિક્રિયા આપે છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(A)$ ભૌતિક અવરોધો: ત્વચા $(4)$ એ પ્રાથમિક ભૌતિક અવરોધ તરીકે કાર્ય કરે છે જે રોગકારકોના પ્રવેશને અટકાવે છે.
$(B)$ દેહધાર્મિક અવરોધો: આંસુ $(3)$ (જઠરમાં એસિડ અને મોઢામાં લાળની સાથે) સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને અટકાવે છે.
$(C)$ કોષીય અવરોધો: શ્વેતકણો $(2)$ (જેમ કે $PMNL$-ન્યુટ્રોફિલ્સ અને મોનોસાઇટ્સ) સૂક્ષ્મજીવોનું ભક્ષણ કરીને તેનો નાશ કરે છે.
$(D)$ સાયટોકાઇન અવરોધો: ઇન્ટરફેરોન $(1)$ એ વાયરસથી સંક્રમિત કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત પ્રોટીન છે જે બિન-સંક્રમિત કોષોને વાયરસના વધુ સંક્રમણથી બચાવે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $A-4, B-3, C-2, D-1$ છે.

(C) રોગપ્રતિકારક તંત્ર વિવિધ વિશિષ્ટ કોષોનું બનેલું છે જે શરીરને રોગકારક જીવાણુઓ સામે રક્ષણ આપે છે.
$T$-કોષો અને $B$-કોષો એ લિમ્ફોસાઇટ્સના પ્રકારો છે,જે અનુકૂલિત રોગપ્રતિકારક તંત્રના પ્રાથમિક કોષો છે.
મેક્રોફેજ એ ફેગોસાઇટિક કોષો છે જે જન્મજાત અને અનુકૂલિત બંને પ્રકારની રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
ફાઈબ્રોબ્લાસ્ટ એ સંયોજક પેશીના કોષો છે જે બાહ્યકોષીય મેટ્રિક્સ અને કોલેજન ઉત્પન્ન કરવા માટે જવાબદાર છે,જે માળખાકીય આધાર અને ઘા રૂઝાવવા માટે જરૂરી છે. તેઓ રોગપ્રતિકારક તંત્રનો ભાગ નથી.

(D) પ્રાથમિક લસીકાઅંગો એવા સ્થાનો છે જ્યાં લસીકાકણો (lymphocytes) ઉત્પન્ન થાય છે અને/અથવા પરિપક્વ થઈને એન્ટિજન-સંવેદનશીલ લસીકાકણોમાં વિભેદિત થાય છે.
મનુષ્યોમાં,અસ્થિમજ્જા અને થાયમસ એ પ્રાથમિક લસીકાઅંગો છે.
આ અંગોમાં,અપરિપક્વ લસીકાકણો એન્ટિજન-સંવેદનશીલ લસીકાકણોમાં વિભેદિત થાય છે.
પરિપક્વન પછી,લસીકાકણો ગૌણ લસીકાઅંગો જેવા કે બરોળ,લસીકાગાંઠ,કાકડાં,નાના આંતરડાના પેયર્સની ખંડિકાઓ અને આંત્રપૂચ્છમાં સ્થળાંતર કરે છે,જ્યાં તેઓ એન્ટિજન સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે અને ત્યારબાદ સક્રિય કોષો બનવા માટે વિભાજન પામે છે.
તેથી,પ્રાથમિક લસીકાઅંગોનું સાચું જૂથ થાયમસ અને અસ્થિમજ્જા છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ (ઇન્ટરફેરોન્સ) છે.
$1$. કોલોસ્ટ્રમ,$PMNL$ (પોલીમોર્ફોન્યુક્લિયર લ્યુકોસાઇટ્સ) અને લાયસોઝાઇમ એ જન્મજાત પ્રતિકારકતાના ઘટકો છે,જે ભૌતિક અથવા કોષીય અવરોધ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$2$. કોલોસ્ટ્રમ નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતા (શારીરિક અવરોધ/સ્ત્રાવ) પૂરી પાડે છે.
$3$. $PMNL$ એ કોષીય અવરોધ છે.
$4$. લાયસોઝાઇમ શારીરિક અવરોધ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$5$. ઇન્ટરફેરોન્સ એ સાયટોકાઇન અવરોધ છે,જે વાયરસથી સંક્રમિત કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે જેથી બિન-સંક્રમિત કોષોને વાયરસના ચેપથી બચાવી શકાય. જોકે આ બધા જન્મજાત પ્રતિકારકતાનો ભાગ છે,ઇન્ટરફેરોન્સ અન્ય કરતા અલગ શ્રેણી (સાયટોકાઇન અવરોધ) દર્શાવે છે.

(D) આ આકૃતિ માનવ લસિકા તંત્રનું નિરૂપણ કરે છે. $X$ તરીકે દર્શાવેલ રચના છાતીના પોલાણમાં,હૃદયની નજીક અને ઉરોસ્થિની નીચે આવેલી છે. આ અંગ $Thymus$ (થાઇમસ) છે. થાઇમસ એ પ્રાથમિક લસિકા અંગ છે જ્યાં $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સ પરિપક્વ થાય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A, C) $1$. થાઇમસ એ હૃદયની નજીક અને ઉરોસ્થિ (sternum) ની નીચે આવેલું ખંડમય અંગ છે. વિધાન $A$ સાચું છે.
$2$. બરોળ એ રક્તકણો (erythrocytes) નું મોટું સંગ્રહસ્થાન છે,શ્વેતકણોનું નહીં. વિધાન $B$ ખોટું છે.
$3$. લસિકાગાંઠો એ નાની ઘન રચનાઓ છે જે લસિકા અને પેશીજળમાં પ્રવેશતા સૂક્ષ્મજીવો અથવા અન્ય એન્ટિજેન્સને પકડી લે છે. વિધાન $C$ સાચું છે.
$4$. મ્યુકોસા-સંબંધિત લસિકા પેશી $(MALT)$ માનવ શરીરમાં લસિકા પેશીના લગભગ $50\%$ જેટલો ભાગ બનાવે છે,$40\%$ નહીં. વિધાન $D$ ખોટું છે.
તેથી,વિધાન $A$ અને $C$ સાચા છે.

(C) $1$. પ્રાથમિક પ્રતિકારક પ્રતિચાર એન્ટિજન સાથેના પ્રથમ સંપર્ક પર ઉત્પન્ન થાય છે અને તે ઓછી તીવ્રતા ધરાવે છે.
$2$. ગૌણ પ્રતિકારક પ્રતિચાર એ જ એન્ટિજન સાથેના પછીના સંપર્ક પર ઉત્પન્ન થાય છે અને મેમરી કોષોને કારણે તે ઉચ્ચ તીવ્રતા ધરાવે છે.
$3$. રુમેટોઇડ આર્થરાઈટિસ એ એક સ્વયંપ્રતિરક્ષા રોગ છે જેમાં શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ભૂલથી પોતાના જ સ્વસ્થ કોષો પર હુમલો કરે છે.
$4$. $MALT$ (મ્યુકોસા-એસોસિએટેડ લિમ્ફોઇડ ટિશ્યુ) માનવ શરીરમાં લગભગ $50\%$ લિમ્ફોઇડ પેશી બનાવે છે અને તે શ્વસન, પાચન અને પ્રજનન માર્ગ જેવા મુખ્ય માર્ગોના અસ્તરમાં આવેલું હોય છે.