General Questions in Gujarati

(A) $Viricide$ (વિરિસીડ) એ એવો પદાર્થ અથવા એજન્ટ છે જે વાયરસને નિષ્ક્રિય અથવા નષ્ટ કરી શકે છે.
બેક્ટેરિયાથી વિપરીત,વાયરસ જીવંત કોષો નથી,તેથી તેમને પરંપરાગત અર્થમાં 'મારી' શકાતા નથી; તેના બદલે,તેમને તેમની રચના (જેમ કે પ્રોટીન કોટ અથવા આવરણ) ને વિક્ષેપિત કરીને અથવા તેમની પ્રતિકૃતિ બનાવવાની ક્ષમતામાં દખલ કરીને નિષ્ક્રિય કરવામાં આવે છે.
તેથી,વાયરસને નિષ્ક્રિય કરતા પદાર્થ માટેનો સાચો શબ્દ $Viricide$ છે.

(A) ઇન્ટરફેરોનની શોધ $1957$ માં એલિક આઈસેક્સ અને જીન લિન્ડમેન દ્વારા કરવામાં આવી હતી. તે પ્રોટીનનો એક સમૂહ છે જે વિવિધ વાયરસની હાજરીના પ્રતિભાવમાં યજમાન કોષો દ્વારા બનાવવામાં અને મુક્ત કરવામાં આવે છે.

(B) પોલિયોની ઓરલ રસી $(OPV)$,જેને સેબિન રસી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે આલ્બર્ટ સેબિન દ્વારા $1961$ માં વિકસાવવામાં આવી હતી.
તેમાં પોલિયો વાયરસનું નિર્બળ સ્વરૂપ હોય છે.
તેનાથી વિપરીત,જોનાસ સાલ્કે $1955$ માં પ્રથમ સફળ નિષ્ક્રિય પોલિયો રસી $(IPV)$ વિકસાવી હતી.
તેથી,પોલિયો રસીનો વિકાસ મુખ્યત્વે સાલ્ક અને સેબિન સાથે સંકળાયેલ છે.

(A) શસ્ત્રક્રિયાના સાધનોને જંતુરહિત (sterilization) કરવા માટે તેને પાણીમાં ઉકાળવામાં આવે છે. $100^{\circ}C$ તાપમાને ઉકાળવાથી બેક્ટેરિયા અને વાયરસ સહિતના મોટાભાગના રોગકારક સૂક્ષ્મજીવો નાશ પામે છે,જેનાથી શસ્ત્રક્રિયા દરમિયાન ચેપ ફેલાતો અટકે છે.

(D) વેક્ટર (વાહક) એ એક એવું સજીવ છે,સામાન્ય રીતે સંધિપાદ (જેમ કે મચ્છર,ઇતરડી અથવા ચાંચડ),જે પોતે રોગનું કારણ બનતું નથી પરંતુ ચેપી રોગકારકોને એક યજમાનમાંથી બીજા યજમાનમાં ફેલાવવા માટે વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,માદા એનોફિલિસ મચ્છર પ્લાઝમોડિયમ પરોપજીવી માટે વાહક તરીકે કામ કરે છે,જે મેલેરિયાનું કારણ બને છે.

(D) $Joseph Lister$ એક બ્રિટિશ સર્જન હતા જેમણે સર્જિકલ સાધનોને જંતુમુક્ત કરવા અને ઘા સાફ કરવા માટે કાર્બોલિક એસિડ $(phenol)$ ના ઉપયોગની શરૂઆત કરી હતી.
તેમના કાર્યને કારણે ઓપરેશન પછી થતા ચેપ અને મૃત્યુદરમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો હતો.
તબીબી સ્વચ્છતામાં આ ક્રાંતિકારી યોગદાનને કારણે,તેઓ 'આધુનિક એન્ટિસેપ્ટિક સર્જરીના પિતા' તરીકે ઓળખાય છે.

(C) $Antibiotic$ (પ્રતિજૈવિક) એ સૂક્ષ્મજીવો (જેમ કે બેક્ટેરિયા અથવા ફૂગ) દ્વારા ઉત્પન્ન થતો રાસાયણિક પદાર્થ છે,જે ઓછી સાંદ્રતામાં અન્ય સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને અટકાવે છે અથવા તેમને મારી નાખે છે.
$Antiseptics$ (પૂતિરોધક) એવા રસાયણો છે જે ચેપની શક્યતા ઘટાડવા માટે જીવંત પેશીઓ પર લગાવવામાં આવે છે.
$Anticoagulants$ (રુધિર ગંઠાઈ જતું અટકાવતા પદાર્થો) એવા પદાર્થો છે જે લોહીને ગંઠાઈ જતું અટકાવે છે.
$Anti-allergic$ દવાઓનો ઉપયોગ એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓની સારવાર માટે થાય છે.
તેથી,સજીવ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું સંયોજન જે અન્ય સજીવોની વૃદ્ધિને અવરોધે છે તેને $Antibiotic$ કહેવામાં આવે છે.

(D) $\text{એન્ટિબાયોટિક}$ એ સૂક્ષ્મજીવો (જેમ કે બેક્ટેરિયા અથવા ફૂગ) દ્વારા ઉત્પન્ન થતો રાસાયણિક પદાર્થ છે જે ઓછી સાંદ્રતામાં અન્ય સૂક્ષ્મજીવો (પરોપજીવી સજીવો) ની વૃદ્ધિને અટકાવે છે અથવા તેમને મારી નાખે છે.
$\text{એક્ઝોટોક્સિન}$ એ બેક્ટેરિયા દ્વારા સ્ત્રાવ થતું ઝેર છે.
$\text{બેક્ટેરિસાઇડ}$ એ એવો પદાર્થ છે જે બેક્ટેરિયાને મારી નાખે છે, જે રાસાયણિક અથવા જૈવિક હોઈ શકે છે.
$\text{એન્ટિબોડી}$ એ રોગકારક સજીવોને નિષ્ક્રિય કરવા માટે સજીવની રોગપ્રતિકારક શક્તિ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું પ્રોટીન છે.
તેથી, સજીવમાંથી મેળવેલ એવો કેમોથેરાપ્યુટિક પદાર્થ જે પરોપજીવી પર અવરોધક અસર ધરાવે છે તેને $\text{એન્ટિબાયોટિક}$ કહેવામાં આવે છે.

(C) $Bacterin$ (બેક્ટેરિન) એ મૃત અથવા નિર્બળ (attenuated) બેક્ટેરિયાનું સસ્પેન્શન છે જેનો ઉપયોગ કૃત્રિમ રસીકરણ માટે થાય છે.
તે રોગ પેદા કર્યા વિના ચોક્કસ રોગકારક સામે એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરવા માટે રોગપ્રતિકારક શક્તિને ઉત્તેજિત કરે છે.
$Bacteriocin$ (બેક્ટેરિયોસિન) એ બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થતા પ્રોટીનયુક્ત ઝેર છે જે સમાન બેક્ટેરિયલ સ્ટ્રેન્સની વૃદ્ધિને અટકાવે છે.
$Bacteriolysin$ (બેક્ટેરિયોલાયસિન) એ એન્ટિબોડી અથવા પદાર્થ છે જે બેક્ટેરિયાના વિઘટન (lysis) નું કારણ બને છે.
$Barophile$ (બેરોફાઈલ) એવા સજીવો છે જે ઉચ્ચ વાતાવરણીય દબાણ પર વિકાસ પામે છે.

(D) $Bacteriolysin$ (બેક્ટેરિયોલાયસિન) એ એક એવો પદાર્થ છે,જેમ કે એન્ટિબોડી અથવા પ્રોટીન,જે બેક્ટેરિયાના કોષોનું વિઘટન અથવા લાયસિસ કરે છે.
$Bacteriocin$ (બેક્ટેરિયોસિન) એ બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થતા પ્રોટીનયુક્ત ઝેરી પદાર્થો છે જે સમાન અથવા નજીકના સંબંધિત બેક્ટેરિયલ સ્ટ્રેન્સની વૃદ્ધિને અટકાવે છે.
$Bacterin$ (બેક્ટેરિન) એ રસી તરીકે વપરાતા મૃત અથવા નિર્બળ બેક્ટેરિયાનું સસ્પેન્શન છે.
$Barophile$ (બેરોફાઈલ) એવા સજીવો છે જે ઉચ્ચ વાતાવરણીય દબાણ પર જીવી શકે છે.
તેથી,બેક્ટેરિયાનું વિઘટન કરનાર પદાર્થ માટે સાચો શબ્દ $Bacteriolysin$ છે.

(B) રોગનો જર્મ સિદ્ધાંત લુઈ પાશ્ચર દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો. આથવણ (fermentation) પરના તેમના વ્યાપક સંશોધન અને સૂક્ષ્મજીવોના અભ્યાસના આધારે,તેમણે તારણ કાઢ્યું હતું કે ઘણા રોગો ચોક્કસ સૂક્ષ્મજીવોની હાજરી અને તેમની પ્રવૃત્તિઓને કારણે થાય છે. આ સિદ્ધાંતે તબીબી વિજ્ઞાનમાં ક્રાંતિ લાવી હતી અને વૈજ્ઞાનિક સમુદાય દ્વારા તેને ખૂબ જ ઝડપથી સ્વીકારવામાં આવ્યો હતો.

(D) $DPT$ એટલે ડિપ્થેરિયા,પર્ટ્યુસિસ (ઉટાંટિયું) અને ટેટાનસ (ધનુર્વા) ની રસી.
આ એક સંયુક્ત રસી છે જે આ ત્રણ ચેપી રોગો સામે રક્ષણ મેળવવા માટે આપવામાં આવે છે.
ડિપ્થેરિયા $Corynebacterium$ $diphtheriae$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
ઉટાંટિયું (પર્ટ્યુસિસ) $Bordetella$ $pertussis$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
ધનુર્વા (ટેટાનસ) $Clostridium$ $tetani$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.

(A) બેક્ટેરિયા વિવિધ ઝેરી પદાર્થો ઉત્પન્ન કરે છે જેને સામાન્ય રીતે ટોક્સિન (ઝેર) કહેવામાં આવે છે.
આને મુખ્યત્વે બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. એક્ઝોટોક્સિન $(Exotoxins)$: આ એવા પ્રોટીન છે જે જીવંત બેક્ટેરિયલ કોષો દ્વારા આસપાસના માધ્યમમાં મુક્ત થાય છે.
$2$. એન્ડોટોક્સિન $(Endotoxins)$: આ બેક્ટેરિયલ કોષ દીવાલના ઘટકો છે (ખાસ કરીને ગ્રામ-નેગેટિવ બેક્ટેરિયામાં લિપોપોલિસેકેરાઇડ્સ) જે બેક્ટેરિયલ કોષના મૃત્યુ અને વિઘટન પછી મુક્ત થાય છે.
તેથી,આ ઝેરી પદાર્થો માટેનો સાચો શબ્દ ટોક્સિન છે.

(C) $Pseudomonas$ પ્રજાતિઓ ખાદ્ય પદાર્થોને બગાડવા માટે જાણીતી છે. આવા દૂષિત ખોરાકનું સેવન કરવાથી જઠરાંત્રિય તકલીફ થઈ શકે છે,જે મુખ્યત્વે પેટમાં દુખાવા તરીકે અનુભવાય છે.

(C) જ્યારે તળાવ પર કેરોસીન,પેરાફિન અથવા પેટ્રોલિયમ તેલ છાંટવામાં આવે છે,ત્યારે તે પાણીની સપાટી પર એક પાતળું પડ બનાવે છે.
આ પડ મચ્છરના ડિંભ (લાર્વા) અને કોષિત અવસ્થા (પ્યુપા) ને તેમના શ્વસન નલિકાઓ દ્વારા વાતાવરણીય ઓક્સિજન મેળવતા અટકાવે છે.
પરિણામે,ઓક્સિજનના અભાવને કારણે લાર્વા અને પ્યુપા મૃત્યુ પામે છે,જેને શ્વાસ રૂંધાવો (asphyxiation) કહેવામાં આવે છે.

(D) $1943$ ના બંગાળના દુષ્કાળનું મુખ્ય કારણ ડાંગરનો ભૂખરો પાનનો ટપકાનો રોગ (Brown leaf spot) હતો.
આ રોગ $Helminthosporium$ $oryzae$ (જેને $Cochliobolus$ $miyabeanus$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) નામની ફૂગ દ્વારા થાય છે.
આ રોગને કારણે ડાંગરના ઉત્પાદનમાં ભારે ઘટાડો થયો હતો,જેના પરિણામે બંગાળ પ્રદેશમાં ગંભીર અનાજની અછત સર્જાઈ હતી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) $Aspergillus$ $flavus$ સંગ્રહિત અનાજ,મગફળી અને સોપારી પર ઉગે છે અને એફ્લાટોક્સિન (aflatoxin) નામનું કેન્સરકારક ઝેર ઉત્પન્ન કરે છે. તેથી,$Aspergillus$ સાચો જવાબ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. $Epiphytotic$ (મહામારી) રોગ એ વનસ્પતિનો એવો વ્યાપક રોગ છે જે ઉગ્ર સ્વરૂપે જોવા મળે છે,જે મનુષ્યોમાં થતી મહામારી જેવો જ છે.
ઉદાહરણ તરીકે,બટાકાનો $Late$ $blight$,ઘઉંનો $rust$,શેરડીનો $red$ $rot$ અને વિવિધ પ્રકારની $downy$ અને $powdery$ $mildews$.
આ રોગો માટે જવાબદાર રોગકારક પર્યાવરણમાં હાજર હોય છે,પરંતુ જ્યારે પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ ટૂંકા ગાળા માટે અનુકૂળ બને છે ત્યારે જ આ રોગ વ્યાપકપણે ફેલાય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. બોર્ડો મિશ્રણ એ શોધાયેલું પ્રથમ ફૂગનાશક છે.
તેની શોધ બોર્ડો યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર મિલાર્ડેટ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
આ મિશ્રણમાં કોપર સલ્ફેટ, ચૂનો અને પાણી $(\text{કેલ્શિયમ}\, \text{હાઇડ્રોક્સાઇડ})$ હોય છે.
આ મિશ્રણને વનસ્પતિ રોગવિજ્ઞાનનું 'પવિત્ર જળ' કહેવામાં આવે છે અને તે વ્હાઇટ રસ્ટ, મિલ્ડ્યુ અને બ્લાઇટ સામે અસરકારક છે.

(C) . સ્પોરેડિક (છૂટાછવાયા) રોગો ક્યારેક-ક્યારેક અનિયમિત અંતરાલે મર્યાદિત વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે અને કોઈ ચોક્કસ વિસ્તારમાં માત્ર થોડા જ છોડ સંક્રમિત થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે,કાકડીનો બ્લોચ રોગ અને કપાસનો એન્ગ્યુલર લીફ સ્પોટ રોગ.

(B) ફાયટોએલેક્સિન એ વનસ્પતિઓ દ્વારા સંશ્લેષિત એન્ટિમાઇક્રોબાયલ સંયોજનો છે જે રોગકારક ચેપના વિસ્તારોમાં ઝડપથી એકઠા થાય છે.
તે ફૂગ,બેક્ટેરિયા અને વાયરસ સહિતના વિવિધ રોગકારકો સામે વનસ્પતિની સંરક્ષણ પ્રણાલીનો એક ભાગ છે.
આ સંયોજનો ચેપ પહેલા વનસ્પતિમાં હાજર હોતા નથી,પરંતુ આક્રમણ કરનાર સજીવની વૃદ્ધિને રોકવા માટે તણાવ અથવા રોગકારકના હુમલાના પ્રતિભાવમાં ઉત્પન્ન થાય છે.

(C) વાહક (vector) એ એવો સજીવ છે જે રોગ અથવા પરોપજીવીને એક પ્રાણી કે વનસ્પતિમાંથી બીજામાં ફેલાવે છે.
$1$. $Anopheles$ એ મચ્છર છે જે મેલેરિયા માટે વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
$2$. $Musca$ (ઘરમાખી) કોલેરા અને ટાઈફોઈડ જેવા વિવિધ રોગો માટે યાંત્રિક વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
$3$. $Culex$ એ મચ્છર છે જે ફાઈલેરિયાસિસ અને જાપાનીઝ એન્સેફાલીટીસ માટે વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,$Anopheles$,$Musca$ અને $Culex$ ધરાવતો સમૂહ સંપૂર્ણપણે વાહકોનો બનેલો છે.

(A) $Anopheles$ મચ્છર તેની બેસવાની સ્થિતિ માટે જાણીતું છે,જેમાં તે સપાટી પર લઘુકોણ (acute angle) બનાવીને બેસે છે.
તેની સરખામણીમાં,અન્ય સામાન્ય મચ્છરો જેવા કે $Culex$ અને $Aedes$ સામાન્ય રીતે સપાટીને સમાંતર સ્થિતિમાં બેસે છે.

(A) ઉલ્લેખિત રોગો કીટકો દ્વારા ફેલાય છે:
$1$. ફાઈલેરિયા $Culex$ મચ્છર દ્વારા ફેલાય છે.
$2$. મેલેરિયા $Anopheles$ મચ્છર દ્વારા ફેલાય છે.
$3$. ડેન્ગ્યુ $Aedes$ મચ્છર દ્વારા ફેલાય છે.
$4$. યલો ફીવર $Aedes$ મચ્છર દ્વારા ફેલાય છે.
$5$. સ્લીપિંગ સિકનેસ સેટ્સે માખી દ્વારા ફેલાય છે.
આ તમામ વાહકો (મચ્છરો અને માખીઓ) સંધિપાદ (phylum $Arthropoda$) સમુદાયના કીટક (class $Insecta$) વર્ગમાં આવે છે,તેથી સાચો જવાબ કીટકો છે.

(C) $Musca$ પ્રજાતિની માખી (ઘરમાખી) ને રોગોના સૌથી મોટા યાંત્રિક વાહક તરીકે ગણવામાં આવે છે.
તે કચરો અને મળ જેવા દૂષિત પદાર્થો પરથી રોગકારક જીવાણુઓને તેના પગ,પાંખો અને શરીરના અન્ય ભાગો દ્વારા માનવ ખોરાક સુધી પહોંચાડે છે.
ગંદકી અને ખોરાક બંને પર બેસવાની તેની આદતને કારણે,તે કોલેરા,ટાઈફોઈડ અને મરડા જેવા રોગો ફેલાવવામાં મુખ્ય વાહક તરીકે કામ કરે છે.

(C) લાયસોઝાઇમ્સ એ એન્ટિબેક્ટેરિયલ ઉત્સેચકો છે જે જન્મજાત રોગપ્રતિકારક તંત્રમાં રાસાયણિક અવરોધ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેઓ લાળ અને આંસુ સહિત શરીરના વિવિધ સ્ત્રાવોમાં હાજર હોય છે,જ્યાં તેઓ ચેપને રોકવા માટે બેક્ટેરિયાની કોષદીવાલને તોડવામાં મદદ કરે છે.

(D) કોઈ રાષ્ટ્ર ઓલિમ્પિક સ્તરે સ્પર્ધા કરી શકે તેવા ખેલાડીઓ પેદા કરી શકે છે કે નહીં,તે મુખ્યત્વે તેની વસ્તીના એકંદર સ્વાસ્થ્ય દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
સારું સ્વાસ્થ્ય એ શારીરિક ક્ષમતા,સહનશક્તિ અને પ્રદર્શનનો પાયો છે.
જોકે આહાર,શરીરનું કદ અને આયુષ્ય એ પરિબળો છે,પરંતુ તે બધા સ્વાસ્થ્યના વ્યાપક ખ્યાલમાં ફાળો આપતા ઘટકો છે.
તેથી,એથ્લેટિક સફળતા માટે સ્વાસ્થ્ય એ સૌથી વ્યાપક અને નિર્ણાયક પરિબળ છે.

(C) મેગાલોબ્લાસ્ટિક એનિમિયા એ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં અસ્થિમજ્જામાં અસામાન્ય રીતે મોટા અને અપરિપક્વ રક્તકણો (મેગાલોબ્લાસ્ટ્સ) જોવા મળે છે.
ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,ગર્ભના ઝડપી વિકાસ અને વૃદ્ધિ માટે ફોલેટ (વિટામિન $B_9$) ની જરૂરિયાત નોંધપાત્ર રીતે વધી જાય છે.
ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ફોલિક એસિડની ઉણપ એ મેગાલોબ્લાસ્ટિક એનિમિયાનું સૌથી સામાન્ય કારણ છે.
જોકે વિટામિન $B_{12}$ ની ઉણપ પણ મેગાલોબ્લાસ્ટિક એનિમિયાનું કારણ બની શકે છે,પરંતુ ફોલિક એસિડની ઉણપ ખાસ કરીને ગર્ભાવસ્થાની વધેલી શારીરિક જરૂરિયાતો સાથે સૌથી વધુ સંકળાયેલી છે.

(D) બેરી-બેરી એ વિટામિન $B_1$ (થાયમિન) ની ઉણપથી થતો રોગ છે.
તે મુખ્યત્વે પરિઘવર્તી ચેતાતંત્રને અસર કરે છે,જેના કારણે સ્નાયુઓની નબળાઈ અને ચેતાને નુકસાન (પોલીન્યુરાઇટિસ) જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.
તે જઠરાંત્રીય માર્ગને પણ નોંધપાત્ર રીતે અસર કરે છે,જેનાથી ભૂખ ન લાગવી અને અપચો જેવી સમસ્યાઓ થાય છે.
વધુમાં,તે હૃદય-રુધિરવાહિની તંત્રને અસર કરે છે,જે ગંભીર કિસ્સાઓમાં હૃદયની નિષ્ફળતા (વેટ બેરી-બેરી) તરફ દોરી શકે છે.

(B) બરોળ એ એક મોટું,વાલના આકારનું અંગ છે જે મુખ્યત્વે રુધિર માટે ગળણી તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેમાં લસિકાકોષો (lymphocytes) અને ભક્ષકકોષો (phagocytes) હોય છે,જે રોગકારકોનો નાશ કરવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,માનવ શરીરમાં બરોળને ગૌણ લસિકાભ અંગ (secondary lymphoid organ) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) રક્તદાન અને રુધિરાધાન એ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ તબીબી પ્રક્રિયા છે. લેનાર વ્યક્તિની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે,સંગ્રહિત રક્તનું પરીક્ષણ કરવું આવશ્યક છે અને તે કોઈપણ પ્રકારની ચેપી જૈવિક ક્ષમતાઓ (Infectious biotic potentialities) થી મુક્ત હોવું જોઈએ. આમાં વાયરસ (જેમ કે $HIV$,$Hepatitis$),બેક્ટેરિયા,પરોપજીવીઓ અને અન્ય રોગકારક સજીવોનો સમાવેશ થાય છે જે રોગ ફેલાવી શકે છે.

(A) . સ્ટ્રેપ્ટોમાસીન અને સંબંધિત એન્ટિબાયોટિક્સ પ્રોકેરિયોટિક રાઈબોઝોમના $30S$ નાના સબ-યુનિટ સાથે જોડાય છે.
આ જોડાણ પ્રોટીન સંશ્લેષણની શરૂઆતમાં દખલ કરે છે અને જિનેટિક કોડના ખોટા વાંચનનું કારણ બને છે,જે અંતે પ્રોટીન સંશ્લેષણને અટકાવે છે.
યુકેરિયોટિક રાઈબોઝોમ્સ બંધારણમાં અલગ ($80S$ વિરુદ્ધ $70S$) હોવાથી,આ એન્ટિબાયોટિક્સ માનવ કોષોને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના ખાસ કરીને બેક્ટેરિયલ પ્રોટીન સંશ્લેષણને લક્ષ્ય બનાવે છે.

(B) સાયકિયાટ્રી (મનોચિકિત્સા) એ તબીબી વિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે માનસિક,ભાવનાત્મક અને વર્તણૂકીય વિકૃતિઓના નિદાન,સારવાર અને નિવારણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
ન્યુરોલોજી ચેતાતંત્રની વિકૃતિઓ સાથે સંબંધિત છે.
સાયકોલોજી (મનોવિજ્ઞાન) એ મન અને વર્તનનો વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ છે,જેમાં મુખ્યત્વે વિકૃતિઓની તબીબી સારવારનો સમાવેશ થતો નથી.
ન્યુરોસાયકિયાટ્રી એ તબીબી વિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે ચેતાતંત્રના રોગોને કારણે થતી માનસિક વિકૃતિઓ સાથે કામ કરે છે.

(D) રોબર્ટ કોચને રોગોના જંતુ સિદ્ધાંત (germ theory of disease) સ્થાપિત કરવાનો અને એન્થ્રેક્સ,કોલેરા અને ક્ષય (tuberculosis) જેવા રોગો માટે ચોક્કસ રોગકારકોને ઓળખવાનો શ્રેય આપવામાં આવે છે. તેમણે 'કોચના પૂર્વધારણાઓ' (Koch's Postulates) તૈયાર કર્યા હતા,જે સૂક્ષ્મજીવ અને રોગ વચ્ચેના કારણભૂત સંબંધને સ્થાપિત કરવા માટે વપરાતા માપદંડોનો સમૂહ છે.

(A) યજમાન શરીરમાં રોગકારક જીવાણુના પ્રવેશ અને રોગના પ્રથમ ક્લિનિકલ લક્ષણો દેખાય તે વચ્ચેના સમયગાળાને $Incubation \text{ } period$ (સેવનકાળ) તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે। આ સમય દરમિયાન, રોગકારક યજમાનની અંદર ગુણન પામે છે જેથી તે રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવને ઉત્તેજિત કરવા અથવા પેશીઓને નુકસાન પહોંચાડવા માટે જરૂરી થ્રેશોલ્ડ સ્તર સુધી પહોંચી શકે, જેના પરિણામે લક્ષણો દેખાય છે।

(B) રોગકારકો એ જૈવિક ઘટકો છે જે તેમના યજમાનમાં રોગ પેદા કરે છે.
રોગપ્રતિકારક વિજ્ઞાનના સંદર્ભમાં,રોગકારકોની સપાટી પર ઘણીવાર એન્ટિજેન્સ તરીકે ઓળખાતા અણુઓ હોય છે,જેને રોગપ્રતિકારક તંત્ર દ્વારા વિદેશી પદાર્થો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
જોકે રોગકારકો રોગ પેદા કરતા સજીવો છે,પરંતુ તેમને ઘણીવાર એન્ટિજેન્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવને ઉત્તેજિત કરે છે.

(B) 'રસીકરણ' (Vaccination) નો ખ્યાલ $1796$ માં $Edward \ Jenner$ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
તેમણે અવલોકન કર્યું હતું કે જે દૂધવાળી સ્ત્રીઓને ગાય શીતળા (cowpox) થયા હતા,તેઓ શીતળા (smallpox) સામે રક્ષણ મેળવી શકતી હતી.
તેમણે એક નાના છોકરામાં ગાય શીતળાના પદાર્થનું ઇનોક્યુલેશન કરીને આનું સફળ પરીક્ષણ કર્યું હતું,જેણે જીવલેણ શીતળા વાયરસ સામે રોગપ્રતિકારક શક્તિ પૂરી પાડી હતી.
તેથી,$Edward \ Jenner$ ને ઇમ્યુનોલોજીના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે।
લિમ્ફોસાઇટ્સ એ શ્વેત રક્તકણોનો એક પ્રકાર છે જે રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવમાં સામેલ હોય છે।
હિસ્ટામાઇન એ મુખ્યત્વે માસ્ટ કોષો અને બેસોફિલ્સ દ્વારા મુક્ત થતું રાસાયણિક મધ્યસ્થી છે, લિમ્ફોસાઇટ્સ દ્વારા નહીં, જે બળતરા દરમિયાન વાસોડિલેશન (રક્તવાહિનીઓનું વિસ્તરણ) કરે છે અને કેશિકાઓની અભેદ્યતા વધારે છે।
પાયરોજેન્સ એવા પદાર્થો છે જે તાવ લાવે છે।
ઇન્ટરફેરોન એ વાયરસથી સંક્રમિત કોષો દ્વારા મુક્ત થતા પ્રોટીન છે જે બિન-સંક્રમિત કોષોને સુરક્ષિત કરે છે।
આપેલ વિકલ્પોમાંથી કોઈ પણ લિમ્ફોસાઇટ્સ દ્વારા સ્ત્રાવ પામતા એવા પ્રોટીનનું નામ નથી જે વાસોડિલેશનનું કારણ બને છે, તેથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે।

(C) ટ્રિપલ એન્ટિજન રસી,જેને સામાન્ય રીતે $DPT$ રસી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે ડિપ્થેરિયા,પર્ટ્યુસિસ (ઉટાંટિયું) અને ધનુર (ટેટનસ) સામે રક્ષણ આપે છે.
પ્રમાણિત રસીકરણ સમયપત્રક (જેમ કે ભારતમાં રાષ્ટ્રીય રસીકરણ કાર્યક્રમ) મુજબ,$DPT$ રસીનો પ્રથમ ડોઝ બાળકને $6$ અઠવાડિયાની ઉંમરે આપવામાં આવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,પ્રાથમિક રસીકરણ શ્રેણી શરૂ કરવા માટેનો સૌથી યોગ્ય સમય $6$ અઠવાડિયા છે,જે આશરે $1.5$ મહિના જેટલો થાય છે.

(C) રસીઓ એ જૈવિક તૈયારીઓ છે જે ચોક્કસ ચેપી રોગ સામે સક્રિય ઉપાર્જિત રોગપ્રતિકારક શક્તિ પ્રદાન કરે છે. તે ઘણીવાર સૂક્ષ્મજીવના નબળા અથવા મૃત સ્વરૂપો,તેના ઝેર અથવા તેના સપાટીના પ્રોટીનમાંથી તૈયાર કરવામાં આવે છે. નિષ્ક્રિય રોગપ્રતિકારક શક્તિના સંદર્ભમાં,એન્ટિસીરમ (એન્ટિબોડીઝ ધરાવતું સીરમ) નો ઉપયોગ થાય છે. જો કે,'રસી' શબ્દ સામાન્ય રીતે એવી તૈયારીઓ સાથે સંકળાયેલ છે જે રોગપ્રતિકારક તંત્રને એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,રસીકરણનો ખ્યાલ સીરમ (એન્ટિબોડીઝ ધરાવતું) ના ઉપયોગ સાથે સૌથી વધુ સંબંધિત છે.

(D) $DPT$ રસી એ ત્રણ ચેપી રોગો સામે રક્ષણ મેળવવા માટે વપરાતી સંયુક્ત રસી છે:
$1$. $D$ એટલે ડિપ્થેરિયા,જે ગળા અને નાકના શ્લેષ્મ પટલને અસર કરતો બેક્ટેરિયલ ચેપ છે.
$2$. $P$ એટલે પર્ટુસિસ (જેને ઉટાંટિયું અથવા Whooping cough તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે),જે શ્વસનતંત્રનો અત્યંત ચેપી રોગ છે.
$3$. $T$ એટલે ધનુર્વા (Tetanus),જે એક ગંભીર બેક્ટેરિયલ ચેપ છે જે સ્નાયુઓમાં પીડાદાયક ખેંચાણ પેદા કરે છે અને મૃત્યુનું કારણ બની શકે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) જ્યારે શરીર પેથોજેન્સ (રોગકારકો) દ્વારા સંક્રમિત થાય છે,ત્યારે $WBC$ (ખાસ કરીને મેક્રોફેજ) પાયરોજેન્સ તરીકે ઓળખાતા રાસાયણિક પદાર્થો મુક્ત કરે છે.
આ પાયરોજેન્સ મગજમાં આવેલા હાયપોથેલેમસ પર કાર્ય કરે છે અને શરીરના તાપમાનના સેટ-પોઈન્ટમાં વધારો કરે છે,જેના પરિણામે તાવ આવે છે.
તાવ એ એક રક્ષણાત્મક પ્રતિક્રિયા છે જે ઘણા રોગકારકોના વિકાસ માટે પ્રતિકૂળ વાતાવરણ ઊભું કરીને શરીરને ચેપ સામે લડવામાં મદદ કરે છે.

(A) ત્રિગુણી રસી,જેને $DPT$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે ડિપ્થેરિયા,પર્ટ્યુસિસ (ઉટાંટિયું) અને ટિટાનસ (ધનુર્વા) સામે રક્ષણ આપે છે.
રાષ્ટ્રીય રસીકરણ કાર્યક્રમ $(NIS)$ મુજબ,પ્રાથમિક ડોઝ $6, 10$ અને $14$ અઠવાડિયે આપવામાં આવે છે.
$DPT$ નો પ્રથમ બૂસ્ટર ડોઝ $16-24$ મહિનાની ઉંમરના બાળકો માટે સૂચવવામાં આવે છે,જે આશરે $1.5$ થી $2$ વર્ષની ઉંમર છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,બૂસ્ટર ડોઝ માટેનો સૌથી યોગ્ય સમયગાળો $18-24$ મહિના છે.

(C) એન્ટિસેપ્ટિક એવા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને અટકાવે છે અથવા તેમને મારી નાખે છે અને જીવંત પેશીઓ પર લગાવવા માટે સુરક્ષિત હોય છે.
મંદ દ્રાવણમાં કાર્બોલિક એસિડ (ફિનોલ) (સામાન્ય રીતે $0.2\%$ થી $1\%$) એન્ટિસેપ્ટિક તરીકે કાર્ય કરે છે.
બોર્ડો મિશ્રણ એ ફૂગનાશક છે,$DDT$ એ કીટનાશક છે,અને હાઇડ્રોસાયનિક એસિડ વાયુ એ અત્યંત ઝેરી ફ્યુમિગન્ટ (ધુમાડો આપનાર પદાર્થ) છે.

(B) નિષ્ક્રિય પોલિયો રસી $(IPV)$,જેને સાલ્ક રસી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે $1955$ માં $Dr. Jonas Salk$ દ્વારા વિકસાવવામાં આવી હતી.
તેમાં ત્રણેય પ્રકારના પોલિયોવાયરસના નિષ્ક્રિય (મૃત) સ્ટ્રેન્સનો સમાવેશ થાય છે.
આ રસી ઈન્જેક્શન દ્વારા આપવામાં આવે છે અને તે પોલિયોમેલિટિસ સામે રોગપ્રતિકારક શક્તિ પ્રદાન કરે છે.

(B) ઘરમાખી ($Musca$ $domestica$) ટાઈફોઈડ,કોલેરા અને મરડા જેવા અનેક રોગો માટે યાંત્રિક વાહક તરીકે કામ કરે છે,કારણ કે તે દૂષિત સપાટીઓ પરથી રોગકારક જીવાણુઓને ખોરાક સુધી પહોંચાડે છે.
પીળો તાવ એ વાયરસથી થતો રોગ છે.
તે મુખ્યત્વે ચેપગ્રસ્ત મચ્છરો,ખાસ કરીને $Aedes$ અને $Haemagogus$ પ્રજાતિના મચ્છરોના કરડવાથી મનુષ્યોમાં ફેલાય છે.
તેથી,પીળો તાવ ઘરમાખી દ્વારા ફેલાતો નથી.

(B) રોગના જૈવિક કારકો એ જીવંત સજીવો છે જે યજમાનમાં ચેપ અથવા રોગ પેદા કરી શકે છે.
આમાં $Viruses$ (વાયરસ),$Bacteria$ (બેક્ટેરિયા),$Fungi$ (ફૂગ),$Protozoa$ (પ્રજીવ) અને $Helminths$ (કૃમિ) જેવા રોગકારકોનો સમાવેશ થાય છે.
વિકલ્પ $A$ પોષક તત્વોનો ઉલ્લેખ કરે છે,જ્યારે વિકલ્પ $C$ રોગના ભૌતિક કારકોનો ઉલ્લેખ કરે છે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો જવાબ છે.

(B) ઇન્ટરફેરોન એ પ્રોટીનનો એક સમૂહ છે જે યજમાન કોષો દ્વારા વાયરસની હાજરીના પ્રતિભાવમાં બનાવવામાં અને મુક્ત કરવામાં આવે છે.
તેઓ એન્ટિવાયરલ પ્રોટીન છે જે પડોશી ચેપ ન લાગેલા કોષોમાં વાયરસના વધુ પ્રજનનને અટકાવે છે.
જ્યારે કોઈ કોષ વાયરસ દ્વારા સંક્રમિત થાય છે,ત્યારે તે ઇન્ટરફેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે નજીકના કોષોને તેમની એન્ટિવાયરલ સુરક્ષા વધારવા માટે સંકેત આપે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ (ઇન્ટરફેરોન) છે.

(B) પલ્સ-પોલિયો કાર્યક્રમ એ ભારત સરકાર દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલ એક વિશાળ જાહેર આરોગ્ય અભિયાન છે.
તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વ્યાપક રસીકરણ દ્વારા દેશમાંથી પોલિયો વાયરસને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવાનો છે.
બાળકોને ઓરલ પોલિયો વેક્સિન $(OPV)$ આપીને,આ કાર્યક્રમનો હેતુ સંક્રમણની સાંકળ તોડવાનો અને પોલિયોના નવા કેસ ન આવે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
તેથી,તેનો સાચો હેતુ પોલિયોને નાબૂદ કરવાનો છે.

(D) ઘરમાખી $(Musca \text{ domestica})$ એ કુષ્ઠરોગ, મરડો અને ટાઈફોઈડ જેવા અનેક રોગકારકો માટે યાંત્રિક વાહક તરીકે કામ કરે છે। જોકે, સ્લીપિંગ સિકનેસ (આફ્રિકન ટ્રાયપેનોસોમિયાસિસ) એ $Trypanosoma \text{ brucei}$ નામના પ્રજીવ દ્વારા થાય છે અને તેનો ફેલાવો $Tse-tse \text{ fly}$ $(Glossina \text{ species})$ દ્વારા થાય છે, ઘરમાખી દ્વારા નહીં। તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે।