Allergies Questions in Gujarati

(D) એલર્જીક પ્રતિક્રિયા દરમિયાન,માસ્ટ કોષો સક્રિય થાય છે અને આસપાસના પેશીઓમાં રાસાયણિક મધ્યસ્થીઓ મુક્ત કરે છે.
માસ્ટ કોષો દ્વારા મુક્ત થતું એક મુખ્ય રસાયણ $Histamine$ છે.
$Histamine$ એક શક્તિશાળી વાસોડિલેટર તરીકે કાર્ય કરે છે,જેનો અર્થ છે કે તે સ્થાનિક ધમનિકાઓ (નાની રક્તવાહિનીઓ) ને પહોળી કરે છે.
આ વિસ્તરણને કારણે અસરગ્રસ્ત વિસ્તારમાં રક્ત પ્રવાહ વધે છે,જે અર્ટિકેરિયા (શીળસ) જેવી એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓ સાથે સંકળાયેલ લાલાશ,સોજો અને ખંજવાળમાં ફાળો આપે છે.

(D) પર્યાવરણમાં હાજર અમુક એન્ટિજેન્સ પ્રત્યેની અતિસંવેદનશીલતાને એલર્જી કહેવામાં આવે છે. જે પદાર્થો સામે આવી રોગપ્રતિકારક પ્રતિક્રિયા ઉત્પન્ન થાય છે તેને એલર્જન કહેવામાં આવે છે. એલર્જનના સામાન્ય ઉદાહરણોમાં ધૂળમાં રહેલા જીવાત (mites),પરાગરજ અને પ્રાણીઓના વાળનો સમાવેશ થાય છે.

(B) એલર્જી એ પર્યાવરણમાં હાજર અમુક એન્ટિજન્સ પ્રત્યે રોગપ્રતિકારક તંત્રની અતિશયોક્તિભરી પ્રતિક્રિયા છે.
આ પદાર્થો,જે એલર્જીક પ્રતિક્રિયાને ઉત્તેજિત કરે છે,તેને એલર્જન્સ કહેવામાં આવે છે.
સામાન્ય એલર્જન્સના ઉદાહરણોમાં ધૂળના રજકણો,પરાગરજ અને પ્રાણીઓના વાળનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,એલર્જી ઉત્પન્ન કરતા ઘટકો માટેનો સાચો શબ્દ એલર્જન્સ છે.

(D) એનાફિલેક્ટિક શોક એ એક ગંભીર અને જીવલેણ એલર્જીક પ્રતિક્રિયા છે જે એલર્જનના સંપર્કમાં આવ્યા પછી ખૂબ જ ઝડપથી થાય છે.
તે માસ્ટ કોષો અને બેસોફિલ્સમાંથી રસાયણો,મુખ્યત્વે હિસ્ટામાઇન્સના મોટા પ્રમાણમાં મુક્ત થવાથી થાય છે.
આ પ્રક્રિયાને કારણે રુધિરવાહિનીઓનું વિસ્તરણ થાય છે,બ્લડ પ્રેશરમાં અચાનક ઘટાડો થાય છે અને શ્વાસનળીઓ સાંકડી થઈ જાય છે,જે તીવ્ર એલર્જીક પ્રતિક્રિયાના લક્ષણો છે.
આમ,તેમાં એલર્જીક પ્રતિક્રિયા અને હિસ્ટામાઇન્સ જેવા દાહક મધ્યસ્થીઓનો સ્ત્રાવ સામેલ છે,જે તેને ગંભીર બનાવે છે.

(A) એન્ટિહિસ્ટામાઈન એ એવી દવાઓ છે જે હિસ્ટામાઈનની અસરને અવરોધે છે,જે એલર્જીક પ્રતિક્રિયા દરમિયાન શરીર દ્વારા મુક્ત થતું એક રસાયણ છે. હિસ્ટામાઈન રીસેપ્ટર્સ સાથે જોડાઈને,તેઓ ખંજવાળ,છીંક આવવી અને સોજો જેવા એલર્જીના લક્ષણોને અટકાવે છે. તેથી,તેનો ઉપયોગ એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓને નાબૂદ કરવા માટે થાય છે.

(A) એલર્જી એ પર્યાવરણમાં હાજર અમુક એન્ટિજેન્સ,જેને એલર્જન કહેવામાં આવે છે,તેના પ્રત્યે રોગપ્રતિકારક તંત્રની અતિશયોક્તિપૂર્ણ પ્રતિક્રિયા છે.
આ પ્રતિક્રિયા એ રોગપ્રતિકારક તંત્રની એવી પદાર્થો પ્રત્યે અસામાન્ય પ્રતિક્રિયાનું પરિણામ છે જે સામાન્ય રીતે મોટાભાગના લોકો માટે હાનિકારક હોય છે.
તેથી,એલર્જન પ્રત્યેની સંવેદનશીલતા એ રોગપ્રતિકારક શક્તિની સામાન્ય પ્રક્રિયામાંથી વિચલન છે,જ્યાં શરીરની સંરક્ષણ પ્રણાલી વધુ પડતી પ્રતિક્રિયા આપે છે.

(D) એલર્જી એ પર્યાવરણમાં હાજર અમુક એન્ટિજેન્સ સામે રોગપ્રતિકારક તંત્રની અતિશયોક્તિપૂર્ણ પ્રતિક્રિયા છે.
$Hay$ $fever$ (જેને એલર્જીક રાઈનાઈટિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ પરાગરજ જેવા એલર્જનને કારણે થતી એલર્જીક પ્રતિક્રિયાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
ગોઇટર આયોડિનની ઉણપને કારણે થાય છે.
એન્ટરિક ફીવર (ટાઈફોઈડ) એ $Salmonella$ $typhi$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો ચેપ છે.
ત્વચાનું કેન્સર અનિયંત્રિત કોષ વિભાજનને કારણે થાય છે,જે ઘણીવાર $UV$ કિરણોત્સર્ગના સંપર્કને કારણે હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) એલર્જી એ પર્યાવરણમાં હાજર અમુક એન્ટિજેન્સ સામે રોગપ્રતિકારક તંત્રની અતિશયોક્તિભરી પ્રતિક્રિયા છે.
એલર્જીક પ્રતિક્રિયા દરમિયાન,શરીર ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન $E$ $(IgE)$ તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ $IgE$ એન્ટિબોડીઝ માસ્ટ કોષો અને બેસોફિલ્સ સાથે જોડાય છે,જે હિસ્ટામાઇન અને સેરોટોનિન જેવા રસાયણોના મુક્ત થવાને ઉત્તેજિત કરે છે,જેના કારણે એલર્જીના લક્ષણો જોવા મળે છે.

(A) એલર્જી એ પર્યાવરણમાં હાજર અમુક એન્ટિજેન્સ પ્રત્યે રોગપ્રતિકારક તંત્રની અતિશય પ્રતિક્રિયા છે.
અસ્થમા એ શ્વસનતંત્રની એક લાંબાગાળાની સ્થિતિ છે જે ઘણીવાર પરાગરજ,ધૂળના રજકણો અથવા પ્રાણીઓના વાળ જેવા એલર્જન પ્રત્યેની એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓને કારણે થાય છે.
પીળી આંખો (કમળો) એ યકૃતની ખામીનું લક્ષણ છે.
ટાઈફોઈડ એ $Salmonella$ $typhi$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો ચેપ છે.
ગાલપચોળિયાં એ લાળ ગ્રંથીઓને અસર કરતો વાયરલ ચેપ છે.
તેથી,અસ્થમા એ એલર્જીનું સાચું ઉદાહરણ છે.

(C) એલર્જી એ પર્યાવરણમાં હાજર અમુક એન્ટિજેન્સ પ્રત્યે રોગપ્રતિકારક તંત્રની અતિશયોક્તિભરી પ્રતિક્રિયા છે.
આ એન્ટિજેન્સને એલર્જન કહેવામાં આવે છે.
રોગપ્રતિકારક તંત્ર આ એલર્જનના પ્રતિભાવમાં $IgE$ એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરે છે,જેના કારણે માસ્ટ કોષોમાંથી હિસ્ટામાઈન અને સેરોટોનિન જેવા રસાયણો મુક્ત થાય છે,જે એલર્જીના લક્ષણો પેદા કરે છે.
તેથી,આ અતિસંવેદનશીલ પ્રતિક્રિયા માટેનો સાચો શબ્દ એલર્જી છે.

(B) એલર્જી એ પર્યાવરણમાં હાજર અમુક એન્ટિજેન્સ પ્રત્યે રોગપ્રતિકારક તંત્રની અતિશયોક્તિભરી પ્રતિક્રિયા છે.
$Hay \ fever$ (જેને એલર્જીક રાઈનાઈટિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ પરાગરજ,ધૂળ અથવા ફૂગના બીજાણુઓ જેવા એલર્જનને કારણે થતી એલર્જીક પ્રતિક્રિયાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
$Enteric \ fever$ (ટાઈફોઈડ) એ $Salmonella \ typhi$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
ત્વચાનું કેન્સર એ મ્યુટેશનને કારણે કોષોના અનિયંત્રિત વિભાજનથી થાય છે,જે ઘણીવાર $UV$ કિરણોત્સર્ગ સાથે જોડાયેલું હોય છે.
ગોઈટર સામાન્ય રીતે આયોડિનની ઉણપને કારણે થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) એનાફિલેક્ટિક શોક એ એક ગંભીર અને જીવલેણ એલર્જીક પ્રતિક્રિયા છે,જે મધમાખીના ઝેર અથવા પેનિસિલિન જેવી દવાઓના સંપર્કમાં આવ્યા પછી ખૂબ જ ઝડપથી થઈ શકે છે.
આ સ્થિતિ ત્યારે સર્જાય છે જ્યારે રોગપ્રતિકારક તંત્ર એલર્જન સામે અતિશય પ્રતિક્રિયા આપે છે અને હિસ્ટામાઈન જેવા રસાયણોનો મોટો જથ્થો મુક્ત કરે છે,જેના કારણે બ્લડ પ્રેશરમાં અચાનક ઘટાડો થાય છે અને શ્વાસનળી સાંકડી થઈ જાય છે.
આ એક તબીબી કટોકટીની સ્થિતિ છે અને આપેલ કિસ્સામાં મૃત્યુનું સૌથી સંભવિત કારણ છે.

(C) એનાફાયલેટિક શોક એ એક ગંભીર અને જીવલેણ એલર્જિક પ્રતિક્રિયા છે,જે એલર્જનના સંપર્કમાં આવ્યાની સેકન્ડો કે મિનિટોમાં થઈ શકે છે.
તેમાં રોગપ્રતિકારક તંત્ર દ્વારા રસાયણોનો મોટો સ્ત્રાવ થાય છે,જેના કારણે શરીર શોકમાં જઈ શકે છે,બ્લડ પ્રેશર અચાનક ઘટી જાય છે અને શ્વાસનળી સાંકડી થવાથી શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે છે.
હે ફીવર અને અસ્થમા પણ એલર્જિક પ્રતિક્રિયાઓ છે,પરંતુ તે એનાફાયલેક્સિસની તુલનામાં સામાન્ય રીતે ઓછી ગંભીર હોય છે.

(A) એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓ મુખ્યત્વે $IgE$ એન્ટિબોડીઝ દ્વારા મધ્યસ્થ થાય છે.
જ્યારે કોઈ એલર્જન શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે તે પ્લાઝ્મા કોષો દ્વારા $IgE$ એન્ટિબોડીઝના ઉત્પાદનને ઉત્તેજિત કરે છે.
આ $IgE$ એન્ટિબોડીઝ માસ્ટ કોષો અને બેસોફિલ્સની સપાટી પર જોડાય છે.
ત્યારબાદ જ્યારે તે જ એલર્જનનો ફરીથી સંપર્ક થાય છે,ત્યારે એલર્જન આ કોષો પર રહેલા $IgE$ સાથે જોડાય છે,જેના પરિણામે હિસ્ટામાઇન અને સેરોટોનિન જેવા રસાયણો મુક્ત થાય છે,જે એલર્જીના લક્ષણો પેદા કરે છે.

(D) એન્ટિહિસ્ટેમાઈન એ એવી દવાઓ છે જે હિસ્ટામાઈનની ક્રિયાને અવરોધે છે,જે એલર્જીક પ્રતિક્રિયા દરમિયાન શરીર દ્વારા મુક્ત થતું રસાયણ છે.
જ્યારે કોઈ એલર્જન શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે માસ્ટ કોષો હિસ્ટામાઈન મુક્ત કરે છે,જેના કારણે છીંક આવવી,ખંજવાળ,આંખમાંથી પાણી આવવું અને નાક વહેવું જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.
એન્ટિહિસ્ટેમાઈન હિસ્ટામાઈન રીસેપ્ટર્સ સાથે જોડાય છે,જેનાથી એલર્જીના લક્ષણો અટકે છે.
તેથી,તે એલર્જીની સારવારમાં અસરકારક છે.

(A) એલર્જી એ પર્યાવરણમાં હાજર અમુક એન્ટિજેન્સ સામે રોગપ્રતિકારક તંત્રની અતિશયોક્તિભરી પ્રતિક્રિયા છે. જે પદાર્થો સામે આવી રોગપ્રતિકારક પ્રતિક્રિયા ઉત્પન્ન થાય છે તેને એલર્જન કહેવામાં આવે છે. આના માટે ઉત્પન્ન થતા એન્ટિબોડીઝ $IgE$ પ્રકારના હોય છે. એલર્જનના સામાન્ય ઉદાહરણોમાં ધૂળમાં રહેલા માઈટ્સ,પરાગરજ,પ્રાણીઓના વાળ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓના લક્ષણોમાં આંખમાંથી પાણી આવવું,છીંક આવવી,શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને ચામડી પર ફોલ્લીઓ થવી વગેરે છે. એન્ટીહિસ્ટેમાઈન,એડ્રેનાલિન અને સ્ટીરોઈડ જેવી દવાઓનો ઉપયોગ એલર્જીના લક્ષણોને ઝડપથી ઘટાડે છે.

(B) ભારતમાં,$Parthenium$ (ગાજર ઘાસ) અને $Amaranthus$ મુખ્ય વાતાવરણીય એલર્જી પ્રેરક તરીકે જાણીતા છે. આ વનસ્પતિઓની પરાગરજ મોટી માત્રામાં વાતાવરણમાં મુક્ત થાય છે અને સંવેદનશીલ વ્યક્તિઓમાં અસ્થમા અને બ્રોન્કાઇટિસ જેવા શ્વસન સંબંધી વિકારો પેદા કરે છે. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $Amaranthus$ સાચો વિકલ્પ છે.

(A) એલર્જી એ માસ્ટ કોષોમાંથી હિસ્ટામાઇન અને સેરોટોનિન જેવા રસાયણોના મુક્ત થવાને કારણે થાય છે.
એલર્જીના લક્ષણોની સારવાર માટે,ઍન્ટિહિસ્ટેમાઇન,એડ્રિનાલિન અને સ્ટિરોઇડ જેવી દવાઓનો ઉપયોગ લક્ષણોને ઝડપથી ઘટાડવા માટે કરવામાં આવે છે.
પ્રોસ્ટાગ્લાડિન એ લિપિડ સંયોજનો છે જે પ્રાણીઓમાં અંતઃસ્ત્રાવ જેવી વિવિધ અસરો ધરાવે છે,પરંતુ તેનો ઉપયોગ એલર્જીની સારવાર માટે દવા તરીકે થતો નથી; વાસ્તવમાં,કેટલાક પ્રોસ્ટાગ્લાડિન સોજો અથવા એલર્જી જેવી પ્રતિક્રિયાઓ પણ પેદા કરી શકે છે.

(C) એલર્જી એ માસ્ટ કોષોમાંથી હિસ્ટામાઇન અને સેરોટોનિન જેવા રસાયણોના મુક્ત થવાને કારણે થાય છે.
એલર્જીના લક્ષણો ઘટાડવા માટે ઍન્ટિહિસ્ટેમાઇન,એડ્રિનાલિન અને સ્ટિરોઇડ્સ જેવી દવાઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
$1$. ઍન્ટિહિસ્ટેમાઇન એ હિસ્ટામાઇનની અસરને અટકાવે છે.
$2$. એડ્રિનાલિનનો ઉપયોગ એનાફિલેક્ટિક શોક જેવી ગંભીર એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓની સારવાર માટે થાય છે.
$3$. સ્ટિરોઇડ્સ સોજો અને રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવને ઘટાડે છે.
ઇન્ટરફૅરોન્સ એ વાયરસથી સંક્રમિત કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા પ્રોટીન છે જે બિન-સંક્રમિત કોષોને વાયરલ ચેપથી બચાવે છે; તેનો ઉપયોગ એલર્જીની સારવારમાં થતો નથી.

(B) એલર્જી એ માસ્ટ કોષોમાંથી હિસ્ટેમાઇન અને સેરેટોનીન જેવા રસાયણોના મુક્ત થવાને કારણે થાય છે.
જ્યારે કોઈ એલર્જન શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે તે રોગપ્રતિકારક તંત્રને આ દાહક મધ્યસ્થીઓને મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જે છીંક આવવી,આંખોમાંથી પાણી આવવું અને ત્વચા પર ફોલ્લીઓ જેવી એલર્જીક અસરો પ્રેરે છે.
તેથી,$(i)$ હિસ્ટેમાઇન અને $(ii)$ સેરેટોનીન એ એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓ માટે જવાબદાર દ્રવ્યો છે.

(B) આધુનિક જીવનશૈલી,જે સુરક્ષિત વાતાવરણ અને બાળપણમાં વિવિધ એન્ટિજેન્સના ઓછા સંપર્ક દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે,તેના કારણે કુદરતી રોગપ્રતિકારક શક્તિના વિકાસમાં ઘટાડો થયો છે.
આના પરિણામે એલર્જન્સ પ્રત્યે સંવેદનશીલતા વધે છે,જે એવા પદાર્થો છે જે શરીરમાં રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવ (અતિસંવેદનશીલતા) ઉત્તેજિત કરે છે.
પરિણામે,આધુનિક શહેરી વિસ્તારોમાં ઘણા લોકો આ વધેલી સંવેદનશીલતાને કારણે અસ્થમા અથવા હે ફીવર જેવી એલર્જીથી પીડાય છે.

(A) એલર્જી એ પર્યાવરણમાં હાજર અમુક પ્રતિજન (antigens) સામે રોગપ્રતિકારક તંત્રની અતિશયોક્તિભરી પ્રતિક્રિયા છે. એલર્જીના સામાન્ય લક્ષણોમાં છીંક આવવી,આંખમાંથી પાણી નીકળવું,નાક વહેવું અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવી વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. અનિયંત્રિત કોષવિભાજન એ કેન્સરનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે,એલર્જીનું નહીં.

(D) એલર્જી એ માસ્ટ કોષોમાંથી હિસ્ટામાઇન અને સેરોટોનિન જેવા રસાયણોના મુક્ત થવાને કારણે થાય છે.
$1$. ઍન્ટિહિસ્ટેમાઇન એ એવી દવાઓ છે જે હિસ્ટામાઇનની અસરને અવરોધે છે,જે એલર્જીના લક્ષણોમાંથી ઝડપી રાહત આપે છે.
$2$. એડ્રિનાલિનનો ઉપયોગ ગંભીર એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓ (એનાફિલેક્સિસ) માં એલર્જીક પ્રતિભાવની અસરોને ઝડપથી ઘટાડવા માટે થાય છે.
$3$. સ્ટિરોઇડ્સ (જેમ કે ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સ) નો ઉપયોગ સોજો ઘટાડવા અને લાંબા ગાળાની અથવા ગંભીર એલર્જી સાથે સંકળાયેલ રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવને દબાવવા માટે થાય છે.
તેથી,આ તમામ દવાઓનો ઉપયોગ એલર્જીના નિયંત્રણ અને રાહત માટે કરવામાં આવે છે.

(D) ઍલર્જી એટલે પર્યાવરણમાં હાજર અમુક ચોક્કસ ઍન્ટિજન (જેને ઍલર્જન કહેવાય છે) સામે પ્રતિકારતંત્ર દ્વારા દર્શાવાતો અતિસંવેદનશીલ પ્રતિચાર.
$1$. તે ચોક્કસ ઍન્ટિજન (ઍલર્જન) સામે પ્રતિકારતંત્ર દ્વારા દર્શાવાતો વધુ પડતો પ્રતિચાર છે.
$2$. તેમાં શરીર દ્વારા અસામાન્ય દેહધાર્મિક પ્રત્યાઘાત જોવા મળે છે.
$3$. તે મુખ્યત્વે ઍલર્જન સામેની અતિસંવેદનશીલતાની સ્થિતિ છે.
તેથી,આપેલ તમામ વિધાનો સાચા છે.

(A) એલર્જી એટલે પર્યાવરણમાં હાજર કેટલાક ચોક્કસ ઍન્ટિજન પ્રત્યે પ્રતિકારક તંત્ર દ્વારા દર્શાવાતો વધુ પડતો પ્રતિચાર.
આ ઍન્ટિજનને એલર્જન કહેવામાં આવે છે.
એલર્જનના સામાન્ય ઉદાહરણોમાં ધૂળમાં રહેલા રજકણો,પરાગરજ અને પ્રાણીઓના વાળનો સમાવેશ થાય છે.
આ એલર્જનના પ્રતિભાવમાં ઉત્પન્ન થતા ઍન્ટિબૉડી $IgE$ પ્રકારના હોય છે.
એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓના લક્ષણોમાં છીંક આવવી,આંખમાંથી પાણી આવવું,નાક વહેવું અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવી વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

(C) ભારતનાં ઘણાં વિકસિત શહેરોમાં બાળકો અસ્થમા અને એલર્જીથી વધુ પીડાય છે. આનું મુખ્ય કારણ હવાનું ઊંચું પ્રદૂષણ,શહેરી વાતાવરણમાં રહેલા એલર્જન (allergen) ના સંપર્કમાં આવવું અને જીવનશૈલીમાં આવેલા ફેરફારો છે. અસ્થમા એ શ્વસનતંત્રની દીર્ઘકાલીન સમસ્યા છે અને એલર્જી એ પર્યાવરણીય પરિબળો પ્રત્યે રોગપ્રતિકારક તંત્રની અતિસંવેદનશીલ પ્રતિક્રિયા છે,જે બંને શહેરી વિસ્તારોમાં સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે.

(C) ઍલર્જન્સ એવા પદાર્થો છે જે અતિશયોક્તિપૂર્ણ રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવને ઉત્તેજિત કરે છે. જ્યારે ઍલર્જન શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે રોગપ્રતિકારક તંત્ર $IgE$ (ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન $E$) તરીકે ઓળખાતી ચોક્કસ પ્રકારની ઍન્ટિબૉડી ઉત્પન્ન કરે છે. આ $IgE$ ઍન્ટિબૉડીઝ માસ્ટ કોષો અને બેસોફિલ્સ સાથે જોડાય છે,જે હિસ્ટામાઇન અને સેરોટોનિન જેવા રસાયણોના મુક્ત થવાને ઉત્તેજિત કરે છે,જે ઍલર્જીક પ્રતિક્રિયાના લક્ષણોનું કારણ બને છે.

(C) એલર્જીક પ્રતિક્રિયા માટે જવાબદાર ચોક્કસ એલર્જનને ઓળખવા માટે,એલર્જી ટેસ્ટ નામની પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં,શંકાસ્પદ એલર્જનની સૂક્ષ્મ માત્રા દર્દીના શરીરમાં દાખલ કરવામાં આવે છે (સામાન્ય રીતે ત્વચા પર અથવા ઇન્ટ્રાડર્મલ ઇન્જેક્શન દ્વારા). જો દર્દીને તે પદાર્થની એલર્જી હોય,તો તે સ્થાનિક રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવ ઉત્તેજિત કરશે,જેમ કે લાલાશ અથવા સોજો,જે એલર્જીનું કારણ સ્પષ્ટ કરે છે.

(D) જ્યારે માસ્ટકોષો ઍલર્જનના સંપર્કમાં આવે છે,ત્યારે તેમાંથી ચોક્કસ રસાયણો મુક્ત થાય છે જે ઍલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓ માટે જવાબદાર છે.
આ રસાયણોમાં $Histamine$ (હિસ્ટેમાઇન) અને $Serotonin$ (સેરોટોનીન) નો સમાવેશ થાય છે.
$Histamine$ રુધિરવાહિનીઓનું વિસ્તરણ કરે છે અને કેશિકાઓની પારગમ્યતા વધારે છે,જેના કારણે સોજો,લાલાશ અને ખંજવાળ જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.
$Serotonin$ પણ દાહક પ્રતિક્રિયાઓમાં મધ્યસ્થી તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $Histamine-Serotonin$ છે.

(C) ઍલર્જી એ પર્યાવરણમાં હાજર અમુક પ્રતિજન (ઍન્ટિજન),જેને ઍલર્જન કહેવાય છે,તેના પ્રત્યે રોગપ્રતિકારક તંત્રની અતિશયોક્તિભરી પ્રતિક્રિયા છે.
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ ઍલર્જનના સંપર્કમાં આવે છે,ત્યારે શરીર તેનો સામનો કરવા માટે વિશિષ્ટ ઍન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરે છે.
$IgE$ ઍન્ટિબોડીઝ એ ઍલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓમાં સામેલ પ્રાથમિક ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન છે.
શરીરમાં $IgE$ નું વધતું પ્રમાણ સૂચવે છે કે રોગપ્રતિકારક તંત્ર ચોક્કસ ઍલર્જન પ્રત્યે અતિસંવેદનશીલ છે,જે વ્યક્તિને તે ઍલર્જન સામે સંવેદી બનાવે છે.

(C) ઍલર્જી એ પર્યાવરણમાં હાજર અમુક પ્રતિજન (antigens) સામે રોગપ્રતિકારક તંત્રની અતિશયોક્તિભરી પ્રતિક્રિયા છે.
દમ (અસ્થમા) એ ઍલર્જીક પ્રતિક્રિયાનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જેમાં પરાગરજ,ધૂળ અથવા ધુમાડા જેવા ઍલર્જનના સંપર્કમાં આવવાથી શ્વસનમાર્ગમાં સોજો આવે છે અને તે સાંકડો થઈ જાય છે.
સંધિવા એ સ્વયંપ્રતિરક્ષા (autoimmune) રોગ છે,ડાયાબિટીસ એ ચયાપચયની ખામી છે,અને મરડો એ બેક્ટેરિયા અથવા પરોપજીવીઓ દ્વારા થતો ચેપી રોગ છે.

(C) માસ્ટકોષો એ રોગપ્રતિકારક તંત્રના વિશિષ્ટ કોષો છે જે એલર્જીક પ્રતિક્રિયા દરમિયાન વિવિધ રાસાયણિક મધ્યસ્થીઓ મુક્ત કરે છે. આ મધ્યસ્થીઓમાં હિસ્ટામાઈન,સેરેટોનિન અને હેપરિનનો સમાવેશ થાય છે. સેરેટોનિન એક શક્તિશાળી વાસોકોન્સ્ટ્રિક્ટર (રુધિરવાહિની સંકોચક) છે અને તે બળતરાની પ્રતિક્રિયા અને એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓમાં સામેલ છે. તેથી,તે એલર્જીના લક્ષણોના પ્રગટીકરણ સાથે સંકળાયેલું છે.

(C) જે પદાર્થો પ્રત્યે રોગપ્રતિકારક તંત્ર અતિશયોક્તિપૂર્ણ પ્રતિભાવ આપે છે,તેને એલર્જન્સ કહેવામાં આવે છે. એલર્જન્સના સામાન્ય ઉદાહરણોમાં ધૂળના રજકણો,પરાગરજ,પ્રાણીઓના વાળ અને અમુક પ્રકારના ખોરાકનો સમાવેશ થાય છે. જ્યારે આ પદાર્થો શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે તેઓ માસ્ટ કોષોમાંથી હિસ્ટામાઈન અને સેરોટોનિન જેવા રસાયણોના મુક્ત થવાને ઉત્તેજિત કરે છે,જેના પરિણામે એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓ થાય છે.

(A) $IgE$ (ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન $E$) એ એક પ્રકારની ઍન્ટિબૉડી છે જે એલર્જન સામે રોગપ્રતિકારક તંત્રની પ્રતિક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. જ્યારે કોઈ એલર્જન શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે તે $IgE$ ઍન્ટિબૉડીના ઉત્પાદનને ઉત્તેજિત કરે છે. આ ઍન્ટિબૉડીઓ માસ્ટ કોષો અને બેસોફિલ્સની સપાટી પર જોડાય છે. જ્યારે ફરીથી તે જ એલર્જનનો સંપર્ક થાય છે,ત્યારે એલર્જન આ કોષો પર રહેલા $IgE$ અણુઓ સાથે જોડાય છે,જેના કારણે તે કોષો હિસ્ટામાઇન અને સેરોટોનિન જેવા રસાયણો મુક્ત કરે છે,જે એલર્જીના લક્ષણો માટે જવાબદાર છે.

(C) એલર્જી શરીરમાં માસ્ટ કોષોમાંથી હિસ્ટામાઇન અને સેરોટોનિન જેવા રસાયણોના મુક્ત થવાને કારણે થાય છે.
છીંક આવવી,આંખમાંથી પાણી આવવું અને ત્વચા પર ફોલ્લીઓ થવી જેવા એલર્જીના લક્ષણો ઘટાડવા માટે,ડોક્ટરો એવી દવાઓ આપે છે જે હિસ્ટામાઇનની અસરને અટકાવે છે.
આ દવાઓને ઍન્ટિહિસ્ટેમાઇન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) એલર્જન્સ એ પર્યાવરણમાં રહેલા એવા પદાર્થો છે જે સંવેદનશીલ વ્યક્તિઓમાં અતિશયોક્તિપૂર્ણ રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવ (immune response) પ્રેરે છે.
એલર્જન્સના સામાન્ય ઉદાહરણો નીચે મુજબ છે:
$1$. પરાગરજ: આ મુખ્ય હવા દ્વારા ફેલાતા એલર્જન્સ છે જે હે ફીવર (hay fever) પ્રેરે છે.
$2$. રજકણો: આમાં માઈટ્સ (mites) અને અન્ય કચરો હોય છે જે શ્વસનતંત્રની એલર્જી પ્રેરે છે.
$3$. ફૂગ: વિવિધ ફૂગના બીજાણુઓ એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓ પેદા કરી શકે છે.
$4$. કેટલીક દવાઓ: પેનિસિલિન જેવી દવાઓ કેટલાક લોકોમાં ગંભીર એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓ પેદા કરી શકે છે.
$5$. કેટલાંક પોષક પદાર્થો: મગફળી,સીફૂડ અથવા દૂધ જેવા ખોરાક ચોક્કસ વ્યક્તિઓ માટે એલર્જન્સ તરીકે કામ કરી શકે છે.
તેથી,આપેલ તમામ વિકલ્પો એલર્જન્સના સાચા ઉદાહરણો છે.

(B) ઍલર્જી એ માસ્ટ કોષોમાંથી $Histamine$ અને $Serotonin$ જેવા રસાયણોના મુક્ત થવાને કારણે થાય છે.
ઍલર્જીનાં ચિહ્નોને તાત્કાલિક ઘટાડવા માટે $Antihistamines$,$Adrenaline$ અને $Steroids$ જેવી દવાઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
$Antihistamines$ એ $Histamine$ ની અસરને અટકાવે છે.
$Adrenaline$ નો ઉપયોગ ગંભીર ઍલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓ (જેમ કે એનાફિલેક્ટિક શોક) માં તેની અસરોને ઝડપથી દૂર કરવા માટે થાય છે.
$Steroids$ સોજો અને રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.

(A) એલર્જી એ પર્યાવરણમાં હાજર અમુક એન્ટિજેન્સ સામે પ્રતિકારકતંત્રની અતિસંવેદનશીલ પ્રતિક્રિયા છે.
જ્યારે પ્રતિકારકતંત્ર ધૂળ,પરાગરજ કે અન્ય હાનિકારક પદાર્થો સામે વધુ પડતો પ્રતિચાર આપે છે,ત્યારે તે માસ્ટ કોષોમાંથી હિસ્ટામાઈન અને સેરોટોનિન જેવા રસાયણો મુક્ત કરે છે.
આ અતિશયોક્તિભર્યા પ્રતિકારક પ્રતિચારને કારણે છીંક આવવી,આંખમાંથી પાણી આવવું,નાક વહેવું અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.
તેથી,એલર્જી એ સાચો જવાબ છે.

(B) એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓ એ પર્યાવરણમાં હાજર અમુક એન્ટિજેન્સ પ્રત્યે રોગપ્રતિકારક તંત્રની અતિસંવેદનશીલ પ્રતિક્રિયાઓ છે.
એલર્જી દરમિયાન,શરીર $IgE$ (ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલીન $E$) તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ $IgE$ એન્ટિબોડીઝ માસ્ટ કોષો અને બેસોફિલ્સ સાથે જોડાય છે,જે હિસ્ટામાઈન અને સેરોટોનિન જેવા રસાયણોના મુક્ત થવાને ઉત્તેજિત કરે છે,જે એલર્જીના લક્ષણોનું કારણ બને છે.

(B) પર્યાવરણમાં રહેલા કેટલાક ચોક્કસ એન્ટિજન્સ પ્રત્યે પ્રતિકારકતંત્રના વધુ પડતાં પ્રતિચારને $Allergy$ (એલર્જી) કહે છે. જે પદાર્થો સામે આવો પ્રતિચાર ઉત્પન્ન થાય છે તેને $Allergens$ (એલર્જન્સ) કહેવામાં આવે છે. એલર્જન્સના સામાન્ય ઉદાહરણોમાં ધૂળમાં રહેલા રજકણો,પરાગરજ અને પ્રાણીઓના વાળનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) એલર્જીક પ્રતિક્રિયા પ્રેરે તેવા દ્રવ્યોને $Allergens$ (એલર્જન્સ) કહેવામાં આવે છે.
સામાન્ય એલર્જન્સના ઉદાહરણોમાં ધૂળના રજકણો,પરાગરજ,પ્રાણીઓના વાળ અને અમુક ચોક્કસ ખાદ્ય પદાર્થોનો સમાવેશ થાય છે.
જ્યારે આ દ્રવ્યો સંવેદનશીલ વ્યક્તિના શરીરમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે રોગપ્રતિકારક તંત્ર અસામાન્ય રીતે પ્રતિક્રિયા આપે છે,જેના પરિણામે માસ્ટ કોષોમાંથી હિસ્ટામાઈન જેવા રસાયણો મુક્ત થાય છે,જે એલર્જીના લક્ષણો પ્રેરે છે.

(D) એલર્જી એ પર્યાવરણમાં હાજર અમુક ચોક્કસ એન્ટિજેન્સ પ્રત્યે રોગપ્રતિકારક તંત્રની અતિસંવેદનશીલ પ્રતિક્રિયા છે.
એલર્જીક પ્રતિક્રિયા દરમિયાન,શરીર $IgE$ (ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન $E$) તરીકે ઓળખાતી ચોક્કસ પ્રકારની એન્ટિબોડી ઉત્પન્ન કરે છે.
આ $IgE$ એન્ટિબોડીઝ માસ્ટ કોષો અને બેસોફિલ્સ સાથે જોડાય છે,જેનાથી હિસ્ટામાઇન અને સેરોટોનિન જેવા રસાયણો મુક્ત થાય છે,જે એલર્જીના લક્ષણો માટે જવાબદાર છે.

(D) એલર્જી એ પર્યાવરણમાં હાજર અમુક પ્રતિજન (antigens) સામે રોગપ્રતિકારક તંત્રની અતિશયોક્તિભરી પ્રતિક્રિયા છે. એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓના લક્ષણોમાં છીંકો આવવી,આંખમાંથી પાણી વહેવું,નાકમાંથી પાણી વહેવું અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવી વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. આ લક્ષણો માસ્ટ કોષોમાંથી હિસ્ટામાઈન અને સેરોટોનિન જેવા રસાયણોના મુક્ત થવાને કારણે થાય છે. તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો એલર્જીના સાચા લક્ષણો છે.

(B) એલર્જી એ પર્યાવરણમાં હાજર અમુક એન્ટિજેન્સ સામેની અતિશયોક્તિપૂર્ણ રોગપ્રતિકારક પ્રતિક્રિયા છે.
જ્યારે એલર્જન શરીરમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે તે $IgE$ એન્ટિબોડીઝના ઉત્પાદનને ઉત્તેજિત કરે છે.
આ $IgE$ એન્ટિબોડીઝ $Mast$ કોષો અને બેસોફિલ્સની સપાટી પર જોડાય છે.
ત્યારબાદ જ્યારે ફરીથી તે જ એલર્જનનો સંપર્ક થાય છે,ત્યારે આ કોષો હિસ્ટામાઈન અને સેરોટોનિન જેવા રસાયણો મુક્ત કરે છે,જે એલર્જીક પ્રતિક્રિયાના લક્ષણોનું કારણ બને છે.
તેથી,$Mast$ કોષો સીધી રીતે એલર્જી સાથે સંકળાયેલા છે.

(D) એલર્જી એ એલર્જનના પ્રતિભાવમાં માસ્ટ કોષોમાંથી ચોક્કસ રસાયણોના મુક્ત થવાને કારણે થાય છે.
જ્યારે કોઈ એલર્જન શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે તે માસ્ટ કોષોને હિસ્ટેમાઇન અને સેરેટોનીન જેવા રસાયણો મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
આ રસાયણો બળતરાના પ્રતિભાવ માટે જવાબદાર છે,જેમાં ખંજવાળ,સોજો અને લાલાશ જેવા લક્ષણોનો સમાવેશ થાય છે જે એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓ સાથે સંકળાયેલા છે.
તેથી,હિસ્ટેમાઇન અને સેરેટોનીન બંને એલર્જીક પ્રતિભાવમાં સામેલ છે.

(D) એલર્જી એ માસ્ટ કોષોમાંથી હિસ્ટેમાઇન અને સેરોટોનિન જેવા રસાયણોના મુક્ત થવાને કારણે થાય છે.
એન્ટિ-એલર્જન દવાઓનો ઉપયોગ એલર્જીના લક્ષણોને ઝડપથી ઘટાડવા માટે થાય છે.
$1$. એન્ટિ-હિસ્ટેમાઇનનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે હિસ્ટેમાઇનની અસરને રોકવા માટે થાય છે.
$2$. એડ્રિનાલિનનો ઉપયોગ ગંભીર એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓ (એનાફિલેક્સિસ) માં અસરોને ઝડપથી દૂર કરવા માટે થાય છે.
$3$. સ્ટિરોઇડ્સ (જેમ કે ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સ) નો ઉપયોગ રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવને દબાવવા અને સોજો ઘટાડવા માટે થાય છે.
તેથી,આ તમામ દવાઓનો ઉપયોગ એન્ટિ-એલર્જન સારવાર તરીકે થાય છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે. એલર્જીક પ્રતિક્રિયા દરમિયાન,શરીર $IgE$ પ્રકારની એન્ટિબોડી ઉત્પન્ન કરે છે,$IgM$ નહીં. તેથી,એલર્જી દરમિયાન $IgM$ એન્ટિબોડી સર્જાય છે તે વિધાન અસત્ય છે. માસ્ટકોષો હિસ્ટેમાઇન અને સેરેટોનીન જેવા રસાયણો મુક્ત કરે છે,જે એલર્જીના લક્ષણો માટે જવાબદાર છે. એન્ટિહિસ્ટેમાઇન,એડ્રિનાલિન અને સ્ટિરોઇડ્સ જેવી દવાઓનો ઉપયોગ એલર્જીના લક્ષણોને ઝડપથી ઘટાડવા માટે થાય છે. આધુનિક જીવનશૈલી,જેમાં સ્વચ્છતાનું પ્રમાણ વધુ છે અને રોગકારકો સાથેનો સંપર્ક ઓછો છે,તે સંવેદનશીલતામાં વધારો અને કુદરતી પ્રતિકારકતામાં ઘટાડો સાથે જોડાયેલ છે,જેના કારણે એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓ વધુ જોવા મળે છે.

(A) વિધાન $(S)$ સાચું છે કારણ કે વિકસિત શહેરોમાં બાળકો વધુ સ્વચ્છ વાતાવરણમાં રહે છે,જેના કારણે તેમને જીવનના શરૂઆતના તબક્કે એન્ટિજેન્સનો સંપર્ક ઓછો મળે છે,પરિણામે એલર્જીનું પ્રમાણ વધે છે.
કારણ $(R)$ પણ સાચું છે કારણ કે અતિશય સ્વચ્છતા અને કુદરતી વાતાવરણ સાથે ઓછા સંપર્કવાળી આધુનિક જીવનશૈલીને લીધે રોગપ્રતિકારક તંત્રનો વિકાસ ઓછો થાય છે,જે વ્યક્તિને અતિસંવેદનશીલતા (એલર્જી) માટે વધુ સંવેદનશીલ બનાવે છે.
તેથી,$R$ એ $S$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
એન્ટિહિસ્ટેમાઇન,એડ્રિનાલીન અને સ્ટીરોઇડ એ ત્રણેયનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે એલર્જીના લક્ષણોને ઝડપથી ઘટાડવા માટે થાય છે.
એન્ટિહિસ્ટેમાઇન એ હિસ્ટેમાઇનની અસરને અટકાવે છે,એડ્રિનાલીન રક્તવાહિનીઓને સંકોચીને અને શ્વસનમાર્ગના સ્નાયુઓને આરામ આપીને એનાફિલેક્સિસની અસરોનો સામનો કરે છે,અને સ્ટીરોઇડ એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓ સાથે સંકળાયેલ સોજો ઘટાડે છે.
અન્ય વિકલ્પોમાં રોગો (હિપેટાઇટીસ $B$,ટીટાનસ) અને રસાયણોનું મિશ્રણ છે,તેથી તે અસંગત જૂથો છે.

(A) એલર્જી એ પર્યાવરણમાં હાજર અમુક એન્ટિજન સામે રોગપ્રતિકારક તંત્રની અતિશયોક્તિભરી પ્રતિક્રિયા છે.
જ્યારે એલર્જન શરીરમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે તે રોગપ્રતિકારક તંત્રને $IgE$ એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
આ એન્ટિબોડીઝ માસ્ટકોષોની સપાટી સાથે જોડાય છે.
જ્યારે ફરીથી તે જ એલર્જનનો સંપર્ક થાય છે,ત્યારે માસ્ટકોષો $Histamine$ અને $Serotonin$ જેવા રસાયણો મુક્ત કરે છે.
$Histamine$ એ તીવ્ર બળતરા પ્રતિભાવ માટે જવાબદાર મુખ્ય રસાયણ છે,જેમાં છીંક આવવી,આંખમાંથી પાણી આવવું અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે,જે એલર્જીક પ્રતિક્રિયાની લાક્ષણિકતા છે.