Drugs and Alcohol Abuse Questions in Gujarati

(B) $LSD$ $(Lysergic \, acid \, diethylamide)$ એ સૌથી શક્તિશાળી ભ્રામક (hallucinogen) પદાર્થ છે.
તે અર્ગોટમાંથી મેળવવામાં આવતો સ્ફટિકમય એમાઈડેટેડ આલ્કલોઈડ છે.
તે $Claviceps \, purpurea$ નામની ફૂગમાંથી મેળવવામાં આવે છે,જે રાઈ (rye) પર પરોપજીવી તરીકે જોવા મળે છે.

(D) આલ્કોહોલનું ચયાપચય લીવરમાં થાય છે. આલ્કોહોલના વિઘટનની પ્રક્રિયાને કારણે ફેટી એસિડ્સ અને ટ્રાઇગ્લિસરાઇડ્સનું પ્રમાણ વધી જાય છે. આ ચરબી લીવરના કોષોમાં જમા થાય છે (જેને ફેટી લીવર અથવા હેપેટિક સ્ટેટોસિસ કહેવાય છે),જે અંતે સોજો,પેશીઓને નુકસાન અને સિરોસિસ તરફ દોરી જાય છે.

(D) સિરોસિસ એ યકૃતના રોગો અને સ્થિતિઓના ઘણા સ્વરૂપોને કારણે થતા યકૃતના અંતિમ તબક્કાના ડાઘ (ફાઇબ્રોસિસ) છે,જેમ કે હેપેટાઇટિસ અને લાંબા ગાળાનું દારૂનું સેવન.
લાંબા સમય સુધી દારૂનું સેવન કરવાથી યકૃતમાં ચરબી જમા થાય છે (ફેટી લિવર),જે આગળ જતાં સોજા (આલ્કોહોલિક હેપેટાઇટિસ) માં પરિણમે છે અને અંતે યકૃતના પેશીઓમાં કાયમી ડાઘ પડે છે,જેને સિરોસિસ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,દારૂનું સેવન એ યકૃતના સિરોસિસ માટે જવાબદાર મુખ્ય પરિબળ છે.

(C) નિકોટિન એ તમાકુમાં રહેલું એક ઉત્તેજક દ્રવ્ય છે।
તમાકુના ધૂમ્રપાનને કારણે $\text{ફેફસાનું કેન્સર}$, $\text{મોઢાનું કેન્સર}$ અને $\text{ક્રોનિક બ્રોન્કાઇટિસ}$ જેવી ગંભીર બીમારીઓ થાય છે।
તે હૃદયરોગ અને એમ્ફિસીમા જેવી સમસ્યાઓ પણ પેદા કરે છે।
વિકલ્પ $C$ માં આપેલી બીમારીઓ લાંબા ગાળાના તમાકુના સેવન સાથે સીધી રીતે સંકળાયેલી છે।

(A) 'ભાંગ', 'ગાંજો' અને 'ચરસ' એ હેમ્પ (શણ) વનસ્પતિ $Cannabis \text{ } sativa$ માંથી મેળવવામાં આવતા ડ્રગ્સ છે।
'ભાંગ' સામાન્ય રીતે વનસ્પતિના સૂકા પાંદડા અને ફૂલોમાંથી તૈયાર કરવામાં આવે છે।
'ગાંજો' એ જ વનસ્પતિના અફલિત માદા પુષ્પવિન્યાસ (ફૂલો) માંથી મેળવવામાં આવે છે।
તેથી, આ હેમ્પ વનસ્પતિ $Cannabis \text{ } sativa$ માંથી મેળવેલા અર્ક છે।

(B) $Benzopyrene$ એ તમાકુના ધુમાડામાં જોવા મળતો એક પોલીસાયક્લિક એરોમેટિક હાઇડ્રોકાર્બન છે. તે તમાકુના ધુમાડાના ઘટકોમાં સૌથી શક્તિશાળી કેન્સરકારક પદાર્થ માનવામાં આવે છે,કારણ કે તે કોષોના $DNA$ માં પરિવર્તન (mutations) લાવી શકે છે,જે ફેફસાના કેન્સર તરફ દોરી જાય છે.

(B) તમાકુનો ઉપયોગ અમેરિકામાં શરૂ થયો હતો. પરંપરાગત રીતે અમેરિકાના મૂળ નિવાસીઓ,જેમને રેડ ઇન્ડિયન્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેઓ દ્વારા તેનું ધૂમ્રપાન કરવામાં આવતું હતું.

(B) તમાકુમાં $Nicotine$ (નિકોટીન) નામનું આલ્કલોઇડ હોય છે.
$Nicotine$ એડ્રિનલ ગ્રંથિઓને ઉત્તેજિત કરીને રુધિરમાં એડ્રિનાલિન અને નોર-એડ્રિનાલિન મુક્ત કરે છે,જેનાથી બ્લડ પ્રેશર અને હૃદયના ધબકારા વધે છે.
મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પર તેની ઉત્તેજક અસરોને કારણે,તે શારીરિક અને માનસિક નિર્ભરતા તરફ દોરી જાય છે,જેને સામાન્ય રીતે વ્યસન (લત) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) દારૂનું વ્યસન માનવ સ્વાસ્થ્ય પર ગંભીર નકારાત્મક અસરો કરે છે.
$1$. તે લીવરમાં ચરબીના જમા થવા તરફ દોરી જાય છે,જેને ફેટી લિવર સિન્ડ્રોમ કહેવાય છે.
$2$. તે હાયપરટેન્શન (હાઈ બ્લડ પ્રેશર) અને વિવિધ કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર રોગોનું કારણ બને છે.
$3$. લાંબા ગાળાનું સેવન મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રને અસર કરે છે,જેનાથી સાયકોસિસ અને વિવિધ માનસિક બીમારીઓ થાય છે.
$4$. તે અલ્સર અને પોષક તત્વોની ઉણપ (ખાસ કરીને વિટામિનની ઉણપ) જેવી શારીરિક સમસ્યાઓ પણ પેદા કરે છે.
તેથી,સૂચિબદ્ધ તમામ પરિસ્થિતિઓ દારૂના વ્યસન સાથે સંકળાયેલી છે.

(D) જ્યારે આલ્કોહોલ પર નિર્ભર વ્યક્તિ અચાનક તેનું સેવન બંધ કરે અથવા ઘટાડે ત્યારે વિડ્રોઅલ લક્ષણો જોવા મળે છે.
આ લક્ષણોમાં શારીરિક અને માનસિક તકલીફોનો સમાવેશ થાય છે.
સામાન્ય વિડ્રોઅલ લક્ષણોમાં ચિંતા,ધ્રુજારી,પરસેવો,ઉબકા,ઉલટી અને ગંભીર કિસ્સાઓમાં ડેલેરિયમ (ભ્રમણા અને મૂંઝવણની સ્થિતિ) નો સમાવેશ થાય છે.
વધુમાં,શારીરિક તણાવ અને ચયાપચયની વિકૃતિઓને કારણે ચહેરા પર ડાઘ અને સોજો જેવા શારીરિક ફેરફારો પણ જોવા મળી શકે છે.
તેથી,આપેલી તમામ વિકલ્પો આલ્કોહોલ વિડ્રોઅલના સાચા લક્ષણો છે.

(C) આલ્કોહોલનું સેવન શરીરમાં અનેક શારીરિક ફેરફારો તરફ દોરી જાય છે.
$1$. રુધિરવાહિનીઓનું વિસ્તરણ: આલ્કોહોલ વાસોડિલેટર તરીકે કાર્ય કરે છે,જે રુધિરવાહિનીઓને પહોળી કરે છે,જેનાથી ચહેરો લાલ દેખાય છે.
$2$. ચરબીના સંશ્લેષણમાં વધારો: આલ્કોહોલનું ચયાપચય યકૃતમાં ફેટી એસિડ્સના સંશ્લેષણને પ્રોત્સાહન આપે છે,જે ઘણીવાર ફેટી લિવર રોગ તરફ દોરી જાય છે.
$3$. લોહીમાં શર્કરાનું ઓછું પ્રમાણ (હાઈપોગ્લાયકેમિયા): આલ્કોહોલ યકૃતમાં ગ્લુકોનિયોજેનેસિસને અવરોધે છે,જે લોહીમાં ગ્લુકોઝના સ્તરમાં ઘટાડો કરી શકે છે.
$4$. જઠરમાં સોજો (ગેસ્ટ્રાઇટિસ): આલ્કોહોલ જઠરના શ્લેષ્મ સ્તર માટે ઉત્તેજક છે,જે જઠરની અસ્તરની બળતરાનું કારણ બને છે.
તેથી,આ તમામ લક્ષણો આલ્કોહોલના સેવન સાથે સંકળાયેલા છે.

(D) આલ્કોહોલનું સેવન અંતર પારખવાની ક્ષમતામાં ઘટાડો કરે છે અને હાથ-પગ,માથું અને આંખોના સંકલનને નબળું પાડે છે. તે સતર્કતામાં ઘટાડો કરે છે,દ્રષ્ટિનું ક્ષેત્ર ઘટાડે છે (ટનલ વિઝન) અને પ્રતિક્રિયા સમય વધારે છે. તેથી,તે વિકલ્પોમાં જણાવેલ તમામ પાસાઓને અસર કરે છે.

(D) ફેટી લિવર સિન્ડ્રોમ,જેને હેપેટિક સ્ટેટોસિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે યકૃતના કોષોમાં ચરબીના અસામાન્ય સંચય દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવતી સ્થિતિ છે.
આલ્કોહોલનું વધુ પડતું સેવન આ સ્થિતિનું મુખ્ય કારણ છે.
જ્યારે યકૃતમાં આલ્કોહોલનું ચયાપચય થાય છે,ત્યારે તે $NADH$/$NAD^+$ ગુણોત્તરમાં વધારો કરે છે,જે ફેટી એસિડ્સના સંશ્લેષણને પ્રોત્સાહન આપે છે અને તેમના ઓક્સિડેશનને અટકાવે છે.
આના પરિણામે યકૃતમાં ટ્રાઇગ્લિસરાઇડ્સનો સંગ્રહ થાય છે,જે ફેટી લિવર સિન્ડ્રોમ તરફ દોરી જાય છે.

(D) આલ્કોહોલ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર $(CNS)$ ને મંદ કરનાર પદાર્થ તરીકે કાર્ય કરે છે.
જ્યારે આલ્કોહોલનું સેવન બાર્બિટ્યુરેટ્સ,મોર્ફિન અથવા અફીણ જેવા અન્ય $CNS$ ડિપ્રેસન્ટ્સ સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે એક સહાયક અસર (synergistic effect) પેદા કરે છે.
આ સંયોજન મગજ પરની મંદન અસરને નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે,જે શ્વસન નિષ્ફળતા,કોમા અને અંતે મૃત્યુ તરફ દોરી શકે છે.
તેથી,આલ્કોહોલ સાથે મિશ્રિત કરવામાં આવે ત્યારે સૂચિબદ્ધ તમામ પદાર્થો જોખમી છે.

(C) આલ્કોહોલનું વધુ પડતું સેવન એ ફેટી લિવર રોગ (સ્ટીટોસિસ) નું મુખ્ય કારણ છે.
જ્યારે આલ્કોહોલનું લીવરમાં ચયાપચય થાય છે,ત્યારે તે એવા પદાર્થો ઉત્પન્ન કરે છે જે ફેટી એસિડના સંશ્લેષણને પ્રોત્સાહન આપે છે અને તેના ઓક્સિડેશનને અટકાવે છે.
આના પરિણામે હેપેટોસાઇટ્સ (લીવરના કોષો) માં ટ્રાઇગ્લિસરાઇડ્સનો સંગ્રહ થાય છે,જે અંતે સોજો અને લીવરને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.

(D) આલ્કોહોલ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર (Central Nervous System) પર અવરોધક તરીકે કામ કરે છે.
તે વ્યક્તિના પ્રતિક્રિયા સમયને નોંધપાત્ર રીતે ધીમો પાડે છે,જેના કારણે ટ્રાફિકની પરિસ્થિતિઓમાં ઝડપથી પ્રતિસાદ આપવો મુશ્કેલ બને છે.
તે જ્ઞાનાત્મક કાર્યોને નબળા પાડે છે,જેનાથી નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા ઘટે છે અને શારીરિક સંકલન ખોરવાય છે.
વધુમાં,તે દ્રષ્ટિ અને વર્તણૂકને નકારાત્મક રીતે અસર કરે છે,જે સામૂહિક રીતે વાહન ચલાવવાનું અત્યંત જોખમી બનાવે છે.
તેથી,ઉપરોક્ત તમામ પરિબળોને કારણે દારૂ પીધા પછી વાહન ન ચલાવવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.

(C) આલ્કોહોલ અને $Aspirin$ બંને જઠરના શ્લેષ્મકલામાં બળતરા પેદા કરવા માટે જાણીતા છે. જ્યારે તેઓ સાથે લેવામાં આવે છે,ત્યારે તેમની સંયુક્ત અસર જઠરના શ્લેષ્મકલાને નુકસાન,ધોવાણ અને રક્તસ્રાવનું જોખમ નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે. $Aspirin$ (એસીટાઈલસેલિસિલિક એસિડ) પ્રોસ્ટાગ્લેન્ડિનના સંશ્લેષણને અવરોધે છે,જે જઠરના અસ્તરના રક્ષણાત્મક શ્લેષ્મ સ્તરને જાળવી રાખવા માટે જરૂરી છે. આલ્કોહોલ આ અવરોધને વધુ નબળો પાડે છે,જેનાથી ઈજા થવાની શક્યતા વધી જાય છે.

(D) દારૂનું વધુ પડતું સેવન 'આલ્કોહોલિક ફેટી લિવર ડિસીઝ' તરીકે ઓળખાતી સ્થિતિ તરફ દોરી જાય છે.
જ્યારે લીવરમાં આલ્કોહોલનું ચયાપચય થાય છે,ત્યારે તે ફેટી એસિડ્સના સંશ્લેષણને વધારે છે અને તેના ઓક્સિડેશનને અવરોધે છે.
આના પરિણામે હેપેટોસાઇટ્સ (લીવર કોષો) માં ટ્રાઇગ્લિસરાઇડ્સ (ચરબી) નો સંગ્રહ થાય છે.
સમય જતાં,આ વધારાની ચરબીનો સંગ્રહ લીવરના પેશીઓમાં સોજો અને નુકસાન પહોંચાડે છે,જે અંતે સિરોસિસ (cirrhosis) તરફ દોરી જાય છે.

(D) આલ્કોહોલનું સેવન મુખ્યત્વે $Liver$ (યકૃત) માટે હાનિકારક છે. જ્યારે આલ્કોહોલ શરીરમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે તેનું ચયાપચય $Liver$ માં $Alcohol \ Dehydrogenase$ જેવા ઉત્સેચકો દ્વારા થાય છે. લાંબા સમય સુધી આલ્કોહોલ લેવાથી $Acetaldehyde$ જેવા ઝેરી ઉપ-ઉત્પાદનો જમા થાય છે,જે સોજો,ફેટી લિવર,હેપેટાઇટિસ અને અંતે સિરોસિસ જેવી ગંભીર સમસ્યાઓનું કારણ બને છે,જેમાં સ્વસ્થ યકૃતના પેશીઓનું સ્થાન ડાઘાવાળા પેશીઓ લઈ લે છે.

(D) કેફીન $(C_8H_{10}N_4O_2)$ એ પ્યુરિનનું મિથાઈલ વ્યુત્પન્ન છે.
તે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રને ઉત્તેજિત કરનાર પદાર્થ છે.
તે કુદરતી રીતે કોફીના બીજ,ચાના પાન અને કોકોના બીજ સહિત વિવિધ વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પોમાં કેફીન જોવા મળે છે.

(D) કોઈપણ પદાર્થ (જેમ કે આલ્કોહોલ,દવાઓ) પર શારીરિક અથવા માનસિક નિર્ભરતા,જે તેના ઉપયોગને વધારવાની વૃત્તિ તરફ દોરી જાય છે,તેને $Addiction$ (વ્યસન) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Addiction$ એ એક લાંબી અને વારંવાર થતી વિકૃતિ છે,જે નકારાત્મક પરિણામો હોવા છતાં દવાઓ મેળવવા અને તેનો ઉપયોગ કરવાની અનિવાર્ય ઇચ્છા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.

(D) માનસિક બીમારીમાં મૂડ,વિચારસરણી અને વર્તનને અસર કરતી વિકૃતિઓની વિશાળ શ્રેણીનો સમાવેશ થાય છે.
ગંભીર માનસિક બીમારીઓ માટેની સારવાર પદ્ધતિઓમાં ઘણીવાર ફાર્માકોલોજીકલ હસ્તક્ષેપ (દવાઓ),ઇલેક્ટ્રોકન્વલ્સિવ થેરાપી (આંચકા) અને મનોચિકિત્સા (કાઉન્સેલિંગ) ના વિવિધ સ્વરૂપોનો સમાવેશ થાય છે.
આ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ મગજના રસાયણશાસ્ત્રને સ્થિર કરવા,લક્ષણોનું સંચાલન કરવા અને દર્દીની માનસિક સુખાકારીમાં સુધારો કરવા માટે કરવામાં આવે છે.

(C) સાયકોટ્રોપિક ડ્રગ્સ એવા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે રુધિર-મગજ અવરોધ (blood-brain barrier) ને ઓળંગીને મુખ્યત્વે $Central \ Nervous \ System$ $(CNS)$ એટલે કે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પર કાર્ય કરે છે.
આ દવાઓ મગજના કાર્યમાં ફેરફાર કરે છે,જેના પરિણામે દ્રષ્ટિકોણ,મૂડ,ચેતના,જ્ઞાનાત્મક ક્ષમતા અને વર્તનમાં ફેરફાર થાય છે.
સીડેટિવ્સ અને ટ્રાન્ક્વિલાઈઝર્સ $CNS$ ની પ્રવૃત્તિને ઘટાડે છે,ઉત્તેજકો $CNS$ ની પ્રવૃત્તિમાં વધારો કરે છે,અને ભ્રામક પદાર્થો $CNS$ ના માર્ગોને અસર કરીને સંવેદનાત્મક દ્રષ્ટિને વિકૃત કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Central \ Nervous \ System$ (મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર) છે.

(D) નાર્કોટિક્સ એ દવાઓનો એક વર્ગ છે જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રના અવસાદક (depressants) તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ દવાઓ ચેતાતંત્રની પ્રવૃત્તિને ઘટાડે છે,જેના પરિણામે પીડામાં રાહત,શાંતિ અને સુસ્તી જેવી અસરો જોવા મળે છે.
$LSD$ એ ભ્રામક (hallucinogen) છે,ઉત્તેજકો ચેતાકીય પ્રવૃત્તિમાં વધારો કરે છે,અને સાયકોટ્રોપિક એ મન પર અસર કરતી દવાઓ માટેનો વ્યાપક શબ્દ છે,પરંતુ નાર્કોટિક્સ ખાસ કરીને ચેતાકીય પ્રવૃત્તિનું મંદન કરે છે.

(A) $LSD$ (Lysergic acid diethylamide) એ આધુનિક સમયના સૌથી ખતરનાક ભ્રામક પદાર્થો (hallucinogens) માંનું એક છે.
તે અર્ગોટ ફૂગ, ખાસ કરીને $Claviceps$ $\text{purpurea}$ માંથી મેળવવામાં આવે છે, જે રાઈ અને અન્ય અનાજ પર ઉગે છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) કેફીન,એમ્ફેટામાઈન્સ અને કોકેઈન એ ઉત્તેજક (stimulants) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
આ દવાઓ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર $(CNS)$ ને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેઓ મગજની પ્રવૃત્તિમાં વધારો કરે છે,જેનાથી વ્યક્તિ વધુ જાગૃત,સતર્ક અને સક્રિય બને છે અને ઘણીવાર ઉત્તેજના અથવા આનંદની લાગણી અનુભવે છે.

(C) $LSD$ (Lysergic acid diethylamide) એક શક્તિશાળી ભ્રામક પદાર્થ છે. તેનું સેવન રંગસૂત્રોને નુકસાન પહોંચાડે છે અને ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન તેનું સેવન કરવાથી ગર્ભમાં અસાધારણતા (foetal abnormalities) સર્જાઈ શકે છે.

(D) ચેતા અવસાદકો એવા પદાર્થો છે જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર $(CNS)$ ની પ્રવૃત્તિને ઘટાડે છે. શામક (sedatives) અને ચિંતાશામક (tranquillisers) બંને દવાઓ ચેતા અવસાદક તરીકે કાર્ય કરે છે. તેઓ ચેતા આવેગોને ધીમા કરીને શરીરમાં શાંતિ,આરામ અથવા સુસ્તીની અનુભૂતિ કરાવે છે.

(D) અફીણ, મોર્ફિન, હેરોઈન, પેથિડિન અને મેથાડોન એ તમામ દવાઓ છે જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પર અસર કરીને પીડા ઘટાડે છે અને ઊંઘ અથવા સુસ્તી લાવે છે.
આ પદાર્થો અફીણમાંથી મેળવવામાં આવે છે અથવા રાસાયણિક રીતે અફીણ સાથે સંબંધિત છે અને તેને $Opiate \text{ } narcotics$ (અફીણયુક્ત માદક દ્રવ્યો) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેઓ આપણા મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર અને જઠરાંત્રિય માર્ગમાં હાજર વિશિષ્ટ ઓપિયોઇડ રીસેપ્ટર્સ સાથે જોડાય છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) ભ્રામક પદાર્થો (Hallucinogens) એ મનોવૈજ્ઞાનિક પદાર્થોનો એક વર્ગ છે જે વ્યક્તિની ધારણા,લાગણી,આત્મ-જાગૃતિ અને ચેતનામાં ફેરફાર કરે છે. તે વ્યક્તિના વિચારો,લાગણીઓ અને ધારણાઓને બદલવા માટે જાણીતા છે,જે ઘણીવાર ભ્રમણા (hallucinations) તરફ દોરી જાય છે. તેથી,વિકલ્પ $(c)$ સાચો જવાબ છે.

(C) મેરિજુઆના એ ભાંગના છોડ $(Cannabis\, sativa)$ માંથી મેળવવામાં આવતી એક ભ્રામક (hallucinogenic) દવા છે.
તે છોડના સૂકા પાંદડા,ફૂલો અને રેઝિનમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
આ છોડમાંથી મેળવવામાં આવતા અન્ય ઉત્પાદનોમાં ભાંગ,ગાંજો,હશીશ અને ચરસનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.

(C) અફીણ એ પોપી (ખસખસ) ના છોડ,$Papaver$ $somniferum$ ના અપરિપક્વ ફળમાંથી મેળવવામાં આવતા સૂકા લેટેક્સમાંથી પ્રાપ્ત થાય છે. તેમાં આશરે $25$ આલ્કલોઇડ્સ હોય છે,જેમાં મોર્ફિન,કોડીન અને થીબેઇનનો સમાવેશ થાય છે. મોર્ફિન એ મુખ્ય આલ્કલોઇડ છે,જેને રાસાયણિક પ્રક્રિયા (એસીટિલેશન) દ્વારા હેરોઈન (ડાયએસીટાઈલમોર્ફિન) માં રૂપાંતરિત કરી શકાય છે. કોડીન પણ અફીણમાંથી સીધું મેળવવામાં આવતું વ્યુત્પન્ન છે. પેથિડિન અને મેથાડોન એ કૃત્રિમ ઓપિયોઇડ્સ છે,પરંતુ તેમની મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પરની સમાન અસરોને કારણે ફાર્માકોલોજીકલ અભ્યાસોમાં તેમને ઘણીવાર અફીણના વ્યુત્પન્નો સાથે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. તેથી,વિકલ્પ $C$ સૌથી યોગ્ય છે કારણ કે તે મુખ્ય આલ્કલોઇડ્સ અને તેમના સામાન્ય વ્યુત્પન્નોની યાદી આપે છે.

(C) બાર્બિટ્યુરેટ્સ એ બાર્બિટ્યુરિક એસિડમાંથી મેળવવામાં આવતી કૃત્રિમ દવાઓ છે.
તેઓ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રને શાંત કરનાર (depressants) તરીકે કાર્ય કરે છે અને સામાન્ય રીતે તેને ઊંઘની ગોળીઓ અથવા શામક દવાઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) ઓપિયેટ નાર્કોટિક્સ એ અફીણમાંથી મેળવેલા અથવા કૃત્રિમ સંયોજનો છે જે પીડા રાહત અને શાંતિ લાવવા માટે ઓપિયોઇડ રીસેપ્ટર્સ પર કાર્ય કરે છે.
$\text{મોર્ફિન}$, $\text{હેરોઈન}$ અને $\text{પેથિડિન}$ ને ઓપિયેટ નાર્કોટિક્સ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$\text{એમ્ફેટામાઈન}$ એ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રને ઉત્તેજિત કરનાર (stimulant) છે, ઓપિયેટ નાર્કોટિક નથી.
તેથી, સાચો જવાબ $A$ છે.

(A) હેબિચ્યુએશન (આદત પડવી) એ ડ્રગ્સના વ્યસનનો પ્રારંભિક તબક્કો છે.
આ એક એવી સ્થિતિ છે જે ડ્રગના વારંવાર સેવનથી ઉદ્ભવે છે,જેમાં તેનો ઉપયોગ ચાલુ રાખવાની ઈચ્છા હોય છે,પરંતુ ડોઝ વધારવાની વૃત્તિ ખૂબ ઓછી અથવા હોતી નથી.
તેની સામે,ટોલરન્સ (સહનશક્તિ) માં સમાન અસર મેળવવા માટે વધુ ડોઝની જરૂર પડે છે,અને ડિપેન્ડન્સ (પરાધીનતા) એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં શરીરને સામાન્ય રીતે કાર્ય કરવા માટે ડ્રગની જરૂર પડે છે.

(B) પરાધીનતા (Dependence) એ ડ્રગનો ઉપયોગ કરનાર વ્યક્તિની એવી માનસિક અને ભાવનાત્મક સ્થિતિ છે જેમાં વ્યક્તિને સુખાકારીની અનુભૂતિ જાળવી રાખવા અથવા ઉપાડના લક્ષણો (withdrawal symptoms) ને રોકવા માટે ડ્રગ લેવાનું ચાલુ રાખવાની અનિવાર્ય જરૂરિયાત લાગે છે.
તે મગજની પદાર્થ પ્રત્યેની અનુકૂલન ક્ષમતા દર્શાવે છે,જ્યાં વ્યક્તિને લાગે છે કે તે તેના વિના સામાન્ય રીતે કાર્ય કરી શકતી નથી.

(C) મેરિજુઆના $Cannabis \text{ } sativa$ વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેમાં કેનાબીનોઇડ્સ હોય છે જે મુખ્યત્વે મગજમાં હાજર કેનાબીનોઇડ રીસેપ્ટર્સ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
આ પદાર્થો રુધિરાભિસરણ તંત્રને અસર કરવા માટે જાણીતા છે અને તેને મુખ્યત્વે ભ્રામક પદાર્થો (Hallucinogens) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તે વ્યક્તિના વિચારો, લાગણીઓ અને ધારણાઓને બદલે છે, જે ઘણીવાર ભ્રમણા અથવા આભાસ તરફ દોરી જાય છે.

(C) એમ્ફેટામાઇન્સ એ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર $(CNS)$ ને ઉત્તેજિત કરનાર પદાર્થોનો એક પ્રકાર છે.
તેઓ મગજમાં ડોપામાઇન અને નોરએપિનેફ્રાઇન જેવા ન્યુરોટ્રાન્સમીટરની પ્રવૃત્તિમાં વધારો કરે છે.
$CNS$ ને ઉત્તેજિત કરીને,તેઓ સતર્કતા,એકાગ્રતા અને ઉર્જાના સ્તરમાં વધારો કરે છે,જે થાકની અનુભૂતિને અસરકારક રીતે દબાવે છે અને ઊંઘને અટકાવે છે.
તેનાથી વિપરીત,બાર્બિટ્યુરેટ્સ અને બેન્ઝોડાયઝેપાઇન્સ એ ડિપ્રેસન્ટ્સ (અવસાદક) છે જે ઊંઘ અથવા શાંતિ લાવે છે,અને સાઇલોસાઇબિન એ ભ્રામક પદાર્થ છે.

(A) 'Valium' એ $Diazepam$ નામની દવા માટેનું જાણીતું બ્રાન્ડ નામ છે.
$Diazepam$ એ $Benzodiazepines$ તરીકે ઓળખાતી દવાઓના વર્ગમાં આવે છે.
આ દવાઓ મગજ અને ચેતાઓ (મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર) પર કાર્ય કરીને શાંતિદાયક અસર ઉત્પન્ન કરે છે અને સામાન્ય રીતે ચિંતા,સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ અને આંચકીની સારવાર માટે વપરાય છે.

(C) એમ્ફેટામાઈન્સ અને કોકેઈન ઉત્તેજક (stimulants) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
આ દવાઓ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પર કાર્ય કરીને સતર્કતા વધારે છે,થાક ઘટાડે છે અને ભૂખને દબાવે છે.
ભૂખ ઘટાડવાની તેમની અસરને કારણે,વજન ઘટાડવા માંગતા લોકો દ્વારા ઐતિહાસિક રીતે તેમનો દુરુપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.
$LSD$ એ ભ્રામક (hallucinogen) છે,મોર્ફિન એ ઓપિયોઈડ પીડાશામક છે,અને એસ્પિરિન એ બિન-સ્ટીરોઈડલ બળતરા વિરોધી દવા $(NSAID)$ છે.

(C) ટ્રૅન્ક્વિલાઇઝર્સ એ રાસાયણિક સંયોજનોનો એક વર્ગ છે જેનો ઉપયોગ તણાવ અને હળવા કે ગંભીર માનસિક રોગોની સારવાર માટે થાય છે. તે તણાવ અને ચિંતા ઘટાડીને સુખાકારીની લાગણી અને શાંતિ ઉત્પન્ન કરે છે. સેડેટિવ્સથી વિપરીત,જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રને મંદ કરીને સુસ્તી અથવા ઊંઘ લાવે છે,ટ્રૅન્ક્વિલાઇઝર્સ ખાસ કરીને ઊંઘ લાવ્યા વગર ચિંતા અને તણાવ ઘટાડવા માટે બનાવવામાં આવે છે.

(B) ટેરેટોજેન્સ એવા પદાર્થો,સજીવો અથવા ભૌતિક પરિબળો છે જે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ગર્ભ અથવા ભ્રૂણમાં ખોડખાંપણ પેદા કરે છે. આ એજન્ટો સામાન્ય ગર્ભ વિકાસમાં દખલ કરે છે,જેના પરિણામે જન્મજાત વિકૃતિઓ અથવા શારીરિક અસાધારણતા જોવા મળે છે.

(D) સેડેટિવ્સ અને ટ્રાન્ક્વિલાઈઝર્સ એ દવાઓનો એક વર્ગ છે જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પર કાર્ય કરીને શાંતિદાયક અસર ઉત્પન્ન કરે છે.
તેઓ મુખ્યત્વે માનસિક તણાવ ઘટાડીને અને આરામની સ્થિતિ લાવીને ચિંતા (Anxiety),તણાવ અને અનિદ્રા જેવી સ્થિતિઓની સારવાર માટે વપરાય છે.
જોકે તેનો ઉપયોગ અમુક માનસિક રોગોના સંચાલનમાં થઈ શકે છે,પરંતુ તેનો સૌથી સામાન્ય ક્લિનિકલ ઉપયોગ ચિંતા (Anxiety) વિકૃતિઓની સારવારમાં થાય છે.

(D) આલ્કોહોલનું સતત અને વધુ પડતું સેવન માનવ શરીર પર ગંભીર નુકસાનકારક અસરો કરે છે.
$1$. $Gastritis$ (જઠરનો સોજો): આલ્કોહોલ જઠરના અસ્તરને ઉત્તેજિત કરે છે અને તેને નુકસાન પહોંચાડે છે,જેનાથી સોજો આવે છે.
$2$. $Neuritis$ (ચેતાનો સોજો): લાંબા ગાળાના આલ્કોહોલના દુરુપયોગથી ચેતાઓને નુકસાન થઈ શકે છે,જેનાથી ચેતાઓમાં સોજો આવે છે.
$3$. યકૃતમાં સોજો: યકૃતમાં આલ્કોહોલનું ચયાપચય ફેટી લિવર,સોજો $(hepatitis)$ અને અંતે સિરોસિસ તરફ દોરી જાય છે,જેમાં યકૃતના પેશીઓમાં સોજો અને ડાઘ પડે છે.
તેથી,આ તમામ પરિસ્થિતિઓ લાંબા ગાળાના આલ્કોહોલના દુરુપયોગ સાથે સંકળાયેલી છે.

(D) તમાકુના ધુમાડામાં નિકોટિન,કાર્બન મોનોક્સાઇડ અને ટાર જેવા હાનિકારક પદાર્થો હોય છે.
નિકોટિન એડ્રિનલ ગ્રંથિઓને ઉત્તેજિત કરીને એડ્રિનાલિન અને નોરએડ્રિનાલિન મુક્ત કરે છે,જે બ્લડ પ્રેશર અને હૃદયના ધબકારા વધારે છે.
કાર્બન મોનોક્સાઇડ હિમોગ્લોબિન સાથે ઓક્સિજન કરતા વધુ મજબૂતીથી જોડાય છે,જે કાર્બોક્સિહિમોગ્લોબિન બનાવે છે,જેનાથી રુધિરની ઓક્સિજન વહન કરવાની ક્ષમતા નોંધપાત્ર રીતે ઘટે છે.
તમાકુના ધુમાડાનું લાંબા ગાળાનું સેવન ફેફસાનું કેન્સર,ક્રોનિક બ્રોન્કાઇટિસ,એમ્ફિસીમા અને કોરોનરી હૃદય રોગ જેવી ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ સાથે જોડાયેલું છે.
તેથી,વિકલ્પ $D$ તમાકુના સેવનથી થતી આડઅસરોની સૌથી વ્યાપક શ્રેણી આવરી લે છે.

(C) આલ્કોહોલનું સેવન મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રને અસર કરે છે,જેનાથી સંકલન અને સંવેદનાત્મક દ્રષ્ટિમાં ખામી સર્જાય છે.
ખાસ કરીને,આલ્કોહોલના ઉપયોગથી દ્રષ્ટિ ધૂંધળી અને અસ્થિર બને છે.
ઘણીવાર,દ્રષ્ટિનું ક્ષેત્ર નોંધપાત્ર રીતે ઘટી જાય છે,જેને સામાન્ય રીતે $Tunnel \ vision$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) લાંબા સમય સુધી આલ્કોહોલનું સેવન કરવાથી લીવરને નુકસાન થાય છે કારણ કે લીવર એ આલ્કોહોલના ચયાપચયનું મુખ્ય સ્થાન છે.
જ્યારે લીવર આલ્કોહોલનું ચયાપચય કરે છે,ત્યારે તે એસીટાલ્ડિહાઈડ જેવા ઝેરી ઉપ-ઉત્પાદનો ઉત્પન્ન કરે છે.
વધુમાં,આલ્કોહોલનું ચયાપચય લીવરની રેડોક્સ સ્થિતિમાં ફેરફાર કરે છે,જેના કારણે ચરબીનો સંગ્રહ (સ્ટીટોસિસ અથવા ફેટી લીવર) થાય છે,જે અંતે લીવરના કોષો (હેપેટોસાઇટ્સ) માં સોજો અને નુકસાનનું કારણ બને છે.

(B) બાર્બિટ્યુરેટ્સ એ કૃત્રિમ દવાઓ છે જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પર અવરોધક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેનો ઉપયોગ તબીબી રીતે ચિંતા અને તણાવ ઘટાડવા માટે શામક તરીકે કરવામાં આવે છે.
તેમાં હિપ્નોટિક ગુણધર્મો પણ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે વધુ માત્રામાં લેવાથી તે ઊંઘ લાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) વિડ્રોઅલ લક્ષણો એ અપ્રિય શારીરિક અને માનસિક પ્રતિક્રિયાઓનો સમૂહ છે જે ત્યારે થાય છે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ જે પદાર્થ પર નિર્ભર હોય તે અચાનક લેવાનું બંધ કરે અથવા ઘટાડે છે.
આ લક્ષણો એટલા માટે ઉદ્ભવે છે કારણ કે શરીર ડ્રગની હાજરી સાથે અનુકૂલિત થઈ ગયું હોય છે,અને તેની ગેરહાજરી શારીરિક અસંતુલનનું કારણ બને છે.
તેથી,વિડ્રોઅલ લક્ષણો ખાસ કરીને વ્યસનકારક પદાર્થની અનુપલબ્ધતાને કારણે પ્રગટ થતી અપ્રિય પ્રતિક્રિયાઓ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.

(B) યકૃત આલ્કોહોલમાંથી ચરબીનું સંશ્લેષણ કરે છે.
યકૃતના કોષોમાં વધારાની ચરબીનો સંગ્રહ થવાથી આવશ્યક ઉત્સેચકો અને પ્રોટીનનું ઉત્પાદન ઘટે છે.
પરિણામે,યકૃત એક ચયાપચયના કેન્દ્ર તરીકે કામ કરવાને બદલે ચરબીનું સંગ્રહસ્થાન બની જાય છે.
આ સ્થિતિને ફેટી લિવર સિન્ડ્રોમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.