Gujarati

Tangent and normal to a circle Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · 10-1.Circle and System of Circles · Tangent and normal to a circle

313+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 313 questions in Gujarati

1
EasyMCQ
બિંદુ $(x', y')$ માંથી પસાર થતી અને રેખા $yy' = 2a(x + x')$ ને લંબ હોય તેવી રેખાનું સમીકરણ શોધો.
A
$xy' + 2ay + 2ay' - x'y' = 0$
B
$xy' + 2ay - 2ay' - x'y' = 0$
C
$xy' + 2ay + 2ay' + x'y' = 0$
D
$xy' + 2ay - 2ay' + x'y' = 0$

Solution

(B) આપેલ રેખા $yy' = 2ax + 2ax'$ છે,જેને $2ax - yy' + 2ax' = 0$ તરીકે લખી શકાય.
આ રેખાનો ઢાળ $m_1 = \frac{2a}{y'}$ છે.
માંગેલ રેખા આ રેખાને લંબ હોવાથી,તેનો ઢાળ $m_2 = -\frac{y'}{2a}$ થશે.
બિંદુ $(x', y')$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ $y - y' = -\frac{y'}{2a}(x - x')$ છે.
તેને સાદું રૂપ આપતા,$2ay - 2ay' = -xy' + x'y'$ મળે.
આમ,$xy' + 2ay - 2ay' - x'y' = 0$ એ માંગેલ સમીકરણ છે.
2
MediumMCQ
બિંદુ $(-1, -3)$ માંથી પસાર થતું અને રેખા $4x + 3y - 12 = 0$ ને બિંદુ $(3, 0)$ આગળ સ્પર્શતું વર્તુળનું સમીકરણ શોધો.
A
$x^2 + y^2 - 2x + 3y - 3 = 0$
B
$x^2 + y^2 + 2x - 3y - 5 = 0$
C
$2x^2 + 2y^2 - 2x + 5y - 8 = 0$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ $(i)$ છે.
તે $(-1, -3)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $10 - 2g - 6f + c = 0$ $(ii)$.
તે $(3, 0)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $9 + 6g + c = 0$ $(iii)$.
વર્તુળનું કેન્દ્ર $C(-g, -f)$ છે. સ્પર્શકનો ઢાળ $-4/3$ છે,તેથી અભિલંબનો ઢાળ $3/4$ થાય.
તેથી,$\frac{-f - 0}{-g - 3} = \frac{3}{4} \Rightarrow 3g - 4f + 9 = 0$ $(iv)$.
સમીકરણો $(ii)$,$(iii)$ અને $(iv)$ ઉકેલતા,આપણને $g = -1, f = 3/2$ અને $c = -3$ મળે છે.
આમ,વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 - 2x + 3y - 3 = 0$ છે.
3
MediumMCQ
જો બિંદુ $(5, 3)$ માંથી વર્તુળ $x^2 + y^2 + 2x + ky + 17 = 0$ પર દોરેલા સ્પર્શકની લંબાઈ $7$ હોય,તો $k$ ની કિંમત શોધો.
A
$4$
B
$-4$
C
$-6$
D
$\frac{13}{2}$

Solution

(B) બિંદુ $(x_1, y_1)$ માંથી વર્તુળ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ પરના સ્પર્શકની લંબાઈ $\sqrt{x_1^2 + y_1^2 + 2gx_1 + 2fy_1 + c}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ બિંદુ $(5, 3)$ અને વર્તુળ $x^2 + y^2 + 2x + ky + 17 = 0$ માટે,સ્પર્શકની લંબાઈ $7$ છે.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$\sqrt{5^2 + 3^2 + 2(5) + k(3) + 17} = 7$
$\sqrt{25 + 9 + 10 + 3k + 17} = 7$
$\sqrt{61 + 3k} = 7$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$61 + 3k = 49$
$3k = 49 - 61$
$3k = -12$
$k = -4$.
4
EasyMCQ
રેખા $lx + my + n = 0$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 = a^2$ નો સ્પર્શક હશે જો
A
$n^2(l^2 + m^2) = a^2$
B
$a^2(l^2 + m^2) = n^2$
C
$n(l + m) = a$
D
$a(l + m) = n$

Solution

(B) રેખા $y = Mx + C$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 = a^2$ નો સ્પર્શક હોવાની શરત $C^2 = a^2(1 + M^2)$ છે.
આપેલ રેખા $lx + my + n = 0$ ને $y = -\frac{l}{m}x - \frac{n}{m}$ તરીકે લખી શકાય.
અહીં,ઢાળ $M = -\frac{l}{m}$ અને અંતઃખંડ $C = -\frac{n}{m}$ છે.
આ કિંમતોને $C^2 = a^2(1 + M^2)$ માં મૂકતા:
$(-\frac{n}{m})^2 = a^2(1 + (-\frac{l}{m})^2)$
$\frac{n^2}{m^2} = a^2(1 + \frac{l^2}{m^2})$
$\frac{n^2}{m^2} = a^2(\frac{m^2 + l^2}{m^2})$
$n^2 = a^2(l^2 + m^2)$.
5
DifficultMCQ
ઉગમબિંદુમાંથી વર્તુળ $(x - 7)^2 + (y + 1)^2 = 25$ પર દોરેલા બે સ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો છે?
A
$0$
B
$\frac{\pi}{3}$
C
$\frac{\pi}{6}$
D
$\frac{\pi}{2}$

Solution

(D) ધારો કે ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ માંથી પસાર થતી રેખા $y = mx$ છે,એટલે કે $mx - y = 0$.
આ રેખા વર્તુળ $(x - 7)^2 + (y + 1)^2 = 25$ નો સ્પર્શક હોય તો કેન્દ્ર $(7, -1)$ થી રેખાનું લંબ અંતર ત્રિજ્યા $r = 5$ જેટલું થાય.
બિંદુ $(x_1, y_1)$ થી રેખા $Ax + By + C = 0$ ના અંતરના સૂત્ર મુજબ,$\frac{|m(7) - (-1)|}{\sqrt{m^2 + (-1)^2}} = 5$.
$\frac{|7m + 1|}{\sqrt{m^2 + 1}} = 5$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $(7m + 1)^2 = 25(m^2 + 1)$.
$49m^2 + 14m + 1 = 25m^2 + 25$.
$24m^2 + 14m - 24 = 0$.
$12m^2 + 7m - 12 = 0$.
આ $m$ માં દ્વિઘાત સમીકરણ છે. ધારો કે તેના બીજ $m_1$ અને $m_2$ છે. ઢાળનો ગુણાકાર $m_1 m_2 = \frac{-12}{12} = -1$ થાય.
ઢાળનો ગુણાકાર $-1$ હોવાથી,બંને સ્પર્શકો એકબીજાને લંબ છે.
તેથી,બે સ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો $\frac{\pi}{2}$ છે.
6
DifficultMCQ
જો રેખા $y = mx + c$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 = a^2$ નો સ્પર્શક હોય,તો સ્પર્શબિંદુ કયું છે?
A
$\left( \frac{-a^2m}{c}, \frac{a^2}{c} \right)$
B
$\left( \frac{a^2}{c}, \frac{-a^2m}{c} \right)$
C
$\left( \frac{-a^2m}{c^2}, \frac{a^2}{c} \right)$
D
$\left( \frac{-a^2c}{m}, \frac{a^2}{m} \right)$

Solution

(A) રેખા $y = mx + c$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 = a^2$ નો સ્પર્શક હોવાની શરત $c^2 = a^2(1 + m^2)$ છે.
વર્તુળના સમીકરણમાં $y = mx + c$ મૂકતા: $x^2 + (mx + c)^2 = a^2$.
આ સમીકરણ ઉકેલતા સ્પર્શબિંદુના યામ $\left( -\frac{a^2m}{c}, \frac{a^2}{c} \right)$ મળે છે.
7
MediumMCQ
વર્તુળ $x^2 + y^2 = 50$ ને જે બિંદુઓએ રેખા $x + 7 = 0$ છેદે છે,તે બિંદુઓએ દોરેલા સ્પર્શકોના સમીકરણો શોધો.
A
$7x \pm y + 50 = 0$
B
$7x \pm y - 5 = 0$
C
$y \pm 7x + 5 = 0$
D
$y \pm 7x - 5 = 0$

Solution

(A) આપેલ વર્તુળ $x^2 + y^2 = 50$ અને રેખા $x = -7$ છે.
$x = -7$ ને વર્તુળના સમીકરણમાં મૂકતા: $(-7)^2 + y^2 = 50 \implies 49 + y^2 = 50 \implies y^2 = 1 \implies y = \pm 1$.
તેથી,છેદબિંદુઓ $(-7, 1)$ અને $(-7, -1)$ છે.
બિંદુ $(x_1, y_1)$ આગળ વર્તુળ $x^2 + y^2 = r^2$ ના સ્પર્શકનું સમીકરણ $xx_1 + yy_1 = r^2$ છે.
બિંદુ $(-7, 1)$ માટે: $-7x + y = 50 \implies 7x - y + 50 = 0$.
બિંદુ $(-7, -1)$ માટે: $-7x - y = 50 \implies 7x + y + 50 = 0$.
આમ,સમીકરણો $7x \pm y + 50 = 0$ છે.
8
MediumMCQ
જો રેખા $y = \sqrt{3}x + k$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 = 16$ ને સ્પર્શતી હોય,તો $k =$
A
$0$
B
$2$
C
$4$
D
$\pm 8$

Solution

(D) વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 = 16$ છે,જેનું કેન્દ્ર $(0, 0)$ અને ત્રિજ્યા $r = \sqrt{16} = 4$ છે.
રેખા $y = mx + c$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 = r^2$ ને સ્પર્શે તે માટેની શરત $c^2 = r^2(1 + m^2)$ છે.
અહીં,$m = \sqrt{3}$,$c = k$,અને $r = 4$ છે.
આ કિંમતો મૂકતા,આપણને $k^2 = 4^2(1 + (\sqrt{3})^2)$ મળે છે.
$k^2 = 16(1 + 3) = 16 \times 4 = 64$.
તેથી,$k = \pm 8$.
9
MediumMCQ
$x^2 + y^2 = 36$ વર્તુળના સ્પર્શકોના સમીકરણો શોધો જે $x$-અક્ષ સાથે $45^\circ$ નો ખૂણો બનાવે છે.
A
$x + y = \pm \sqrt{6}$
B
$x = y \pm 3\sqrt{2}$
C
$y = x \pm 6\sqrt{2}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 = 36$ છે,તેથી ત્રિજ્યા $a = 6$ છે.
સ્પર્શક $x$-અક્ષ સાથે $45^\circ$ નો ખૂણો બનાવે છે,તેથી ઢાળ $m = \tan(45^\circ) = 1$ થાય.
$m$ ઢાળવાળા $x^2 + y^2 = a^2$ વર્તુળના સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = mx \pm a\sqrt{1 + m^2}$ છે.
$m = 1$ અને $a = 6$ મૂકતા:
$y = 1(x) \pm 6\sqrt{1 + (1)^2}$
$y = x \pm 6\sqrt{2}$.
10
EasyMCQ
વર્તુળ $x^2 + y^2 = 9$ ના બિંદુ $\left( \frac{1}{\sqrt{2}}, \frac{1}{\sqrt{2}} \right)$ આગળના અભિલંબનું સમીકરણ શું છે?
A
$x + y = 0$
B
$x - y = \frac{\sqrt{2}}{3}$
C
$x - y = 0$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) વર્તુળ $x^2 + y^2 = a^2$ પરના કોઈપણ બિંદુ $(x_1, y_1)$ આગળના અભિલંબનું સમીકરણ હંમેશા કેન્દ્ર $(0, 0)$ માંથી પસાર થાય છે.
અભિલંબ કેન્દ્ર $(0, 0)$ અને બિંદુ $P = \left( \frac{1}{\sqrt{2}}, \frac{1}{\sqrt{2}} \right)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી તેનો ઢાળ $m = \frac{1/\sqrt{2}}{1/\sqrt{2}} = 1$ મળે છે.
કેન્દ્ર $(0, 0)$ માંથી પસાર થતી અને $m = 1$ ઢાળ ધરાવતી રેખાનું સમીકરણ $y = x$ અથવા $x - y = 0$ થાય છે.
11
MediumMCQ
વર્તુળ $x^2 + y^2 - 22x - 4y + 25 = 0$ ને સ્પર્શતી અને રેખા $5x + 12y + 8 = 0$ ને લંબ હોય તેવી સ્પર્શકોના સમીકરણો શોધો.
A
$12x - 5y + 8 = 0, 12x - 5y - 252 = 0$
B
$12x - 5y = 0, 12x - 5y = 252$
C
$12x - 5y - 8 = 0, 12x - 5y + 252 = 0$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 - 22x - 4y + 25 = 0$ છે.
કેન્દ્ર $(11, 2)$ અને ત્રિજ્યા $r = 10$ છે.
રેખા $5x + 12y + 8 = 0$ ને લંબ રેખાનું સમીકરણ $12x - 5y + k = 0$ થાય.
કેન્દ્રથી રેખાનું લંબ અંતર ત્રિજ્યા જેટલું હોવાથી,$\frac{|12(11) - 5(2) + k|}{13} = 10$.
$|122 + k| = 130$
તેથી $k = 8$ અથવા $k = -252$.
આમ,સ્પર્શકોના સમીકરણો $12x - 5y + 8 = 0$ અને $12x - 5y - 252 = 0$ છે.
12
MediumMCQ
રેખા $x \cos \alpha + y \sin \alpha = p$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 - 2ax \cos \alpha - 2ay \sin \alpha = 0$ નો સ્પર્શક બનશે,જો $p = $
A
$0$ અથવા $a$
B
$0$
C
$2a$
D
$0$ અથવા $2a$

Solution

(D) રેખા $x \cos \alpha + y \sin \alpha - p = 0$ એ વર્તુળનો સ્પર્શક છે જો કેન્દ્રમાંથી રેખા પરના લંબનું અંતર એ વર્તુળની ત્રિજ્યા જેટલું હોય.
અહીં કેન્દ્ર $(a \cos \alpha, a \sin \alpha)$ છે અને ત્રિજ્યા $a$ છે.
લંબ અંતરનું સૂત્ર વાપરતા:
$\left| \frac{a \cos^2 \alpha + a \sin^2 \alpha - p}{\sqrt{\cos^2 \alpha + \sin^2 \alpha}} \right| = a$
$|a - p| = a$
તેથી,$p = 0$ અથવા $p = 2a$.
13
MediumMCQ
જો રેખા $lx + my + n = 0$ એ વર્તુળ $(x - h)^2 + (y - k)^2 = a^2$ નો સ્પર્શક હોય,તો
A
$hl + km + n = a^2(l^2 + m^2)$
B
$(hl + km + n)^2 = a(l^2 + m^2)$
C
$(hl + km + n)^2 = a^2(l^2 + m^2)$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) રેખા $lx + my + n = 0$ એ વર્તુળ $(x - h)^2 + (y - k)^2 = a^2$ નો સ્પર્શક હોય તેની શરત એ છે કે કેન્દ્ર $(h, k)$ થી રેખાનું લંબ અંતર એ ત્રિજ્યા $a$ જેટલું હોવું જોઈએ.
લંબ અંતર $d$ નીચે મુજબ છે:
$d = \frac{|lh + mk + n|}{\sqrt{l^2 + m^2}}$
$d = a$ લેતા:
$a = \frac{|lh + mk + n|}{\sqrt{l^2 + m^2}}$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$a^2 = \frac{(lh + mk + n)^2}{l^2 + m^2}$
તેથી:
$(lh + mk + n)^2 = a^2(l^2 + m^2)$
14
MediumMCQ
રેખા $(x - a)\cos \alpha + (y - b)\sin \alpha = r$ એ વર્તુળ $(x - a)^2 + (y - b)^2 = r^2$ નો સ્પર્શક ક્યારે બનશે?
A
જો $\alpha = 30^\circ$ હોય
B
જો $\alpha = 60^\circ$ હોય
C
$\alpha$ ના તમામ મૂલ્યો માટે
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) વર્તુળનું સમીકરણ $(x - a)^2 + (y - b)^2 = r^2$ છે,જેનું કેન્દ્ર $(a, b)$ અને ત્રિજ્યા $r$ છે.
કેન્દ્ર $(a, b)$ થી રેખા $(x - a)\cos \alpha + (y - b)\sin \alpha - r = 0$ નું લંબ અંતર $d$ નીચે મુજબ છે:
$d = \frac{|(a - a)\cos \alpha + (b - b)\sin \alpha - r|}{\sqrt{\cos^2 \alpha + \sin^2 \alpha}}$
$d = \frac{|0 + 0 - r|}{\sqrt{1}} = |-r| = r$.
કેન્દ્રથી રેખાનું લંબ અંતર ત્રિજ્યા જેટલું હોવાથી $(d = r)$,આ રેખા $\alpha$ ના તમામ મૂલ્યો માટે વર્તુળનો સ્પર્શક છે.
15
DifficultMCQ
ઉગમબિંદુમાંથી વર્તુળ ${x^2} + {y^2} - 2rx - 2hy + {h^2} = 0$ પર દોરેલા સ્પર્શકોના સમીકરણો છે
A
$x = 0, y = 0$
B
$({h^2} - {r^2})x - 2rhy = 0, x = 0$
C
$y = 0, x = 4$
D
$({h^2} - {r^2})x + 2rhy = 0, x = 0$

Solution

(B) બિંદુ $(x_1, y_1)$ માંથી વર્તુળ $S = 0$ પરના સ્પર્શકોની જોડીનું સમીકરણ $SS_1 = T^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,બિંદુ $(0, 0)$ છે,તેથી $S_1 = 0^2 + 0^2 - 2r(0) - 2h(0) + h^2 = h^2$.
$(0, 0)$ પર સ્પર્શક $T$ નું સમીકરણ $x(0) + y(0) - r(x + 0) - h(y + 0) + h^2 = 0$ છે,જે $T = -rx - hy + h^2$ તરીકે સરળ બને છે.
$SS_1 = T^2$ માં આ કિંમતો મૂકતા:
$h^2(x^2 + y^2 - 2rx - 2hy + h^2) = (-rx - hy + h^2)^2$.
બંને બાજુ વિસ્તરણ કરતા:
$h^2x^2 + h^2y^2 - 2rh^2x - 2h^3y + h^4 = r^2x^2 + h^2y^2 + h^4 + 2rhxy - 2rh^2x - 2h^3y$.
સમાન પદો $h^2y^2, h^4, -2rh^2x, -2h^3y$ ને દૂર કરતા:
$h^2x^2 = r^2x^2 + 2rhxy$.
$(h^2 - r^2)x^2 - 2rhxy = 0$.
$x((h^2 - r^2)x - 2rhy) = 0$.
આમ,સમીકરણો $x = 0$ અને $(h^2 - r^2)x - 2rhy = 0$ છે.
16
MediumMCQ
વર્તુળ $x^2 + y^2 = a^2$ ને સમાંતર રેખા $\sqrt{3}x + y + 3 = 0$ ના સ્પર્શકોના સમીકરણો કયા છે?
A
$\sqrt{3}x + y \pm 2a = 0$
B
$\sqrt{3}x + y \pm a = 0$
C
$\sqrt{3}x + y \pm 4a = 0$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) રેખા $\sqrt{3}x + y + 3 = 0$ ને સમાંતર રેખાનું સમીકરણ $\sqrt{3}x + y + k = 0$ સ્વરૂપમાં હોય છે.
આ રેખા વર્તુળ $x^2 + y^2 = a^2$ નો સ્પર્શક હોવાથી,કેન્દ્ર $(0, 0)$ થી રેખાનું લંબ અંતર ત્રિજ્યા $a$ જેટલું હોવું જોઈએ.
બિંદુ $(x_1, y_1)$ થી રેખા $Ax + By + C = 0$ ના અંતરના સૂત્ર $d = \frac{|Ax_1 + By_1 + C|}{\sqrt{A^2 + B^2}}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{|\sqrt{3}(0) + 1(0) + k|}{\sqrt{(\sqrt{3})^2 + 1^2}} = a$
$\frac{|k|}{\sqrt{3 + 1}} = a$
$\frac{|k|}{2} = a$
$|k| = 2a$
$k = \pm 2a$
તેથી,જરૂરી સમીકરણ $\sqrt{3}x + y \pm 2a = 0$ છે.
17
MediumMCQ
વર્તુળ $x^2 + y^2 = 169$ ના બિંદુઓ $(5, 12)$ અને $(12, -5)$ આગળ દોરેલા સ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો ............. $^o$ છે.
A
$30$
B
$45$
C
$60$
D
$90$

Solution

(D) વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 = 169$ છે,જેનું કેન્દ્ર $(0, 0)$ અને ત્રિજ્યા $r = 13$ છે.
બિંદુ $(x_1, y_1)$ આગળ વર્તુળ $x^2 + y^2 = r^2$ ના સ્પર્શકનું સમીકરણ $xx_1 + yy_1 = r^2$ છે.
બિંદુ $(5, 12)$ માટે,સ્પર્શકનું સમીકરણ $5x + 12y = 169$ છે. તેનો ઢાળ $m_1 = -\frac{5}{12}$ છે.
બિંદુ $(12, -5)$ માટે,સ્પર્શકનું સમીકરણ $12x - 5y = 169$ છે. તેનો ઢાળ $m_2 = \frac{12}{5}$ છે.
અહીં $m_1 \times m_2 = (-\frac{5}{12}) \times (\frac{12}{5}) = -1$ હોવાથી,સ્પર્શકો એકબીજાને લંબ છે.
તેથી,સ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો $90^o$ છે.
18
EasyMCQ
જો રેખા $x = k$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 = 9$ ને સ્પર્શતી હોય,તો $k$ ની કિંમત શું થાય?
A
$2$ પણ $-2$ નહીં
B
$-2$ પણ $2$ નહીં
C
$3$ અથવા $-3$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 = 9$ છે,જેનું કેન્દ્ર $(0, 0)$ અને ત્રિજ્યા $r = \sqrt{9} = 3$ છે.
રેખા $x = k$ વર્તુળને સ્પર્શતી હોવાથી,કેન્દ્ર $(0, 0)$ થી રેખા $x - k = 0$ નું લંબ અંતર ત્રિજ્યા $r$ જેટલું હોવું જોઈએ.
લંબ અંતર $d = \frac{|0 - k|}{\sqrt{1^2 + 0^2}} = |k|$ છે.
$d = r$ લેતા,$|k| = 3$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $k = 3$ અથવા $k = -3$.
તેથી,$k$ ની સાચી કિંમત $3$ અથવા $-3$ છે.
19
MediumMCQ
જો રેખા $y \cos \alpha = x \sin \alpha + a \cos \alpha$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 = a^2$ ને સ્પર્શક હોય,તો
A
$\sin^2 \alpha = 1$
B
$\cos^2 \alpha = 1$
C
$\sin^2 \alpha = a^2$
D
$\cos^2 \alpha = a^2$

Solution

(B) આપેલ રેખા $y \cos \alpha = x \sin \alpha + a \cos \alpha$ છે.
$\cos \alpha$ વડે ભાગતા,$y = x \tan \alpha + a$ મળે.
આ રેખા $y = mx + c$ સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં $m = \tan \alpha$ અને $c = a$ છે.
રેખા $y = mx + c$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 = a^2$ નો સ્પર્શક હોય તેની શરત $c^2 = a^2(1 + m^2)$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$a^2 = a^2(1 + \tan^2 \alpha)$ મળે.
$a^2 \neq 0$ હોવાથી,$1 = 1 + \tan^2 \alpha$,જેનો અર્થ છે કે $\tan^2 \alpha = 0$.
વૈકલ્પિક રીતે,કેન્દ્ર $(0, 0)$ થી રેખા $x \sin \alpha - y \cos \alpha + a \cos \alpha = 0$ નું લંબ અંતર ત્રિજ્યા $a$ જેટલું હોય:
$\frac{|0 - 0 + a \cos \alpha|}{\sqrt{\sin^2 \alpha + \cos^2 \alpha}} = a$
$|a \cos \alpha| = a$
$|\cos \alpha| = 1$
$\cos^2 \alpha = 1$.
20
MediumMCQ
વર્તુળની બહારના બિંદુમાંથી વર્તુળ પર દોરેલા બે સ્પર્શકો હંમેશા:
A
લંબાઈમાં સમાન હોય છે
B
એકબીજાને લંબ હોય છે
C
એકબીજાને સમાંતર હોય છે
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે $O$ એ વર્તુળનું કેન્દ્ર છે અને $C$ એ બહારનું બિંદુ છે. ધારો કે $CA$ અને $CB$ એ $C$ માંથી વર્તુળ પર દોરેલા બે સ્પર્શકો છે જે અનુક્રમે $A$ અને $B$ બિંદુઓ પર સ્પર્શે છે.
$\triangle OAC$ અને $\triangle OBC$ માં:
$1$. $OA = OB$ (એક જ વર્તુળની ત્રિજ્યાઓ)
$2$. $OC = OC$ (સામાન્ય બાજુ)
$3$. $\angle OAC = \angle OBC = 90^o$ (સ્પર્શક એ સ્પર્શબિંદુએ ત્રિજ્યાને લંબ હોય છે)
$RHS$ એકરૂપતાની શરત મુજબ,$\triangle OAC \cong \triangle OBC$.
તેથી,$CPCT$ દ્વારા,$CA = CB$.
આમ,વર્તુળની બહારના બિંદુમાંથી દોરેલા બે સ્પર્શકો હંમેશા લંબાઈમાં સમાન હોય છે.
Solution diagram
21
MediumMCQ
વર્તુળ $x^2 + y^2 - 8x - 2y + 12 = 0$ ના જે બિંદુઓનો યામ (ordinate) $-1$ હોય,તે બિંદુઓ આગળના અભિલંબના સમીકરણો શોધો.
A
$2x - y - 7 = 0, 2x + y - 9 = 0$
B
$2x + y + 7 = 0, 2x + y + 9 = 0$
C
$2x + y - 7 = 0, 2x + y + 9 = 0$
D
$2x - y + 7 = 0, 2x - y + 9 = 0$

Solution

(A) આપેલ વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 - 8x - 2y + 12 = 0$ છે. વર્તુળનું કેન્દ્ર $(4, 1)$ છે.
$y = -1$ મૂકતા:
$x^2 + (-1)^2 - 8x - 2(-1) + 12 = 0$
$x^2 - 8x + 15 = 0$
$(x - 3)(x - 5) = 0$
તેથી,$x = 3$ અથવા $x = 5$. બિંદુઓ $(3, -1)$ અને $(5, -1)$ છે.
વર્તુળના કોઈપણ બિંદુએ દોરેલ અભિલંબ હંમેશા કેન્દ્ર $(4, 1)$ માંથી પસાર થાય છે.
બિંદુ $(3, -1)$ માટે,અભિલંબનો ઢાળ $m = \frac{1 - (-1)}{4 - 3} = 2$ છે.
સમીકરણ: $y + 1 = 2(x - 3) \Rightarrow 2x - y - 7 = 0$.
બિંદુ $(5, -1)$ માટે,અભિલંબનો ઢાળ $m = \frac{1 - (-1)}{4 - 5} = -2$ છે.
સમીકરણ: $y + 1 = -2(x - 5) \Rightarrow 2x + y - 9 = 0$.
22
EasyMCQ
સીધી રેખા $x - y - 3 = 0$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 - 4x + 6y + 11 = 0$ ને જે બિંદુએ સ્પર્શે છે તેના યામ શોધો.
A
$(1, -2)$
B
$(1, 2)$
C
$(-1, 2)$
D
$(-1, -2)$

Solution

(A) સ્પર્શક બિંદુ રેખા અને વર્તુળ બંનેના સમીકરણોનું સમાધાન કરવું જોઈએ.
વિકલ્પ $A$: $(1, -2)$ તપાસતા:
રેખા માટે: $1 - (-2) - 3 = 1 + 2 - 3 = 0$. (સમાધાન થાય છે)
વર્તુળ માટે: $(1)^2 + (-2)^2 - 4(1) + 6(-2) + 11 = 1 + 4 - 4 - 12 + 11 = 0$. (સમાધાન થાય છે)
આમ,બિંદુ $(1, -2)$ એ સ્પર્શક બિંદુ છે.
23
MediumMCQ
$r$ ત્રિજ્યા અને $(a, b)$ કેન્દ્ર ધરાવતા વર્તુળ માટે રેખા $y = mx + c$ અભિલંબ (normal) ક્યારે બનશે?
A
$a = mb + c$
B
$b = ma + c$
C
$r = ma - b + c$
D
$r = ma - b$

Solution

(B) કોઈપણ રેખા વર્તુળનો અભિલંબ ત્યારે જ કહેવાય જો તે વર્તુળના કેન્દ્રમાંથી પસાર થાય.
આપેલ વર્તુળનું કેન્દ્ર $(a, b)$ છે અને રેખાનું સમીકરણ $y = mx + c$ છે.
કેન્દ્રના યામ $(a, b)$ ને રેખાના સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને મળે છે:
$b = m(a) + c$
$b = ma + c$
24
MediumMCQ
વર્તુળ $x^2 + y^2 + 4x + 6y - 39 = 0$ ના બિંદુ $(2, 3)$ આગળનો અભિલંબ વર્તુળને ફરીથી જે બિંદુએ મળે છે તે બિંદુ છે:
A
$(6, -9)$
B
$(6, 9)$
C
$(-6, -9)$
D
$(-6, 9)$

Solution

(C) વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 + 4x + 6y - 39 = 0$ છે. વર્તુળનું કેન્દ્ર $(-2, -3)$ છે.
વર્તુળના કોઈપણ બિંદુએ દોરેલો અભિલંબ હંમેશા વર્તુળના કેન્દ્રમાંથી પસાર થાય છે.
અભિલંબ બિંદુ $(2, 3)$ અને કેન્દ્ર $(-2, -3)$ માંથી પસાર થાય છે.
અભિલંબનો ઢાળ $m = \frac{3 - (-3)}{2 - (-2)} = \frac{6}{4} = \frac{3}{2}$ છે.
અભિલંબનું સમીકરણ $y - 3 = \frac{3}{2}(x - 2)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $3x - 2y = 0$ થાય છે.
છેદબિંદુ શોધવા માટે,$x = \frac{2y}{3}$ ને વર્તુળના સમીકરણમાં મૂકતા:
$13y^2 + 78y - 351 = 0$
$y^2 + 6y - 27 = 0$
$(y - 3)(y + 9) = 0$,તેથી $y = 3$ અથવા $y = -9$.
જો $y = -9$ હોય,તો $x = -6$ મળે.
આમ,બીજું બિંદુ $(-6, -9)$ છે.
25
EasyMCQ
વર્તુળ $x^2 + y^2 - 2x = 0$ ના રેખા $x + 2y = 3$ ને સમાંતર અભિલંબનું સમીકરણ શું છે?
A
$2x + y - 1 = 0$
B
$2x + y + 1 = 0$
C
$x + 2y - 1 = 0$
D
$x + 2y + 1 = 0$

Solution

(C) આપેલ વર્તુળ $x^2 + y^2 - 2x = 0$ છે.
તેનું કેન્દ્ર $(-g, -f) = (1, 0)$ છે.
રેખા $x + 2y = 3$ ને સમાંતર રેખાનું સમીકરણ $x + 2y + \lambda = 0$ સ્વરૂપમાં હોય.
અભિલંબ હંમેશા વર્તુળના કેન્દ્રમાંથી પસાર થાય છે,તેથી $(1, 0)$ બિંદુ રેખાના સમીકરણમાં મૂકતા: $1 + 2(0) + \lambda = 0$,એટલે કે $\lambda = -1$.
આમ,અભિલંબનું સમીકરણ $x + 2y - 1 = 0$ છે.
26
EasyMCQ
વર્તુળ $x^2 + y^2 = \frac{a^2b^2}{a^2 + b^2}$ ના બિંદુ $\left( \frac{ab^2}{a^2 + b^2}, \frac{a^2b}{a^2 + b^2} \right)$ આગળના સ્પર્શકનું સમીકરણ શું છે?
A
$\frac{x}{a} + \frac{y}{b} = 1$
B
$\frac{x}{a} + \frac{y}{b} + 1 = 0$
C
$\frac{x}{a} - \frac{y}{b} = 1$
D
$\frac{x}{a} - \frac{y}{b} + 1 = 0$

Solution

(A) વર્તુળ $x^2 + y^2 = r^2$ ના બિંદુ $(x_1, y_1)$ આગળના સ્પર્શકનું સમીકરણ $xx_1 + yy_1 = r^2$ છે.
અહીં,$x_1 = \frac{ab^2}{a^2 + b^2}$,$y_1 = \frac{a^2b}{a^2 + b^2}$,અને $r^2 = \frac{a^2b^2}{a^2 + b^2}$ છે.
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$x \left( \frac{ab^2}{a^2 + b^2} \right) + y \left( \frac{a^2b}{a^2 + b^2} \right) = \frac{a^2b^2}{a^2 + b^2}$
બંને બાજુ $\frac{ab}{a^2 + b^2}$ વડે ભાગતા:
$xb + ya = ab$
$ab$ વડે ભાગતા:
$\frac{x}{a} + \frac{y}{b} = 1$.
27
MediumMCQ
જો ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી રેખા વર્તુળ $(x - 4)^2 + (y + 5)^2 = 25$ ને સ્પર્શતી હોય,તો તેનો ઢાળ કેટલો થાય?
A
$0$
B
$\frac{40}{9}$
C
$\pm \frac{3}{4}$
D
$\pm 1$

Solution

(A) ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ $y = mx$ છે,જેને $mx - y = 0$ તરીકે લખી શકાય.
વર્તુળનું સમીકરણ $(x - 4)^2 + (y + 5)^2 = 25$ છે,જેનું કેન્દ્ર $(4, -5)$ અને ત્રિજ્યા $r = 5$ છે.
રેખા વર્તુળને સ્પર્શતી હોવાથી,કેન્દ્ર $(4, -5)$ થી રેખા $mx - y = 0$ નું લંબ અંતર ત્રિજ્યા $r = 5$ જેટલું હોવું જોઈએ.
અંતરના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{|m(4) - (-5)|}{\sqrt{m^2 + (-1)^2}} = 5$.
$|4m + 5| = 5\sqrt{m^2 + 1}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $(4m + 5)^2 = 25(m^2 + 1)$.
$16m^2 + 40m + 25 = 25m^2 + 25$.
$9m^2 - 40m = 0$.
$m(9m - 40) = 0$.
આમ,$m = 0$ અથવા $m = \frac{40}{9}$.
28
DifficultMCQ
ઉગમબિંદુમાંથી વર્તુળ ${x^2} + {y^2} + 2gx + 2fy + c = 0$ પર દોરેલા બે સ્પર્શકો એકબીજાને લંબ હોય,તો
A
${g^2} + {f^2} = 2c$
B
$g = f = {c^2}$
C
$g + f = c$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ થી વર્તુળ ${x^2} + {y^2} + 2gx + 2fy + c = 0$ પરના સ્પર્શકોની જોડીનું સમીકરણ $S S_1 = T^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$S = {x^2} + {y^2} + 2gx + 2fy + c$,$S_1 = c$,અને $T = gx + fy + c$ છે.
તેથી,$c({x^2} + {y^2} + 2gx + 2fy + c) = (gx + fy + c)^2$.
આનું વિસ્તરણ કરતા,આપણને $c{x^2} + c{y^2} + 2gcx + 2fcy + {c^2} = {g^2}{x^2} + {f^2}{y^2} + {c^2} + 2gfxy + 2gcx + 2fcy$ મળે છે.
સાદું રૂપ આપતા,$(c - {g^2}){x^2} - 2gfxy + (c - {f^2}){y^2} = 0$ મળે છે.
સ્પર્શકો પરસ્પર લંબ હોવાથી,${x^2}$ અને ${y^2}$ ના સહગુણકોનો સરવાળો શૂન્ય થવો જોઈએ.
તેથી,$(c - {g^2}) + (c - {f^2}) = 0$.
આમ,${g^2} + {f^2} = 2c$ મળે છે.
29
DifficultMCQ
જો $O$ ઉગમબિંદુ હોય અને $OP$,$OQ$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ ના સ્પર્શકો હોય,તો ત્રિકોણ $OPQ$ નું પરિકેન્દ્ર શું થાય?
A
$(-g, -f)$
B
$(g, f)$
C
$(-f, -g)$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(D) ધારો કે વર્તુળ $S \equiv x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ છે. ઉગમબિંદુ $O(0, 0)$ છે.
સ્પર્શકો $OP$ અને $OQ$ ઉગમબિંદુથી દોરવામાં આવ્યા છે.
સ્પર્શબિંદુઓ $P$ અને $Q$ વર્તુળ પર છે અને રેખા $PQ$ એ સ્પર્શકની જીવા છે.
સ્પર્શકની જીવા $PQ$ નું સમીકરણ $T = 0$ એટલે કે $gx + fy + c = 0$ છે.
વર્તુળ $S=0$ અને રેખા $PQ=0$ ના છેદબિંદુઓમાંથી પસાર થતા વર્તુળનું સમીકરણ $S + \lambda(gx + fy + c) = 0$ છે.
આ વર્તુળ ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ માંથી પસાર થતું હોવાથી,$c + \lambda(c) = 0$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $\lambda = -1$.
$\lambda = -1$ મૂકતા,$O, P, Q$ માંથી પસાર થતા વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 + gx + fy = 0$ મળે છે.
$\triangle OPQ$ નું પરિકેન્દ્ર આ વર્તુળનું કેન્દ્ર છે,જે $\left(-\frac{g}{2}, -\frac{f}{2}\right)$ છે.
આ કિંમત આપેલા વિકલ્પોમાં ન હોવાથી,સાચો જવાબ $(d)$ છે.
Solution diagram
30
MediumMCQ
$y$-અક્ષ પર કયા બિંદુએ રેખા $x = 0$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 - 2x - 6y + 9 = 0$ નો સ્પર્શક છે?
A
$(0, 1)$
B
$(0, 2)$
C
$(0, 3)$
D
$(0, 4)$

Solution

(C) સ્પર્શબિંદુ શોધવા માટે,રેખા $x = 0$ નું સમીકરણ વર્તુળ $x^2 + y^2 - 2x - 6y + 9 = 0$ ના સમીકરણમાં મૂકો.
$x = 0$ મૂકતા આપણને મળે છે:
$(0)^2 + y^2 - 2(0) - 6y + 9 = 0$
$y^2 - 6y + 9 = 0$
જેને $(y - 3)^2 = 0$ તરીકે લખી શકાય.
$y$ માટે ઉકેલતા,આપણને $y = 3$ મળે છે.
તેથી,સ્પર્શબિંદુ $(0, 3)$ છે.
31
MediumMCQ
જો સીધી રેખા $y = mx + c$ એ વર્તુળ ${x^2} + {y^2} - 4y = 0$ ને સ્પર્શતી હોય,તો $c$ ની કિંમત શું હશે?
A
$2(1 \pm \sqrt{1 + {m^2}})$
B
$2 \pm \sqrt{1 + {m^2}}$
C
$1 \pm 2\sqrt{1 + {m^2}}$
D
$m \pm \sqrt{1 + {m^2}}$

Solution

(A) વર્તુળનું સમીકરણ ${x^2} + {y^2} - 4y = 0$ છે.
તેને ${x^2} + {(y - 2)^2} = 4$ તરીકે લખતા,કેન્દ્ર $(0, 2)$ અને ત્રિજ્યા $r = 2$ મળે છે.
રેખા $mx - y + c = 0$ વર્તુળને સ્પર્શતી હોવાથી,કેન્દ્ર $(0, 2)$ થી રેખાનું લંબ અંતર ત્રિજ્યા $r$ જેટલું હોવું જોઈએ.
$\frac{|m(0) - 2 + c|}{\sqrt{m^2 + (-1)^2}} = 2$
$|c - 2| = 2\sqrt{1 + m^2}$
$c - 2 = \pm 2\sqrt{1 + m^2}$
$c = 2 \pm 2\sqrt{1 + m^2} = 2(1 \pm \sqrt{1 + m^2})$.
32
MediumMCQ
વર્તુળ $x^2 + y^2 = 4$ પરના બિંદુ $(1, \sqrt{3})$ આગળ દોરેલ સ્પર્શક,અભિલંબ અને ધન $x$-અક્ષ દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$2\sqrt{3}$
B
$\sqrt{3}$
C
$4\sqrt{3}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 = 4$ છે. સ્પર્શકનું બિંદુ $P(1, \sqrt{3})$ છે.
સ્પર્શકનું સમીકરણ $x + \sqrt{3}y = 4$ છે.
આ સ્પર્શક $x$-અક્ષને $A(4, 0)$ બિંદુએ છેદે છે.
અભિલંબનું સમીકરણ $y = \sqrt{3}x$ છે,જે ઉગમબિંદુ $O(0, 0)$ માંથી પસાર થાય છે.
ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $O(0, 0)$,$P(1, \sqrt{3})$ અને $A(4, 0)$ છે.
ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} |x_1(y_2 - y_3) + x_2(y_3 - y_1) + x_3(y_1 - y_2)| = \frac{1}{2} |0 + 0 + 4(-\sqrt{3})| = 2\sqrt{3}$ ચોરસ એકમ.
Solution diagram
33
MediumMCQ
રેખા $y = x + a\sqrt{2}$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 = a^2$ ને કયા બિંદુએ સ્પર્શક છે?
A
$\left( \frac{a}{\sqrt{2}}, \frac{a}{\sqrt{2}} \right)$
B
$\left( -\frac{a}{\sqrt{2}}, -\frac{a}{\sqrt{2}} \right)$
C
$\left( \frac{a}{\sqrt{2}}, -\frac{a}{\sqrt{2}} \right)$
D
$\left( -\frac{a}{\sqrt{2}}, \frac{a}{\sqrt{2}} \right)$

Solution

(D) રેખાનું સમીકરણ $x - y + a\sqrt{2} = 0$ છે.
બિંદુ $(h, k)$ આગળ વર્તુળ $x^2 + y^2 = a^2$ ના સ્પર્શકનું સમીકરણ $hx + ky = a^2$ છે.
આપેલ રેખા $x - y = -a\sqrt{2}$ ને $hx + ky = a^2$ સાથે સરખાવતા:
$\frac{h}{1} = \frac{k}{-1} = \frac{a^2}{-a\sqrt{2}}$.
આથી,$h = -\frac{a}{\sqrt{2}}$ અને $k = \frac{a}{\sqrt{2}}$.
તેથી,સ્પર્શબિંદુ $\left( -\frac{a}{\sqrt{2}}, \frac{a}{\sqrt{2}} \right)$ છે.
34
DifficultMCQ
વર્તુળ $x^2 + y^2 = 5$ ના બિંદુ $(1, -2)$ આગળના સ્પર્શકનું સ્પર્શબિંદુ,જે વર્તુળ $x^2 + y^2 - 8x + 6y + 20 = 0$ ને પણ સ્પર્શે છે,તે કયું છે?
A
$(2, -1)$
B
$(3, -1)$
C
$(4, -1)$
D
$(5, -1)$

Solution

(B) વર્તુળ $x^2 + y^2 = 5$ ના બિંદુ $(1, -2)$ આગળના સ્પર્શકનું સમીકરણ $xx_1 + yy_1 = r^2$ મુજબ $x(1) + y(-2) = 5$ એટલે કે $x - 2y = 5$ થાય છે.
આપેલ વિકલ્પોમાંથી જે બિંદુ $x - 2y = 5$ નું સમાધાન કરે તે સ્પર્શબિંદુ છે.
વિકલ્પ $(B)$ માટે,$(3, -1)$ લેતા: $3 - 2(-1) = 3 + 2 = 5$.
આમ,સાચો જવાબ $(3, -1)$ છે.
35
EasyMCQ
વર્તુળ $x^2 + y^2 - 3x - 6y - 10 = 0$ ના બિંદુ $(-3, 4)$ આગળનો અભિલંબ શોધો.
A
$2x + 9y - 30 = 0$
B
$9x - 2y + 35 = 0$
C
$2x - 9y + 30 = 0$
D
$2x - 9y - 30 = 0$

Solution

(A) વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 - 3x - 6y - 10 = 0$ છે. સામાન્ય સ્વરૂપ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ સાથે સરખાવતા,$g = -\frac{3}{2}$ અને $f = -3$ મળે છે.
વર્તુળનું કેન્દ્ર $(-g, -f) = (\frac{3}{2}, 3)$ છે.
વર્તુળના કોઈપણ બિંદુ $(x_1, y_1)$ આગળનો અભિલંબ હંમેશા વર્તુળના કેન્દ્રમાંથી પસાર થાય છે.
કેન્દ્ર $(\frac{3}{2}, 3)$ અને બિંદુ $(-3, 4)$ માંથી પસાર થતી રેખાનો ઢાળ $m = \frac{4 - 3}{-3 - \frac{3}{2}} = \frac{1}{-\frac{9}{2}} = -\frac{2}{9}$ છે.
બિંદુ $(-3, 4)$ માંથી પસાર થતી અને $m = -\frac{2}{9}$ ઢાળ ધરાવતી અભિલંબ રેખાનું સમીકરણ $y - y_1 = m(x - x_1)$ છે.
$y - 4 = -\frac{2}{9}(x + 3)$
$9(y - 4) = -2(x + 3)$
$9y - 36 = -2x - 6$
$2x + 9y - 30 = 0$.
36
EasyMCQ
રેખા $y = x + c$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 = 1$ ને બે સંપાતી બિંદુઓમાં છેદે,જો
A
$c = \sqrt{2}$
B
$c = -\sqrt{2}$
C
$c = \pm \sqrt{2}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) રેખા $y = x + c$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 = 1$ ને બે સંપાતી બિંદુઓમાં છેદે છે,જેનો અર્થ છે કે રેખા વર્તુળનો સ્પર્શક છે.
રેખા $y = mx + c$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 = r^2$ નો સ્પર્શક હોય તેની શરત $c^2 = r^2(1 + m^2)$ છે.
અહીં,$m = 1$ અને $r^2 = 1$ છે.
આ કિંમતો મૂકતા,આપણને $c^2 = 1(1 + 1^2) = 2$ મળે છે.
તેથી,$c = \pm \sqrt{2}$.
37
MediumMCQ
$m$ ની તમામ કિંમતો માટે નીચેનામાંથી કઈ રેખા વર્તુળ $x^2 + y^2 = 25$ ને સ્પર્શક છે?
A
$y = mx + 25\sqrt{1 + m^2}$
B
$y = mx + 5\sqrt{1 + m^2}$
C
$y = mx + 25\sqrt{1 - m^2}$
D
$y = mx + 5\sqrt{1 - m^2}$

Solution

(B) વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 = 25$ છે,જે $x^2 + y^2 = a^2$ સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં $a = 5$ છે.
રેખા $y = mx + c$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 = a^2$ નો સ્પર્શક હોવાની શરત $c = \pm a\sqrt{1 + m^2}$ છે.
$a = 5$ મૂકતા,આપણને $c = \pm 5\sqrt{1 + m^2}$ મળે છે.
આમ,સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = mx \pm 5\sqrt{1 + m^2}$ છે.
આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,સાચી રેખા $y = mx + 5\sqrt{1 + m^2}$ છે.
38
MediumMCQ
બિંદુ $(\alpha, \beta)$ માંથી વર્તુળ $ax^2 + ay^2 = r^2$ પર દોરેલા સ્પર્શકની લંબાઈનો વર્ગ કેટલો થાય?
A
$a\alpha^2 + a\beta^2 - r^2$
B
$\alpha^2 + \beta^2 - \frac{r^2}{a}$
C
$\alpha^2 + \beta^2 + \frac{r^2}{a}$
D
$\alpha^2 + \beta^2 - r^2$

Solution

(B) વર્તુળનું સમીકરણ $ax^2 + ay^2 = r^2$ છે.
$a$ વડે ભાગતા,આપણને પ્રમાણિત સ્વરૂપ મળે છે: $x^2 + y^2 - \frac{r^2}{a} = 0$.
બિંદુ $(\alpha, \beta)$ માંથી વર્તુળ $S = x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ પર દોરેલા સ્પર્શકની લંબાઈનો વર્ગ $S_1 = \alpha^2 + \beta^2 + 2g\alpha + 2f\beta + c$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપણા સમીકરણમાંથી કિંમતો મૂકતા,આપણને $S_1 = \alpha^2 + \beta^2 - \frac{r^2}{a}$ મળે છે.
39
MediumMCQ
બિંદુ $\left( 3 + \frac{3}{\sqrt{2}}, \frac{3}{\sqrt{2}} \right)$ આગળ વર્તુળના અભિલંબનું સમીકરણ $y - x + 3 = 0$ છે. આ અભિલંબ નીચેનામાંથી કયા વર્તુળને લાગુ પડે છે?
A
$(x - 3 - \frac{3}{\sqrt{2}})^2 + (y - \frac{\sqrt{3}}{2})^2 = 9$
B
$(x - 3 - \frac{3}{\sqrt{2}})^2 + y^2 = 6$
C
$(x - 3)^2 + y^2 = 9$
D
$(x - 3)^2 + (y - 3)^2 = 9$

Solution

(C) વર્તુળના કોઈપણ બિંદુએ દોરેલો અભિલંબ હંમેશા વર્તુળના કેન્દ્રમાંથી પસાર થાય છે.
આપેલ અભિલંબનું સમીકરણ $y - x + 3 = 0$ છે.
વર્તુળ $(x - h)^2 + (y - k)^2 = r^2$ માટે,કેન્દ્ર $(h, k)$ છે.
વિકલ્પ $(c)$ માટે,વર્તુળ $(x - 3)^2 + y^2 = 9$ છે,જેનું કેન્દ્ર $(3, 0)$ છે.
કેન્દ્ર $(3, 0)$ ને અભિલંબના સમીકરણમાં મૂકતા:
$0 - 3 + 3 = 0$.
આમ,કેન્દ્ર અભિલંબના સમીકરણનું સમાધાન કરે છે,તેથી વિકલ્પ $(c)$ સાચો છે.
40
MediumMCQ
જો સીધી રેખા $y = mx + c$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 - 2x - 4y + 3 = 0$ ને બિંદુ $(2, 3)$ પર સ્પર્શતી હોય,તો $c =$
A
$-3$
B
$4$
C
$5$
D
$-2$

Solution

(C) વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 - 2x - 4y + 3 = 0$ છે.
બિંદુ $(x_1, y_1)$ આગળ વર્તુળ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c' = 0$ ના સ્પર્શકનું સમીકરણ $xx_1 + yy_1 + g(x + x_1) + f(y + y_1) + c' = 0$ છે.
આપેલ વર્તુળને પ્રમાણિત સ્વરૂપ સાથે સરખાવતા,$g = -1$,$f = -2$,અને $c' = 3$ મળે છે.
બિંદુ $(2, 3)$ ને સ્પર્શકના સૂત્રમાં મૂકતા:
$x(2) + y(3) - 1(x + 2) - 2(y + 3) + 3 = 0$
$2x + 3y - x - 2 - 2y - 6 + 3 = 0$
$x + y - 5 = 0$
તેને $y = mx + c$ સ્વરૂપમાં ફેરવતા:
$y = -x + 5$
આને $y = mx + c$ સાથે સરખાવતા,$c = 5$ મળે છે.
41
MediumMCQ
$P(x_1, y_1)$ બિંદુથી $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ વર્તુળ પર દોરેલા સ્પર્શકની લંબાઈ કેટલી થાય?
A
$\sqrt{x_1^2 + y_1^2 + 2gx_1 + 2fy_1 + c}$
B
$\sqrt{x_1^2 + y_1^2}$
C
$\sqrt{(x_1 + g)^2 + (y_1 + f)^2}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે વર્તુળ $S: x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ છે.
બિંદુ $P(x_1, y_1)$ થી વર્તુળ પરના સ્પર્શકની લંબાઈ $\sqrt{S_1}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે,જ્યાં $S_1$ એ બિંદુ $P$ ના યામોને વર્તુળના સમીકરણમાં મૂકવાથી મળે છે.
તેથી,સ્પર્શકની લંબાઈ $\sqrt{x_1^2 + y_1^2 + 2gx_1 + 2fy_1 + c}$ છે.
42
EasyMCQ
$x^2 + y^2 = r^2$ વર્તુળના $(a, b)$ બિંદુએ સ્પર્શકનું સમીકરણ $ax + by - \lambda = 0$ છે,જ્યાં $\lambda$ શું છે?
A
$a^2$
B
$b^2$
C
$r^2$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) $x^2 + y^2 = r^2$ વર્તુળના $(x_1, y_1)$ બિંદુએ સ્પર્શકનું સમીકરણ $xx_1 + yy_1 = r^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં બિંદુ $(a, b)$ આપેલ હોવાથી,સ્પર્શકનું સમીકરણ $ax + by = r^2$ થશે.
આને $ax + by - r^2 = 0$ સ્વરૂપમાં લખતા,આપેલ સમીકરણ $ax + by - \lambda = 0$ સાથે સરખાવતા,
તેથી,$\lambda = r^2$ મળે છે.
43
MediumMCQ
જો વર્તુળનું કેન્દ્ર $(-6, 8)$ હોય અને તે ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતું હોય,તો ઉગમબિંદુ આગળ તેના સ્પર્શકનું સમીકરણ શું થાય?
A
$3x + 4y = 0$
B
$3x - 4y = 0$
C
$4x + 3y = 0$
D
$4x - 3y = 0$

Solution

(B) વર્તુળનું કેન્દ્ર $C(-6, 8)$ છે.
વર્તુળ ઉગમબિંદુ $O(0, 0)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી ત્રિજ્યા $OC$ એ $(0, 0)$ અને $(-6, 8)$ ને જોડતો રેખાખંડ છે.
ત્રિજ્યા $OC$ નો ઢાળ $m_{radius} = \frac{8 - 0}{-6 - 0} = -\frac{4}{3}$ છે.
ઉગમબિંદુ આગળનો સ્પર્શક ત્રિજ્યા $OC$ ને લંબ હોય છે.
તેથી,સ્પર્શકનો ઢાળ $m_{tangent} = -\frac{1}{m_{radius}} = \frac{3}{4}$ થાય.
ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ માંથી પસાર થતા અને $\frac{3}{4}$ ઢાળ ધરાવતા સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = \frac{3}{4}x$ એટલે કે $3x - 4y = 0$ થાય.
44
DifficultMCQ
જો $OA$ અને $OB$ એ ઉગમબિંદુમાંથી વર્તુળ ${x^2} + {y^2} + 2gx + 2fy + c = 0$ પરના સ્પર્શકો હોય અને $C$ એ વર્તુળનું કેન્દ્ર હોય,તો ચતુષ્કોણ $OACB$ નું ક્ષેત્રફળ કેટલું થાય?
A
$\frac{1}{2}\sqrt {c({g^2} + {f^2} - c)} $
B
$\sqrt {c({g^2} + {f^2} - c)} $
C
$c\sqrt {{g^2} + {f^2} - c} $
D
$\frac{{\sqrt {{g^2} + {f^2} - c} }}{c}$

Solution

(B) વર્તુળનું કેન્દ્ર $C$ એ $(-g, -f)$ છે અને ત્રિજ્યા $r$ એ $\sqrt{g^2 + f^2 - c}$ છે.
ધારો કે $O$ એ ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ છે. ઉગમબિંદુથી વર્તુળ પરના સ્પર્શકની લંબાઈ $OA = \sqrt{S_1}$ છે,જ્યાં $S_1$ એ $(0, 0)$ આગળ વર્તુળના સમીકરણની કિંમત છે.
આમ,$OA = \sqrt{0^2 + 0^2 + 2g(0) + 2f(0) + c} = \sqrt{c}$.
કાટકોણ ત્રિકોણ $\Delta OAC$ માં,$\angle OAC = 90^\circ$ છે કારણ કે સ્પર્શક એ સ્પર્શબિંદુએ ત્રિજ્યાને લંબ હોય છે.
$\Delta OAC$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times OA \times AC = \frac{1}{2} \times \sqrt{c} \times \sqrt{g^2 + f^2 - c}$.
ચતુષ્કોણ $OACB$ એ બે એકરૂપ ત્રિકોણ $\Delta OAC$ અને $\Delta OBC$ થી બનેલો છે.
તેથી,ચતુષ્કોણ $OACB$ નું ક્ષેત્રફળ $= 2 \times \text{Area}(\Delta OAC) = 2 \times \frac{1}{2} \times \sqrt{c} \times \sqrt{g^2 + f^2 - c} = \sqrt{c(g^2 + f^2 - c)}$.
Solution diagram
45
MediumMCQ
વર્તુળ $x^2 + y^2 = a^2$ પરના બિંદુ $(a \cos \alpha, a \sin \alpha)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ કેટલો થાય?
A
$ \tan \alpha $
B
$ \tan (\pi - \alpha) $
C
$ \cot \alpha $
D
$ - \cot \alpha $

Solution

(D) વર્તુળ $x^2 + y^2 = a^2$ પરના બિંદુ $(a \cos \alpha, a \sin \alpha)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $x(a \cos \alpha) + y(a \sin \alpha) = a^2$ છે.
આ સમીકરણને $y = mx + c$ સ્વરૂપમાં ફેરવતા,$y = -\frac{\cos \alpha}{\sin \alpha} x + \frac{a}{\sin \alpha}$ મળે છે.
તેથી,સ્પર્શકનો ઢાળ $m = - \frac{\cos \alpha}{\sin \alpha} = - \cot \alpha$ થાય.
46
DifficultMCQ
$(0, a)$ અને $(0, -a)$ માંથી પસાર થતા અને $y = mx + c$ રેખાને સ્પર્શતા બે વર્તુળો એકબીજાને કાટખૂણે છેદે,જો
A
$a^2 = c^2(2m + 1)$
B
$a^2 = c^2(2 + m^2)$
C
$c^2 = a^2(2 + m^2)$
D
$c^2 = a^2(2m + 1)$

Solution

(C) $(0, a)$ અને $(0, -a)$ માંથી પસાર થતા કોઈપણ વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 + \lambda x - a^2 = 0$ સ્વરૂપનું છે.
આ વર્તુળ $mx - y + c = 0$ રેખાને સ્પર્શે છે. કેન્દ્ર $(-\lambda/2, 0)$ થી રેખાનું લંબ અંતર ત્રિજ્યા $r = \sqrt{(\lambda/2)^2 + a^2}$ જેટલું છે.
તેથી,$\frac{|m(-\lambda/2) - 0 + c|}{\sqrt{m^2 + 1}} = \sqrt{\frac{\lambda^2}{4} + a^2}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $\frac{(c - m\lambda/2)^2}{m^2 + 1} = \frac{\lambda^2}{4} + a^2$.
$(c - m\lambda/2)^2 = (m^2 + 1)(\frac{\lambda^2}{4} + a^2)$.
$c^2 - mc\lambda + \frac{m^2\lambda^2}{4} = \frac{m^2\lambda^2}{4} + m^2a^2 + \frac{\lambda^2}{4} + a^2$.
$\frac{\lambda^2}{4} + mc\lambda + (a^2(m^2 + 1) - c^2) = 0$.
આ $\lambda$ માં દ્વિઘાત સમીકરણ છે,જે $\lambda_1$ અને $\lambda_2$ પરિમાણોવાળા બે વર્તુળો આપે છે. આ વર્તુળો લંબકોણીય હોય તે માટે,$2g_1g_2 + 2f_1f_2 = c_1 + c_2$.
અહીં,$g_1 = \lambda_1/2, g_2 = \lambda_2/2, f_1 = 0, f_2 = 0, c_1 = -a^2, c_2 = -a^2$.
તેથી,$2(\frac{\lambda_1}{2})(\frac{\lambda_2}{2}) = -a^2 - a^2$ $\Rightarrow \frac{\lambda_1\lambda_2}{2} = -2a^2$ $\Rightarrow \lambda_1\lambda_2 = -4a^2$.
દ્વિઘાત સમીકરણ પરથી,બીજનો ગુણાકાર $\lambda_1\lambda_2 = 4(a^2(m^2 + 1) - c^2)$.
બંનેને સરખાવતા: $4(a^2(m^2 + 1) - c^2) = -4a^2$.
$a^2(m^2 + 1) - c^2 = -a^2$.
$c^2 = a^2(m^2 + 1 + 1) = a^2(m^2 + 2)$.
Solution diagram
47
MediumMCQ
$x^2 + y^2 + 4x - 4y + 4 = 0$ વર્તુળના સ્પર્શકોનું સમીકરણ જે ધન અક્ષો પર સમાન અંતઃખંડ બનાવે છે તે શોધો.
A
$x + y + 2\sqrt{2} = 0$
B
$x + y = 2\sqrt{2}$
C
$x + y = 2$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ વર્તુળ $x^2 + y^2 + 4x - 4y + 4 = 0$ છે.
કેન્દ્ર $(-2, 2)$ અને ત્રિજ્યા $r = 2$ છે.
ધન અક્ષો પર સમાન અંતઃખંડ બનાવતી રેખાનું સમીકરણ $x + y = a$ $(a > 0)$ છે.
કેન્દ્રથી રેખાનું લંબ અંતર ત્રિજ્યા જેટલું હોવું જોઈએ,તેથી $\left| \frac{-2 + 2 - a}{\sqrt{2}} \right| = 2$.
$|-a| = 2\sqrt{2}$,તેથી $a = 2\sqrt{2}$.
આમ,સ્પર્શકનું સમીકરણ $x + y = 2\sqrt{2}$ છે.
48
MediumMCQ
$(\alpha, \beta)$ માંથી વર્તુળ $x^2 + y^2 = a^2$ પર દોરેલા સ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો થાય?
A
$\tan^{-1}\left(\frac{a}{\sqrt{\alpha^2 + \beta^2 - a^2}}\right)$
B
$\tan^{-1}\left(\frac{\sqrt{\alpha^2 + \beta^2 - a^2}}{a}\right)$
C
$2\tan^{-1}\left(\frac{a}{\sqrt{\alpha^2 + \beta^2 - a^2}}\right)$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) ધારો કે $P = (\alpha, \beta)$ એ બહારનું બિંદુ છે અને $C$ એ વર્તુળનું કેન્દ્ર $(0, 0)$ છે. ધારો કે $P$ માંથી દોરેલા સ્પર્શકો વર્તુળને $T_1$ અને $T_2$ માં સ્પર્શે છે.
કાટકોણ ત્રિકોણ $\triangle PT_1C$ માં,ખૂણો $\angle CPT_1 = \theta$ છે (જ્યાં $2\theta$ એ સ્પર્શકો વચ્ચેનો કુલ ખૂણો છે).
આપણી પાસે $CT_1 = a$ (ત્રિજ્યા) અને $PT_1 = \sqrt{OP^2 - CT_1^2} = \sqrt{\alpha^2 + \beta^2 - a^2}$ છે.
તેથી,$\tan \theta = \frac{CT_1}{PT_1} = \frac{a}{\sqrt{\alpha^2 + \beta^2 - a^2}}$.
તેથી,$\theta = \tan^{-1}\left(\frac{a}{\sqrt{\alpha^2 + \beta^2 - a^2}}\right)$.
સ્પર્શકો વચ્ચેનો કુલ ખૂણો $2\theta = 2\tan^{-1}\left(\frac{a}{\sqrt{\alpha^2 + \beta^2 - a^2}}\right)$ થાય.
Solution diagram
49
MediumMCQ
વર્તુળ $x^2 + y^2 - 2x - 4y - 4 = 0$ ને સ્પર્શકનું સમીકરણ જે $3x - 4y - 1 = 0$ ને લંબ હોય,તે શોધો.
A
$4x + 3y - 5 = 0$
B
$4x + 3y + 25 = 0$
C
$4x - 3y + 5 = 0$
D
$4x + 3y - 25 = 0$

Solution

(D) આપેલ વર્તુળ $x^2 + y^2 - 2x - 4y - 4 = 0$ છે. કેન્દ્ર $(1, 2)$ અને ત્રિજ્યા $r = 3$ છે.
$3x - 4y - 1 = 0$ ને લંબ રેખાનું સ્વરૂપ $4x + 3y + k = 0$ છે.
કેન્દ્ર $(1, 2)$ થી સ્પર્શકનું લંબ અંતર ત્રિજ્યા $3$ જેટલું હોવું જોઈએ.
$\frac{|4(1) + 3(2) + k|}{\sqrt{4^2 + 3^2}} = 3 \implies |10 + k| = 15$.
તેથી $k = 5$ અથવા $k = -25$.
આમ,સ્પર્શકનું સમીકરણ $4x + 3y - 25 = 0$ છે.
50
DifficultMCQ
વર્તુળ $x^2 + y^2 = a^2$ ના સ્પર્શકનું સમીકરણ જે યામ અક્ષો સાથે $a^2$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતો ત્રિકોણ બનાવે છે,તે છે:
A
$x \pm y = a\sqrt{2}$
B
$x \pm y = \pm a\sqrt{2}$
C
$x \pm y = 2a$
D
$x + y = \pm 2a$

Solution

(B) ધારો કે સ્પર્શકનું સમીકરણ $\frac{x}{x_1} + \frac{y}{y_1} = 1$ છે. આ રેખા દ્વારા યામ અક્ષો સાથે બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{2} |x_1 y_1| = a^2$ છે,તેથી $|x_1 y_1| = 2a^2$.
રેખાનું સમીકરણ $y_1 x + x_1 y - x_1 y_1 = 0$ છે.
આ રેખા વર્તુળ $x^2 + y^2 = a^2$ ને સ્પર્શતી હોવાથી,ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ થી રેખાનું લંબ અંતર ત્રિજ્યા $a$ જેટલું હોવું જોઈએ:
$\frac{|-x_1 y_1|}{\sqrt{y_1^2 + x_1^2}} = a$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$\frac{x_1^2 y_1^2}{x_1^2 + y_1^2} = a^2$
$x_1^2 y_1^2 = (2a^2)^2 = 4a^4$ મૂકતા:
$\frac{4a^4}{x_1^2 + y_1^2} = a^2 \implies x_1^2 + y_1^2 = 4a^2$.
આપણને $|x_1 y_1| = 2a^2$ અને $x_1^2 + y_1^2 = 4a^2$ મળે છે.
$(|x_1| + |y_1|)^2 = x_1^2 + y_1^2 + 2|x_1 y_1| = 4a^2 + 4a^2 = 8a^2 \implies |x_1| + |y_1| = 2a\sqrt{2}$.
$(|x_1| - |y_1|)^2 = x_1^2 + y_1^2 - 2|x_1 y_1| = 4a^2 - 4a^2 = 0 \implies |x_1| = |y_1|$.
આમ,$|x_1| = |y_1| = a\sqrt{2}$.
આ કિંમતોને અંતઃખંડ સ્વરૂપ $\frac{x}{x_1} + \frac{y}{y_1} = 1$ માં મૂકતા,આપણને $x \pm y = \pm a\sqrt{2}$ મળે છે.
Solution diagram

10-1.Circle and System of Circles — Tangent and normal to a circle · Frequently Asked Questions

1Are these 10-1.Circle and System of Circles questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 10-1.Circle and System of Circles Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.