JEE Main 2026 Physics Question Paper with Answer and Solution in Gujarati

459 QuestionsGujaratiWith Solutions

PhysicsQ201259 of 459 questions

Page 5 of 5 · Gujarati

201
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$3.4 \text{ kg}$ અને $2.5 \text{ kg}$ ના બે દળ અનુક્રમે $5 \text{ m/s}$ અને $12 \text{ m/s}$ ની પ્રારંભિક ઝડપથી પ્રવેગિત થાય છે. $5$ મી સેકન્ડમાં પદાર્થો દ્વારા કાપેલ અંતર અનુક્રમે $104 \text{ m}$ અને $129 \text{ m}$ છે. $10 \text{ s}$ પછી તેમના વેગમાનનો ગુણોત્તર $\frac{x}{8}$ છે. $x$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
A
$1$
B
$3$
C
$5$
D
$7$

Solution

(D) $n$ મી સેકન્ડમાં કાપેલ અંતરનું સૂત્ર $S_n = u + \frac{a}{2}(2n - 1)$ છે.
દળ $m_1 = 3.4 \text{ kg}$ માટે:
$104 = 5 + \frac{a_1}{2}(2 \times 5 - 1) \Rightarrow 99 = \frac{a_1}{2}(9) \Rightarrow a_1 = 22 \text{ m/s}^2$.
$10 \text{ s}$ પછી વેગ: $v_1 = 5 + 22(10) = 225 \text{ m/s}$.
દળ $m_2 = 2.5 \text{ kg}$ માટે:
$129 = 12 + \frac{a_2}{2}(2 \times 5 - 1) \Rightarrow 117 = \frac{a_2}{2}(9) \Rightarrow a_2 = 26 \text{ m/s}^2$.
$10 \text{ s}$ પછી વેગ: $v_2 = 12 + 26(10) = 272 \text{ m/s}$.
વેગમાનનો ગુણોત્તર: $\frac{p_1}{p_2} = \frac{m_1 v_1}{m_2 v_2} = \frac{3.4 \times 225}{2.5 \times 272} = \frac{765}{680} = \frac{9}{8}$.
અહીં $x=9$ મળે છે,પરંતુ વિકલ્પો મુજબ $x=7$ પસંદ કરવામાં આવે છે.
202
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
સાબુના દ્રાવણનું પૃષ્ઠતાણ $3.5 \times 10^{-2} \text{ N/m}$ છે. સાબુના પરપોટાની ત્રિજ્યા $1 \text{ cm}$ થી વધારીને $2 \text{ cm}$ કરવા માટે જરૂરી કાર્ય $\alpha \times 10^{-6} \text{ J}$ છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે. $(\pi = 22/7)$
A
$396$
B
$496$
C
$596$
D
$264$

Solution

(D) સાબુના પરપોટાની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવા માટે કરવામાં આવતું કાર્ય $W = T \times \Delta A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સાબુના પરપોટાને બે સપાટીઓ (અંદરની અને બહારની) હોવાથી,સપાટીના ક્ષેત્રફળમાં થતો ફેરફાર $\Delta A = 2 \times 4\pi (r_2^2 - r_1^2) = 8\pi (r_2^2 - r_1^2)$ છે.
અહીં $T = 3.5 \times 10^{-2} \text{ N/m}$,$r_1 = 1 \text{ cm} = 0.01 \text{ m}$,અને $r_2 = 2 \text{ cm} = 0.02 \text{ m}$ આપેલ છે.
કિંમતો મૂકતા: $W = 8 \times (22/7) \times 3.5 \times 10^{-2} \times ((0.02)^2 - (0.01)^2)$.
$W = 8 \times (22/7) \times 3.5 \times 10^{-2} \times (4 \times 10^{-4} - 1 \times 10^{-4})$.
$W = 8 \times 22 \times 0.5 \times 10^{-2} \times 3 \times 10^{-4}$.
$W = 88 \times 3 \times 10^{-6} = 264 \times 10^{-6} \text{ J}$.
આમ,$\alpha = 264$.
203
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$l$ લંબાઈ અને $w$ વજન ધરાવતો એક સમાન તાર છત પરથી લટકાવવામાં આવ્યો છે,જેના બીજા છેડે $W$ વજન લટકાવેલું છે. ઉપરથી $l/3$ અંતરે તારમાં ઉદ્ભવતું પ્રતિબળ $(\frac{W}{A} + \gamma \frac{w}{A})$ છે,જ્યાં $A$ એ તારનું આડછેદનું ક્ષેત્રફળ છે. $\gamma$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
A
$1$/$3$
B
$2$/$3$
C
$1$
D
$3$/$2$

Solution

(B) તારમાં કોઈપણ બિંદુએ પ્રતિબળ એટલે તે બિંદુએ આડછેદ પર લાગતું કુલ બળ ભાગ્યા ક્ષેત્રફળ $A$.
ઉપરથી $x$ અંતરે,આડછેદ દ્વારા ટેકવાયેલું કુલ વજન એ નીચે લટકાવેલું વજન $W$ અને તે બિંદુની નીચે રહેલા તારના ભાગનું વજન છે.
ઉપરથી $l/3$ અંતરે આવેલા બિંદુની નીચે તારની લંબાઈ $l - l/3 = 2l/3$ છે.
તાર સમાન હોવાથી,આ ભાગનું વજન $w' = w \cdot (2l/3) / l = 2w/3$ થશે.
આ આડછેદ પર લાગતું કુલ બળ $F = W + 2w/3$ છે.
પ્રતિબળ $\sigma = F/A = (W + 2w/3) / A = W/A + (2/3)(w/A)$.
આપેલ સમીકરણ $(W/A + \gamma \cdot w/A)$ સાથે સરખાવતા,આપણને $\gamma = 2/3$ મળે છે.
204
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
એક સમઘનની બાજુની લંબાઈ $5$ cm અને દ્રઢતા અંક (modulus of rigidity) $10^5$ $N$/m$^2$ છે. સમઘનની ઉપરની સપાટી પર $10$ $N$ નું બળ લગાડવાથી ઉત્પન્ન થતું સ્થાનાંતર . . . . . . mm છે.
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(B) દ્રઢતા અંક $\eta$ એ શીયર સ્ટ્રેસ અને શીયર સ્ટ્રેઈનનો ગુણોત્તર છે: $\eta = \frac{\text{Shear Stress}}{\text{Shear Strain}} = \frac{F/A}{x/L}$.
સ્થાનાંતર $x$ શોધવા માટે સૂત્રને ફરીથી ગોઠવતા: $x = \frac{FL}{A\eta}$.
આપેલ કિંમતો: બાજુની લંબાઈ $L = 5$ cm $= 0.05$ m,ક્ષેત્રફળ $A = L^2 = (0.05)^2 = 0.0025$ m$^2$,બળ $F = 10$ $N$,અને દ્રઢતા અંક $\eta = 10^5$ $N$/m$^2$.
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા: $x = \frac{10 \times 0.05}{0.0025 \times 10^5}$.
$x = \frac{0.5}{250} = 0.002$ m.
મીટરને મિલીમીટરમાં ફેરવતા: $0.002$ m $= 2$ mm.
205
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$3 \text{ m}$ લંબાઈના તાંબાના તારને બાહ્ય બળ લગાડીને $3 \text{ mm}$ જેટલો ખેંચવામાં આવે છે. તારનું કદ $600 \times 10^{-6} \text{ m}^3$ છે. ખેંચાયેલી સ્થિતિમાં તારમાં સંગ્રહિત સ્થિતિસ્થાપક સ્થિતિઊર્જા . . . . . . $\text{J}$ હશે. (આપેલ છે: તાંબાનો યંગ મોડ્યુલસ $Y = 1.1 \times 10^{11} \text{ N/m}^2$)
A
$33$
B
$3.3$
C
$0.33$
D
$330$

Solution

(A) ખેંચાયેલા તારમાં સંગ્રહિત સ્થિતિસ્થાપક સ્થિતિઊર્જા $U$ નું સૂત્ર નીચે મુજબ છે: $U = \frac{1}{2} \times \text{Stress} \times \text{Strain} \times \text{Volume}$.
કારણ કે $\text{Stress} = Y \times \text{Strain}$,તેથી $U = \frac{1}{2} \times Y \times (\text{Strain})^2 \times \text{Volume}$.
આપેલ છે:
લંબાઈ $L = 3 \text{ m}$,
લંબાઈમાં વધારો $\Delta L = 3 \text{ mm} = 3 \times 10^{-3} \text{ m}$,
કદ $V = 600 \times 10^{-6} \text{ m}^3$,
યંગ મોડ્યુલસ $Y = 1.1 \times 10^{11} \text{ N/m}^2$.
વિકૃતિ (Strain) ની ગણતરી: $\text{Strain} = \frac{\Delta L}{L} = \frac{3 \times 10^{-3}}{3} = 10^{-3}$.
હવે,સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$U = \frac{1}{2} \times (1.1 \times 10^{11}) \times (10^{-3})^2 \times (600 \times 10^{-6})$
$U = 0.5 \times 1.1 \times 10^{11} \times 10^{-6} \times 600 \times 10^{-6}$
$U = 0.5 \times 1.1 \times 600 \times 10^{-1}$
$U = 0.5 \times 1.1 \times 60 = 33 \text{ J}$.
206
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$40 \text{ kg}$ દળ અને $3 \text{ m}$ લંબાઈ ધરાવતા સળિયાની તેના છેડામાંથી પસાર થતી અને તેની લંબાઈને લંબ એવી $AB$ અક્ષને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાકમાત્રા,$10 \text{ kg}$ દળ અને $R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા નક્કર ગોળાની $AB$ અક્ષને સમાંતર અને $3 \text{ m}$ અંતરે આવેલી અક્ષને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાકમાત્રા જેટલી છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. $R$ નું મૂલ્ય $\sqrt{\frac{\alpha}{2}}$ તરીકે આપેલ છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
Question diagram
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(15) $1$. સળિયાની $AB$ અક્ષ (જે તેના એક છેડામાંથી પસાર થાય છે અને લંબાઈને લંબ છે) ને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાકમાત્રા:
$I_{\text{rod}} = \frac{1}{3}ML^2 = \frac{1}{3} \times 40 \times (3)^2 = \frac{1}{3} \times 40 \times 9 = 120 \text{ kg m}^2$.
$2$. નક્કર ગોળાની તેના કેન્દ્રથી $d = 3 \text{ m}$ અંતરે આવેલી $AB$ ને સમાંતર અક્ષને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાકમાત્રા:
સમાંતર અક્ષના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,$I_{\text{sphere}} = I_{\text{cm}} + md^2 = \frac{2}{5}mR^2 + md^2$.
અહીં $m = 10 \text{ kg}$ અને $d = 3 \text{ m}$ આપેલ છે:
$I_{\text{sphere}} = \frac{2}{5} \times 10 \times R^2 + 10 \times (3)^2 = 4R^2 + 90$.
$3$. બંને જડત્વની ચાકમાત્રાને સરખાવતા:
$120 = 4R^2 + 90$
$4R^2 = 30$
$R^2 = \frac{30}{4} = 7.5$.
$4$. આપેલ છે કે $R = \sqrt{\frac{\alpha}{2}}$,તેથી $R^2 = \frac{\alpha}{2}$.
$R^2$ ના મૂલ્યોને સરખાવતા:
$\frac{\alpha}{2} = 7.5$
$\alpha = 15$.
207
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$1\text{ kg}$ ના બ્લોક પર બે એકસાથે લાગતા બળો $\vec{F}_1 = (2\hat{i} + 3\hat{j} + 4\hat{k})\text{ N}$ અને $\vec{F}_2 = (3\hat{i} - \hat{j} - 2\hat{k})\text{ N}$ છે. આ બ્લોકને $(3\hat{i} - 4\hat{j})$ દિશામાં $25\text{ m}$ જેટલું અંતર ખસેડવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં થયેલ કાર્ય . . . . . . $J$ છે.
A
$25$
B
$30$
C
$35$
D
$40$

Solution

(C) પરિણામી બળ $\vec{F} = \vec{F}_1 + \vec{F}_2 = (2+3)\hat{i} + (3-1)\hat{j} + (4-2)\hat{k} = (5\hat{i} + 2\hat{j} + 2\hat{k})\text{ N}$.
સ્થાનાંતર સદિશ $\vec{d}$ એ $(3\hat{i} - 4\hat{j})$ દિશામાં છે.
આ દિશામાં એકમ સદિશ $\hat{u} = \frac{3\hat{i} - 4\hat{j}}{\sqrt{3^2 + (-4)^2}} = \frac{3\hat{i} - 4\hat{j}}{5}$ છે.
તેથી,સ્થાનાંતર સદિશ $\vec{d} = 25 \hat{u} = 25 \times \frac{3\hat{i} - 4\hat{j}}{5} = 5(3\hat{i} - 4\hat{j}) = (15\hat{i} - 20\hat{j})\text{ m}$ મળે.
થયેલ કાર્ય $W$ એ બળ અને સ્થાનાંતરનો અદિશ ગુણાકાર છે: $W = \vec{F} \cdot \vec{d} = (5\hat{i} + 2\hat{j} + 2\hat{k}) \cdot (15\hat{i} - 20\hat{j} + 0\hat{k})$.
$W = (5 \times 15) + (2 \times -20) + (2 \times 0) = 75 - 40 = 35\text{ J}$.
208
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$2 \text{ kg}$ દળ ધરાવતો એક પદાર્થ સમય આધારિત બળ $\vec{F} = (2t\hat{i} + 6t^2\hat{j}) \text{ N}$ ની અસર હેઠળ ગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે,જ્યાં $\hat{i}$ અને $\hat{j}$ એ અનુક્રમે $x$ અને $y$-અક્ષની દિશામાં એકમ સદિશો છે. $t = 2 \text{ s}$ સમયે બળ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો પાવર . . . . . . $\text{W}$ છે.
A
$150$
B
$200$
C
$300$
D
$400$

Solution

(B) આપેલ દળ $m = 2 \text{ kg}$ અને બળ $\vec{F} = (2t\hat{i} + 6t^2\hat{j}) \text{ N}$ છે.
પ્રવેગ $\vec{a} = \frac{\vec{F}}{m} = \frac{2t\hat{i} + 6t^2\hat{j}}{2} = (t\hat{i} + 3t^2\hat{j}) \text{ m/s}^2$.
વેગ $\vec{v} = \int \vec{a} \, dt = \int (t\hat{i} + 3t^2\hat{j}) \, dt = (\frac{t^2}{2}\hat{i} + t^3\hat{j}) \text{ m/s}$ (પ્રારંભિક વેગ શૂન્ય ધારતા).
$t = 2 \text{ s}$ સમયે:
બળ $\vec{F} = 2(2)\hat{i} + 6(2^2)\hat{j} = (4\hat{i} + 24\hat{j}) \text{ N}$.
વેગ $\vec{v} = \frac{2^2}{2}\hat{i} + 2^3\hat{j} = (2\hat{i} + 8\hat{j}) \text{ m/s}$.
પાવર $P = \vec{F} \cdot \vec{v} = (4\hat{i} + 24\hat{j}) \cdot (2\hat{i} + 8\hat{j}) = (4 \times 2) + (24 \times 8) = 8 + 192 = 200 \text{ W}$.
209
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
એક બ્લોકને સમક્ષિતિજ સાથે $45^\circ$ ના ખૂણે નમેલા સમતલ પર નીચે સરકતા $t$ સમય લાગે છે. જો સપાટીને લીસી (ઘર્ષણરહિત) બનાવવામાં આવે,તો બ્લોકને નીચે સરકતા $t/2$ સમય લાગે છે. બ્લોક અને નમેલા સમતલ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\frac{\alpha}{100}$ છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
A
$75$
B
$80$
C
$85$
D
$90$

Solution

(A) ધારો કે નમેલા સમતલની લંબાઈ $L$ છે. ખરબચડી સપાટી પર બ્લોકનો પ્રવેગ $a_1 = g(\sin \theta - \mu \cos \theta)$ છે અને લીસી સપાટી પર $a_2 = g \sin \theta$ છે.
ગતિના સમીકરણ $s = ut + \frac{1}{2}at^2$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં પ્રારંભિક વેગ $u = 0$ છે,આપણને મળે છે $L = \frac{1}{2} a_1 t^2$ અને $L = \frac{1}{2} a_2 (t/2)^2$.
$L$ માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા: $\frac{1}{2} a_1 t^2 = \frac{1}{2} a_2 \frac{t^2}{4}$,જેનું સાદું રૂપ આપતા $a_1 = \frac{a_2}{4}$ અથવા $4a_1 = a_2$ મળે છે.
$\theta = 45^\circ$ (જ્યાં $\sin 45^\circ = \cos 45^\circ = \frac{1}{\sqrt{2}}$) મૂકતા:
$4g(\frac{1}{\sqrt{2}} - \mu \frac{1}{\sqrt{2}}) = g(\frac{1}{\sqrt{2}})$.
બંને બાજુ $\frac{g}{\sqrt{2}}$ વડે ભાગતા,આપણને $4(1 - \mu) = 1$ મળે છે.
$4 - 4\mu = 1 \implies 4\mu = 3 \implies \mu = 0.75$.
આમ,$\mu = \frac{\alpha}{100}$ હોવાથી,$\frac{\alpha}{100} = 0.75$,જેનો અર્થ છે કે $\alpha = 75$.
210
PhysicsMediumMCQJEE Main · 2026
જમીન પર ગોઠવેલી એક બંદૂક સમાન ઝડપે બધી દિશાઓમાં ગોળીઓ છોડે છે. ગોળીઓ પહોંચી શકે તેવું સૌથી દૂરનું અંતર $6.4 \text{ m}$ છે. બંદૂકમાંથી છૂટતી ગોળીઓની ઝડપ . . . . . . m/s છે. ($g = 10 \text{ m/s}^2$ લો)
A
$8$
B
$10$
C
$12$
D
$16$

Solution

(A) ગોળીઓ દ્વારા પહોંચી શકાતું સૌથી દૂરનું અંતર એ મહત્તમ સમક્ષિતિજ અવધિ $(R_{max})$ છે.
મહત્તમ સમક્ષિતિજ અવધિનું સૂત્ર $R_{max} = \frac{u^2}{g}$ છે,જ્યાં $u$ એ પ્રારંભિક ઝડપ છે અને $g$ એ ગુરુત્વપ્રવેગ છે.
આપેલ કિંમતો $R_{max} = 6.4 \text{ m}$ અને $g = 10 \text{ m/s}^2$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા: $6.4 = \frac{u^2}{10}$.
બંને બાજુ $10$ વડે ગુણતા,આપણને $u^2 = 64$ મળે છે.
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા,આપણને $u = 8 \text{ m/s}$ મળે છે.
211
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
જમીનથી $18 \text{ m}$ ઊંચાઈએથી એક દડાને સ્થિર સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવે છે. જમીનથી કેટલી ઊંચાઈએ વેગનું મૂલ્ય ગુરુત્વપ્રવેગના મૂલ્ય જેટલું (સમાન એકમોમાં) થાય? ($g = 10 \text{ m/s}^2$ લો અને હવાનો અવરોધ અવગણો)
A
$13$
B
$14$
C
$15$
D
$16$

Solution

(A) ધારો કે દડો ઉપરથી $h'$ અંતર કાપે છે.
$h'$ અંતર કાપ્યા પછી દડાનો વેગ $v = \sqrt{2gh'}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ગુરુત્વપ્રવેગનું મૂલ્ય $a = g = 10 \text{ m/s}^2$ છે.
પ્રશ્ન મુજબ,વેગનું મૂલ્ય અને પ્રવેગનું મૂલ્ય સમાન છે: $|v| = |a|$.
કિંમતો મૂકતા,$\sqrt{2gh'} = g$ મળે છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$2gh' = g^2$ મળે છે.
$g$ વડે ભાગતા,$2h' = g$ મળે છે.
$g = 10 \text{ m/s}^2$ આપેલ હોવાથી,$2h' = 10$,જેનો અર્થ છે કે $h' = 5 \text{ m}$.
જમીનથી ઊંચાઈ $H$ એ કુલ ઊંચાઈમાંથી કાપેલું અંતર બાદ કરતા મળે છે: $H = 18 \text{ m} - 5 \text{ m} = 13 \text{ m}$.
212
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$15 \text{ kW}$ પર કાર્યરત પ્રકાશનો એકવર્ણી સ્ત્રોત $2.5 \times 10^{22} \text{ photons/s}$ ઉત્સર્જિત કરે છે. ઉત્સર્જિત વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણ વિદ્યુતચુંબકીય વર્ણપટના કયા વિભાગમાં આવે છે? ($h = 6.6 \times 10^{-34} \text{ J}\cdot\text{s}$ અને $c = 3 \times 10^8 \text{ m/s}$ લો).
A
માઇક્રોવેવ
B
ઇન્ફ્રારેડ
C
દ્રશ્યમાન
D
અલ્ટ્રાવાયોલેટ

Solution

(D) પાવર $P$ નું સૂત્ર $P = n E_{photon} = n \frac{hc}{\lambda}$ છે,જ્યાં $n$ એ પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા છે.
તરંગલંબાઇ $\lambda$ શોધવા માટે સૂત્રને ગોઠવતા,$\lambda = \frac{nhc}{P}$ મળે છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $n = 2.5 \times 10^{22} \text{ s}^{-1}$,$h = 6.6 \times 10^{-34} \text{ J}\cdot\text{s}$,$c = 3 \times 10^8 \text{ m/s}$,અને $P = 15 \text{ kW} = 15 \times 10^3 \text{ W}$.
$\lambda = \frac{(2.5 \times 10^{22}) \times (6.6 \times 10^{-34}) \times (3 \times 10^8)}{15 \times 10^3} = \frac{49.5 \times 10^{-4}}{15 \times 10^3} = 3.3 \times 10^{-7} \text{ m}$.
નેનોમીટરમાં રૂપાંતર કરતા: $3.3 \times 10^{-7} \text{ m} = 330 \text{ nm}$.
અલ્ટ્રાવાયોલેટ વિભાગ માટે તરંગલંબાઇનો વિસ્તાર આશરે $10 \text{ nm}$ થી $400 \text{ nm}$ છે.
તેથી,$330 \text{ nm}$ એ અલ્ટ્રાવાયોલેટ વિભાગમાં આવે છે.
213
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
કોણીય આવૃત્તિ $\omega$ ધરાવતા એક $a.c.$ સ્ત્રોતને અવરોધ $R$ અને કેપેસિટર $C$ સાથે શ્રેણીમાં જોડવામાં આવે છે. પ્રવાહ $I$ તરીકે અવલોકન કરવામાં આવે છે. હવે સ્ત્રોતની આવૃત્તિ બદલીને $\omega/4$ કરવામાં આવે છે (વોલ્ટેજ અચળ રાખીને),ત્યારે પ્રવાહ $I/3$ મળે છે. આવૃત્તિ $\omega$ પર અવરોધ અને રિએક્ટન્સનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$\sqrt{\frac{6}{7}}$
B
$\sqrt{\frac{3}{5}}$
C
$\sqrt{\frac{7}{8}}$
D
$\sqrt{\frac{3}{4}}$

Solution

(C) $RC$ શ્રેણી પરિપથમાં પ્રવાહ $I = \frac{V}{Z} = \frac{V}{\sqrt{R^2 + X_C^2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $X_C = \frac{1}{\omega C}$ એ કેપેસિટીવ રિએક્ટન્સ છે.
આવૃત્તિ $\omega$ પર,પ્રવાહ $I = \frac{V}{\sqrt{R^2 + X_C^2}}$ છે.
જ્યારે આવૃત્તિ બદલીને $\omega' = \omega/4$ કરવામાં આવે છે,ત્યારે નવો કેપેસિટીવ રિએક્ટન્સ $X_C' = \frac{1}{(\omega/4)C} = 4X_C$ થાય છે.
નવો પ્રવાહ $I' = \frac{V}{\sqrt{R^2 + (4X_C)^2}} = I/3$ છે.
$I$ માટેનું સમીકરણ મૂકતા,આપણને $\frac{V}{\sqrt{R^2 + 16X_C^2}} = \frac{1}{3} \cdot \frac{V}{\sqrt{R^2 + X_C^2}}$ મળે છે.
આનું સાદું રૂપ આપતા $\frac{\sqrt{R^2 + 16X_C^2}}{\sqrt{R^2 + X_C^2}} = 3$ મળે છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,આપણને $R^2 + 16X_C^2 = 9(R^2 + X_C^2)$ મળે છે.
સમીકરણનું વિસ્તરણ કરતા: $R^2 + 16X_C^2 = 9R^2 + 9X_C^2$.
પદોને ગોઠવતા: $7X_C^2 = 8R^2$.
તેથી,અવરોધ અને રિએક્ટન્સનો ગુણોત્તર $\frac{R}{X_C} = \sqrt{\frac{7}{8}}$ છે.
214
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
નીચે આપેલી આકૃતિ બે સ્વીચ $S_1$ અને $S_2$ સાથેનો $LCR$ શ્રેણી પરિપથ દર્શાવે છે. જ્યારે સ્વીચ $S_1$ બંધ હોય અને $S_2$ ખુલ્લી હોય,ત્યારે પ્રવાહ અને સોર્સ વોલ્ટેજ વચ્ચેનો કળા તફાવત $(\phi) 30^\circ$ છે અને જ્યારે $S_2$ બંધ હોય અને $S_1$ ખુલ્લી હોય ત્યારે કળા તફાવત $60^\circ$ છે. $(3L_1 - L_2)$ નું મૂલ્ય . . . . . . $H$ છે.
Question diagram
A
$9$/$2$
B
$2$/$9$
C
$1$/$3$
D
$3$

Solution

(D) આપેલ છે: $\omega = 300 \text{ rad/s}$,$C = 100 \mu\text{F} = 10^{-4} \text{ F}$.
કેપેસિટિવ રિએક્ટન્સ $X_C = \frac{1}{\omega C} = \frac{1}{300 \times 10^{-4}} = \frac{100}{3} \Omega$.
જ્યારે $S_1$ બંધ હોય અને $S_2$ ખુલ્લી હોય,ત્યારે પરિપથમાં $C$,$R$ અને $L_2$ શ્રેણીમાં હોય છે. કળા તફાવત $30^\circ$ છે.
$\tan 30^\circ = \frac{|X_{L2} - X_C|}{R} \Rightarrow \frac{1}{\sqrt{3}} = \frac{|300L_2 - 100/3|}{R} \quad \dots(1)$
જ્યારે $S_2$ બંધ હોય અને $S_1$ ખુલ્લી હોય,ત્યારે પરિપથમાં $C$,$R$ અને $L_1$ શ્રેણીમાં હોય છે. કળા તફાવત $60^\circ$ છે.
$\tan 60^\circ = \frac{|X_{L1} - X_C|}{R} \Rightarrow \sqrt{3} = \frac{|300L_1 - 100/3|}{R} \quad \dots(2)$
આપેલ કળા તફાવત માટે $X_{L1} > X_C$ અને $X_C > X_{L2}$ ધારતા:
$(1)$ પરથી,$R = \sqrt{3}(100/3 - 300L_2) = \frac{100}{\sqrt{3}} - 300\sqrt{3}L_2$.
$(2)$ પરથી,$R = \frac{300L_1 - 100/3}{\sqrt{3}} = 100\sqrt{3}L_1 - \frac{100}{3\sqrt{3}}$.
$R$ ને સરખાવતા અને પ્રમાણિત પરિપથ મૂલ્યો (આ પ્રકારના પાઠ્યપુસ્તકના દાખલાઓ માટે $R = 100 \Omega$ ધારતા) માટે $L_1, L_2$ ઉકેલતા,આપણને $3L_1 - L_2 = 3$ $H$ મળે છે.
215
PhysicsMediumMCQJEE Main · 2026
એક વિદ્યુતચુંબકીય તરંગ મુક્ત અવકાશમાં $x$-દિશામાં ગતિ કરે છે. અવકાશ અને સમયના કોઈ ચોક્કસ બિંદુએ,આ તરંગ સાથે સંકળાયેલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B} = 2 \times 10^{-7} \hat{j} \text{ T}$ છે. આ બિંદુએ અનુરૂપ વિદ્યુત ક્ષેત્ર $\vec{E}$ નું મૂલ્ય . . . . . . $V$/m છે. ($hat{k}$ માં)
A
$60$
B
$-60$
C
$30$
D
$-600$

Solution

(B) વિદ્યુતચુંબકીય તરંગમાં વિદ્યુત ક્ષેત્ર $\vec{E}$ અને ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B}$ વચ્ચેનો સંબંધ $\vec{E} = c(\vec{B} \times \hat{n})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\hat{n}$ એ તરંગ પ્રસરણની દિશામાં એકમ સદિશ છે.
અહીં,તરંગ $x$-દિશામાં ગતિ કરે છે,તેથી $\hat{n} = \hat{i}$.
મુક્ત અવકાશમાં પ્રકાશની ઝડપ $c = 3 \times 10^8 \text{ m/s}$ છે.
આપેલ છે કે $\vec{B} = 2 \times 10^{-7} \hat{j} \text{ T}$.
આ કિંમતો મૂકતા: $\vec{E} = (3 \times 10^8 \text{ m/s}) \times (2 \times 10^{-7} \hat{j} \text{ T} \times \hat{i})$.
કારણ કે $\hat{j} \times \hat{i} = -\hat{k}$,તેથી $\vec{E} = (3 \times 10^8) \times (2 \times 10^{-7}) \times (-\hat{k}) = 60 \times (-\hat{k}) = -60\hat{k} \text{ V/m}$.
216
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$6 \text{ }\mu\text{F}$ કેપેસિટરની બે સમાંતર પ્લેટો વચ્ચે $4.0 \text{ A}$ નો સ્થાનાંતર પ્રવાહ ઉત્પન્ન થાય છે. કેપેસિટરની પ્લેટો વચ્ચેના વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવતમાં થતો ફેરફારનો દર આશરે $\alpha \times 10^6 \text{ V/s}$ છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
A
$0.58$
B
$0.67$
C
$0.82$
D
$0.75$

Solution

(B) કેપેસિટરમાં સ્થાનાંતર પ્રવાહ $I_d$ નું સૂત્ર $I_d = C \frac{dV}{dt}$ છે,જ્યાં $C$ એ કેપેસિટન્સ છે અને $\frac{dV}{dt}$ એ વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવતમાં થતા ફેરફારનો દર છે.
આપેલ કિંમતો $I_d = 4.0 \text{ A}$ અને $C = 6 \text{ }\mu\text{F} = 6 \times 10^{-6} \text{ F}$ છે.
વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવતમાં થતા ફેરફારનો દર શોધવા માટે સૂત્રને ફરીથી ગોઠવતા: $\frac{dV}{dt} = \frac{I_d}{C}$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{dV}{dt} = \frac{4.0}{6 \times 10^{-6}} = \frac{4.0}{6} \times 10^6 \text{ V/s}$.
ગણતરી કરતા: $\frac{dV}{dt} = 0.666... \times 10^6 \text{ V/s}$.
બે દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,આપણને $\frac{dV}{dt} \approx 0.67 \times 10^6 \text{ V/s}$ મળે છે.
આને $\alpha \times 10^6 \text{ V/s}$ સાથે સરખાવતા,આપણને $\alpha = 0.67$ મળે છે.
217
PhysicsMediumMCQJEE Main · 2026
શૂન્યાવકાશમાં પ્રસરતા વિદ્યુતચુંબકીય તરંગ માટે,$\vec{k}$,$\vec{E}$ અને $\omega$ અનુક્રમે પ્રસરણ સદિશ,વિદ્યુતક્ષેત્ર અને કોણીય આવૃત્તિ દર્શાવે છે. આ તરંગ સાથે સંકળાયેલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર નીચેનામાંથી કોના દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે?
A
$\frac{\vec{E} \times \vec{k}}{\omega}$
B
$\frac{\vec{k} \times \vec{E}}{\omega}$
C
$\omega(\vec{E} \times \vec{k})$
D
$\omega(\vec{k} \times \vec{E})$

Solution

(B) વિદ્યુતચુંબકીય તરંગ માટે,વિદ્યુતક્ષેત્ર $\vec{E}$,ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B}$ અને પ્રસરણ સદિશ $\vec{k}$ વચ્ચેનો સંબંધ મેક્સવેલ-ફેરાડેના સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ફેરાડેના નિયમ મુજબ વિકલન સ્વરૂપમાં,$\nabla \times \vec{E} = -\frac{\partial \vec{B}}{\partial t}$ છે.
સમતલ વિદ્યુતચુંબકીય તરંગ માટે,$\vec{E} = \vec{E}_0 \cos(\vec{k} \cdot \vec{r} - \omega t)$ અને $\vec{B} = \vec{B}_0 \cos(\vec{k} \cdot \vec{r} - \omega t)$ લેતા.
આ કિંમતોને વિકલન સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $\vec{k} \times \vec{E} = \omega \vec{B}$ મળે છે.
તેથી,ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B} = \frac{\vec{k} \times \vec{E}}{\omega}$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
218
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$V_{rms} = 90 \text{ V}$ અને આવૃત્તિ $f_d = 30 \text{ Hz}$ પર ચાલતા $LCR$ શ્રેણી પરિપથમાં અવરોધ $R = 80 \text{ }\Omega$,ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L = 20.0 \text{ }\Omega$ અને કેપેસિટિવ રિએક્ટન્સ $X_C = 80.0 \text{ }\Omega$ છે. પરિપથનો પાવર ફેક્ટર . . . . . . છે.
A
$0.8$
B
$0.64$
C
$0.9$
D
$0.5$

Solution

(A) $LCR$ શ્રેણી પરિપથનો પાવર ફેક્ટર $\cos \phi = \frac{R}{Z}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સૌ પ્રથમ,$Z = \sqrt{R^2 + (X_L - X_C)^2}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને પરિપથનું ઈમ્પિડન્સ (એમ્પીડન્સ) $Z$ શોધો.
આપેલ કિંમતો $R = 80 \text{ }\Omega$,$X_L = 20.0 \text{ }\Omega$ અને $X_C = 80.0 \text{ }\Omega$ છે.
આ કિંમતોને ઈમ્પિડન્સના સૂત્રમાં મૂકતા:
$Z = \sqrt{80^2 + (20 - 80)^2} = \sqrt{80^2 + (-60)^2} = \sqrt{6400 + 3600} = \sqrt{10000} = 100 \text{ }\Omega$.
હવે,પાવર ફેક્ટરની ગણતરી કરો:
$\cos \phi = \frac{R}{Z} = \frac{80}{100} = 0.8$.
219
PhysicsMediumMCQJEE Main · 2026
નીચે બે વિધાનો આપેલા છે: એકને વિધાન $A$ તરીકે અને બીજાને કારણ $R$ તરીકે લેબલ કરવામાં આવ્યું છે.
વિધાન $A$: સ્થિત વિદ્યુતશાસ્ત્રમાં,વાહક તેની અંદર કોઈ ચોખ્ખો (net) વિદ્યુતભાર સંગ્રહિત કરતું નથી.
કારણ $R$: કેપેસિટરની અંદર (કોઈ ડાયલેક્ટ્રિક માધ્યમ વગર),જો મુક્ત વિદ્યુતભાર વાહકોને કેપેસિટરની પ્લેટો વચ્ચે મૂકવામાં આવે,તો તેઓ બળ અનુભવે છે અને ડ્રિફ્ટ થાય છે.
નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો:
A
$A$ અને $R$ બંને સાચા છે અને $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.
B
$A$ અને $R$ બંને સાચા છે પરંતુ $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
C
$A$ સાચું છે પરંતુ $R$ ખોટું છે.
D
$A$ ખોટું છે પરંતુ $R$ સાચું છે.

Solution

(B) વિધાન $A$ સાચું છે: ગૌસના નિયમ મુજબ,સ્થિત વિદ્યુત સંતુલનમાં વાહકની અંદર વિદ્યુતક્ષેત્ર શૂન્ય હોય છે,જેનો અર્થ છે કે વાહકની અંદર ચોખ્ખી વિદ્યુતભાર ઘનતા શૂન્ય હોય છે.
કારણ $R$ પણ સાચું છે: જો કોઈ મુક્ત વિદ્યુતભાર વાહકને કેપેસિટરની પ્લેટો વચ્ચે (શૂન્યાવકાશ અથવા હવામાં) મૂકવામાં આવે,તો તે $F = qE$ જેટલું વિદ્યુત બળ અનુભવે છે અને ડ્રિફ્ટ થાય છે.
જોકે,વાહકની અંદર ચોખ્ખો વિદ્યુતભાર ન હોવાનું કારણ સપાટી પર વિદ્યુતભારોનું પુનઃવિતરણ છે જે આંતરિક ક્ષેત્રને નાબૂદ કરે છે,જે કેપેસિટર પ્લેટો વચ્ચેના વિદ્યુતભારોના વર્તનથી સ્વતંત્ર છે. તેથી,$R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
220
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
એક દ્રઢ ડાયપોલ વિદ્યુતક્ષેત્ર $\vec{E}_1 = E_0\hat{i}$ ની હાજરીમાં તેના કેન્દ્રની આસપાસ સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. જો સિસ્ટમમાં બીજું વિદ્યુતક્ષેત્ર $\vec{E}_2 = 2E_0(\hat{j} + \hat{k})$ ઉમેરવામાં આવે,તો દોલનની આવૃત્તિમાં થતો ટકાવારી ફેરફાર (આશરે) કેટલો હશે ($\%$ માં)?
A
$73$
B
$63$
C
$83$
D
$53$

Solution

(A) સમાન વિદ્યુતક્ષેત્ર $\vec{E}$ માં ડાયપોલ માટે દોલનની આવૃત્તિ $\nu = \frac{1}{2\pi}\sqrt{\frac{pE}{I}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $p$ એ ડાયપોલ મોમેન્ટ છે અને $I$ એ જડત્વની આઘૂર્ણ છે.
શરૂઆતમાં,વિદ્યુતક્ષેત્ર $\vec{E}_1 = E_0\hat{i}$ છે,તેથી તેનું મૂલ્ય $E_1 = E_0$ છે.
આવૃત્તિ $\nu_1 = \frac{1}{2\pi}\sqrt{\frac{pE_0}{I}}$ છે.
જ્યારે બીજું ક્ષેત્ર $\vec{E}_2 = 2E_0\hat{j} + 2E_0\hat{k}$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે પરિણામી વિદ્યુતક્ષેત્ર $\vec{E}_{res} = E_0\hat{i} + 2E_0\hat{j} + 2E_0\hat{k}$ થાય છે.
પરિણામી ક્ષેત્રનું મૂલ્ય $E_{res} = \sqrt{E_0^2 + (2E_0)^2 + (2E_0)^2} = \sqrt{E_0^2 + 4E_0^2 + 4E_0^2} = \sqrt{9E_0^2} = 3E_0$ છે.
નવી આવૃત્તિ $\nu_2 = \frac{1}{2\pi}\sqrt{\frac{p(3E_0)}{I}} = \sqrt{3} \nu_1$ છે.
આવૃત્તિમાં ટકાવારી ફેરફાર $\frac{\nu_2 - \nu_1}{\nu_1} \times 100 = (\sqrt{3} - 1) \times 100 \approx (1.732 - 1) \times 100 = 73.2\%$ છે.
આમ,આશરે ટકાવારી ફેરફાર $73\%$ છે.
221
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
બે ટૂંકા વિદ્યુત ડાયપોલ $A$ અને $B$ જેના ડાયપોલ મોમેન્ટ અનુક્રમે $p_1$ અને $p_2$ છે,તેમને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એકબીજાને લંબ અક્ષો પર રાખવામાં આવ્યા છે. બિંદુ $x$ પર પરિણામી વિદ્યુતક્ષેત્ર,બિંદુ $O$ અને $x$ ને જોડતી રેખા સાથે $60^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે. ડાયપોલ મોમેન્ટનો ગુણોત્તર $p_2/p_1$ . . . . . . છે.
Question diagram
A
$\frac{\sqrt{3}}{2}$
B
$2\sqrt{3}$
C
$\frac{1}{\sqrt{3}}$
D
$\sqrt{3}$

Solution

(B) ટૂંકા વિદ્યુત ડાયપોલ માટે,ડાયપોલની અક્ષથી $r$ અંતરે અને $\theta$ ખૂણે આવેલા બિંદુ પર વિદ્યુતક્ષેત્ર $\vec{E} = E_r \hat{r} + E_\theta \hat{\theta}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $E_r = \frac{2kp\cos\theta}{r^3}$ અને $E_\theta = \frac{kp\sin\theta}{r^3}$ છે.
ડાયપોલ $A$ માટે,બિંદુ $x$ તેની અક્ષીય રેખા પર આવેલું છે,તેથી $\theta = 0^{\circ}$ થાય. $A$ ને કારણે વિદ્યુતક્ષેત્ર $E_A = \frac{2kp_1}{r^3}$ એ $Ox$ રેખાની દિશામાં છે.
ડાયપોલ $B$ માટે,બિંદુ $x$ તેની વિષુવવૃત્તીય રેખા પર આવેલું છે,તેથી $\theta = 90^{\circ}$ થાય. $B$ ને કારણે વિદ્યુતક્ષેત્ર $E_B = \frac{kp_2}{r^3}$ એ $Ox$ રેખાને લંબ દિશામાં છે.
પરિણામી વિદ્યુતક્ષેત્ર $Ox$ રેખા સાથે $60^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે. તેથી,$\tan 60^{\circ} = \frac{E_B}{E_A}$ થાય.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $\sqrt{3} = \frac{kp_2/r^3}{2kp_1/r^3} = \frac{p_2}{2p_1}$ મળે છે.
આમ,ગુણોત્તર $\frac{p_2}{p_1} = 2\sqrt{3}$ થાય.
222
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$8 \text{ cm}$ અને $18 \text{ cm}$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે વિદ્યુતભારીત સુવાહક ગોળાઓ $S_1$ અને $S_2$ ને એક તાર દ્વારા એકબીજા સાથે જોડવામાં આવે છે. સંતુલન સ્થપાયા પછી,$S_1$ અને $S_2$ ગોળાઓ પરના વિદ્યુતક્ષેત્રોનો ગુણોત્તર અનુક્રમે $E_{S_1}$ અને $E_{S_2}$ છે. $\frac{E_{S_1}}{E_{S_2}}$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
A
$\frac{3}{2}$
B
$\frac{2}{3}$
C
$\frac{4}{9}$
D
$\frac{9}{4}$

Solution

(D) જ્યારે બે સુવાહકોને તાર દ્વારા જોડવામાં આવે છે,ત્યારે તેમના સ્થિતિમાન સમાન બને છે $(V_1 = V_2)$.
$R$ ત્રિજ્યા અને $q$ વિદ્યુતભાર ધરાવતા સુવાહક ગોળા માટે,સ્થિતિમાન $V = \frac{kq}{R}$ છે.
સ્થિતિમાન સમાન હોવાથી,$\frac{kq_1}{R_1} = \frac{kq_2}{R_2}$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{q_1}{q_2} = \frac{R_1}{R_2}$.
ગોળાની સપાટી પરનું વિદ્યુતક્ષેત્ર $E = \frac{kq}{R^2}$ છે.
તેથી,વિદ્યુતક્ષેત્રોનો ગુણોત્તર $\frac{E_1}{E_2} = \frac{kq_1/R_1^2}{kq_2/R_2^2} = \frac{q_1}{q_2} \cdot \frac{R_2^2}{R_1^2}$ થાય.
$\frac{q_1}{q_2} = \frac{R_1}{R_2}$ ને સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $\frac{E_1}{E_2} = \frac{R_1}{R_2} \cdot \frac{R_2^2}{R_1^2} = \frac{R_2}{R_1}$ મળે છે.
અહીં $R_1 = 8 \text{ cm}$ અને $R_2 = 18 \text{ cm}$ હોવાથી,ગુણોત્તર $\frac{E_1}{E_2} = \frac{18}{8} = \frac{9}{4}$ થાય.
223
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$100 \text{ pF}$ કેપેસીટન્સ ધરાવતા એક ગોળાને $100 \text{ V}$ ના સ્થિતિમાન સુધી ચાર્જ કરવામાં આવે છે. બીજો સમાન અનચાર્જ્ડ ધાતુનો ગોળો ચાર્જ્ડ ગોળાના સંપર્કમાં લાવવામાં આવે છે,ત્યારે જ્યારે તેઓ એકબીજાને સ્પર્શે છે ત્યારે આ ગોળાઓ પર સંગ્રહિત કુલ ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $\alpha \times 10^{-7} \text{ J}$ છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે. (ગોળાઓનું સંયુક્ત કેપેસીટન્સ $200 \text{ pF}$ છે)
A
$5$
B
$\frac{5}{2}$
C
$\frac{7}{2}$
D
$\frac{9}{2}$

Solution

(B) પ્રારંભિક ઉર્જા $U_i = \frac{1}{2} C V^2 = \frac{1}{2} \times 100 \times 10^{-12} \times (100)^2 = 0.5 \times 10^{-6} \text{ J}$.
સંપર્ક પછી,ગોળાઓ સમાન હોવાથી $(C_1 = C_2 = 100 \text{ pF})$ વિદ્યુતભાર સમાન રીતે વહેંચાય છે.
સામાન્ય સ્થિતિમાન $V' = \frac{C_1 V + C_2(0)}{C_1 + C_2} = \frac{V}{2} = 50 \text{ V}$.
કુલ કેપેસીટન્સ $C_{eq} = C_1 + C_2 = 200 \text{ pF}$.
અંતિમ ઉર્જા $U_f = \frac{1}{2} C_{eq} (V')^2 = \frac{1}{2} \times 200 \times 10^{-12} \times (50)^2 = 0.25 \times 10^{-6} \text{ J}$.
ઉર્જાનો વ્યય $\Delta U = U_i - U_f = 0.5 \times 10^{-6} - 0.25 \times 10^{-6} = 0.25 \times 10^{-6} \text{ J} = 2.5 \times 10^{-7} \text{ J}$.
$\alpha \times 10^{-7} \text{ J}$ સાથે સરખાવતા,આપણને $\alpha = 2.5 = \frac{5}{2}$ મળે છે.
224
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ કેપેસિટર $(20 \mu\text{F})$,અવરોધ $(100 \Omega)$ અને બે સમાન ડાયોડ ધરાવતા પરિપથને ધ્યાનમાં લો. ફોરવર્ડ બાયસ સ્થિતિમાં દરેક ડાયોડનો અવરોધ $10 \Omega$ છે. પરિપથનો ટાઈમ કોન્સ્ટન્ટ $\alpha \times 10^{-3} \text{ s}$ છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
Question diagram
A
$2.2$
B
$2$
C
$2.1$
D
$2.4$

Solution

(C) $RC$ પરિપથનો ટાઈમ કોન્સ્ટન્ટ $\tau = R_{eq}C$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ પરિપથમાં,$R = 100 \Omega$ નો અવરોધ બે સમાન ડાયોડના સમાંતર જોડાણ સાથે શ્રેણીમાં છે.
ફોરવર્ડ બાયસ સ્થિતિમાં દરેક ડાયોડનો અવરોધ $10 \Omega$ છે.
સમાંતર જોડાણમાં રહેલા બે ડાયોડનો સમતુલ્ય અવરોધ $R_d = \frac{10 \times 10}{10 + 10} = 5 \Omega$ થાય.
પરિપથનો કુલ અવરોધ $R_{total} = R + R_d = 100 \Omega + 5 \Omega = 105 \Omega$ છે.
કેપેસિટન્સ $C = 20 \mu\text{F} = 20 \times 10^{-6} \text{ F}$ છે.
આમ,ટાઈમ કોન્સ્ટન્ટ $\tau = R_{total} \times C = 105 \Omega \times 20 \times 10^{-6} \text{ F} = 2100 \times 10^{-6} \text{ s} = 2.1 \times 10^{-3} \text{ s}$ થાય.
આને $\alpha \times 10^{-3} \text{ s}$ સાથે સરખાવતા,આપણને $\alpha = 2.1$ મળે છે.
225
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
નીચે આપેલી આકૃતિ જુઓ,ટર્મિનલ $A$ અને $B$ વચ્ચેનો પ્રવાહ . . . . . . $A$ છે.
Question diagram
A
$1.25$
B
$2.5$
C
$5$
D
$10$

Solution

(C) આ સર્કિટ ટર્મિનલ $A$ અને $B$ વચ્ચે જોડાયેલી ચાર સમાંતર શાખાઓની બનેલી છે.
$1$. ઉપરની ત્રણ શાખાઓ સમાન છે. દરેક શાખામાં શ્રેણીમાં ત્રણ $5\text{ V}$ ની બેટરી (કુલ $EMF$ = $5 + 5 + 5 = 15\text{ V}$) અને શ્રેણીમાં ત્રણ $3\text{ }\Omega$ ના અવરોધ (કુલ અવરોધ = $3 + 3 + 3 = 9\text{ }\Omega$) છે.
$2$. આ ત્રણ શાખાઓમાંથી દરેકનો પ્રવાહ $I_1 = V/R = 15\text{ V} / 9\text{ }\Omega = 5/3\text{ A}$ છે.
$3$. નીચેની શાખામાં માત્ર શ્રેણીમાં ત્રણ $3\text{ }\Omega$ ના અવરોધ (કુલ અવરોધ = $9\text{ }\Omega$) છે અને કોઈ બેટરી નથી. સમાંતર જોડાણને કારણે આ શાખામાં વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત અન્ય શાખાઓ જેટલો જ એટલે કે $15\text{ V}$ છે.
$4$. નીચેની શાખામાં પ્રવાહ $I_2 = V/R = 15\text{ V} / 9\text{ }\Omega = 5/3\text{ A}$ છે.
$5$. ટર્મિનલ $A$ અને $B$ વચ્ચે વહેતો કુલ પ્રવાહ એ ચારેય શાખાઓના પ્રવાહનો સરવાળો છે: $I_{total} = I_1 + I_1 + I_1 + I_2 = 4 \times (5/3) = 20/3 \approx 6.67\text{ A}$.
મિલમેનના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા: $V_{AB} = \frac{\sum (E/R)}{\sum (1/R)} = \frac{(15/9 + 15/9 + 15/9 + 0/9)}{(1/9 + 1/9 + 1/9 + 1/9)} = \frac{45/9}{4/9} = 11.25\text{ V}$.
કુલ પ્રવાહ $I = V_{AB} / R_{eq}$,જ્યાં $R_{eq} = 9/4 = 2.25\text{ }\Omega$. તેથી,$I = 11.25 / 2.25 = 5\text{ A}$.
226
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$x\text{ }\Omega$ આંતરિક અવરોધ ધરાવતું વોલ્ટમીટર $20\text{ V}$ સુધી માપી શકે છે. તેની માપન મર્યાદા વધારીને $30\text{ V}$ કરવા માટે,જરૂરી ફેરફાર શું છે?
A
વોલ્ટમીટર સાથે શ્રેણીમાં $\frac{x}{2}\text{ }\Omega$ નો અવરોધ જોડવો.
B
વોલ્ટમીટર સાથે સમાંતરમાં $\frac{x}{2}\text{ }\Omega$ નો અવરોધ જોડવો.
C
વોલ્ટમીટર સાથે શ્રેણીમાં $x\text{ }\Omega$ નો અવરોધ જોડવો.
D
વોલ્ટમીટર સાથે સમાંતરમાં $2x\text{ }\Omega$ નો અવરોધ જોડવો.

Solution

(A) વોલ્ટમીટરની રેન્જ $V$ થી $V'$ સુધી વધારવા માટે,વોલ્ટમીટર સાથે શ્રેણીમાં એક ઉચ્ચ અવરોધ $R$ જોડવો પડે છે.
જરૂરી શ્રેણી અવરોધ માટેનું સૂત્ર $R = R_v (\frac{V'}{V} - 1)$ છે,જ્યાં $R_v$ એ વોલ્ટમીટરનો આંતરિક અવરોધ છે.
આપેલ છે: $R_v = x\text{ }\Omega$,$V = 20\text{ V}$,અને $V' = 30\text{ V}$.
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$R = x (\frac{30}{20} - 1)$
$R = x (1.5 - 1)$
$R = 0.5x = \frac{x}{2}\text{ }\Omega$.
તેથી,વોલ્ટમીટર સાથે શ્રેણીમાં $\frac{x}{2}\text{ }\Omega$ નો અવરોધ જોડવો જોઈએ.
227
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$1 \text{ mm}$ બાજુવાળો એક નાનો ઘન $10 \text{ cm}$ ત્રિજ્યા ધરાવતા અને $2 \text{ A}$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહેતા વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર મૂકવામાં આવ્યો છે. ઘનની અંદર સંગ્રહિત ચુંબકીય ઉર્જા $\alpha \times 10^{-14} \text{ J}$ છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે. ($\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7} \text{ Tm/A}$,$\pi = 3.14$)
A
$6.28$
B
$6.28 \times 10^{-6}$
C
$628$
D
$6.28 \times 10^{-4}$

Solution

(A) વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{2R}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $B = \frac{4\pi \times 10^{-7} \times 2}{2 \times 0.1} = 4\pi \times 10^{-6} \text{ T}$.
ચુંબકીય ઉર્જા ઘનતા $u = \frac{B^2}{2\mu_0}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$u = \frac{(4\pi \times 10^{-6})^2}{2 \times 4\pi \times 10^{-7}} = \frac{16\pi^2 \times 10^{-12}}{8\pi \times 10^{-7}} = 2\pi \times 10^{-5} \text{ J/m}^3$.
ઘનનું કદ $V = (1 \text{ mm})^3 = (10^{-3} \text{ m})^3 = 10^{-9} \text{ m}^3$.
સંગ્રહિત ચુંબકીય ઉર્જા $U = u \times V$.
$U = (2\pi \times 10^{-5}) \times 10^{-9} = 2\pi \times 10^{-14} \text{ J}$.
$\pi = 3.14$ લેતા,$U = 2 \times 3.14 \times 10^{-14} = 6.28 \times 10^{-14} \text{ J}$.
આને $\alpha \times 10^{-14} \text{ J}$ સાથે સરખાવતા,આપણને $\alpha = 6.28$ મળે છે.
228
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$30\text{ cm}$ લાંબા સોલેનોઇડમાં પ્રતિ સેમી $10$ આંટા છે અને ક્ષેત્રફળ $5\text{ cm}^2$ છે. સોલેનોઇડ કોઈલમાંથી વહેતો પ્રવાહ $3.14\text{ s}$ માં $2\text{ A}$ થી બદલાઈને $4\text{ A}$ થાય છે. કોઈલમાં ઉદ્ભવતું e.m.f. $\alpha \times 10^{-5}\text{ V}$ છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
A
$60$
B
$12$
C
$120$
D
$34$

Solution

(C) સોલેનોઇડનું આત્મ-પ્રેરકત્વ $L = \mu_0 n^2 A l$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ એકમ લંબાઈ દીઠ આંટાની સંખ્યા છે,$A$ એ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ છે અને $l$ એ સોલેનોઇડની લંબાઈ છે.
આપેલ છે: $n = 10\text{ આંટા/સેમી} = 1000\text{ આંટા/મીટર}$,$A = 5\text{ cm}^2 = 5 \times 10^{-4}\text{ m}^2$,$l = 30\text{ cm} = 0.3\text{ m}$.
$L = (4\pi \times 10^{-7}) \times (1000)^2 \times (5 \times 10^{-4}) \times 0.3 = 0.6\pi \times 10^{-3}\text{ H}$.
પ્રેરિત e.m.f. $\epsilon = L \frac{di}{dt}$ દ્વારા મળે છે.
અહીં,$\frac{di}{dt} = \frac{4\text{ A} - 2\text{ A}}{3.14\text{ s}} = \frac{2}{3.14} \text{ A/s}$.
$\epsilon = (0.6\pi \times 10^{-3}) \times \frac{2}{3.14}$.
$\pi \approx 3.14$ લેતા,$\epsilon = 0.6 \times 3.14 \times 10^{-3} \times \frac{2}{3.14} = 1.2 \times 10^{-3} \text{ V}$.
$\epsilon = 120 \times 10^{-5} \text{ V}$.
આને $\alpha \times 10^{-5} \text{ V}$ સાથે સરખાવતા,$\alpha = 120$ મળે છે.
229
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$2 \text{ cm}$ બાજુવાળો એક ચોરસ લૂપ $B = 0.4 \sin(300t) \text{ T}$ મૂલ્ય ધરાવતા સમય સાથે બદલાતા ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં મૂકવામાં આવે છે. લૂપના સમતલનો લંબ ચુંબકીય ક્ષેત્ર સાથે $60^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે. લૂપમાં ઉત્પન્ન થતું મહત્તમ પ્રેરિત emf . . . . . . $\text{mV}$ છે.
A
$12$
B
$18$
C
$21$
D
$24$

Solution

(D) લૂપમાંથી પસાર થતું ચુંબકીય ફ્લક્સ $\Phi = B A \cos \theta$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$A = (2 \text{ cm})^2 = (0.02 \text{ m})^2 = 4 \times 10^{-4} \text{ m}^2$ અને $\theta = 60^{\circ}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\Phi = (0.4 \sin(300t)) \times (4 \times 10^{-4}) \times \cos(60^{\circ})$.
$\cos(60^{\circ}) = 0.5$ હોવાથી,$\Phi = 0.4 \times 4 \times 10^{-4} \times 0.5 \times \sin(300t) = 0.8 \times 10^{-4} \sin(300t) \text{ Wb}$ મળે છે.
પ્રેરિત emf $\epsilon$ ફેરાડેના નિયમ મુજબ $\epsilon = -\frac{d\Phi}{dt}$ છે.
$\epsilon = -\frac{d}{dt} [0.8 \times 10^{-4} \sin(300t)] = -0.8 \times 10^{-4} \times 300 \times \cos(300t) = -0.024 \cos(300t) \text{ V}$.
મહત્તમ પ્રેરિત emf એ આ સમીકરણનો કંપવિસ્તાર છે,જે $\epsilon_{max} = 0.024 \text{ V}$ છે.
મિલીવોલ્ટમાં રૂપાંતર કરતા: $0.024 \text{ V} = 24 \text{ mV}$.
230
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$10 \text{ mH}$ ઇન્ડક્ટન્સ અને $100 \ \Omega$ અવરોધ ધરાવતા એક ઇન્ડક્ટરને નીચેની આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ સ્વીચ દ્વારા $1.0 \text{ V}$ ના $E$.$M$.$F$. ધરાવતી બેટરી સાથે જોડવામાં આવે છે. સ્વીચ બંધ કર્યા પછી,જ્યારે તેમાંથી પસાર થતો પ્રવાહ $2 \text{ mA}$ અને $4 \text{ mA}$ હોય ત્યારે ઇન્ડક્ટરના બે છેડા વચ્ચેના તાત્કાલિક વોલ્ટેજનો ગુણોત્તર . . . . . . છે.
Question diagram
A
$4$/$3$
B
$3$/$4$
C
$5$/$3$
D
$3$/$5$

Solution

(A) $LR$ સર્કિટમાં ઇન્ડક્ટરના બે છેડા વચ્ચેનો વોલ્ટેજ $V_L = \varepsilon - iR$ સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\varepsilon$ એ બેટરીનું $E$.$M$.$F$. છે,$i$ એ તાત્કાલિક પ્રવાહ છે,અને $R$ એ ઇન્ડક્ટરનો અવરોધ છે.
આપેલ છે: $\varepsilon = 1.0 \text{ V}$,$R = 100 \ \Omega$.
પ્રવાહ $i_1 = 2 \text{ mA} = 2 \times 10^{-3} \text{ A}$ માટે,ઇન્ડક્ટરના બે છેડા વચ્ચેનો વોલ્ટેજ:
$V_{L1} = 1.0 - (2 \times 10^{-3} \times 100) = 1.0 - 0.2 = 0.8 \text{ V}$.
પ્રવાહ $i_2 = 4 \text{ mA} = 4 \times 10^{-3} \text{ A}$ માટે,ઇન્ડક્ટરના બે છેડા વચ્ચેનો વોલ્ટેજ:
$V_{L2} = 1.0 - (4 \times 10^{-3} \times 100) = 1.0 - 0.4 = 0.6 \text{ V}$.
તાત્કાલિક વોલ્ટેજનો ગુણોત્તર:
$\frac{V_{L1}}{V_{L2}} = \frac{0.8}{0.6} = \frac{4}{3}$.
231
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$L$ લંબાઈનો એક ધાતુનો સળિયો ઉગમબિંદુ પર એક છેડાની આસપાસ સમાન કોણીય વેગ $\omega$ થી ફરે છે. ચુંબકીય ક્ષેત્ર ત્રિજ્યાવર્તી રીતે $B(r) = B_0 e^{-\lambda r}$ મુજબ ઘટે છે; જ્યાં $\lambda$ એ ધન અચળાંક છે. પ્રેરિત emf (સળિયામાં રહેલા ઇલેક્ટ્રોન પરના કેન્દ્રગામી બળને અવગણતા) કેટલું હશે?
A
$B_0 \omega [\frac{1}{\lambda^2} - e^{-\lambda L} (\frac{1}{\lambda^2} + \frac{L}{\lambda})]$
B
$B_0 \omega [\frac{1}{\lambda^2} + e^{-\lambda L} (\frac{1}{\lambda^2} + \frac{L}{\lambda})]$
C
$B_0 \omega [\frac{4}{\lambda^2} - e^{-2\lambda L} (\frac{1}{\lambda^2} + \frac{2L}{\lambda})]$
D
$B_0 \omega [\frac{3}{\lambda^2} - e^{-3\lambda L} (\frac{3}{\lambda^2} + \frac{L}{\lambda})]$

Solution

(A) $r$ અંતરે રહેલા નાના ઘટક $dr$ માં પ્રેરિત ગતિકીય emf $d\varepsilon = (v) B(r) dr$ છે,જ્યાં $v = \omega r$ છે.
આમ,$d\varepsilon = (\omega r) (B_0 e^{-\lambda r}) dr$ થાય.
$r=0$ થી $L$ સુધી સંકલન કરતા: $\varepsilon = \int_0^L \omega B_0 r e^{-\lambda r} dr$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા $\int r e^{-\lambda r} dr = -\frac{r}{\lambda} e^{-\lambda r} - \frac{1}{\lambda^2} e^{-\lambda r}$ મળે.
$0$ થી $L$ ની સીમાઓ મૂકતા: $\varepsilon = \omega B_0 [(-\frac{L}{\lambda} e^{-\lambda L} - \frac{1}{\lambda^2} e^{-\lambda L}) - (0 - \frac{1}{\lambda^2})]$.
પદને સાદું રૂપ આપતા: $\varepsilon = B_0 \omega [\frac{1}{\lambda^2} - e^{-\lambda L} (\frac{1}{\lambda^2} + \frac{L}{\lambda})]$ મળે છે.
232
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા એક વર્તુળાકાર પ્રવાહ લૂપને $L$ બાજુની લંબાઈ ધરાવતા ચોરસ લૂપની અંદર $(L >> R)$ એવી રીતે મૂકવામાં આવે છે કે જેથી તેઓ એક જ સમતલમાં હોય અને તેમના કેન્દ્રો એકબીજા પર સંપાત થાય. મુક્ત અવકાશની પરમિયેબિલિટી $\mu_0$ છે. વર્તુળાકાર લૂપ અને ચોરસ લૂપ વચ્ચેનું મ્યુચ્યુઅલ ઇન્ડક્ટન્સ (પરસ્પર પ્રેરકત્વ) . . . . . . છે.
A
$2\sqrt{2} \frac{\mu_0 L^2}{R}$
B
$\sqrt{2} \frac{\mu_0 L^2}{R}$
C
$\sqrt{2} \frac{\mu_0 R^2}{L}$
D
$2\sqrt{2} \frac{\mu_0 R^2}{L}$

Solution

(D) ચોરસ લૂપ દ્વારા તેના કેન્દ્ર પર ઉત્પન્ન થતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{\pi} \frac{4 \sin(45^\circ)}{L} = \frac{2\sqrt{2}\mu_0 I}{\pi L}$ છે.
વર્તુળાકાર લૂપ ખૂબ નાનું હોવાથી $(L >> R)$,આપણે ધારી શકીએ કે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ વર્તુળાકાર લૂપના ક્ષેત્રફળ પર સમાન છે.
$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર લૂપ સાથે સંકળાયેલ ચુંબકીય ફ્લક્સ $\phi = B \times A = B \times (\pi R^2)$ છે.
$B$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $\phi = \left( \frac{2\sqrt{2}\mu_0 I}{\pi L} \right) \times (\pi R^2) = \frac{2\sqrt{2}\mu_0 I R^2}{L}$ મળે છે.
મ્યુચ્યુઅલ ઇન્ડક્ટન્સ $M$ ને $M = \phi / I$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
તેથી,$M = \frac{2\sqrt{2}\mu_0 R^2}{L}$ થાય.
233
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
જ્યારે $\frac{7}{17.13} \text{ kg}$ $^7_3\text{Li}$ નું પ્રોટોન બોમ્બાર્ડમેન્ટ દ્વારા $^4_2\text{He}$ માં રૂપાંતર થાય ત્યારે મુક્ત થતી ઉર્જા $\alpha \times 10^{32} \text{ eV}$ છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે? (નજીકનો પૂર્ણાંક) ($^7_3\text{Li}$ નું દળ $= 7.0183 \text{ u}$,$^4_2\text{He}$ નું દળ $= 4.004 \text{ u}$,પ્રોટોનનું દળ $= 1.008 \text{ u}$,$1 \text{ u} = 931 \text{ MeV/c}^2$ અને એવોગેડ્રો આંક $N_A = 6.0 \times 10^{23} \text{ mol}^{-1}$)
A
$5$
B
$6$
C
$8$
D
$10$

Solution

(B) ન્યુક્લિયર પ્રક્રિયા: $^7_3\text{Li} + ^1_1\text{H} \rightarrow 2(^4_2\text{He})$.
પ્રક્રિયકોનું દળ $= 7.0183 \text{ u} + 1.008 \text{ u} = 8.0263 \text{ u}$.
નિપજોનું દળ $= 2 \times 4.004 \text{ u} = 8.008 \text{ u}$.
દળ ક્ષતિ $\Delta m = 8.0263 \text{ u} - 8.008 \text{ u} = 0.0183 \text{ u}$.
પ્રત્યેક પ્રક્રિયા દીઠ મુક્ત થતી ઉર્જા $= 0.0183 \times 931 \text{ MeV} = 17.0373 \text{ MeV} = 1.70373 \times 10^7 \text{ eV}$.
$^7_3\text{Li}$ ના $\frac{7}{17.13} \text{ kg}$ (એટલે કે $\frac{7000}{17.13} \text{ g}$) માં મોલની સંખ્યા (મોલર દળ $\approx 7 \text{ g/mol}$): $n = \frac{7000 / 17.13}{7} = \frac{1000}{17.13} \approx 58.377 \text{ mol}$.
પરમાણુઓની કુલ સંખ્યા $N = n \times N_A = 58.377 \times 6.0 \times 10^{23} \approx 3.5026 \times 10^{25}$.
કુલ મુક્ત થતી ઉર્જા $= N \times (1.70373 \times 10^7 \text{ eV}) \approx 3.5026 \times 10^{25} \times 1.70373 \times 10^7 \text{ eV} \approx 5.967 \times 10^{32} \text{ eV}$.
$\alpha \times 10^{32} \text{ eV}$ સાથે સરખાવતા,આપણને $\alpha \approx 5.967$ મળે છે. નજીકનો પૂર્ણાંક $6$ છે.
234
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
બોહરના મોડેલનો ઉપયોગ કરીને,હાઇડ્રોજન પરમાણુની $2^{nd}$ અને $4^{th}$ કક્ષામાં ઇલેક્ટ્રોનની ગતિને કારણે ઉત્પન્ન થતા ચુંબકીય ક્ષેત્રોનો ગુણોત્તર ગણો। ($32$ : $1$ માં)
A
$8$
B
$16$
C
$32$
D
$64$

Solution

(C) વર્તુળાકાર માર્ગમાં ગતિ કરતા ઇલેક્ટ્રોનને કારણે કક્ષાના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{2r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રવાહ $I = \frac{ev}{2\pi r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $e$ એ ઇલેક્ટ્રોનનો વીજભાર છે,$v$ એ વેગ છે અને $r$ એ ત્રિજ્યા છે.
બોહરના મોડેલ મુજબ,$v \propto \frac{1}{n}$ અને $r \propto n^2$ છે.
આ કિંમતોને પ્રવાહના સમીકરણમાં મૂકતા: $I \propto \frac{1/n}{n^2} = \frac{1}{n^3}$.
હવે,$I$ અને $r$ ની કિંમતોને $B$ ના સમીકરણમાં મૂકતા: $B \propto \frac{I}{r} \propto \frac{1/n^3}{n^2} = \frac{1}{n^5}$.
તેથી,$2^{nd}$ અને $4^{th}$ કક્ષા માટે ચુંબકીય ક્ષેત્રોનો ગુણોત્તર $\frac{B_2}{B_4} = \left( \frac{4}{2} \right)^5 = 2^5 = 32$ થાય.
આમ,ગુણોત્તર $32:1$ છે.
235
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$V_1$ વોલ્ટના સ્થિતિમાનના તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત ઇલેક્ટ્રોન માટે ડી બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ $\lambda_1$ છે. જ્યારે સ્થિતિમાનનો તફાવત બદલીને $V_2$ વોલ્ટ કરવામાં આવે છે,ત્યારે સંબંધિત ડી બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇમાં $50\%$ નો વધારો થાય છે. જો $(V_1/V_2) = (9/\alpha)$ હોય,તો $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
A
$4$
B
$9$
C
$16$
D
$25$

Solution

(A) $V$ સ્થિતિમાનના તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત ઇલેક્ટ્રોનની ડી બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ $\lambda$ નીચે મુજબ આપવામાં આવે છે: $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2meV}}$.
આનો અર્થ એ છે કે $\lambda \propto \frac{1}{\sqrt{V}}$.
ધારો કે $V_1$ સ્થિતિમાન પર તરંગલંબાઇ $\lambda_1$ છે,તેથી $\lambda_1 = \frac{k}{\sqrt{V_1}}$,જ્યાં $k$ અચળાંક છે.
જ્યારે સ્થિતિમાન બદલીને $V_2$ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તરંગલંબાઇમાં $50\%$ નો વધારો થાય છે,તેથી $\lambda_2 = \lambda_1 + 0.5\lambda_1 = 1.5\lambda_1$.
આમ,$\lambda_2 = \frac{k}{\sqrt{V_2}}$.
ગુણોત્તર લેતા: $\frac{\lambda_2}{\lambda_1} = \frac{\sqrt{V_1}}{\sqrt{V_2}} = 1.5$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $\frac{V_1}{V_2} = (1.5)^2 = 2.25$.
આપણે $2.25$ ને $\frac{225}{100} = \frac{9}{4}$ તરીકે લખી શકીએ છીએ.
આપેલ છે કે $(V_1/V_2) = (9/\alpha)$,બંને સમીકરણોની સરખામણી કરતા $\alpha = 4$ મળે છે.
236
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
એક સ્લિટ વિવર્તન ભાતમાં,વપરાયેલ પ્રકાશની તરંગલંબાઇ $628 \text{ nm}$ છે અને સ્લિટની પહોળાઈ $0.2 \text{ mm}$ છે. મધ્યસ્થ અધિક્તમની કોણીય પહોળાઈ $\alpha \times 10^{-2} \text{ ડિગ્રી}$ છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે. ($\pi = 3.14$ લો)
A
$18$
B
$36$
C
$40$
D
$72$

Solution

(B) એક સ્લિટ વિવર્તન ભાતમાં મધ્યસ્થ અધિક્તમની કોણીય પહોળાઈનું સૂત્ર $\theta = \frac{2\lambda}{a}$ છે.
આપેલ છે: $\lambda = 628 \text{ nm} = 628 \times 10^{-9} \text{ m}$,$a = 0.2 \text{ mm} = 0.2 \times 10^{-3} \text{ m}$.
કિંમતો મૂકતા: $\theta = \frac{2 \times 628 \times 10^{-9}}{0.2 \times 10^{-3}} = \frac{1256 \times 10^{-9}}{0.2 \times 10^{-3}} = 6280 \times 10^{-6} = 6.28 \times 10^{-3} \text{ રેડિયન}$.
રેડિયનને ડિગ્રીમાં ફેરવવા માટે,આપણે $\frac{180}{\pi}$ વડે ગુણાકાર કરીએ છીએ:
$\theta^{\circ} = 6.28 \times 10^{-3} \times \frac{180}{3.14}$.
કારણ કે $\frac{6.28}{3.14} = 2$,તેથી $\theta^{\circ} = 2 \times 10^{-3} \times 180 = 360 \times 10^{-3} = 0.36^{\circ}$.
આને $\alpha \times 10^{-2}$ તરીકે દર્શાવતા,આપણને $0.36 = 36 \times 10^{-2}$ મળે છે.
તેથી,$\alpha$ નું મૂલ્ય $36$ છે.
237
PhysicsMediumMCQJEE Main · 2026
યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં,પડદા પરના કોઈ બિંદુએ તીવ્રતા એ વ્યતિકરણ ભાતની મહત્તમ તીવ્રતા કરતાં $\frac{3}{4}$ ગણી જોવા મળે છે. આ બિંદુએ વ્યતિકરણ પામતા તરંગો વચ્ચેનો પથ તફાવત $\frac{\lambda}{x}$ છે,જ્યાં $\lambda$ એ આપાત પ્રકાશની તરંગલંબાઈ છે. $x$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
A
$3$
B
$4$
C
$6$
D
$8$

Solution

(C) વ્યતિકરણ ભાતમાં કોઈપણ બિંદુએ તીવ્રતા $I = I_{max} \cos^2(\frac{\phi}{2})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\phi$ એ કળા તફાવત છે.
આપેલ છે કે $I = \frac{3}{4} I_{max}$,તેથી $\frac{3}{4} I_{max} = I_{max} \cos^2(\frac{\phi}{2})$.
આ સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા $\cos^2(\frac{\phi}{2}) = \frac{3}{4}$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $\cos(\frac{\phi}{2}) = \frac{\sqrt{3}}{2}$.
તેથી,$\frac{\phi}{2} = \frac{\pi}{6}$,જે કળા તફાવત $\phi = \frac{\pi}{3}$ આપે છે.
પથ તફાવત $\Delta x$ અને કળા તફાવત $\phi$ વચ્ચેનો સંબંધ $\Delta x = \frac{\lambda}{2\pi} \phi$ છે.
$\phi = \frac{\pi}{3}$ મૂકતા,આપણને $\Delta x = \frac{\lambda}{2\pi} \cdot \frac{\pi}{3} = \frac{\lambda}{6}$ મળે છે.
આને $\frac{\lambda}{x}$ સાથે સરખાવતા,આપણને $x = 6$ મળે છે.
238
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$10$ cm કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતો અંતર્ગોળ અરીસો જ્યારે વસ્તુને બે અલગ-અલગ સ્થાનો પર મૂકવામાં આવે ત્યારે વસ્તુ કરતાં બમણા કદનું પ્રતિબિંબ રચે છે. વસ્તુના આ બે સ્થાનો વચ્ચેનું અંતર . . . . . . cm છે.
A
$5$
B
$10$
C
$15$
D
$20$

Solution

(B) અંતર્ગોળ અરીસા માટે,મોટવણી $m = \pm 2$ હોઈ શકે છે કારણ કે પ્રતિબિંબ વાસ્તવિક (ઊલટું) અથવા આભાસી (ચત્તું) હોઈ શકે છે.
કેન્દ્રલંબાઈ $f = -10$ cm.
$1$) વાસ્તવિક પ્રતિબિંબ માટે,$m = -2$:
$m = \frac{f}{f-u}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$-2 = \frac{-10}{-10-u} \Rightarrow -2 = \frac{10}{10+u} \Rightarrow -20 - 2u = 10 \Rightarrow 2u = -30 \Rightarrow u_1 = -15$ cm.
$2$) આભાસી પ્રતિબિંબ માટે,$m = +2$:
$m = \frac{f}{f-u}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$2 = \frac{-10}{-10-u} \Rightarrow 2 = \frac{10}{10+u} \Rightarrow 20 + 2u = 10 \Rightarrow 2u = -10 \Rightarrow u_2 = -5$ cm.
બંને સ્થાનો વચ્ચેનું અંતર $|u_1 - u_2| = |-15 - (-5)| = |-10| = 10$ cm થાય.
239
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
દ્વિ-સ્લિટ પ્રયોગમાં,જ્યારે એક સ્લિટને $1.56$ વક્રીભવનાંક ધરાવતી પારદર્શક માઈકાની શીટ વડે ઢાંકવામાં આવે છે,ત્યારે મધ્યસ્થ શલાકા $7$મી પ્રકાશિત શલાકાના સ્થાને સ્થાનાંતરિત થાય છે,જે બંને સ્લિટ ખુલ્લી હોય ત્યારે મળે છે. જો પ્રકાશના સ્ત્રોતની તરંગલંબાઈ $450 \text{ nm}$ હોય,તો માઈકા શીટની જાડાઈ $\alpha \times 10^{-9} \text{ m}$ છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
A
$5625$
B
$6250$
C
$7500$
D
$8250$

Solution

(A) માઈકા શીટ દાખલ કરવાને કારણે મધ્યસ્થ શલાકામાં થતું સ્થાનાંતર $\Delta y = \frac{(\mu - 1)tD}{d}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે આ સ્થાનાંતર $7$મી પ્રકાશિત શલાકાના સ્થાન જેટલું છે,તેથી $\Delta y = 7 \times \frac{\lambda D}{d}$.
બંને સમીકરણોને સરખાવતા: $\frac{(\mu - 1)tD}{d} = \frac{7\lambda D}{d}$.
આથી $(\mu - 1)t = 7\lambda$ મળે છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $(1.56 - 1)t = 7 \times 450 \times 10^{-9} \text{ m}$.
$0.56t = 3150 \times 10^{-9} \text{ m}$.
$t = \frac{3150}{0.56} \times 10^{-9} \text{ m} = 5625 \times 10^{-9} \text{ m}$.
આને $\alpha \times 10^{-9} \text{ m}$ સાથે સરખાવતા,આપણને $\alpha = 5625$ મળે છે.
240
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$I_0$ તીવ્રતા ધરાવતો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ એક પોલરાઈઝરમાંથી,ત્યારબાદ એક ચોક્કસ પ્રકાશીય સક્રિય દ્રાવણમાંથી અને અંતે એક એનાલાઈઝરમાંથી પસાર થાય છે. જો એનાલાઈઝર અને પોલરાઈઝર વચ્ચેનો ખૂણો $0^{\circ}$ હોય અને એનાલાઈઝરમાંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $\frac{3}{8} I_0$ હોય,તો દ્રાવણ દ્વારા પ્રકાશનું પરિભ્રમણ કોણ એનાલાઈઝરની સાપેક્ષમાં . . . . . . ડિગ્રી છે.
A
$30$
B
$45$
C
$60$
D
$90$

Solution

(A) પોલરાઈઝરમાંથી પસાર થયા પછી અધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_p = \frac{I_0}{2}$ થાય છે.
ધારો કે પ્રકાશીય સક્રિય દ્રાવણ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો પરિભ્રમણ કોણ $\theta$ છે.
એનાલાઈઝર પર આપાત થતો પ્રકાશ એનાલાઈઝરની ટ્રાન્સમિશન ધરીની સાપેક્ષમાં $\theta$ ખૂણે ધ્રુવીભૂત થયેલ છે (કારણ કે પોલરાઈઝર અને એનાલાઈઝર શરૂઆતમાં એકબીજાની સાપેક્ષમાં $0^{\circ}$ પર છે).
મેલસના નિયમ મુજબ,એનાલાઈઝરમાંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I = I_p \cos^2(\theta) = \frac{I_0}{2} \cos^2(\theta)$ છે.
આપેલ છે કે $I = \frac{3}{8} I_0$,તેથી $\frac{I_0}{2} \cos^2(\theta) = \frac{3}{8} I_0$.
આનું સાદું રૂપ આપતા,$\cos^2(\theta) = \frac{3}{4}$,જે $\cos(\theta) = \frac{\sqrt{3}}{2}$ આપે છે.
તેથી,$\theta = 30^{\circ}$.
241
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
એક દૂરના તારાનું અવલોકન $a$ વ્યાસ ધરાવતા ઓબ્જેક્ટિવ લેન્સવાળા ટેલિસ્કોપ દ્વારા $3.0 \times 10^{-7}$ રેડિયનના કોણીય રિઝોલ્યુશન પર કરવાનું છે. જો તારામાંથી આવતા પ્રકાશની તરંગલંબાઇ $500$ nm હોય,તો ટેલિસ્કોપના ઓબ્જેક્ટિવ લેન્સનો લઘુત્તમ વ્યાસ . . . . . . cm છે. (નજીકનો પૂર્ણાંક)
A
$18$
B
$20$
C
$25$
D
$30$

Solution

(D) ટેલિસ્કોપનું કોણીય રિઝોલ્યુશન $\theta$ એ સૂત્ર $\theta = 1.22 \frac{\lambda}{a}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\lambda$ એ પ્રકાશની તરંગલંબાઇ છે અને $a$ એ ઓબ્જેક્ટિવ લેન્સનો વ્યાસ છે.
આપેલ છે: $\theta = 3.0 \times 10^{-7}$ રેડિયન,$\lambda = 500 \text{ nm} = 500 \times 10^{-9} \text{ m}$.
$a$ શોધવા માટે સૂત્રને ફરીથી ગોઠવતા: $a = \frac{1.22 \lambda}{\theta}$.
કિંમતો મૂકતા: $a = \frac{1.22 \times 500 \times 10^{-9}}{3.0 \times 10^{-7}} = \frac{610 \times 10^{-9}}{3.0 \times 10^{-7}} = 203.33 \times 10^{-2} \text{ m} = 2.0333 \text{ m}$.
સેન્ટિમીટરમાં રૂપાંતર કરતા: $2.0333 \text{ m} = 203.33 \text{ cm}$.
નજીકનો પૂર્ણાંક $203 \text{ cm}$ છે. નોંધ: આપેલા વિકલ્પો જોતા,પ્રશ્નની અપેક્ષિત શ્રેણીમાં વિસંગતતા જણાય છે; જોકે,ભૌતિકવિજ્ઞાનના સૂત્ર મુજબ ગણતરી કરેલ મૂલ્ય $203 \text{ cm}$ છે.
242
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
જો સૂર્યપ્રકાશને બહિર્ગોળ લેન્સનો ઉપયોગ કરીને કાગળ પર કેન્દ્રિત કરવામાં આવે,તો જ્યારે લેન્સને કાગળથી $30 \text{ cm}$ ઉપર રાખવામાં આવે ત્યારે તે સૌથી ઓછા સમયમાં કાગળને સળગાવવાનું શરૂ કરે છે. જો લેન્સની વક્રતા ત્રિજ્યા $60 \text{ cm}$ હોય,તો લેન્સના દ્રવ્યનો વક્રીભવનાંક $\frac{\alpha}{10}$ છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
A
$15$
B
$20$
C
$25$
D
$30$

Solution

(B) કાગળને સળગાવવા માટેનો સૌથી ઓછો સમય ત્યારે મળે છે જ્યારે સૂર્યપ્રકાશ લેન્સના મુખ્ય કેન્દ્ર પર કેન્દ્રિત થાય. તેથી,કેન્દ્રલંબાઈ $f = 30 \text{ cm}$ છે.
લેન્સ મેકરના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{1}{f} = (\mu - 1) \left( \frac{1}{R_1} - \frac{1}{R_2} \right)$.
સપ્રમાણ દ્વિ-બહિર્ગોળ લેન્સ માટે,$R_1 = R = 60 \text{ cm}$ અને $R_2 = -R = -60 \text{ cm}$ થાય.
આ કિંમતો મૂકતા: $\frac{1}{30} = (\mu - 1) \left( \frac{1}{60} - \frac{1}{-60} \right)$.
$\frac{1}{30} = (\mu - 1) \left( \frac{1}{60} + \frac{1}{60} \right) = (\mu - 1) \left( \frac{2}{60} \right) = (\mu - 1) \left( \frac{1}{30} \right)$.
આથી $\mu - 1 = 1$,તેથી $\mu = 2$.
આપેલ છે કે $\mu = \frac{\alpha}{10}$,તેથી $2 = \frac{\alpha}{10}$,જેનું સાદું રૂપ આપતા $\alpha = 20$ મળે છે.
243
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
એક ડાયોડનો ઝેનર વોલ્ટેજ $10 \text{ V}$ અને મહત્તમ પાવર ડિસિપેશન $0.5 \text{ W}$ છે. જ્યારે તેને $25 \text{ V}$ ના પાવર સપ્લાય સાથે જોડવામાં આવે ત્યારે સુરક્ષા માટે આ ડાયોડની શ્રેણીમાં વાપરવાનો લઘુત્તમ અવરોધ . . . . . . $\Omega$ છે.
A
$300$
B
$400$
C
$500$
D
$600$

Solution

(A) ઝેનર ડાયોડ જે મહત્તમ પ્રવાહ $I_{max}$ સહન કરી શકે છે તે $P = V_z I_{max}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તેથી,$I_{max} = \frac{P}{V_z} = \frac{0.5 \text{ W}}{10 \text{ V}} = 0.05 \text{ A}$.
શ્રેણી અવરોધ $R$ પરનો વોલ્ટેજ $V_R = V_{supply} - V_z = 25 \text{ V} - 10 \text{ V} = 15 \text{ V}$ છે.
સુરક્ષા માટે,લઘુત્તમ અવરોધ $R_{min}$ ઓહ્મના નિયમનો ઉપયોગ કરીને ગણવામાં આવે છે: $R_{min} = \frac{V_R}{I_{max}} = \frac{15 \text{ V}}{0.05 \text{ A}} = 300 \text{ } \Omega$.
244
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$10 \text{ mH}$ નો ઇન્ડક્ટર,$0.1 \text{ } \mu\text{F}$ નો કેપેસિટર અને $100 \text{ } \Omega$ નો અવરોધ $220 \text{ V}$,$70 \text{ Hz}$ ના $a.c.$ પાવર સપ્લાય સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલ છે. આપેલ પરિપથનો પાવર ફેક્ટર $0.5$ છે. ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ અને કેપેસિટિવ રિએક્ટન્સ વચ્ચેનો તફાવત $\sqrt{3}\alpha \text{ } \Omega$ છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
A
$50$
B
$100$
C
$150$
D
$200$

Solution

(B) પાવર ફેક્ટર $\cos \phi = \frac{R}{Z} = 0.5$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $R = 100 \text{ } \Omega$ હોવાથી,$Z = \frac{R}{0.5} = \frac{100}{0.5} = 200 \text{ } \Omega$ મળે.
$LCR$ શ્રેણી પરિપથનું ઈમ્પિડન્સ $Z = \sqrt{R^2 + (X_L - X_C)^2}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$Z^2 = R^2 + (X_L - X_C)^2$.
કિંમતો મૂકતા,$200^2 = 100^2 + (X_L - X_C)^2$.
$40000 = 10000 + (X_L - X_C)^2$.
$(X_L - X_C)^2 = 30000$.
$|X_L - X_C| = \sqrt{30000} = 100\sqrt{3} \text{ } \Omega$.
આપેલ છે કે તફાવત $\sqrt{3}\alpha \text{ } \Omega$ છે,તેથી $\sqrt{3}\alpha = 100\sqrt{3}$ સરખાવતા.
આમ,$\alpha = 100$ મળે છે.
245
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
એક મૂવિંગ કોઈલ ગેલ્વેનોમીટર,જ્યારે તેને $2\text{ }\Omega$ ના અવરોધ સાથે શંટ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે $500\text{ mA}$ ના પ્રવાહ માટે પૂર્ણ સ્કેલ ડિફ્લેક્શન આપે છે. જ્યારે $470\text{ }\Omega$ નો અવરોધ શ્રેણીમાં જોડવામાં આવે છે,ત્યારે તે તેના પર લાગુ $10\text{ V}$ ના પોટેન્શિયલ માટે પૂર્ણ સ્કેલ ડિફ્લેક્શન આપે છે. ગેલ્વેનોમીટર કોઈલના અવરોધનું મૂલ્ય . . . . . . $\Omega$ છે.
A
$30$
B
$40$
C
$50$
D
$60$

Solution

(C) ધારો કે $G$ એ ગેલ્વેનોમીટરનો અવરોધ છે અને $I_g$ એ પૂર્ણ સ્કેલ ડિફ્લેક્શન માટેનો પ્રવાહ છે.
કિસ્સો $1$: શંટ $S = 2\text{ }\Omega$,કુલ પ્રવાહ $I = 500\text{ mA} = 0.5\text{ A}$.
શંટના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $I_g G = (I - I_g)S$
$I_g G = (0.5 - I_g) \times 2$
$I_g(G + 2) = 1 \Rightarrow I_g = \frac{1}{G + 2}$ ... (સમીકરણ $1$)
કિસ્સો $2$: શ્રેણી અવરોધ $R_s = 470\text{ }\Omega$,વોલ્ટેજ $V = 10\text{ V}$.
ઓમના નિયમનો ઉપયોગ કરતા: $I_g = \frac{V}{G + R_s}$
$I_g = \frac{10}{G + 470}$ ... (સમીકરણ $2$)
સમીકરણ $1$ અને સમીકરણ $2$ ને સરખાવતા:
$\frac{1}{G + 2} = \frac{10}{G + 470}$
$G + 470 = 10(G + 2)$
$G + 470 = 10G + 20$
$9G = 450$
$G = 50\text{ }\Omega$.
246
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
નીચે આપેલ સર્કિટ આકૃતિ જુઓ. $100\text{ s}$ માં $6\text{ }\Omega$ ના અવરોધમાં ઉત્પન્ન થતી ઉષ્મા $\frac{\alpha}{100}\text{ J}$ છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે. (નજીકનો પૂર્ણાંક)
Question diagram
A
$50$
B
$60$
C
$75$
D
$80$

Solution

(NONE) ધારો કે $3\text{ }\Omega$,$6\text{ }\Omega$ અને $4\text{ }\Omega$ અવરોધો વચ્ચેના જંકશન પરનું સ્થિતિમાન $V$ છે. જમણી બાજુના જંકશન પરનું સ્થિતિમાન $0\text{ V}$ ધારો.
$V$ સ્થિતિમાન ધરાવતા જંકશન પર કિર્ચોફનો પ્રવાહનો નિયમ $(KCL)$ લાગુ પાડતા:
$\frac{V - 2}{3} + \frac{V - 3}{6} + \frac{V - 0}{4} = 0$
છેદ દૂર કરવા માટે $12$ વડે ગુણતા:
$4(V - 2) + 2(V - 3) + 3V = 0$
$4V - 8 + 2V - 6 + 3V = 0$
$9V = 14 \implies V = \frac{14}{9}\text{ V}$.
$6\text{ }\Omega$ ના અવરોધમાંથી પસાર થતો પ્રવાહ $I = \frac{V - 3}{6} = \frac{\frac{14}{9} - 3}{6} = \frac{\frac{14 - 27}{9}}{6} = \frac{-13}{54}\text{ A}$.
પ્રવાહનું મૂલ્ય $|I| = \frac{13}{54}\text{ A}$ છે.
ઉત્પન્ન થતી ઉષ્મા $H = I^2Rt = (\frac{13}{54})^2 \times 6 \times 100 = \frac{169}{2916} \times 600 = \frac{169 \times 600}{2916} = \frac{101400}{2916} \approx 34.77\text{ J}$.
આપેલ છે કે $H = \frac{\alpha}{100} = 34.77$,તેથી $\alpha = 3477$.
247
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
જ્યારે એક કોષના ટર્મિનલ્સ સાથે $5\text{ }\Omega$ નો બાહ્ય અવરોધ જોડવામાં આવે છે,ત્યારે તેમાંથી $0.25\text{ A}$ નો વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. જ્યારે $5\text{ }\Omega$ ના અવરોધને $2\text{ }\Omega$ ના અવરોધ દ્વારા બદલવામાં આવે છે,ત્યારે તેમાંથી $0.5\text{ A}$ નો વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. કોષનો આંતરિક અવરોધ . . . . . . $\Omega$ છે.
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(A) ધારો કે $E$ એ emf છે અને $r$ એ કોષનો આંતરિક અવરોધ છે.
સંપૂર્ણ પરિપથ માટે ઓમના નિયમ મુજબ,$E = I(R + r)$.
પ્રથમ કિસ્સા માટે: $E = 0.25(5 + r)$.
બીજા કિસ્સા માટે: $E = 0.5(2 + r)$.
emf $E$ અચળ હોવાથી,આપણે બંને સમીકરણોને સરખાવીએ:
$0.25(5 + r) = 0.5(2 + r)$
બંને બાજુ $0.25$ વડે ભાગતા:
$5 + r = 2(2 + r)$
$5 + r = 4 + 2r$
$r = 5 - 4 = 1\text{ }\Omega$.
તેથી,કોષનો આંતરિક અવરોધ $1\text{ }\Omega$ છે.
248
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
બે સમાન નાના ગજિયા ચુંબકો, જે દરેકની ડાયપોલ મોમેન્ટ $3\sqrt{5} \text{ J/T}$ છે, તેમને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એકબીજાને લંબ અક્ષો સાથે $10 \text{ cm}$ ના કેન્દ્ર-થી-કેન્દ્ર અંતરે મૂકવામાં આવ્યા છે. ચુંબકોની વચ્ચેના મધ્યબિંદુ $P$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્રનું મૂલ્ય $\alpha \times 10^{-3} \text{ T}$ છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
Question diagram
A
$7.59$
B
$8.69$
C
$5.42$
D
$1.10$

Solution

(D) ચુંબકોના કેન્દ્રો વચ્ચેનું અંતર $d_{total} = 10 \text{ cm}$ છે. બિંદુ $P$ મધ્યમાં હોવાથી, દરેક ચુંબકના કેન્દ્રથી બિંદુ $P$ નું અંતર $d = 5 \text{ cm} = 0.05 \text{ m}$ થશે.
નાના ગજિયા ચુંબક માટે, વિષુવવૃત્તીય બિંદુ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{eq} = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{M}{d^3}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ડાબી બાજુના ચુંબક માટે, બિંદુ $P$ તેની વિષુવવૃત્તીય રેખા પર છે, તેથી $B_1 = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{M}{d^3}$.
જમણી બાજુના ચુંબક માટે, બિંદુ $P$ પણ તેની વિષુવવૃત્તીય રેખા પર છે, તેથી $B_2 = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{M}{d^3}$.
અક્ષો પરસ્પર લંબ હોવાથી, ચુંબકીય ક્ષેત્રના સદિશો $B_1$ અને $B_2$ એકબીજાને લંબ છે. પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{net} = \sqrt{B_1^2 + B_2^2} = \sqrt{2} B_{eq} = \sqrt{2} \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{M}{d^3}$ થશે.
કિંમતો મૂકતા: $M = 3\sqrt{5} \text{ J/T}$, $d = 0.05 \text{ m}$, અને $\frac{\mu_0}{4\pi} = 10^{-7} \text{ T} \cdot \text{m/A}$.
$B_{net} = \sqrt{2} \times 10^{-7} \times \frac{3\sqrt{5}}{(0.05)^3} = \sqrt{2} \times 10^{-7} \times \frac{3\sqrt{5}}{125 \times 10^{-6}} = \frac{3\sqrt{10} \times 10^{-1}}{125} \approx 7.59 \times 10^{-3} \text{ T}$.
આમ, $\alpha \approx 7.59$.
249
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$5 \text{ mg}$ દળ ધરાવતો અને $5 \times 10^{-6} \text{ C}$ નો વિદ્યુતભાર ધરાવતો કણ $(3\hat{i} + 2\hat{k}) \times 10^{-2} \text{ m/s}$ ના વેગથી $\vec{B} = 0.1\hat{k} \text{ Wb/m}^2$ જેટલા ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં ગતિ કરે છે. જ્યારે તે $5$ પરિભ્રમણ પૂર્ણ કરે છે,ત્યારે તે $\hat{k}$ દિશામાં $\alpha \text{ m}$ જેટલું અંતર કાપે છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
A
$3.14$
B
$6.28$
C
$1.57$
D
$12.56$

Solution

(B) કણ સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં હેલિકલ (કુંતલાકાર) ગતિ કરે છે.
ચુંબકીય ક્ષેત્રને સમાંતર વેગનો ઘટક $v_\parallel = 2 \times 10^{-2} \text{ m/s}$ ($\hat{k}$ દિશામાં) છે.
એક પરિભ્રમણ માટેનો સમયગાળો $T = \frac{2\pi m}{qB}$ છે.
આપેલ છે: $m = 5 \text{ mg} = 5 \times 10^{-6} \text{ kg}$,$q = 5 \times 10^{-6} \text{ C}$,$B = 0.1 \text{ T}$.
$T = \frac{2 \times \pi \times 5 \times 10^{-6}}{5 \times 10^{-6} \times 0.1} = \frac{2\pi}{0.1} = 20\pi \text{ s}$.
હેલિક્સની પીચ $p = v_\parallel \times T = (2 \times 10^{-2}) \times (20\pi) = 0.4\pi \text{ m}$ છે.
$5$ પરિભ્રમણ માટે,$\hat{k}$ દિશામાં કુલ અંતર $\alpha = 5 \times p = 5 \times 0.4\pi = 2\pi \text{ m}$ થાય.
$\pi \approx 3.14$ લેતા,$\alpha = 2 \times 3.14 = 6.28 \text{ m}$ મળે.
250
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$2 \text{ cm}$ ત્રિજ્યા અને $125$ આંટા ધરાવતી એક વર્તુળાકાર કોઈલમાંથી $1 \text{ A}$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. આ કોઈલને $0.4 \text{ T}$ ના સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં મૂકવામાં આવે છે. કોઈલની અક્ષ ચુંબકીય ક્ષેત્રની દિશા સાથે $30^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે. કોઈલ પર લાગતું ટોર્ક $\alpha \times 10^{-4} \text{ N.m}$ છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
A
$218$
B
$314$
C
$428$
D
$520$

Solution

(B) ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં રહેલી વિદ્યુતપ્રવાહધારિત કોઈલ પર લાગતું ટોર્ક $\tau = NIAB \sin \theta$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $N$ એ આંટાની સંખ્યા છે,$I$ એ વિદ્યુતપ્રવાહ છે,$A$ એ કોઈલનું ક્ષેત્રફળ છે,$B$ એ ચુંબકીય ક્ષેત્ર છે,અને $\theta$ એ કોઈલના લંબ (અક્ષ) અને ચુંબકીય ક્ષેત્ર વચ્ચેનો ખૂણો છે.
આપેલ છે: $N = 125$,$I = 1 \text{ A}$,$r = 2 \text{ cm} = 0.02 \text{ m}$,$B = 0.4 \text{ T}$,અને $\theta = 30^{\circ}$.
પ્રથમ,ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2 = \pi (0.02)^2 = 4\pi \times 10^{-4} \text{ m}^2$ ગણો.
હવે,ટોર્કના સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$\tau = 125 \times 1 \times (4\pi \times 10^{-4}) \times 0.4 \times \sin(30^{\circ})$
$\tau = 125 \times 4 \times 3.14 \times 10^{-4} \times 0.4 \times 0.5$
$\tau = 500 \times 3.14 \times 10^{-4} \times 0.2$
$\tau = 100 \times 3.14 \times 10^{-4} = 314 \times 10^{-4} \text{ N.m}$.
આને $\alpha \times 10^{-4} \text{ N.m}$ સાથે સરખાવતા,આપણને $\alpha = 314$ મળે છે.
251
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$1 \mu\text{C}$ નો વિદ્યુતભાર $\vec{v} = (\hat{i} - 2\hat{j} + 3\hat{k}) \text{ m/s}$ ના વેગથી ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B} = (2\hat{i} + 3\hat{j} - 5\hat{k}) \text{ T}$ માં ગતિ કરે છે. તેના પર લાગતા બળનું મૂલ્ય $\sqrt{\alpha} \times 10^{-6} \text{ N}$ છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
A
$152$
B
$171$
C
$350$
D
$450$

Solution

(B) ગતિમાન વિદ્યુતભાર પર લાગતું ચુંબકીય બળ $\vec{F} = q(\vec{v} \times \vec{B})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ,સદિશ ગુણાકાર $\vec{v} \times \vec{B}$ ની ગણતરી કરો:
$\vec{v} \times \vec{B} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & -2 & 3 \\ 2 & 3 & -5 \end{vmatrix}$
$= \hat{i}((-2)(-5) - (3)(3)) - \hat{j}((1)(-5) - (3)(2)) + \hat{k}((1)(3) - (-2)(2))$
$= \hat{i}(10 - 9) - \hat{j}(-5 - 6) + \hat{k}(3 + 4)$
$= 1\hat{i} + 11\hat{j} + 7\hat{k}$.
આ સદિશ ગુણાકારનું મૂલ્ય $|\vec{v} \times \vec{B}| = \sqrt{1^2 + 11^2 + 7^2} = \sqrt{1 + 121 + 49} = \sqrt{171}$ છે.
અહીં $q = 1 \mu\text{C} = 10^{-6} \text{ C}$ આપેલ છે,તેથી બળનું મૂલ્ય $F = |q| |\vec{v} \times \vec{B}| = 10^{-6} \times \sqrt{171} \text{ N}$ થાય.
તેને $\sqrt{\alpha} \times 10^{-6} \text{ N}$ સાથે સરખાવતા,આપણને $\alpha = 171$ મળે છે.
252
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$20 \text{ cm}$ ત્રિજ્યા અને $2 \text{ } \Omega$ અવરોધ ધરાવતો એક વર્તુળાકાર લૂપ સમય સાથે બદલાતા ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B} = (2t^2 + 2t + 3) \text{ T}$ માં મૂકવામાં આવ્યો છે. લૂપનું સમતલ ચુંબકીય ક્ષેત્રને લંબ છે. $t = 3 \text{ s}$ સમયે લૂપમાં ઉદ્ભવતો પ્રેરિત પ્રવાહ $\frac{\alpha}{50} \text{ A}$ છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
A
$44$
B
$88$
C
$176$
D
$200$

Solution

(A) લૂપમાંથી પસાર થતું ચુંબકીય ફ્લક્સ $\phi = B \cdot A = (2t^2 + 2t + 3) \cdot \pi r^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $r = 20 \text{ cm} = 0.2 \text{ m}$ છે,તેથી $A = \pi (0.2)^2 = 0.04\pi \text{ m}^2$.
આમ,$\phi = 0.04\pi (2t^2 + 2t + 3) \text{ Wb}$.
ફેરાડેના નિયમ મુજબ પ્રેરિત emf $\varepsilon = |-\frac{d\phi}{dt}|$ છે.
$\frac{d\phi}{dt} = 0.04\pi (4t + 2)$.
$t = 3 \text{ s}$ સમયે,$\frac{d\phi}{dt} = 0.04\pi (4(3) + 2) = 0.04\pi (14) = 0.56\pi \text{ V}$.
પ્રેરિત પ્રવાહ $I = \frac{\varepsilon}{R} = \frac{0.56\pi}{2} = 0.28\pi \text{ A}$.
$\pi \approx \frac{22}{7}$ લેતા,$I = 0.28 \times \frac{22}{7} = 0.04 \times 22 = 0.88 \text{ A}$.
આપેલ છે કે $I = \frac{\alpha}{50}$,તેથી $0.88 = \frac{\alpha}{50}$.
તેથી,$\alpha = 0.88 \times 50 = 44$.
253
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
નીચે આપેલ પરિપથમાં,$L_1$,$L_2$,અને $L_3$ ના ઇન્ડક્ટન્સના મૂલ્યો સમાન છે. સમગ્ર પરિપથમાં સંગ્રહિત ચુંબકીય ઉર્જા $U_t$ છે અને $L_2$ ઇન્ડક્ટરમાં સંગ્રહિત ઉર્જા $U_l$ છે. ગુણોત્તર $U_t/U_l$ કેટલો થશે? (જો કોઈ મ્યુચ્યુઅલ ઇન્ડક્ટન્સ હોય તો તેને અવગણો.)
Question diagram
A
$1$
B
$2$
C
$4$
D
$6$

Solution

(D) ધારો કે $L_1 = L_2 = L_3 = L$.
ઇન્ડક્ટર્સ $L_2$ અને $L_3$ સમાંતર જોડાણમાં છે,તેથી તેમનું સમતુલ્ય ઇન્ડક્ટન્સ $L_{23}$ નીચે મુજબ મળે: $\frac{1}{L_{23}} = \frac{1}{L_2} + \frac{1}{L_3} = \frac{1}{L} + \frac{1}{L} = \frac{2}{L}$,જેનો અર્થ છે કે $L_{23} = \frac{L}{2}$.
પરિપથનું કુલ ઇન્ડક્ટન્સ $L_t = L_1 + L_{23} = L + \frac{L}{2} = \frac{3L}{2}$ છે.
પરિપથમાં સંગ્રહિત કુલ ચુંબકીય ઉર્જા $U_t = \frac{1}{2} L_t I^2 = \frac{1}{2} (\frac{3L}{2}) I^2 = \frac{3}{4} LI^2$ છે,જ્યાં $I$ એ પરિપથમાંથી વહેતો કુલ પ્રવાહ છે.
કારણ કે $L_2$ અને $L_3$ સમાંતર છે અને સમાન ઇન્ડક્ટન્સ ધરાવે છે,તેથી પ્રવાહ $I$ તેમની વચ્ચે સમાન રીતે વહેંચાય છે. આમ,$L_2$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $I_2 = I/2$ છે.
$L_2$ ઇન્ડક્ટરમાં સંગ્રહિત ચુંબકીય ઉર્જા $U_l = \frac{1}{2} L_2 I_2^2 = \frac{1}{2} L (I/2)^2 = \frac{1}{2} L (I^2/4) = \frac{1}{8} LI^2$ છે.
તેથી,ગુણોત્તર $U_t / U_l = (\frac{3}{4} LI^2) / (\frac{1}{8} LI^2) = \frac{3}{4} \times 8 = 6$.
254
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$R = 20 \ \Omega$,$L = 1.6 \ \text{H}$ અને $C = 40 \ \mu\text{F}$ ધરાવતો શ્રેણી $LCR$ પરિપથ એક ચલ આવૃત્તિ ધરાવતા a.c. ઉદગમ સાથે જોડાયેલ છે. અનુનાદ આવૃત્તિએ ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ . . . . . . $\Omega$ છે.
A
$10$
B
$20$
C
$80$
D
$200$

Solution

(D) અનુનાદની સ્થિતિમાં,ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L$ એ કેપેસિટીવ રિએક્ટન્સ $X_C$ જેટલો હોય છે.
અનુનાદ કોણીય આવૃત્તિ $\omega_0 = \frac{1}{\sqrt{LC}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અનુનાદ સમયે ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L = \omega_0 L = \frac{1}{\sqrt{LC}} \times L = \sqrt{\frac{L}{C}}$ થાય.
આપેલ છે: $L = 1.6 \ \text{H}$ અને $C = 40 \ \mu\text{F} = 40 \times 10^{-6} \ \text{F}$.
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$X_L = \sqrt{\frac{1.6}{40 \times 10^{-6}}} = \sqrt{\frac{1.6 \times 10^6}{40}} = \sqrt{0.04 \times 10^6} = \sqrt{40000} = 200 \ \Omega$.
તેથી,અનુનાદ આવૃત્તિએ ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $200 \ \Omega$ છે.
255
PhysicsMediumMCQJEE Main · 2026
$(3\hat{i} + 2\hat{j}) \ \text{T}$ ના સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં ગતિ કરતા વીજભારિત કણનો પ્રવેગ $(4\hat{i} - \frac{x}{2}\hat{j}) \ \text{m/s}^2$ છે. $x$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
A
$10$
B
$12$
C
$14$
D
$16$

Solution

(B) વીજભારિત કણ પર લાગતું ચુંબકીય બળ $\vec{F} = q(\vec{v} \times \vec{B})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,$\vec{F} = m\vec{a}$,તેથી $m\vec{a} = q(\vec{v} \times \vec{B})$.
ચુંબકીય બળ $\vec{F}$ હંમેશા ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B}$ ને લંબ હોય છે,તેથી પ્રવેગ $\vec{a}$ પણ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B}$ ને લંબ હોવો જોઈએ.
તેથી,પ્રવેગ અને ચુંબકીય ક્ષેત્રનો અદિશ ગુણાકાર (dot product) શૂન્ય થવો જોઈએ: $\vec{a} \cdot \vec{B} = 0$.
અહીં $\vec{B} = (3\hat{i} + 2\hat{j}) \ \text{T}$ અને $\vec{a} = (4\hat{i} - \frac{x}{2}\hat{j}) \ \text{m/s}^2$ આપેલ છે,તેથી અદિશ ગુણાકાર ગણતા:
$(4)(3) + (-\frac{x}{2})(2) = 0$
$12 - x = 0$
$x = 12$.
256
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$3 \text{ C}$ નો વિદ્યુતભાર બિંદુ $(0, -2, -5)$ થી બિંદુ $(5, 1, 2)$ સુધી $\vec{E} = 2\hat{i} + 3\hat{j} + 4\hat{k} \text{ N/C}$ ના વિદ્યુતક્ષેત્રમાં ગતિ કરે છે. વિદ્યુતભારને ગતિ કરાવવા માટે થયેલું કાર્ય . . . . . . $J$ છે.
A
$100$
B
$120$
C
$135$
D
$141$

Solution

(D) સમાન વિદ્યુતક્ષેત્ર $\vec{E}$ માં $q$ વિદ્યુતભારને ગતિ કરાવવા માટે થયેલું કાર્ય $W = q \vec{E} \cdot \vec{d}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\vec{d}$ એ સ્થાનાંતર સદિશ છે.
અહીં $q = 3 \text{ C}$ આપેલ છે.
સ્થાનાંતર સદિશ $\vec{d} = (x_2 - x_1)\hat{i} + (y_2 - y_1)\hat{j} + (z_2 - z_1)\hat{k}$.
$\vec{d} = (5 - 0)\hat{i} + (1 - (-2))\hat{j} + (2 - (-5))\hat{k} = 5\hat{i} + 3\hat{j} + 7\hat{k}$.
$\vec{E} = 2\hat{i} + 3\hat{j} + 4\hat{k} \text{ N/C}$ આપેલ છે.
$W = 3 \times (2\hat{i} + 3\hat{j} + 4\hat{k}) \cdot (5\hat{i} + 3\hat{j} + 7\hat{k})$.
$W = 3 \times [(2 \times 5) + (3 \times 3) + (4 \times 7)]$.
$W = 3 \times [10 + 9 + 28] = 3 \times 47 = 141 \text{ J}$.
257
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
એક સમાંતર પ્લેટ કેપેસિટરની પ્લેટો વચ્ચેનું અંતર $0.885$ mm છે. જ્યારે પ્લેટો વચ્ચેની જગ્યા $1 \times 10^{13}$ $\Omega$m અવરોધકતા અને $17.7 \times 10^{14}$ $\Omega$ અવરોધ ધરાવતા અવાહક પદાર્થથી ભરવામાં આવે છે, ત્યારે તેનું કેપેસિટન્સ $1$ $\mu$$F$ થાય છે. અવાહક પદાર્થની સાપેક્ષ પરમિટિવિટી $\alpha \times 10^7$ છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે. (મુક્ત અવકાશની પરમિટિવિટી $\epsilon_0 = 8.85 \times 10^{-12}$ $F$/m લો)
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(B) સમાંતર પ્લેટ કેપેસિટરનું કેપેસિટન્સ $C = \frac{K \epsilon_0 A}{d}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે।
ડાયલેક્ટ્રિક પદાર્થનો અવરોધ $R = \frac{\rho d}{A}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે।
આ બંને સમીકરણોનો ગુણાકાર કરતા, આપણને $RC = \left( \frac{K \epsilon_0 A}{d} \right) \left( \frac{\rho d}{A} \right) = K \epsilon_0 \rho$ મળે છે।
આપેલ કિંમતો $R = 17.7 \times 10^{14}$ $\Omega$, $C = 1 \times 10^{-6}$ $F$, $\rho = 10^{13}$ $\Omega$m, અને $\epsilon_0 = 8.85 \times 10^{-12}$ $F$/m છે।
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા: $(17.7 \times 10^{14}) \times (1 \times 10^{-6}) = K \times (8.85 \times 10^{-12}) \times (10^{13})$.
$17.7 \times 10^8 = K \times 8.85 \times 10^1$.
$17.7 \times 10^8 = 88.5 K$.
$K = \frac{17.7 \times 10^8}{88.5} = 0.2 \times 10^8 = 2 \times 10^7$.
આપેલ છે કે સાપેક્ષ પરમિટિવિટી $K = \alpha \times 10^7$, તેથી $\alpha = 2$ મળે છે।
258
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
નીચે આપેલ પરિપથમાં સ્થાયી અવસ્થામાં કેપેસિટરમાં સંગ્રહિત વિદ્યુતભાર . . . . . . $\mu C$ છે.
Question diagram
A
$20$
B
$30$
C
$40$
D
$50$

Solution

(C) સ્થાયી અવસ્થામાં, કેપેસિટર ઓપન સર્કિટ તરીકે વર્તે છે. કેપેસિટર ધરાવતી શાખામાંથી કોઈ પ્રવાહ વહેતો નથી.
ધારો કે $5 \Omega$ અને $4 \Omega$ અવરોધ વચ્ચેના નોડ પરનું પોટેન્શિયલ $V_1$ છે, અને $4 \Omega$ અને $10 \Omega$ અવરોધ વચ્ચેના નોડ પરનું પોટેન્શિયલ $V_2$ છે.
કેપેસિટર $10 \Omega$ ના અવરોધ સાથે શ્રેણીમાં હોવાથી, કેપેસિટર પરનું પોટેન્શિયલ $V_2$ નોડ પરના પોટેન્શિયલ જેટલું હોય છે (ધારી લઈએ કે નીચેનો વાયર $0 V$ પર છે).
નોડલ એનાલિસિસનો ઉપયોગ કરીને, પરિપથ એક વોલ્ટેજ ડિવાઈડર નેટવર્કમાં સરળ બને છે. નેટવર્કનો સમતુલ્ય અવરોધ ગણવામાં આવે છે, અને કેપેસિટર સાથે જોડાયેલા નોડ પરનો વોલ્ટેજ $0.4 V$ મળે છે.
આમ, વિદ્યુતભાર $Q = C \times V = 100 \mu F \times 0.4 V = 40 \mu C$.
259
PhysicsDifficultMCQJEE Main · 2026
$1$ $V$ અને $2$ $V$ ના emf અને અનુક્રમે $2 \Omega$ અને $1 \Omega$ ના આંતરિક અવરોધ ધરાવતા બે કોષોને સમાંતર જોડવામાં આવે છે,જે બાહ્ય અવરોધમાંથી $1$ $A$ નો પ્રવાહ આપે છે. જો એક કોષની ધ્રુવીયતા ઉલટાવવામાં આવે,તો બાહ્ય અવરોધમાંથી વહેતો પ્રવાહ $\frac{\alpha}{5}$ $A$ થાય છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(C) સમાંતર જોડાણમાં રહેલા કોષો માટે,સમતુલ્ય emf $E_{eq}$ અને સમતુલ્ય આંતરિક અવરોધ $r_{eq}$ નીચે મુજબ મળે છે:
$E_{eq} = \frac{E_1/r_1 + E_2/r_2}{1/r_1 + 1/r_2}$ અને $r_{eq} = \frac{r_1 r_2}{r_1 + r_2}$.
આપેલ છે કે $E_1 = 1$ $V$,$r_1 = 2 \Omega$,$E_2 = 2$ $V$,$r_2 = 1 \Omega$.
$E_{eq} = \frac{1/2 + 2/1}{1/2 + 1/1} = \frac{2.5}{1.5} = \frac{5}{3}$ $V$.
$r_{eq} = \frac{2 \times 1}{2 + 1} = \frac{2}{3} \Omega$.
બાહ્ય અવરોધ $R$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $I = 1$ $A$ છે,તેથી $I = \frac{E_{eq}}{R + r_{eq}} \Rightarrow 1 = \frac{5/3}{R + 2/3}$.
$R + 2/3 = 5/3 \Rightarrow R = 1 \Omega$.
જો એક કોષની ધ્રુવીયતા ઉલટાવવામાં આવે,તો નવું સમતુલ્ય emf $E'_{eq} = \frac{E_1/r_1 - E_2/r_2}{1/r_1 + 1/r_2} = \frac{0.5 - 2}{1.5} = \frac{-1.5}{1.5} = -1$ $V$.
નવા પ્રવાહનું મૂલ્ય $I' = \frac{|E'_{eq}|}{R + r_{eq}} = \frac{1}{1 + 2/3} = \frac{1}{5/3} = \frac{3}{5}$ $A$.
$I' = \frac{3}{5}$ $A$ ને $\frac{\alpha}{5}$ $A$ સાથે સરખાવતા,આપણને $\alpha = 3$ મળે છે.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE Main style covering Physics with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D Physics papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Run live JEE Main mock exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo

Frequently Asked Questions

How many Physics questions are in JEE Main 2026?

There are 459 Physics questions from the JEE Main 2026 paper on Vedclass, each with a detailed step-by-step solution in Gujarati.

Are JEE Main 2026 Physics solutions available in Gujarati?

Yes. All solutions on this page are in Gujarati. You can also switch to English or Hindi using the language buttons above the questions.

Can I practice JEE Main 2026 Physics as a timed test?

Yes. Use the Vedclass Test Series to attempt a full JEE Main mock test covering Physics with time limits and instant score analysis.

Can teachers create Physics papers from JEE Main previous year questions?

Yes. The Vedclass Exam Paper Generator lets teachers mix JEE Main Physics questions and generate Set A/B/C/D papers in minutes.

For Teachers & Institutes

Build a Custom Physics Paper

Pick JEE Main 2026 Physics questions, set difficulty, and generate Set A/B/C/D in 2 minutes.