Gujarati

Progression and Sequence Questions in Gujarati

Competitive Exam Quantitative Aptitude · Progression and Sequence · Progression and Sequence

597+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 47 of 597 questions in Gujarati

551
DifficultMCQ
જો કોઈ $A.P.$ નું $12$ મું પદ $-13$ હોય અને પ્રથમ ચાર પદોનો સરવાળો $24$ હોય,તો પ્રથમ $10$ પદોનો સરવાળો કેટલો થાય?
A
$0$
B
$2$
C
$1$
D
$4$

Solution

(A) ધારો કે $A.P.$ નું પ્રથમ પદ $a$ અને સામાન્ય તફાવત $d$ છે.
$n$ મું પદ $a_n = a + (n - 1)d$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $a_{12} = -13$,તેથી $a + 11d = -13$ --- $(1)$.
પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2}[2a + (n - 1)d]$ છે.
આપેલ છે કે $S_4 = 24$,તેથી $\frac{4}{2}[2a + 3d] = 24$,જેનું સાદું રૂપ $2a + 3d = 12$ થાય છે --- $(2)$.
સમીકરણ $(1)$ ને $2$ વડે ગુણતા $2a + 22d = -26$ મળે છે --- $(3)$.
સમીકરણ $(3)$ માંથી સમીકરણ $(2)$ બાદ કરતા:
$(2a + 22d) - (2a + 3d) = -26 - 12$
$19d = -38$,તેથી $d = -2$.
$d = -2$ ની કિંમત સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા:
$a + 11(-2) = -13$
$a - 22 = -13$,તેથી $a = 9$.
હવે,પ્રથમ $10$ પદોનો સરવાળો $(S_{10})$ શોધીએ:
$S_{10} = \frac{10}{2}[2(9) + (10 - 1)(-2)]$
$S_{10} = 5[18 + 9(-2)]$
$S_{10} = 5[18 - 18] = 5(0) = 0$.
552
DifficultMCQ
$A.P.$ (સમાંતર શ્રેણી) ના એક શ્રેણીનો સરવાળો $525$ છે. તેનું પ્રથમ પદ $3$ અને અંતિમ પદ $39$ છે. સામાન્ય તફાવત શોધો.
A
$3/2$
B
$1/2$
C
$2/3$
D
$1/3$

Solution

(A) ધારો કે $n$ એ પદોની સંખ્યા છે,$a$ એ પ્રથમ પદ છે,$l$ એ અંતિમ પદ છે,અને $d$ એ સામાન્ય તફાવત છે.
આપેલ છે: $S_n = 525$,$a = 3$,$l = 39$.
$A.P.$ ના સરવાળાનું સૂત્ર $S_n = \frac{n}{2}(a + l)$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $525 = \frac{n}{2}(3 + 39)$.
$525 = \frac{n}{2}(42) \Rightarrow 525 = 21n$.
$n = \frac{525}{21} = 25$.
હવે,$n$ માં પદ માટેનું સૂત્ર વાપરતા: $l = a + (n - 1)d$.
$39 = 3 + (25 - 1)d$.
$39 - 3 = 24d$.
$36 = 24d$.
$d = \frac{36}{24} = \frac{3}{2}$.
553
DifficultMCQ
એક $A.P.$ નો સામાન્ય તફાવત શોધો જેનું પ્રથમ પદ $100$ છે અને તેના પ્રથમ છ પદોનો સરવાળો તેના પછીના છ પદોના સરવાળા કરતાં પાંચ ગણો છે.
A
$-15$
B
$-10$
C
$-20$
D
$-5$

Solution

(B) ધારો કે પ્રથમ પદ $a = 100$ છે અને સામાન્ય તફાવત $d$ છે.
$A.P.$ ના પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2}[2a + (n-1)d]$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
પ્રથમ છ પદોનો સરવાળો $S_6 = \frac{6}{2}[2(100) + 5d] = 3(200 + 5d) = 600 + 15d$ થાય.
પછીના છ પદોનો સરવાળો એ પ્રથમ $12$ પદોના સરવાળામાંથી પ્રથમ $6$ પદોનો સરવાળો બાદ કરવાથી મળે છે: $S_{12} - S_6$.
$S_{12} = \frac{12}{2}[2(100) + 11d] = 6(200 + 11d) = 1200 + 66d$ થાય.
પછીના છ પદોનો સરવાળો $= (1200 + 66d) - (600 + 15d) = 600 + 51d$ થાય.
પ્રશ્ન મુજબ,$S_6 = 5 \times (\text{પછીના છ પદોનો સરવાળો})$.
$600 + 15d = 5(600 + 51d)$.
$600 + 15d = 3000 + 255d$.
$15d - 255d = 3000 - 600$.
$-240d = 2400$.
$d = \frac{2400}{-240} = -10$.
554
DifficultMCQ
એક $A.P.$ માં કેટલા પદો છે જેનું પ્રથમ અને પાંચમું પદ અનુક્રમે $-14$ અને $2$ છે અને પદોનો સરવાળો $40$ છે?
A
$15$
B
$5$
C
$10$
D
$20$

Solution

(C) આપેલ છે: પ્રથમ પદ $a = -14$ અને પાંચમું પદ $a_5 = 2$.
ધારો કે $d$ એ $A.P.$ નો સામાન્ય તફાવત છે.
સૂત્ર $a_n = a + (n-1)d$ નો ઉપયોગ કરતા,$a_5 = a + 4d = 2$ મળે.
$a = -14$ મૂકતા: $-14 + 4d = 2 \Rightarrow 4d = 16 \Rightarrow d = 4$.
ધારો કે પદોની સંખ્યા $n$ છે જેથી સરવાળો $S_n = 40$ થાય.
સરવાળાના સૂત્ર $S_n = \frac{n}{2}[2a + (n-1)d]$ નો ઉપયોગ કરતા:
$40 = \frac{n}{2}[2(-14) + (n-1)4]$
$80 = n[-28 + 4n - 4]$
$80 = n[4n - 32]$
$80 = 4n^2 - 32n$
$4$ વડે ભાગતા: $n^2 - 8n - 20 = 0$.
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા: $(n - 10)(n + 2) = 0$.
આમ,$n = 10$ અથવા $n = -2$.
પદોની સંખ્યા $n$ ઋણ ન હોઈ શકે,તેથી $n = 10$.
555
MediumMCQ
શ્રેણી $51 + 50 + 49 + \ldots + 21$ નો સરવાળો શોધો.
A
$1116$
B
$1122$
C
$1128$
D
$1124$

Solution

(A) આપેલ શ્રેણી એક સમાંતર શ્રેણી છે જ્યાં પ્રથમ પદ $a = 51$,સામાન્ય તફાવત $d = -1$,અને અંતિમ પદ $a_n = 21$ છે.
સમાંતર શ્રેણીના $n$ માં પદ માટેના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $a_n = a + (n - 1)d$.
કિંમતો મૂકતા: $21 = 51 + (n - 1)(-1)$.
$21 = 51 - n + 1$.
$21 = 52 - n$.
$n = 52 - 21 = 31$.
હવે,સરવાળાના સૂત્ર $S_n = \frac{n}{2}(a + a_n)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$S_{31} = \frac{31}{2}(51 + 21)$.
$S_{31} = \frac{31}{2}(72)$.
$S_{31} = 31 \times 36 = 1116$.
556
MediumMCQ
એક $A.P.$ ના $p$ પદોનો સરવાળો $3p^2 + 4p$ છે. તેનું $n$ મું પદ શોધો.
A
$5n + 2$
B
$6n + 1$
C
$8n + 3$
D
$7n + 3$

Solution

(B) આપેલ છે કે $p$ પદોનો સરવાળો $S_p = 3p^2 + 4p$ છે.
$n$ મું પદ $(a_n)$ શોધવા માટે,આપણે $a_n = S_n - S_{n-1}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીશું.
પ્રથમ,$p = n$ મૂકતા,$S_n = 3n^2 + 4n$ મળે છે.
ત્યારબાદ,$p = n-1$ મૂકતા,$S_{n-1} = 3(n-1)^2 + 4(n-1)$ મળે છે.
$S_{n-1}$ નું વિસ્તરણ કરતા: $S_{n-1} = 3(n^2 - 2n + 1) + 4n - 4 = 3n^2 - 6n + 3 + 4n - 4 = 3n^2 - 2n - 1$.
હવે,$a_n = S_n - S_{n-1} = (3n^2 + 4n) - (3n^2 - 2n - 1)$ ગણતરી કરતા.
$a_n = 3n^2 + 4n - 3n^2 + 2n + 1 = 6n + 1$.
557
MediumMCQ
$A.P.$ $1, 4, 7, \ldots$ ના કેટલા પદોનો સરવાળો $715$ થાય?
A
$33$
B
$22$
C
$24$
D
$27$

Solution

(B) અહીં $A.P.$ $1, 4, 7, \ldots$ છે,જ્યાં પ્રથમ પદ $a = 1$ અને સામાન્ય તફાવત $d = 4 - 1 = 3$ છે.
ધારો કે $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = 715$ છે.
$n$ પદોના સરવાળાનું સૂત્ર $S_n = \frac{n}{2}[2a + (n - 1)d]$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $715 = \frac{n}{2}[2(1) + (n - 1)3]$.
$1430 = n[2 + 3n - 3]$.
$1430 = n[3n - 1]$.
$3n^2 - n - 1430 = 0$.
દ્વિઘાત સૂત્ર $n = \frac{-b \pm \sqrt{b^2 - 4ac}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$n = \frac{1 \pm \sqrt{(-1)^2 - 4(3)(-1430)}}{2(3)}$.
$n = \frac{1 \pm \sqrt{1 + 17160}}{6} = \frac{1 \pm \sqrt{17161}}{6} = \frac{1 \pm 131}{6}$.
$n$ ધન પૂર્ણાંક હોવો જોઈએ,તેથી $n = \frac{1 + 131}{6} = \frac{132}{6} = 22$.
558
MediumMCQ
$5$ વડે વિભાજ્ય પ્રથમ સો બેકી પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓનો સરવાળો શોધો.
A
$50575$
B
$50560$
C
$50500$
D
$50505$

Solution

(C) $5$ વડે વિભાજ્ય બેકી પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓ $10$ ના ગુણકો છે,જે $10, 20, 30, 40, \ldots$ છે.
આ શ્રેણી સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ બનાવે છે જ્યાં પ્રથમ પદ $a = 10$ અને સામાન્ય તફાવત $d = 10$ છે.
સમાંતર શ્રેણીના પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો શોધવાનું સૂત્ર $S_n = \frac{n}{2}[2a + (n - 1)d]$ છે.
$n = 100$ માટે,આપણને મળે છે:
$S_{100} = \frac{100}{2}[2 \times 10 + (100 - 1) \times 10]$
$S_{100} = 50[20 + 99 \times 10]$
$S_{100} = 50[20 + 990]$
$S_{100} = 50[1010]$
$S_{100} = 50500$.
559
MediumMCQ
$50$ અને $500$ ની વચ્ચેની એવી તમામ પૂર્ણાંક સંખ્યાઓનો સરવાળો શોધો જે $7$ વડે વિભાજ્ય હોય.
A
$17966$
B
$11796$
C
$17766$
D
$17696$

Solution

(D) $50$ પછીની $7$ વડે વિભાજ્ય પ્રથમ પૂર્ણાંક સંખ્યા $56$ છે અને $500$ પહેલાની $7$ વડે વિભાજ્ય છેલ્લી પૂર્ણાંક સંખ્યા $497$ છે.
$50$ અને $500$ ની વચ્ચે $7$ વડે વિભાજ્ય પૂર્ણાંક સંખ્યાઓની શ્રેણી $56, 63, 70, \ldots, 497$ છે.
આ એક સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ બનાવે છે જ્યાં પ્રથમ પદ $a = 56$ અને સામાન્ય તફાવત $d = 7$ છે.
$n$ માં પદ માટેનું સૂત્ર: $a_n = a + (n - 1)d.$
કિંમતો મૂકતા: $497 = 56 + (n - 1) \times 7.$
$497 - 56 = (n - 1) \times 7 \implies 441 = (n - 1) \times 7.$
$n - 1 = 441 / 7 = 63 \implies n = 64.$
સમાંતર શ્રેણીનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2}(a + a_n)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$S_{64} = \frac{64}{2}(56 + 497) = 32 \times 553 = 17696.$
560
DifficultMCQ
$7$ વડે વિભાજ્ય ત્રણ અંકની સંખ્યાઓનો સરવાળો શોધો.
A
$70334$
B
$70338$
C
$70336$
D
$70332$

Solution

(C) $7$ વડે વિભાજ્ય ત્રણ અંકની સૌથી નાની અને સૌથી મોટી સંખ્યા અનુક્રમે $105$ અને $994$ છે.
આ એક સમાંતર શ્રેણી બનાવે છે: $105, 112, 119, \ldots, 994$.
અહીં,પ્રથમ પદ $a = 105$,સામાન્ય તફાવત $d = 7$ અને અંતિમ પદ $a_n = 994$ છે.
$n$-મું પદ શોધવાનું સૂત્ર: $a_n = a + (n - 1)d$.
$994 = 105 + (n - 1) \times 7$
$994 - 105 = 7(n - 1)$
$889 = 7(n - 1)$
$n - 1 = 127 \Rightarrow n = 128$.
હવે,$n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2}(a + a_n)$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
$S_{128} = \frac{128}{2}(105 + 994)$
$S_{128} = 64 \times 1099 = 70336$.
561
MediumMCQ
$9$ વડે વિભાજ્ય હોય તેવી ચાર અંકની તમામ એકી સંખ્યાઓનો સરવાળો શોધો.
A
$2754000$
B
$2754004$
C
$2754008$
D
$2754012$

Solution

(A) $9$ વડે વિભાજ્ય ચાર અંકની એકી સંખ્યાઓ સમાંતર શ્રેણી ($A$.$P$.) બનાવે છે.
$9$ વડે વિભાજ્ય ચાર અંકની સૌથી નાની એકી સંખ્યા $1017$ છે (કારણ કે $1008$ બેકી છે અને $1017$ એકી છે).
$9$ વડે વિભાજ્ય ચાર અંકની સૌથી મોટી એકી સંખ્યા $9999$ છે.
સંખ્યાઓ એકી હોવી જોઈએ અને $9$ વડે વિભાજ્ય હોવી જોઈએ,તેથી ક્રમિક પદો વચ્ચેનો સામાન્ય તફાવત $d = 18$ થશે (કારણ કે $9 \times 2 = 18$).
સમાંતર શ્રેણીના $n$-માં પદના સૂત્ર $a_n = a + (n - 1)d$ નો ઉપયોગ કરતા:
$9999 = 1017 + (n - 1) \times 18$
$8982 = (n - 1) \times 18$
$n - 1 = 8982 / 18 = 499$
$n = 500$
સમાંતર શ્રેણીના સરવાળાનું સૂત્ર $S_n = \frac{n}{2}(a + l)$ છે:
$S_{500} = \frac{500}{2}(1017 + 9999)$
$S_{500} = 250 \times 11016 = 2754000$.
562
MediumMCQ
ભૌમિતિક શ્રેણી $\frac{1}{3}, \frac{1}{9}, \frac{1}{27}, \ldots$ નું કયું પદ $\frac{1}{19683}$ છે?
A
$9$
B
$7$
C
$11$
D
$13$

Solution

(A) આપેલ શ્રેણી એક ભૌમિતિક શ્રેણી છે જેમાં પ્રથમ પદ $a = \frac{1}{3}$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r = \frac{1/9}{1/3} = \frac{1}{3}$ છે.
ધારો કે $n$-મું પદ $a_n = \frac{1}{19683}$ છે.
ભૌમિતિક શ્રેણીના $n$-મા પદનું સૂત્ર $a_n = a \cdot r^{n-1}$ છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને મળે છે $\frac{1}{19683} = \frac{1}{3} \cdot (\frac{1}{3})^{n-1}$.
આનું સાદું રૂપ આપતા $\frac{1}{19683} = (\frac{1}{3})^n$ મળે છે.
કારણ કે $3^9 = 19683$,તેથી $(\frac{1}{3})^9 = \frac{1}{19683}$ થાય.
ઘાતની સરખામણી કરતા,આપણને $n = 9$ મળે છે.
563
MediumMCQ
ભૌમિતિક શ્રેણી $5+25+125+\ldots$ નું $10$ મું પદ શોધો.
A
$5^{10}$
B
$5^{9}$
C
$5^{11}$
D
$5^{8}$

Solution

(A) આપેલી ભૌમિતિક શ્રેણી $5+25+125+\cdots$ છે.
પ્રથમ પદ $a = 5$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r = \frac{25}{5} = 5$ છે.
ભૌમિતિક શ્રેણીના $n$ મા પદનું સૂત્ર $a_n = a \cdot r^{n-1}$ છે.
$10$ મા પદ માટે,$n = 10$ લો.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $a_{10} = 5 \cdot 5^{10-1}$ મળે છે.
$a_{10} = 5 \cdot 5^9 = 5^{1+9} = 5^{10}$.
564
EasyMCQ
$G.P. 1, -1, 1, -1, \ldots$ નું $20$ મું પદ લખો.
A
$1$
B
$-1$
C
$+1$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ શ્રેણી એક સમગુણોત્તર શ્રેણી $(G.P.)$ છે,જ્યાં પ્રથમ પદ $a = 1$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r = \frac{-1}{1} = -1$ છે.
સમગુણોત્તર શ્રેણીના $n$ માં પદનું સૂત્ર $a_n = a \cdot r^{n-1}$ છે.
$20$ મું પદ $(n = 20)$ શોધવા માટે:
$a_{20} = 1 \cdot (-1)^{20-1}$
$a_{20} = 1 \cdot (-1)^{19}$
અહીં $19$ એ એકી સંખ્યા હોવાથી,$(-1)^{19} = -1$ થાય.
તેથી,$a_{20} = 1 \cdot (-1) = -1$.
565
EasyMCQ
શ્રેણી $\frac{1}{4} - \frac{1}{2} + 1 \ldots$ નું $5$મું પદ લખો.
A
$6$
B
$8$
C
$4$
D
$10$

Solution

(C) આપેલ શ્રેણી એક સમગુણોત્તર શ્રેણી $(GP)$ છે.
અહીં,પ્રથમ પદ $a = \frac{1}{4}$ છે.
સામાન્ય ગુણોત્તર $r = \frac{-1/2}{1/4} = -2$ છે.
સમગુણોત્તર શ્રેણીના $n$મા પદનું સૂત્ર $a_n = a \cdot r^{n-1}$ છે.
$5$મું પદ $(n = 5)$ શોધવા માટે:
$a_5 = \frac{1}{4} \times (-2)^{5-1}$
$a_5 = \frac{1}{4} \times (-2)^4$
$a_5 = \frac{1}{4} \times 16$
$a_5 = 4$.
566
MediumMCQ
એક $G.P.$ (ગુણોત્તર શ્રેણી) નું $5$ મું પદ $2$ છે, તો પ્રથમ $9$ પદોનો ગુણાકાર શોધો.
A
$508$
B
$512$
C
$504$
D
$516$

Solution

(B) ધારો કે $a$ એ પ્રથમ પદ છે અને $r$ એ સામાન્ય ગુણોત્તર છે.
$G.P.$ નું $n$ મું પદ $a_n = a r^{n-1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $5$ મું પદ $2$ છે, તેથી:
$a_5 = a r^{5-1} = a r^4 = 2$ $...(1)$
આપણે પ્રથમ $9$ પદોનો ગુણાકાર શોધવાનો છે:
$P = a \times (a r) \times (a r^2) \times \dots \times (a r^8)$
$P = a^9 \times r^{(1 + 2 + 3 + \dots + 8)}$
પ્રથમ $n$ પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓનો સરવાળો $\frac{n(n+1)}{2}$ દ્વારા મળે છે.
$n=8$ માટે, સરવાળો $\frac{8 \times 9}{2} = 36$ થાય છે.
તેથી, $P = a^9 \times r^{36} = (a r^4)^9$.
સમીકરણ $(1)$ માંથી કિંમત મૂકતા:
$P = (2)^9 = 512$.
567
MediumMCQ
શ્રેણી $18, -12, 8, \ldots$ નું કયું પદ $\frac{512}{729}$ છે?
A
$15$
B
$18$
C
$9$
D
$12$

Solution

(C) આપેલ શ્રેણી એક સમગુણોત્તર શ્રેણી છે જ્યાં પ્રથમ પદ $a = 18$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r = \frac{-12}{18} = \frac{-2}{3}$ છે.
ધારો કે $n$ મું પદ $a_n = \frac{512}{729}$ છે.
સમગુણોત્તર શ્રેણીના $n$ મા પદનું સૂત્ર $a_n = a r^{n-1}$ છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને મળે $\frac{512}{729} = 18 \left( \frac{-2}{3} \right)^{n-1}$.
બંને બાજુ $18$ વડે ભાગતા,આપણને મળે $\left( \frac{-2}{3} \right)^{n-1} = \frac{512}{729 \times 18} = \frac{256}{729 \times 9} = \frac{2^8}{3^6 \times 3^2} = \frac{2^8}{3^8} = \left( \frac{2}{3} \right)^8$.
કારણ કે આધાર ઋણ છે અને ઘાતાંક બેકી સંખ્યા છે,તેથી $\left( \frac{-2}{3} \right)^8 = \left( \frac{2}{3} \right)^8$.
આમ,$\left( \frac{-2}{3} \right)^{n-1} = \left( \frac{-2}{3} \right)^8$.
ઘાતાંકોની સરખામણી કરતા,$n - 1 = 8$,જે આપણને $n = 9$ આપે છે.
તેથી,$\frac{512}{729}$ એ શ્રેણીનું $9$ મું પદ છે.
568
MediumMCQ
એક $G.P.$ (ગુણોત્તર શ્રેણી) નું $3^{rd}$ પદ તેના પ્રથમ પદનો વર્ગ છે. જો બીજું પદ $8$ હોય,તો $6^{th}$ પદ શોધો.
A
$136$
B
$132$
C
$128$
D
$124$

Solution

(C) ધારો કે $a$ એ પ્રથમ પદ છે અને $r$ એ $G.P.$ નો સામાન્ય ગુણોત્તર છે.
$G.P.$ નું $n^{th}$ પદ $a_n = ar^{n-1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $3^{rd}$ પદ એ પ્રથમ પદનો વર્ગ છે:
$a_3 = (a_1)^2$
$ar^2 = a^2$
અહીં $a \neq 0$ હોવાથી,$a$ વડે ભાગતા આપણને $r^2 = a$ મળે છે $....(1)$
આપેલ છે કે $2^{nd}$ પદ $8$ છે:
$a_2 = ar = 8$ $....(2)$
સમીકરણ $(1)$ માંથી $a = r^2$ ની કિંમત સમીકરણ $(2)$ માં મૂકતા:
$(r^2)r = 8$
$r^3 = 8$
$r = 2$
હવે,$a = r^2$ નો ઉપયોગ કરીને $a$ શોધો:
$a = (2)^2 = 4$
આપણે $6^{th}$ પદ $(a_6)$ શોધવાનું છે:
$a_6 = ar^5$
$a_6 = 4 \times (2)^5$
$a_6 = 4 \times 32 = 128$
તેથી,$6^{th}$ પદ $128$ છે.
569
MediumMCQ
જો એક $G.P.$ ના $4^{th}$ અને $8^{th}$ પદો અનુક્રમે $24$ અને $384$ હોય,તો પ્રથમ પદ અને સામાન્ય ગુણોત્તર શોધો.
A
$2, 3$
B
$5, 3$
C
$3, 2$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) ધારો કે $a$ એ પ્રથમ પદ છે અને $r$ એ $G.P.$ નો સામાન્ય ગુણોત્તર છે.
$G.P.$ નું $n^{th}$ પદ $a_n = a r^{n-1}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $4^{th}$ પદ $24$ છે,તેથી:
$a r^{4-1} = 24 \Rightarrow a r^3 = 24$ $...(1)$
આપેલ છે કે $8^{th}$ પદ $384$ છે,તેથી:
$a r^{8-1} = 384 \Rightarrow a r^7 = 384$ $...(2)$
સમીકરણ $(2)$ ને સમીકરણ $(1)$ વડે ભાગતા:
$\frac{a r^7}{a r^3} = \frac{384}{24}$
$r^4 = 16$
$r^4 = 2^4 \Rightarrow r = 2$ (સામાન્ય ગુણોત્તર માટે ધન વાસ્તવિક મૂળ લેતા).
$r = 2$ ની કિંમત સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા:
$a(2)^3 = 24$
$a(8) = 24$
$a = \frac{24}{8} = 3$
આમ,પ્રથમ પદ $3$ છે અને સામાન્ય ગુણોત્તર $2$ છે.
570
MediumMCQ
$G.P.$ (ગુણોત્તર શ્રેણી) નું પ્રથમ પદ $1$ છે. ત્રીજા અને પાંચમા પદનો સરવાળો $90$ છે. $G.P.$ નો સામાન્ય ગુણોત્તર શોધો. ($, -3$ માં)
A
$2$
B
$3$
C
$1$
D
$5$

Solution

(B) ધારો કે $G.P.$ નો સામાન્ય ગુણોત્તર $r$ છે.
પ્રથમ પદ $a = 1$ છે.
$G.P.$ નું $n$ મું પદ $a_n = a r^{n-1}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
તેથી,ત્રીજું પદ $a_3 = a r^{3-1} = 1 \cdot r^2 = r^2$ થાય.
પાંચમું પદ $a_5 = a r^{5-1} = 1 \cdot r^4 = r^4$ થાય.
આપેલ છે કે ત્રીજા અને પાંચમા પદનો સરવાળો $90$ છે,તેથી:
$r^2 + r^4 = 90$
સમીકરણને ગોઠવતા:
$r^4 + r^2 - 90 = 0$
ધારો કે $x = r^2$. તો સમીકરણ આ મુજબ બનશે:
$x^2 + x - 90 = 0$
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા:
$(x + 10)(x - 9) = 0$
આથી $x = -10$ અથવા $x = 9$ મળે.
અહીં $x = r^2$ હોવાથી,વાસ્તવિક સંખ્યાઓ માટે $r^2$ ઋણ ન હોઈ શકે. તેથી,$r^2 = 9$.
વર્ગમૂળ લેતા,આપણને $r = \pm 3$ મળે છે.
571
EasyMCQ
$x$ ની કઈ કિંમત માટે,સંખ્યાઓ $-\frac{2}{7}, x, -\frac{7}{2}$ એ $G.P.$ (ગુણોત્તર શ્રેણી) માં છે?
A
$1, -1$
B
$1, -3$
C
$1, -5$
D
$2, -2$

Solution

(A) જો ત્રણ સંખ્યાઓ $a, b, c$ એ $G.P.$ માં હોય,તો $b^2 = ac$ થાય.
અહીં,$a = -\frac{2}{7},$ $b = x,$ અને $c = -\frac{7}{2}$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$x^2 = \left(-\frac{2}{7}\right) \times \left(-\frac{7}{2}\right)$
$x^2 = 1$
$x = \pm 1$
તેથી,$x$ ની કિંમતો $1$ અને $-1$ છે.
572
MediumMCQ
એક વ્યક્તિને બે માતા-પિતા (પિતા અને માતા),ચાર દાદા-દાદી,આઠ પરદાદા-પરદાદી વગેરે હોય છે. $10$ મી પેઢી સુધી વ્યક્તિના પૂર્વજોની કુલ સંખ્યા શોધો.
A
$1022$
B
$1024$
C
$2046$
D
$2048$

Solution

(C) દરેક પેઢીમાં પૂર્વજોની સંખ્યા એક સમગુણોત્તર શ્રેણી $(G.P.)$ બનાવે છે: $2, 4, 8, \ldots$ $10$ પદો સુધી.
અહીં,પ્રથમ પદ $a = 2$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r = 2$ છે.
સમગુણોત્તર શ્રેણીના પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો શોધવાનું સૂત્ર: $S_n = a(r^n - 1) / (r - 1)$.
$10$ પેઢીઓ માટે,પૂર્વજોની કુલ સંખ્યા:
$S_{10} = 2(2^{10} - 1) / (2 - 1)$
$S_{10} = 2(1024 - 1) / 1$
$S_{10} = 2 \times 1023 = 2046$.
તેથી,$10$ મી પેઢી સુધી પૂર્વજોની કુલ સંખ્યા $2046$ છે.
573
MediumMCQ
એક $G.P.$ માં,પ્રથમ પદ $7$ છે,અંતિમ પદ $448$ છે અને સરવાળો $889$ છે. સામાન્ય ગુણોત્તર શોધો.
A
$4$
B
$6$
C
$8$
D
$2$

Solution

(D) આપેલ છે: પ્રથમ પદ $a = 7$,અંતિમ પદ $l = a_n = 448$,અને સરવાળો $S_n = 889$.
ધારો કે $r$ એ સામાન્ય ગુણોત્તર છે.
$G.P.$ ના સરવાળા માટેનું સૂત્ર $S_n = \frac{a - lr}{1 - r}$ છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $889 = \frac{7 - 448r}{1 - r}$.
બંને બાજુ $(1 - r)$ વડે ગુણતા: $889(1 - r) = 7 - 448r$.
$889 - 889r = 7 - 448r$.
પદોને ગોઠવતા: $889 - 7 = 889r - 448r$.
$882 = 441r$.
$r = \frac{882}{441} = 2$.
આમ,સામાન્ય ગુણોત્તર $2$ છે.
574
DifficultMCQ
એક $G.P.$ ના પ્રથમ ત્રણ પદોનો સરવાળો અને પ્રથમ છ પદોના સરવાળાનો ગુણોત્તર $125: 152$ છે. $G.P.$ નો સામાન્ય તફાવત (common ratio) શોધો. ($/5$ માં)
A
$2$
B
$4$
C
$3$
D
$1$

Solution

(C) ધારો કે પ્રથમ પદ $a$ છે અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r$ છે.
$G.P.$ ના પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{a(r^n - 1)}{r - 1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે,$\frac{S_3}{S_6} = \frac{125}{152}$.
સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{a(r^3 - 1) / (r - 1)}{a(r^6 - 1) / (r - 1)} = \frac{125}{152}$.
આનું સાદું રૂપ આપતા $\frac{r^3 - 1}{r^6 - 1} = \frac{125}{152}$ મળે.
નિત્યસમ $r^6 - 1 = (r^3 - 1)(r^3 + 1)$ નો ઉપયોગ કરતા,$\frac{r^3 - 1}{(r^3 - 1)(r^3 + 1)} = \frac{125}{152}$.
$\frac{1}{r^3 + 1} = \frac{125}{152}$.
$125(r^3 + 1) = 152$.
$125r^3 + 125 = 152$.
$125r^3 = 152 - 125 = 27$.
$r^3 = \frac{27}{125} = (\frac{3}{5})^3$.
તેથી,$r = 3/5$.
575
MediumMCQ
$\sum_{j=1}^{11} (2 + 3^j)$ ની કિંમત શોધો.
A
$22 + \frac{3}{2}(3^{11} - 1)$
B
$11 + \frac{3}{2}(3^{11} - 1)$
C
$22 + \frac{3}{2}(3^{10} - 1)$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) આપેલ પદાવલિ $\sum_{j=1}^{11} (2 + 3^j)$ છે.
આપણે સરવાળાને બે ભાગમાં વિભાજિત કરી શકીએ છીએ:
$\sum_{j=1}^{11} 2 + \sum_{j=1}^{11} 3^j$.
પ્રથમ ભાગ $2$ ના $11$ પદોનો સરવાળો છે,જે $11 \times 2 = 22$ થાય છે.
બીજો ભાગ એક સમગુણોત્તર શ્રેણી છે જેમાં પ્રથમ પદ $a = 3$,સામાન્ય ગુણોત્તર $r = 3$ અને પદોની સંખ્યા $n = 11$ છે.
સમગુણોત્તર શ્રેણીના સરવાળાનું સૂત્ર $S_n = \frac{a(r^n - 1)}{r - 1}$ છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $\frac{3(3^{11} - 1)}{3 - 1} = \frac{3}{2}(3^{11} - 1)$ મળે છે.
બંને ભાગોનો સરવાળો કરતા,કુલ સરવાળો $22 + \frac{3}{2}(3^{11} - 1)$ થાય છે.
576
DifficultMCQ
એક $G.P.$ ના પ્રથમ બે પદોનો સરવાળો $36$ છે અને પ્રથમ તથા ત્રીજા પદનો ગુણાકાર બીજા પદ કરતાં $9$ ગણો છે,તો પ્રથમ $8$ પદોનો સરવાળો શોધો.
A
$\frac{3480}{81}$
B
$\frac{3280}{81}$
C
$\frac{3680}{81}$
D
$\frac{3880}{81}$

Solution

(B) ધારો કે $G.P.$ નું પ્રથમ પદ $a$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r$ છે.
આપેલ છે: $a_1 + a_2 = 36 \Rightarrow a + ar = 36$
$\Rightarrow a(1 + r) = 36$ $...(1)$
વળી,$a_1 \cdot a_3 = 9 \cdot a_2 \Rightarrow a \cdot ar^2 = 9 \cdot ar$
$\Rightarrow ar = 9$ $...(2)$
સમીકરણ $(1)$ માં $a = 36 - ar$ મૂકતા અથવા $a + 9 = 36$ લેતા,$a = 27$ મળે છે.
સમીકરણ $(2)$ પરથી,$27r = 9 \Rightarrow r = \frac{1}{3}$.
પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{a(1-r^n)}{1-r}$ છે.
$S_8 = \frac{27(1 - (1/3)^8)}{1 - 1/3} = \frac{27(1 - 1/6561)}{2/3} = \frac{81}{2} \cdot \frac{6560}{6561} = \frac{3280}{81}$.
577
MediumMCQ
એક $G.P.$ (ગુણોત્તર શ્રેણી) નો સામાન્ય ગુણોત્તર $-\frac{4}{5}$ છે અને અનંત પદોનો સરવાળો $\frac{80}{9}$ છે. પ્રથમ પદ શોધો.
A
$14$
B
$16$
C
$18$
D
$10$

Solution

(B) $G.P.$ ના અનંત પદોના સરવાળાનું સૂત્ર $S_{\infty} = \frac{a}{1-r}$ છે,જ્યાં $a$ એ પ્રથમ પદ છે અને $r$ એ સામાન્ય ગુણોત્તર છે.
આપેલ છે કે,$r = -\frac{4}{5}$ અને $S_{\infty} = \frac{80}{9}$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$\frac{80}{9} = \frac{a}{1 - (-\frac{4}{5})}$
$\frac{80}{9} = \frac{a}{1 + \frac{4}{5}}$
$\frac{80}{9} = \frac{a}{\frac{9}{5}}$
$a = \frac{80}{9} \times \frac{9}{5}$
$a = 16$.
આમ,પ્રથમ પદ $16$ છે.
578
MediumMCQ
અનંત શ્રેણી $\frac{3}{4} - \frac{5}{4^2} + \frac{3}{4^3} - \frac{5}{4^4} + \frac{3}{4^5} - \frac{5}{4^6} + \dots$ નો સરવાળો શોધો.
A
$\frac{8}{15}$
B
$\frac{7}{17}$
C
$\frac{7}{15}$
D
$\frac{8}{17}$

Solution

(C) આપેલ શ્રેણી $S = \left( \frac{3}{4} + \frac{3}{4^3} + \frac{3}{4^5} + \dots \right) - \left( \frac{5}{4^2} + \frac{5}{4^4} + \frac{5}{4^6} + \dots \right)$ છે.
આ બે અનંત ગુણોત્તર શ્રેણીઓનો સરવાળો છે.
પ્રથમ શ્રેણી માટે,પ્રથમ પદ $a_1 = \frac{3}{4}$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r_1 = \frac{1}{4^2} = \frac{1}{16}$ છે.
સરવાળો $S_1 = \frac{a_1}{1 - r_1} = \frac{3/4}{1 - 1/16} = \frac{3/4}{15/16} = \frac{3}{4} \times \frac{16}{15} = \frac{4}{5}$ થાય.
બીજી શ્રેણી માટે,પ્રથમ પદ $a_2 = \frac{5}{4^2} = \frac{5}{16}$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r_2 = \frac{1}{4^2} = \frac{1}{16}$ છે.
સરવાળો $S_2 = \frac{a_2}{1 - r_2} = \frac{5/16}{1 - 1/16} = \frac{5/16}{15/16} = \frac{5}{16} \times \frac{16}{15} = \frac{1}{3}$ થાય.
તેથી,કુલ સરવાળો $S = S_1 - S_2 = \frac{4}{5} - \frac{1}{3} = \frac{12 - 5}{15} = \frac{7}{15}$ મળે.
579
DifficultMCQ
ગુણાકાર $(32) (32)^{1/6} (32)^{1/36} \ldots \infty$ ની કિંમત શોધો.
A
$16$
B
$64$
C
$32$
D
$0$

Solution

(B) આપેલ પદાવલિ સમાન આધાર $32$ ધરાવતી ઘાતોનો ગુણાકાર છે.
$a^m \cdot a^n = a^{m+n}$ ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા, આપણે ગુણાકારને આ રીતે લખી શકીએ:
$(32)^{1 + 1/6 + 1/36 + \ldots + \infty} = (32)^x$
જ્યાં $x = 1 + 1/6 + 1/36 + \ldots + \infty$.
આ એક અનંત ગુણોત્તર શ્રેણી છે જેમાં પ્રથમ પદ $a = 1$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r = 1/6$ છે.
અનંત ગુણોત્તર શ્રેણીનો સરવાળો $S = \frac{a}{1-r}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા, $x = \frac{1}{1 - 1/6} = \frac{1}{5/6} = 6/5$.
તેથી, ગુણાકાર $(32)^{6/5}$ થાય.
કારણ કે $32 = 2^5$, તેથી $(2^5)^{6/5} = 2^{5 \cdot (6/5)} = 2^6$.
$2^6 = 64$.
580
MediumMCQ
$H.P. 6, 4, 3, \ldots$ નું $9$ મું પદ શોધો.
A
$\frac{7}{5}$
B
$\frac{6}{5}$
C
$\frac{5}{6}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ શ્રેણી $6, 4, 3, \ldots$ એ $H.P.$ (હરાત્મક શ્રેણી) છે.
તેના પદોના વ્યસ્તની શ્રેણી $\frac{1}{6}, \frac{1}{4}, \frac{1}{3}, \ldots$ છે,જે $A.P.$ (સમાંતર શ્રેણી) બનાવે છે.
અહીં,પ્રથમ પદ $a = \frac{1}{6}$ અને સામાન્ય તફાવત $d = \frac{1}{4} - \frac{1}{6} = \frac{3-2}{12} = \frac{1}{12}$ છે.
$A.P.$ નું $n$ મું પદ $a_n = a + (n-1)d$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
$A.P.$ ના $9$ માં પદ માટે:
$a_9 = \frac{1}{6} + (9-1) \times \frac{1}{12}$
$a_9 = \frac{1}{6} + 8 \times \frac{1}{12} = \frac{1}{6} + \frac{8}{12} = \frac{1}{6} + \frac{2}{3} = \frac{1+4}{6} = \frac{5}{6}$.
$H.P.$ એ $A.P.$ ના પદોનો વ્યસ્ત હોવાથી,$H.P.$ નું $9$ મું પદ $a_9$ નો વ્યસ્ત થશે.
તેથી,$H.P.$ નું $9$ મું પદ $\frac{6}{5}$ છે.
581
DifficultMCQ
એવા $H.P.$ (હરાત્મક શ્રેણી) નું $n$ મું પદ શોધો જેના પ્રથમ બે પદો અનુક્રમે $6$ અને $3$ છે.
A
$\frac{6}{n}$
B
$\frac{7}{n}$
C
$\frac{5}{n}$
D
$\frac{8}{n}$

Solution

(A) $H.P.$ નું પ્રથમ પદ $6$ છે અને બીજું પદ $3$ છે.
તેથી,અનુરૂપ $A.P.$ (સમાંતર શ્રેણી) ના પ્રથમ બે પદો $\frac{1}{6}$ અને $\frac{1}{3}$ છે.
આ $A.P.$ માટે,પ્રથમ પદ $a = \frac{1}{6}$ અને સામાન્ય તફાવત $d = \frac{1}{3} - \frac{1}{6} = \frac{2-1}{6} = \frac{1}{6}$ છે.
$A.P.$ નું $n$ મું પદ $a_n = a + (n-1)d$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$a_n = \frac{1}{6} + (n-1)\frac{1}{6} = \frac{1 + n - 1}{6} = \frac{n}{6}$.
$H.P.$ નું $n$ મું પદ એ અનુરૂપ $A.P.$ ના $n$ માં પદનો વ્યસ્ત હોવાથી,$H.P.$ નું $n$ મું પદ $\frac{6}{n}$ થશે.
582
DifficultMCQ
જો $x > 1, y > 1, z > 1$ એ $G.P.$ માં હોય,તો $\frac{1}{1 + \log x}, \frac{1}{1 + \log y}, \frac{1}{1 + \log z}$ એ શેમાં હશે?
A
$A.P.$
B
$H.P.$
C
$G.P.$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) કારણ કે $x, y, z$ એ $G.P.$ માં છે,તેથી $y^2 = xz$ થાય.
બંને બાજુ લઘુગણક (log) લેતા,આપણને $2 \log y = \log x + \log z$ મળે છે.
બંને બાજુ $2$ ઉમેરતા,$2 + 2 \log y = 2 + \log x + \log z$ મળે.
આને $2(1 + \log y) = (1 + \log x) + (1 + \log z)$ તરીકે ફરીથી લખી શકાય.
આ સૂચવે છે કે $(1 + \log x), (1 + \log y), (1 + \log z)$ એ $A.P.$ માં છે.
કારણ કે $A.P.$ માં રહેલા પદોના વ્યસ્ત $H.P.$ માં હોય છે,તેથી $\frac{1}{1 + \log x}, \frac{1}{1 + \log y}, \frac{1}{1 + \log z}$ એ $H.P.$ માં છે.
583
MediumMCQ
$\frac{2}{5} + \frac{3}{5^{2}} + \frac{2}{5^{3}} + \frac{3}{5^{4}} + \dots \infty$
A
$\frac{17}{24}$
B
$\frac{15}{24}$
C
$\frac{13}{24}$
D
$\frac{11}{24}$

Solution

(C) આપેલ શ્રેણી $\frac{2}{5} + \frac{3}{5^{2}} + \frac{2}{5^{3}} + \frac{3}{5^{4}} + \dots \infty$ છે.
આપણે આને બે અલગ અનંત ગુણોત્તર શ્રેણીમાં વિભાજિત કરી શકીએ છીએ:
$S = \left( \frac{2}{5} + \frac{2}{5^{3}} + \frac{2}{5^{5}} + \dots \right) + \left( \frac{3}{5^{2}} + \frac{3}{5^{4}} + \frac{3}{5^{6}} + \dots \right)$.
પ્રથમ શ્રેણી માટે,પ્રથમ પદ $a_1 = \frac{2}{5}$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r = \frac{1}{5^{2}} = \frac{1}{25}$ છે.
સરવાળો $S_1 = \frac{a_1}{1 - r} = \frac{2/5}{1 - 1/25} = \frac{2/5}{24/25} = \frac{2}{5} \times \frac{25}{24} = \frac{5}{12}$ થાય.
બીજી શ્રેણી માટે,પ્રથમ પદ $a_2 = \frac{3}{5^{2}} = \frac{3}{25}$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r = \frac{1}{25}$ છે.
સરવાળો $S_2 = \frac{a_2}{1 - r} = \frac{3/25}{1 - 1/25} = \frac{3/25}{24/25} = \frac{3}{24} = \frac{1}{8}$ થાય.
કુલ સરવાળો $S = S_1 + S_2 = \frac{5}{12} + \frac{1}{8} = \frac{10 + 3}{24} = \frac{13}{24}$.
584
DifficultMCQ
જો એક $G.P.$ નું પ્રથમ પદ $729$ હોય અને $7$ મું પદ $64$ હોય,તો $S_{7}$ શોધો.
A
$2259$
B
$3059$
C
$2059$
D
$2459$

Solution

(C) આપેલ છે કે પ્રથમ પદ $a = 729$ અને $7$ મું પદ $a_{7} = 64$ છે.
ધારો કે $r$ એ $G.P.$ નો સામાન્ય ગુણોત્તર છે.
$n$ મા પદનું સૂત્ર $a_{n} = a r^{n-1}$ છે.
$n = 7$ માટે,$a_{7} = a r^{6} = 64$.
$a = 729$ મૂકતા,આપણને $729 r^{6} = 64$ મળે છે.
$r^{6} = \frac{64}{729} = \left(\frac{2}{3}\right)^{6}$.
તેથી,$r = \frac{2}{3}$.
$G.P.$ ના પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $S_{n} = \frac{a(1 - r^{n})}{1 - r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$n = 7$ માટે,$S_{7} = \frac{729(1 - (2/3)^{7})}{1 - 2/3}$.
$S_{7} = \frac{729(1 - 128/2187)}{1/3} = 3 \times 729 \times \left(\frac{2187 - 128}{2187}\right)$.
$S_{7} = 2187 \times \frac{2059}{2187} = 2059$.
585
DifficultMCQ
જો $a$ એ $G.P.$ (ગુણોત્તર શ્રેણી) નું પ્રથમ પદ હોય,$l$ એ $n$ મું પદ હોય અને $P$ એ પ્રથમ $n$ પદોનો ગુણાકાર હોય,તો $P=$
A
$(al)^{n/2}$
B
$(a-l)^{n/2}$
C
$(a+l)^{n/2}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે $r$ એ $G.P.$ નો સામાન્ય ગુણોત્તર છે.
$n$ મું પદ $l = ar^{n-1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે $\dots (1)$
$G.P.$ ના પ્રથમ $n$ પદો $a, ar, ar^2, \dots, ar^{n-1}$ છે.
ગુણાકાર $P = a \times (ar) \times (ar^2) \times \dots \times (ar^{n-1})$ છે.
$P = a^n \times r^{1+2+3+\dots+(n-1)}$.
પ્રથમ $(n-1)$ પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓના સરવાળાનો ઉપયોગ કરતા,$\sum_{k=1}^{n-1} k = \frac{(n-1)n}{2}$.
$P = a^n \times r^{\frac{n(n-1)}{2}} = (a^2 \times r^{n-1})^{n/2}$.
કારણ કે $l = ar^{n-1}$,આપણે $a^2 r^{n-1} = a(ar^{n-1}) = al$ લખી શકીએ છીએ.
તેથી,$P = (al)^{n/2}$.
586
MediumMCQ
$n$ સંખ્યાઓની સરેરાશ $a$ છે. પ્રથમ સંખ્યામાં $2$ નો વધારો,બીજી સંખ્યામાં $4$ નો વધારો,ત્રીજી સંખ્યામાં $8$ નો વધારો,અને આ રીતે આગળ વધારો કરવામાં આવે છે. નવી સંખ્યાઓની સરેરાશ કેટલી થશે?
A
$a + \frac{2^{n+1}}{n}$
B
$a + \frac{2^n - 1}{n}$
C
$a + \frac{2^{n+1} - 1}{n}$
D
$a + 2 \frac{2^n - 1}{n}$

Solution

(D) ધારો કે $n$ સંખ્યાઓ $x_1, x_2, \dots, x_n$ છે. આપેલ છે કે તેમની સરેરાશ $a$ છે,તેથી $\frac{\sum x_i}{n} = a$,જેનો અર્થ છે કે $\sum x_i = na$.
સંખ્યાઓમાં $2, 4, 8, \dots, 2^n$ નો વધારો થાય છે. આ શ્રેણી એક સમગુણોત્તર શ્રેણી ($G$.$P$.) છે જ્યાં પ્રથમ પદ $A = 2$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r = 2$ છે.
આ વધારાનો સરવાળો $S_n = \frac{A(r^n - 1)}{r - 1} = \frac{2(2^n - 1)}{2 - 1} = 2(2^n - 1)$ છે.
નવી સંખ્યાઓનો સરવાળો $\sum x_i + S_n = na + 2(2^n - 1)$ થાય છે.
નવી સરેરાશ $\frac{na + 2(2^n - 1)}{n} = a + \frac{2(2^n - 1)}{n}$ થશે.
587
MediumMCQ
$50$ થી નાની $3$ ના તમામ ધન ગુણકોનો સરવાળો શોધો.
A
$400$
B
$404$
C
$408$
D
$412$

Solution

(C) $50$ થી નાની $3$ ની ધન ગુણકોની શ્રેણી $3, 6, 9, \dots, 48$ છે.
આ એક સમાંતર શ્રેણી છે જેમાં પ્રથમ પદ $a = 3$,સામાન્ય તફાવત $d = 3$ અને અંતિમ પદ $l = 48$ છે.
પદોની સંખ્યા $n$ શોધવા માટે,આપણે સૂત્ર $l = a + (n - 1)d$ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ:
$48 = 3 + (n - 1)3$
$45 = (n - 1)3$
$15 = n - 1$
$n = 16$.
સમાંતર શ્રેણીનો સરવાળો $S_n$ શોધવાનું સૂત્ર $S_n = \frac{n}{2}(a + l)$ છે:
$S_{16} = \frac{16}{2}(3 + 48)$
$S_{16} = 8 \times 51 = 408$.
588
DifficultMCQ
$\left(1-\frac{1}{n+1}\right)+\left(1-\frac{2}{n+1}\right)+\left(1-\frac{3}{n+1}\right)+\cdots+\left(1-\frac{n}{n+1}\right)$ નો સરવાળો શોધો.
A
$n$
B
$\frac{1}{2} n$
C
$(n+1)$
D
$\frac{1}{2}(n+1)$

Solution

(B) આપેલ પદાવલિ $\sum_{k=1}^{n} \left(1-\frac{k}{n+1}\right)$ છે.
આને $\left(1-\frac{1}{n+1}\right)+\left(1-\frac{2}{n+1}\right)+\cdots+\left(1-\frac{n}{n+1}\right)$ તરીકે વિસ્તૃત કરી શકાય છે.
આ શ્રેણીમાં $n$ પદો છે,તેથી આપણે તેને $n - \left(\frac{1}{n+1} + \frac{2}{n+1} + \cdots + \frac{n}{n+1}\right)$ તરીકે લખી શકીએ છીએ.
છેદ સામાન્ય લેતા,આપણને $n - \frac{1}{n+1} (1+2+3+\cdots+n)$ મળે છે.
પ્રથમ $n$ પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓના સરવાળાના સૂત્ર $\sum_{k=1}^{n} k = \frac{n(n+1)}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણે તેને પદાવલિમાં મૂકીએ છીએ:
$n - \frac{1}{n+1} \cdot \frac{n(n+1)}{2}$.
અંશ અને છેદમાંથી $(n+1)$ ને દૂર કરતા,આપણને $n - \frac{n}{2}$ મળે છે.
આમ,સરવાળો $\frac{n}{2}$ છે.
589
MediumMCQ
જો એક ઘડિયાળ દરેક કલાકે તેટલી જ વાર ટકોરા મારે જેટલા વાગ્યા હોય,તો તે એક દિવસમાં કુલ કેટલી વાર ટકોરા મારશે?
A
$300$
B
$156$
C
$68$
D
$78$

Solution

(B) ઘડિયાળ દરેક કલાકે તેટલી જ વાર ટકોરા મારે છે જેટલા વાગ્યા હોય (દા.ત.,$1$ વાગ્યે $1$ વાર,$2$ વાગ્યે $2$ વાર,...,$12$ વાગ્યે $12$ વાર).
$12$ કલાકમાં થતા કુલ ટકોરા એ પ્રથમ $12$ પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓનો સરવાળો છે:
સરવાળો $= 1 + 2 + 3 + \dots + 12 = \frac{n(n+1)}{2} = \frac{12 \times 13}{2} = 78$.
એક દિવસમાં $24$ કલાક હોય છે,તેથી ઘડિયાળ $12$ કલાકના બે ચક્ર પૂર્ણ કરે છે.
એક દિવસમાં કુલ ટકોરા $= 2 \times 78 = 156$.
590
DifficultMCQ
પદો $a, 1, b$ સમાંતર શ્રેણીમાં છે અને પદો $1, a, b$ સમગુણોત્તર શ્રેણીમાં છે. $a$ અને $b$ શોધો (આપેલ છે કે $a \neq b$).
A
$2, 4$
B
$-2, 1$
C
$4, 1$
D
$-2, 4$

Solution

(D) આપેલ છે કે $a, 1, b$ સમાંતર શ્રેણી $(AP)$ માં છે.
તેથી,$1 = \frac{a+b}{2}$,જેનો અર્થ છે કે $a+b = 2$ $......(1)$.
આપેલ છે કે $1, a, b$ સમગુણોત્તર શ્રેણી $(GP)$ માં છે.
તેથી,$a^2 = 1 \times b$,જેનો અર્થ છે કે $b = a^2$ $......(2)$.
સમીકરણ $(2)$ ની કિંમત સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા:
$a + a^2 = 2$
$a^2 + a - 2 = 0$
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા:
$(a+2)(a-1) = 0$
તેથી,$a = -2$ અથવા $a = 1$.
જો $a = 1$ હોય,તો $b = (1)^2 = 1$. પરંતુ,પ્રશ્નમાં આપેલ છે કે $a \neq b$,તેથી આ કિસ્સો શક્ય નથી.
જો $a = -2$ હોય,તો $b = (-2)^2 = 4$.
આમ,$a = -2$ અને $b = 4$ મળે છે.
591
MediumMCQ
સરવાળો $11^{2} + 12^{2} + \cdots + 20^{2} + 21^{2} = ?$
A
$2926$
B
$3017$
C
$3215$
D
$3311$

Solution

(A) પ્રથમ $n$ પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓના વર્ગોનો સરવાળો શોધવાનું સૂત્ર: $\sum_{k=1}^{n} k^{2} = \frac{n(n+1)(2n+1)}{6}$ છે.
$11^{2} + 12^{2} + \cdots + 21^{2}$ નો સરવાળો શોધવા માટે,આપણે તેને $21$ સુધીના વર્ગોના સરવાળા અને $10$ સુધીના વર્ગોના સરવાળાના તફાવત તરીકે લખી શકીએ છીએ:
સરવાળો $= \sum_{k=1}^{21} k^{2} - \sum_{k=1}^{10} k^{2}$.
$n = 21$ માટે: $\frac{21(21+1)(2 \times 21 + 1)}{6} = \frac{21 \times 22 \times 43}{6} = 7 \times 11 \times 43 = 3311$.
$n = 10$ માટે: $\frac{10(10+1)(2 \times 10 + 1)}{6} = \frac{10 \times 11 \times 21}{6} = 5 \times 11 \times 7 = 385$.
તેથી,માંગેલ સરવાળો $3311 - 385 = 2926$ છે.
592
DifficultMCQ
જો $\log 2, \log (2^{x}-1)$ અને $\log (2^{x}+3)$ (બધાનો આધાર $10$ છે) એ સમાંતર શ્રેણીના ત્રણ ક્રમિક પદો હોય,તો $x$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$1$
C
$\log _{2} 5$
D
$\log _{10} 2$

Solution

(C) આપેલ છે કે $\log 2, \log (2^{x}-1)$ અને $\log (2^{x}+3)$ એ સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ માં છે.
ત્રણ પદો $a, b, c$ સમાંતર શ્રેણીમાં હોય તો શરત $2b = a + c$ થાય.
તેથી,$2 \log (2^{x}-1) = \log 2 + \log (2^{x}+3)$.
$\log a + \log b = \log (ab)$ અને $n \log a = \log (a^{n})$ ના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા:
$\log (2^{x}-1)^{2} = \log [2(2^{x}+3)]$.
બંને બાજુથી લઘુગણક દૂર કરતા:
$(2^{x}-1)^{2} = 2(2^{x}+3)$.
ધારો કે $2^{x} = y$. તો સમીકરણ આ મુજબ બનશે:
$(y-1)^{2} = 2(y+3)$.
$y^{2} - 2y + 1 = 2y + 6$.
$y^{2} - 4y - 5 = 0$.
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા:
$(y-5)(y+1) = 0$.
તેથી,$y = 5$ અથવા $y = -1$.
અહીં $2^{x} = y$ છે અને $2^{x}$ હંમેશા ધન હોવું જોઈએ,તેથી $y = -1$ શક્ય નથી.
આમ,$2^{x} = 5$.
બંને બાજુ આધાર $2$ સાથે લઘુગણક લેતા:
$x = \log _{2} 5$.
593
MediumMCQ
$(1^{2}+2^{2}+3^{2}+\cdots+10^{2})$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$380$
B
$385$
C
$390$
D
$392$

Solution

(B) પ્રથમ $n$ પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓના વર્ગોનો સરવાળો શોધવાનું સૂત્ર: $\sum_{k=1}^{n} k^{2} = \frac{n(n+1)(2n+1)}{6}$ છે.
અહીં $n = 10$ લેતા,સૂત્રમાં કિંમત મૂકતા:
$1^{2}+2^{2}+3^{2}+\cdots+10^{2} = \frac{10(10+1)(2 \times 10+1)}{6}$.
$= \frac{10 \times 11 \times 21}{6}$.
$= \frac{2310}{6} = 385$.
594
MediumMCQ
શ્રેણી $(1 + 0.6 + 0.06 + 0.006 + 0.0006 + \dots)$ નો સરવાળો કેટલો થાય?
A
$1 \frac{2}{3}$
B
$1 \frac{1}{3}$
C
$2 \frac{1}{3}$
D
$2 \frac{2}{3}$

Solution

(A) આપેલ શ્રેણી $S = 1 + 0.6 + 0.06 + 0.006 + 0.0006 + \dots$ છે.
આપણે તેને $S = 1 + (0.6 + 0.06 + 0.006 + 0.0006 + \dots)$ તરીકે લખી શકીએ.
કૌંસની અંદરનો ભાગ એક અનંત સમગુણોત્તર શ્રેણી ($G.P.$) છે, જ્યાં પ્રથમ પદ $a = 0.6$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r = \frac{0.06}{0.6} = 0.1 = \frac{1}{10}$ છે.
અનંત સમગુણોત્તર શ્રેણીનો સરવાળો શોધવાનું સૂત્ર $S_{\infty} = \frac{a}{1 - r}$ છે.
કિંમતો મૂકતા, આપણને $S_{\infty} = \frac{0.6}{1 - 0.1} = \frac{0.6}{0.9} = \frac{6}{9} = \frac{2}{3}$ મળે છે.
તેથી, કુલ સરવાળો $S = 1 + \frac{2}{3} = 1 \frac{2}{3}$ થાય.
595
MediumMCQ
શ્રેણી $0, 3, 8, 15, 24, 35, \dots$ નું $9$ મું પદ કયું છે?
A
$63$
B
$70$
C
$80$
D
$99$

Solution

(C) આપેલ શ્રેણી $0, 3, 8, 15, 24, 35, \dots$ છે.
ક્રમિક પદો વચ્ચેનો તફાવત તપાસો:
$3 - 0 = 3$
$8 - 3 = 5$
$15 - 8 = 7$
$24 - 15 = 9$
$35 - 24 = 11$
તફાવત એ ક્રમિક એકી સંખ્યાઓ છે: $3, 5, 7, 9, 11, \dots$
$9$ મું પદ શોધવા માટે,આપણે આ પેટર્ન ચાલુ રાખીશું:
$7$ મું પદ $= 35 + 13 = 48$
$8$ મું પદ $= 48 + 15 = 63$
$9$ મું પદ $= 63 + 17 = 80$
વૈકલ્પિક રીતે,શ્રેણીનું $n$ મું પદ $a_n = n^2 - 1$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$n = 9$ માટે,$a_9 = 9^2 - 1 = 81 - 1 = 80$.
596
DifficultMCQ
$\left[\frac{1}{1 \times 2}+\frac{1}{2 \times 3}+\frac{1}{3 \times 4}+\cdots+\frac{1}{99 \times 100}\right]$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{9900}$
B
$\frac{99}{100}$
C
$\frac{100}{99}$
D
$\frac{1000}{99}$

Solution

(B) શ્રેણીનું સામાન્ય પદ $\frac{1}{n(n+1)}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આંશિક અપૂર્ણાંકનો ઉપયોગ કરીને,આપણે લખી શકીએ કે $\frac{1}{n(n+1)} = \frac{1}{n} - \frac{1}{n+1}$.
દરેક પદ માટે આ લાગુ પાડતા:
$\frac{1}{1 \times 2} = \frac{1}{1} - \frac{1}{2}$
$\frac{1}{2 \times 3} = \frac{1}{2} - \frac{1}{3}$
$\frac{1}{3 \times 4} = \frac{1}{3} - \frac{1}{4}$
...
$\frac{1}{99 \times 100} = \frac{1}{99} - \frac{1}{100}$
આ પદોનો સરવાળો કરતા:
$= (1 - \frac{1}{2}) + (\frac{1}{2} - \frac{1}{3}) + (\frac{1}{3} - \frac{1}{4}) + \cdots + (\frac{1}{99} - \frac{1}{100})$
બધા વચ્ચેના પદો ઉડી જશે,ફક્ત પ્રથમ અને છેલ્લું પદ બાકી રહેશે:
$= 1 - \frac{1}{100} = \frac{100-1}{100} = \frac{99}{100}$.
597
MediumMCQ
$1$ થી $100$ સુધીની સંખ્યાઓના તમામ અંકોનો સરવાળો કેટલો થાય?
A
$5050$
B
$903$
C
$901$
D
$900$

Solution

(C) $1$ થી $100$ સુધીની સંખ્યાઓના તમામ અંકોનો સરવાળો શોધવા માટે,આપણે $00$ થી $99$ સુધીની સંખ્યાઓનો વિચાર કરીએ છીએ (કારણ કે $00$ થી $09$ એ $0$ થી $9$ સમાન છે અને $100$ માં અંકોનો સરવાળો $1+0+0=1$ થાય છે).
અહીં કુલ $100$ સંખ્યાઓ છે,જેમાં દરેકના $2$ અંકો છે,એટલે કે કુલ $200$ અંકના સ્થાન છે.
દરેક અંક ($0$ થી $9$) એકમ અને દશકના સ્થાનમાં સમાન સંખ્યામાં આવે છે.
દરેક અંક કેટલી વાર આવે છે $= \frac{200}{10} = 20$ વખત.
$0$ થી $9$ સુધીના અંકોનો સરવાળો $= 0+1+2+3+4+5+6+7+8+9 = 45$.
$00$ થી $99$ સુધીની સંખ્યાઓના અંકોનો કુલ સરવાળો $= 20 \times 45 = 900$.
છેલ્લે,$100$ ના અંકોનો સરવાળો $(1+0+0 = 1)$ ઉમેરતા:
કુલ સરવાળો $= 900 + 1 = 901$.

Progression and Sequence — Progression and Sequence · Frequently Asked Questions

1Are these Progression and Sequence questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Progression and Sequence Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.