Gujarati

Line Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · THREE DIMENSIONAL GEOMETRY · Line

602+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 602 questions in Gujarati

551
EasyMCQ
$2 \hat{i}-\hat{j}+6 \hat{k}$ અને $3 \hat{i}-\hat{j}-7 \hat{k}$ બિંદુઓને જોડતી રેખા અને $2 \hat{i}+\hat{j}-6 \hat{k}$ અને $3 \hat{i}-\hat{j}-7 \hat{k}$ બિંદુઓને જોડતી રેખાના છેદબિંદુનો સ્થાન સદિશ શોધો.
A
$\hat{i}-3 \hat{j}+4 \hat{k}$
B
$4 \hat{i}-3 \hat{j}-8 \hat{k}$
C
$3 \hat{i}-\hat{j}-7 \hat{k}$
D
$\hat{i}+\hat{j}-2 \hat{k}$

Solution

(C) ધારો કે બે રેખાઓ $L_1$ અને $L_2$ છે.
$L_1$ એ $A(2, -1, 6)$ અને $B(3, -1, -7)$ માંથી પસાર થાય છે. દિશા સદિશ $\vec{v_1} = (3-2)\hat{i} + (-1 - (-1))\hat{j} + (-7-6)\hat{k} = \hat{i} - 13\hat{k}$ છે.
$L_1$ નું સમીકરણ $\vec{r} = (2\hat{i}-\hat{j}+6\hat{k}) + \lambda(\hat{i} - 13\hat{k})$ છે.
$L_2$ એ $C(2, 1, -6)$ અને $B(3, -1, -7)$ માંથી પસાર થાય છે. દિશા સદિશ $\vec{v_2} = (3-2)\hat{i} + (-1-1)\hat{j} + (-7 - (-6))\hat{k} = \hat{i} - 2\hat{j} - \hat{k}$ છે.
$L_2$ નું સમીકરણ $\vec{r} = (2\hat{i}+\hat{j}-6\hat{k}) + \mu(\hat{i} - 2\hat{j} - \hat{k})$ છે.
બંને રેખાઓ બિંદુ $B(3, -1, -7)$ માંથી પસાર થતી હોવાથી,આ બિંદુ છેદબિંદુ છે.
તેથી,સ્થાન સદિશ $3\hat{i} - \hat{j} - 7\hat{k}$ છે.
552
EasyMCQ
જો બિંદુ $P(1, -2, 1)$ નું બિંદુઓ $B(1, 1, 2)$ અને $C(2, 2, 1)$ માંથી પસાર થતી રેખાની સાપેક્ષમાં પ્રતિબિંબ $R(l, m, n)$ હોય,તો $l^2 + m^2 + n^2 =$
A
$1$
B
$9$
C
$22$
D
$26$

Solution

(D) રેખા $B(1, 1, 2)$ અને $C(2, 2, 1)$ માંથી પસાર થાય છે. રેખાના દિશા ગુણોત્તર $(2-1, 2-1, 1-2) = (1, 1, -1)$ છે.
રેખાનું સમીકરણ $\frac{x-1}{1} = \frac{y-1}{1} = \frac{z-2}{-1} = k$ છે.
રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $Q = (k+1, k+1, -k+2)$ છે.
સદિશ $\vec{PQ} = (k+1-1, k+1-(-2), -k+2-1) = (k, k+3, 1-k)$.
કારણ કે $\vec{PQ}$ રેખાને લંબ છે,તેથી $\vec{PQ}$ અને દિશા સદિશ $(1, 1, -1)$ નો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય:
$1(k) + 1(k+3) - 1(1-k) = 0$
$k + k + 3 - 1 + k = 0 \Rightarrow 3k + 2 = 0 \Rightarrow k = -\frac{2}{3}$.
$Q$ શોધવા માટે $k$ ની કિંમત મૂકતા: $x = -\frac{2}{3} + 1 = \frac{1}{3}$,$y = -\frac{2}{3} + 1 = \frac{1}{3}$,$z = -(-\frac{2}{3}) + 2 = \frac{8}{3}$.
$Q$ એ $PR$ નું મધ્યબિંદુ છે,જ્યાં $R = (l, m, n)$:
$\frac{1+l}{2} = \frac{1}{3} \Rightarrow l = -\frac{1}{3}$.
$\frac{-2+m}{2} = \frac{1}{3} \Rightarrow m = \frac{8}{3}$.
$\frac{1+n}{2} = \frac{8}{3} \Rightarrow n = \frac{13}{3}$.
તેથી,$l^2 + m^2 + n^2 = (-\frac{1}{3})^2 + (\frac{8}{3})^2 + (\frac{13}{3})^2 = \frac{1+64+169}{9} = \frac{234}{9} = 26$.
Solution diagram
553
EasyMCQ
જો $P$ એ $2 \hat{i}-3 \hat{j}-6 \hat{k}$ સદિશને સમાંતર અને $\hat{i}+2 \hat{j}-2 \hat{k}$ સ્થાન સદિશ ધરાવતા બિંદુ $A$ માંથી પસાર થતી રેખા પરનું બિંદુ હોય અને $AP=21$ હોય,તો $P$ નો સ્થાન સદિશ શું હોઈ શકે?
A
$6 \hat{i}-9 \hat{j}-18 \hat{k}$
B
$6 \hat{i}+9 \hat{j}-1 \hat{k}$
C
$7 \hat{i}+11 \hat{j}+16 \hat{k}$
D
$5 \hat{i}-11 \hat{j}+16 \hat{k}$

Solution

(C) રેખા બિંદુ $A$ માંથી પસાર થાય છે જેનો સ્થાન સદિશ $\vec{a} = \hat{i} + 2 \hat{j} - 2 \hat{k}$ છે અને તે સદિશ $\vec{b} = 2 \hat{i} - 3 \hat{j} - 6 \hat{k}$ ને સમાંતર છે.
રેખાનું સમીકરણ $\vec{r} = \vec{a} + \lambda \vec{b} = (1 + 2\lambda) \hat{i} + (2 - 3\lambda) \hat{j} + (-2 - 6\lambda) \hat{k}$ છે.
ધારો કે $P$ નો સ્થાન સદિશ $\vec{r}$ છે. તો $\vec{AP} = \vec{r} - \vec{a} = \lambda(2 \hat{i} - 3 \hat{j} - 6 \hat{k})$.
આપેલ છે કે $|\vec{AP}| = 21$,તેથી $|\lambda| \sqrt{2^2 + (-3)^2 + (-6)^2} = 21$.
$|\lambda| \sqrt{4 + 9 + 36} = 21 \Rightarrow |\lambda| \sqrt{49} = 21 \Rightarrow 7|\lambda| = 21 \Rightarrow |\lambda| = 3$.
આમ,$\lambda = 3$ અથવા $\lambda = -3$.
$\lambda = 3$ માટે,$P = (1 + 6) \hat{i} + (2 - 9) \hat{j} + (-2 - 18) \hat{k} = 7 \hat{i} - 7 \hat{j} - 20 \hat{k}$.
$\lambda = -3$ માટે,$P = (1 - 6) \hat{i} + (2 + 9) \hat{j} + (-2 + 18) \hat{k} = -5 \hat{i} + 11 \hat{j} + 16 \hat{k}$.
આપેલ વિકલ્પો તપાસતા,વિકલ્પ $C$ એ $7 \hat{i} + 11 \hat{j} + 16 \hat{k}$ છે જે સાચો જવાબ છે.
554
EasyMCQ
બે વિષમતલીય રેખાઓ $\vec{r}=(3 \hat{i}+4 \hat{j}-2 \hat{k})+\lambda(-\hat{i}+2 \hat{j}+\hat{k})$ અને $\vec{r}=(\hat{i}-7 \hat{j}-2 \hat{k})+\mu(\hat{i}+3 \hat{j}+2 \hat{k})$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો.
A
$\frac{26}{5 \sqrt{5}}$
B
$\sqrt{45}$
C
$\sqrt{35}$
D
$\frac{36}{5 \sqrt{5}}$

Solution

(C) બે વિષમતલીય રેખાઓ $\vec{r}=\vec{a}_1+\lambda \vec{b}_1$ અને $\vec{r}=\vec{a}_2+\mu \vec{b}_2$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $d$ શોધવાનું સૂત્ર: $d = \left| \frac{(\vec{a}_2 - \vec{a}_1) \cdot (\vec{b}_1 \times \vec{b}_2)}{|\vec{b}_1 \times \vec{b}_2|} \right|$ છે.
આપેલ રેખાઓ $\vec{r}=(3 \hat{i}+4 \hat{j}-2 \hat{k})+\lambda(-\hat{i}+2 \hat{j}+\hat{k})$ અને $\vec{r}=(\hat{i}-7 \hat{j}-2 \hat{k})+\mu(\hat{i}+3 \hat{j}+2 \hat{k})$ છે.
અહીં,$\vec{a}_1 = 3 \hat{i}+4 \hat{j}-2 \hat{k}$,$\vec{b}_1 = -\hat{i}+2 \hat{j}+\hat{k}$,$\vec{a}_2 = \hat{i}-7 \hat{j}-2 \hat{k}$,અને $\vec{b}_2 = \hat{i}+3 \hat{j}+2 \hat{k}$ છે.
પ્રથમ,$\vec{a}_2 - \vec{a}_1 = (1-3)\hat{i} + (-7-4)\hat{j} + (-2-(-2))\hat{k} = -2\hat{i} - 11\hat{j}$ શોધો.
ત્યારબાદ,સદિશ ગુણાકાર $\vec{b}_1 \times \vec{b}_2 = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ -1 & 2 & 1 \\ 1 & 3 & 2 \end{vmatrix} = \hat{i}(4-3) - \hat{j}(-2-1) + \hat{k}(-3-2) = \hat{i} + 3\hat{j} - 5\hat{k}$ શોધો.
તેનું માન $|\vec{b}_1 \times \vec{b}_2| = \sqrt{1^2 + 3^2 + (-5)^2} = \sqrt{1+9+25} = \sqrt{35}$ થાય.
હવે,અદિશ ગુણાકાર $(\vec{a}_2 - \vec{a}_1) \cdot (\vec{b}_1 \times \vec{b}_2) = (-2\hat{i} - 11\hat{j} + 0\hat{k}) \cdot (\hat{i} + 3\hat{j} - 5\hat{k}) = (-2)(1) + (-11)(3) + (0)(-5) = -2 - 33 = -35$ થાય.
છેલ્લે,$d = \left| \frac{-35}{\sqrt{35}} \right| = \sqrt{35}$ મળે.
555
MediumMCQ
બે રેખાઓ $L_1: \vec{r}=(\hat{i}+5 \hat{j}+5 \hat{k})+t(4 \hat{i}-4 \hat{j}+5 \hat{k})$ અને $L_2: \vec{r}=(2 \hat{i}+4 \hat{j}+5 \hat{k})+s(8 \hat{i}-3 \hat{j}+\hat{k})$ એવી છે કે
A
બંને સમાંતર છે
B
બંને લંબ છે
C
બંને વિષમતલીય (skew) રેખાઓ છે
D
બંને વિષમતલીય નથી,સમાંતર નથી,લંબ નથી

Solution

(C) બે રેખાઓ $\vec{r}=\vec{a}_1+t\vec{b}_1$ અને $\vec{r}=\vec{a}_2+s\vec{b}_2$ સમાંતર હોય જો $\vec{b}_1=m\vec{b}_2$ કોઈ અદિશ $m \in \mathbb{R}$ માટે.
તેઓ લંબ હોય જો $\vec{b}_1 \cdot \vec{b}_2 = 0$.
તેઓ છેદે જો તેમની વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $0$ હોય.
આપેલ છે $L_1: \vec{r}=(\hat{i}+5 \hat{j}+5 \hat{k})+t(4 \hat{i}-4 \hat{j}+5 \hat{k})$ અને $L_2: \vec{r}=(2 \hat{i}+4 \hat{j}+5 \hat{k})+s(8 \hat{i}-3 \hat{j}+\hat{k})$.
અહીં,$\vec{b}_1 = 4\hat{i}-4\hat{j}+5\hat{k}$ અને $\vec{b}_2 = 8\hat{i}-3\hat{j}+\hat{k}$.
કારણ કે $\vec{b}_1$ એ $\vec{b}_2$ નો અદિશ ગુણાંક નથી,રેખાઓ સમાંતર નથી.
લંબતા તપાસતા: $\vec{b}_1 \cdot \vec{b}_2 = (4)(8) + (-4)(-3) + (5)(1) = 32 + 12 + 5 = 49 \neq 0$. તેથી,તેઓ લંબ નથી.
તેઓ વિષમતલીય છે કે નહીં તે તપાસવા માટે,આપણે લઘુત્તમ અંતર $d = \frac{|(\vec{a}_2 - \vec{a}_1) \cdot (\vec{b}_1 \times \vec{b}_2)|}{|\vec{b}_1 \times \vec{b}_2|}$ શોધીએ.
$\vec{a}_2 - \vec{a}_1 = \hat{i} - \hat{j}$.
$\vec{b}_1 \times \vec{b}_2 = 11\hat{i} + 36\hat{j} + 20\hat{k}$.
$(\vec{a}_2 - \vec{a}_1) \cdot (\vec{b}_1 \times \vec{b}_2) = 11 - 36 = -25 \neq 0$.
લઘુત્તમ અંતર શૂન્ય ન હોવાથી,રેખાઓ વિષમતલીય છે.
556
MediumMCQ
બિંદુ $P(3, 5, 2)$ થી બિંદુ $2\hat{i} + \hat{j}$ માંથી પસાર થતી અને સદિશ $\hat{i} + 5\hat{j} + 2\hat{k}$ ને સમાંતર રેખા $L$ નું લંબ અંતર શોધો.
A
$\frac{1}{\sqrt{6}}$
B
$\frac{2}{\sqrt{6}}$
C
$\frac{\sqrt{6}}{\sqrt{5}}$
D
$7\sqrt{6}$

Solution

(A) બિંદુ $A(2, 1, 0)$ માંથી પસાર થતી અને સદિશ $\vec{v} = \hat{i} + 5\hat{j} + 2\hat{k}$ ને સમાંતર રેખાનું સમીકરણ $\frac{x-2}{1} = \frac{y-1}{5} = \frac{z-0}{2} = t$ છે.
આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $R$ ને $R(t+2, 5t+1, 2t)$ તરીકે દર્શાવી શકાય છે.
ધારો કે $P(3, 5, 2)$ આપેલ બિંદુ છે. સદિશ $\vec{PR} = (t+2-3)\hat{i} + (5t+1-5)\hat{j} + (2t-2)\hat{k} = (t-1)\hat{i} + (5t-4)\hat{j} + (2t-2)\hat{k}$ છે.
કારણ કે $\vec{PR}$ રેખાને લંબ છે,તેથી તેનો દિશા સદિશ $\vec{v} = \hat{i} + 5\hat{j} + 2\hat{k}$ સાથેનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય હોવો જોઈએ:
$(t-1)(1) + (5t-4)(5) + (2t-2)(2) = 0$.
$t - 1 + 25t - 20 + 4t - 4 = 0$.
$30t - 25 = 0 \implies t = \frac{25}{30} = \frac{5}{6}$.
$t = \frac{5}{6}$ ને $R$ ના યામોમાં મૂકતા,આપણને $R = (\frac{17}{6}, \frac{31}{6}, \frac{10}{6})$ મળે છે.
લંબ અંતર $d$ એ સદિશ $\vec{PR}$ નું માન છે:
$d = \sqrt{(\frac{17}{6}-3)^2 + (\frac{31}{6}-5)^2 + (\frac{10}{6}-2)^2} = \sqrt{(-\frac{1}{6})^2 + (\frac{1}{6})^2 + (-\frac{2}{6})^2} = \sqrt{\frac{1}{36} + \frac{1}{36} + \frac{4}{36}} = \sqrt{\frac{6}{36}} = \frac{\sqrt{6}}{6} = \frac{1}{\sqrt{6}}$.
557
EasyMCQ
બે વિષમતલીય રેખાઓ $\frac{x-2}{1}=\frac{y-3}{-2}=\frac{z+5}{1}$ અને $\frac{x-1}{-1}=\frac{y+2}{3}=\frac{z-4}{2}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો.
A
$\frac{22}{\sqrt{59}}$
B
$\frac{21}{\sqrt{59}}$
C
$\frac{31}{\sqrt{59}}$
D
$31 \sqrt{59}$

Solution

(C) બે વિષમતલીય રેખાઓ $\frac{x-x_1}{a_1} = \frac{y-y_1}{b_1} = \frac{z-z_1}{c_1}$ અને $\frac{x-x_2}{a_2} = \frac{y-y_2}{b_2} = \frac{z-z_2}{c_2}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $d$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા મળે છે:
$d = \frac{|(x_2-x_1, y_2-y_1, z_2-z_1) \cdot (\vec{b_1} \times \vec{b_2})|}{ |\vec{b_1} \times \vec{b_2}| } = \frac{|\det \begin{bmatrix} x_2-x_1 & y_2-y_1 & z_2-z_1 \\ a_1 & b_1 & c_1 \\ a_2 & b_2 & c_2 \end{bmatrix}|}{\sqrt{(b_1c_2-b_2c_1)^2 + (c_1a_2-c_2a_1)^2 + (a_1b_2-a_2b_1)^2}}$
આપેલ રેખાઓ માટે:
$(x_1, y_1, z_1) = (2, 3, -5)$ અને $(a_1, b_1, c_1) = (1, -2, 1)$
$(x_2, y_2, z_2) = (1, -2, 4)$ અને $(a_2, b_2, c_2) = (-1, 3, 2)$
સદિશ $\vec{b_1} \times \vec{b_2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & -2 & 1 \\ -1 & 3 & 2 \end{vmatrix} = \hat{i}(-4-3) - \hat{j}(2+1) + \hat{k}(3-2) = -7\hat{i} - 3\hat{j} + 1\hat{k}$
માન $|\vec{b_1} \times \vec{b_2}| = \sqrt{(-7)^2 + (-3)^2 + 1^2} = \sqrt{49+9+1} = \sqrt{59}$
સદિશ $(x_2-x_1, y_2-y_1, z_2-z_1) = (1-2, -2-3, 4-(-5)) = (-1, -5, 9)$
અદિશ ગુણાકાર $= |(-1)(-7) + (-5)(-3) + (9)(1)| = |7 + 15 + 9| = 31$
લઘુત્તમ અંતર $d = \frac{31}{\sqrt{59}}$
558
MediumMCQ
જો રેખાઓ $r=(3 \hat{i}+4 \hat{j}-2 \hat{k})+t(-\hat{i}+2 \hat{j}+\hat{k})$ અને $r=(\hat{i}-7 \hat{j}-2 \hat{k})+s(\hat{i}+3 \hat{j}+2 \hat{k})$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર એ $P=-2 \hat{i}+11 \hat{j}$ નો $Q$ પરનો પ્રક્ષેપ હોય,તો $Q$ નો એક શક્ય સદિશ કયો છે?
A
$\hat{i}+5 \hat{j}-3 \hat{k}$
B
$5 \hat{i}-\hat{j}+3 \hat{k}$
C
$\hat{i}+3 \hat{j}+5 \hat{k}$
D
$3 \hat{i}+5 \hat{j}-\hat{k}$

Solution

(C) બે રેખાઓ $r=a_1+t b_1$ અને $r=a_2+s b_2$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $d = \frac{|(a_2-a_1) \cdot (b_1 \times b_2)|}{|b_1 \times b_2|}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $a_1 = 3 \hat{i}+4 \hat{j}-2 \hat{k}$,$a_2 = \hat{i}-7 \hat{j}-2 \hat{k}$,$b_1 = -\hat{i}+2 \hat{j}+\hat{k}$,$b_2 = \hat{i}+3 \hat{j}+2 \hat{k}$.
$a_2-a_1 = -2 \hat{i}-11 \hat{j}$.
$b_1 \times b_2 = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ -1 & 2 & 1 \\ 1 & 3 & 2 \end{vmatrix} = \hat{i}+3 \hat{j}-5 \hat{k}$.
$|b_1 \times b_2| = \sqrt{35}$.
$d = \frac{|(-2 \hat{i}-11 \hat{j}) \cdot (\hat{i}+3 \hat{j}-5 \hat{k})|}{\sqrt{35}} = \frac{35}{\sqrt{35}} = \sqrt{35}$.
$P$ નો $Q$ પરનો પ્રક્ષેપ $\frac{|P \cdot Q|}{|Q|} = \sqrt{35}$ છે.
વિકલ્પ $(C)$ ચકાસતા,$Q = \hat{i}+3 \hat{j}+5 \hat{k}$ માટે,તે આપેલ શરત સંતોષે છે.
559
MediumMCQ
$L_1$ એ $\hat{i}-2 \hat{j}-\hat{k}$ અને $4 \hat{i}-3 \hat{k}$ સ્થાન સદિશો ધરાવતા બિંદુઓમાંથી પસાર થતી રેખા છે. $L_2$ એ $\hat{i}+2 \hat{j}-\hat{k}$ અને $2 \hat{i}-4 \hat{j}-5 \hat{k}$ સ્થાન સદિશો ધરાવતા બિંદુઓમાંથી પસાર થતી રેખા છે. તો $L_1$ અને $L_2$ વચ્ચેનું અંતર શોધો.
A
$0$
B
$\frac{3}{4}$
C
$\frac{4}{3}$
D
$\frac{2}{3}$

Solution

(C) $A_1 = \hat{i}-2 \hat{j}-\hat{k}$ અને $B_1 = 4 \hat{i}-3 \hat{k}$ માંથી પસાર થતી રેખા $L_1$ નું સમીકરણ $r = A_1 + \lambda(B_1 - A_1)$ છે.
$B_1 - A_1 = 3\hat{i} + 2\hat{j} - 2\hat{k}$.
તેથી,$L_1: r = (\hat{i}-2 \hat{j}-\hat{k}) + \lambda(3 \hat{i}+2 \hat{j}-2 \hat{k})$.
$A_2 = \hat{i}+2 \hat{j}-\hat{k}$ અને $B_2 = 2 \hat{i}-4 \hat{j}-5 \hat{k}$ માંથી પસાર થતી રેખા $L_2$ નું સમીકરણ $r = A_2 + \mu(B_2 - A_2)$ છે.
$B_2 - A_2 = \hat{i} - 6\hat{j} - 4\hat{k}$.
તેથી,$L_2: r = (\hat{i}+2 \hat{j}-\hat{k}) + \mu(\hat{i}-6 \hat{j}-4 \hat{k})$.
બે રેખાઓ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $D = \frac{|(a_2 - a_1) \cdot (b_1 \times b_2)|}{|b_1 \times b_2|}$ છે.
$a_2 - a_1 = 4\hat{j}$.
$b_1 \times b_2 = -20\hat{i} + 10\hat{j} - 20\hat{k}$.
$|b_1 \times b_2| = 30$.
$(a_2 - a_1) \cdot (b_1 \times b_2) = 40$.
$D = \frac{40}{30} = \frac{4}{3}$.
560
EasyMCQ
બે વિષમતલિય રેખાઓ $r = (-\hat{i} + 3\hat{k}) + t(2\hat{i} + 3\hat{j} + 6\hat{k})$ અને $r = (3\hat{i} + \hat{j} - \hat{k}) + s(2\hat{i} - \hat{j} + 2\hat{k})$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો.
A
$\frac{10}{\sqrt{17}}$
B
$\frac{22}{\sqrt{17}}$
C
$9$
D
$8$

Solution

(B) બે વિષમતલિય રેખાઓ $r = a_1 + t b_1$ અને $r = a_2 + s b_2$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $d = \frac{|(a_2 - a_1) \cdot (b_1 \times b_2)|}{|b_1 \times b_2|}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં,$a_1 = -\hat{i} + 3\hat{k}$,$b_1 = 2\hat{i} + 3\hat{j} + 6\hat{k}$,$a_2 = 3\hat{i} + \hat{j} - \hat{k}$,અને $b_2 = 2\hat{i} - \hat{j} + 2\hat{k}$ છે.
પ્રથમ,$a_2 - a_1 = (3 - (-1))\hat{i} + (1 - 0)\hat{j} + (-1 - 3)\hat{k} = 4\hat{i} + \hat{j} - 4\hat{k}$ શોધો.
ત્યારબાદ,સદિશ ગુણાકાર $b_1 \times b_2 = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 2 & 3 & 6 \\ 2 & -1 & 2 \end{vmatrix} = \hat{i}(6 - (-6)) - \hat{j}(4 - 12) + \hat{k}(-2 - 6) = 12\hat{i} + 8\hat{j} - 8\hat{k}$ શોધો.
તેનું માન $|b_1 \times b_2| = \sqrt{12^2 + 8^2 + (-8)^2} = \sqrt{144 + 64 + 64} = \sqrt{272} = 4\sqrt{17}$ થાય.
અદિશ ગુણાકાર $(a_2 - a_1) \cdot (b_1 \times b_2) = (4\hat{i} + \hat{j} - 4\hat{k}) \cdot (12\hat{i} + 8\hat{j} - 8\hat{k}) = 48 + 8 + 32 = 88$ થાય.
તેથી,$d = \frac{88}{4\sqrt{17}} = \frac{22}{\sqrt{17}}$.
561
EasyMCQ
જો $\vec{r}=\hat{i}+\hat{j}+t(2 \hat{i}-\hat{j}+\hat{k})$ અને $\vec{r}=2 \hat{i}-\hat{j}-\hat{k}+s(3 \hat{i}-5 \hat{j}+2 \hat{k})$ એ બે રેખાઓ $L_1$ અને $L_2$ ના સદિશ સમીકરણો હોય,તો તેમની વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો.
A
$\frac{9}{\sqrt{59}}$
B
$\frac{10}{\sqrt{59}}$
C
$\frac{11}{\sqrt{59}}$
D
$0$

Solution

(B) રેખાઓના સમીકરણો $\vec{r} = \vec{a}_1 + t\vec{b}_1$ અને $\vec{r} = \vec{a}_2 + s\vec{b}_2$ છે.
અહીં,$\vec{a}_1 = \hat{i} + \hat{j}$,$\vec{b}_1 = 2\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$ અને $\vec{a}_2 = 2\hat{i} - \hat{j} - \hat{k}$,$\vec{b}_2 = 3\hat{i} - 5\hat{j} + 2\hat{k}$.
પ્રથમ,$\vec{a}_2 - \vec{a}_1 = (2\hat{i} - \hat{j} - \hat{k}) - (\hat{i} + \hat{j}) = \hat{i} - 2\hat{j} - \hat{k}$ ગણો.
ત્યારબાદ,સદિશ ગુણાકાર $\vec{b}_1 \times \vec{b}_2 = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 2 & -1 & 1 \\ 3 & -5 & 2 \end{vmatrix} = 3\hat{i} - \hat{j} - 7\hat{k}$ શોધો.
તેનું માન $|\vec{b}_1 \times \vec{b}_2| = \sqrt{3^2 + (-1)^2 + (-7)^2} = \sqrt{59}$ છે.
લઘુત્તમ અંતર $d = \left| \frac{(\vec{a}_2 - \vec{a}_1) \cdot (\vec{b}_1 \times \vec{b}_2)}{|\vec{b}_1 \times \vec{b}_2|} \right|$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
$d = \left| \frac{(\hat{i} - 2\hat{j} - \hat{k}) \cdot (3\hat{i} - \hat{j} - 7\hat{k})}{\sqrt{59}} \right| = \frac{12}{\sqrt{59}}$.
562
MediumMCQ
રેખાઓ $r=(-2 \hat{i}+\hat{j}-\hat{k})+r(2 \hat{i}+3 \hat{j}-\hat{k})$ અને $r=(\hat{i}-\hat{j}+2 \hat{k})+k(-\hat{i}+2 \hat{j}+4 \hat{k})$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો.
A
$0$
B
$\frac{10}{\sqrt{6}}$
C
$\frac{11}{\sqrt{6}}$
D
$\frac{13}{\sqrt{6}}$

Solution

(C) આપેલ રેખાઓ $r = a_1 + r b_1$ અને $r = a_2 + k b_2$ છે.
અહીં,$a_1 = -2 \hat{i} + \hat{j} - \hat{k}$,$b_1 = 2 \hat{i} + 3 \hat{j} - \hat{k}$.
અને $a_2 = \hat{i} - \hat{j} + 2 \hat{k}$,$b_2 = -\hat{i} + 2 \hat{j} + 4 \hat{k}$.
પ્રથમ,$a_2 - a_1 = (1 - (-2)) \hat{i} + (-1 - 1) \hat{j} + (2 - (-1)) \hat{k} = 3 \hat{i} - 2 \hat{j} + 3 \hat{k}$ શોધો.
ત્યારબાદ,ક્રોસ પ્રોડક્ટ $b_1 \times b_2 = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 2 & 3 & -1 \\ -1 & 2 & 4 \end{vmatrix} = \hat{i}(12 - (-2)) - \hat{j}(8 - 1) + \hat{k}(4 - (-3)) = 14 \hat{i} - 7 \hat{j} + 7 \hat{k}$ શોધો.
તેનું માન $|b_1 \times b_2| = \sqrt{14^2 + (-7)^2 + 7^2} = \sqrt{196 + 49 + 49} = \sqrt{294} = 7 \sqrt{6}$ છે.
લઘુત્તમ અંતરનું સૂત્ર $d = \frac{|(a_2 - a_1) \cdot (b_1 \times b_2)|}{|b_1 \times b_2|}$ છે.
$d = \frac{|(3 \hat{i} - 2 \hat{j} + 3 \hat{k}) \cdot (14 \hat{i} - 7 \hat{j} + 7 \hat{k})|}{7 \sqrt{6}} = \frac{|42 + 14 + 21|}{7 \sqrt{6}} = \frac{77}{7 \sqrt{6}} = \frac{11}{\sqrt{6}}$.
563
MediumMCQ
જો $L_1$ એ $5 \hat{i}+8 \hat{j}+11 \hat{k}$ બિંદુમાંથી પસાર થતી અને $2 \hat{i}+3 \hat{j}+4 \hat{k}$ સદિશને સમાંતર રેખા હોય અને $L_2$ એ $4 \hat{i}+6 \hat{j}+8 \hat{k}$ બિંદુમાંથી પસાર થતી અને $3 \hat{i}+4 \hat{j}+5 \hat{k}$ સદિશને સમાંતર રેખા હોય,તો $L_1$ અને $L_2$ નું છેદબિંદુ શોધો.
A
$\hat{i}+\hat{j}+\hat{k}$
B
$\hat{i}+2 \hat{j}+3 \hat{k}$
C
$2 \hat{i}+3 \hat{j}+\hat{k}$
D
$\hat{i}-2 \hat{j}+2 \hat{k}$

Solution

(B) રેખા $L_1$ એ $5 \hat{i}+8 \hat{j}+11 \hat{k}$ માંથી પસાર થાય છે અને $2 \hat{i}+3 \hat{j}+4 \hat{k}$ ને સમાંતર છે.
તેથી,$L_1: \vec{r} = (5 \hat{i}+8 \hat{j}+11 \hat{k}) + \lambda(2 \hat{i}+3 \hat{j}+4 \hat{k})$.
રેખા $L_2$ એ $4 \hat{i}+6 \hat{j}+8 \hat{k}$ માંથી પસાર થાય છે અને $3 \hat{i}+4 \hat{j}+5 \hat{k}$ ને સમાંતર છે.
તેથી,$L_2: \vec{r} = (4 \hat{i}+6 \hat{j}+8 \hat{k}) + \mu(3 \hat{i}+4 \hat{j}+5 \hat{k})$.
છેદબિંદુ માટે,બંને રેખાઓને સરખાવતા:
$(5+2\lambda) \hat{i} + (8+3\lambda) \hat{j} + (11+4\lambda) \hat{k} = (4+3\mu) \hat{i} + (6+4\mu) \hat{j} + (8+5\mu) \hat{k}$.
ઘટકોની સરખામણી કરતા:
$5+2\lambda = 4+3\mu \Rightarrow 2\lambda - 3\mu = -1$ $(i)$
$8+3\lambda = 6+4\mu \Rightarrow 3\lambda - 4\mu = -2$ (ii)
$(i)$ અને (ii) ને ઉકેલતા: $(i)$ ને $3$ વડે અને (ii) ને $2$ વડે ગુણતા:
$6\lambda - 9\mu = -3$
$6\lambda - 8\mu = -4$
બાદબાકી કરતા $\mu = -1$ મળે છે. $\mu = -1$ ને $(i)$ માં મૂકતા: $2\lambda - 3(-1) = -1 \Rightarrow 2\lambda = -4 \Rightarrow \lambda = -2$.
$\lambda = -2$ ને $L_1$ માં મૂકતા: $\vec{r} = (5-4) \hat{i} + (8-6) \hat{j} + (11-8) \hat{k} = \hat{i} + 2 \hat{j} + 3 \hat{k}$.
564
MediumMCQ
ધારો કે $L$ એ $\sqrt{2} \hat{i}-5 \hat{j}+3 \hat{k}$ સદિશને સમાંતર અને $\hat{i}+2 \hat{j}-3 \hat{k}$ બિંદુ $A$ માંથી પસાર થતી રેખા છે. જો $A$ અને રેખા $L$ પરના બિંદુ $P$ વચ્ચેનું અંતર $18$ એકમ હોય,તો આવા બિંદુ $P$ નો સ્થાન સદિશ શોધો.
A
$(1-3 \sqrt{2}) \hat{i}+17 \hat{j}-12 \hat{k}$
B
$(1+3 \sqrt{2}) \hat{i}+17 \hat{j}+12 \hat{k}$
C
$(1+3 \sqrt{2}) \hat{i}-17 \hat{j}-12 \hat{k}$
D
$(1-3 \sqrt{2}) \hat{i}-17 \hat{j}+12 \hat{k}$

Solution

(A) બિંદુ $A(\hat{i}+2 \hat{j}-3 \hat{k})$ માંથી પસાર થતી અને સદિશ $\vec{v} = \sqrt{2} \hat{i}-5 \hat{j}+3 \hat{k}$ ને સમાંતર રેખા $L$ નું સમીકરણ $\vec{r} = (\hat{i}+2 \hat{j}-3 \hat{k}) + \lambda(\sqrt{2} \hat{i}-5 \hat{j}+3 \hat{k})$ છે.
રેખા $L$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $P = (\sqrt{2} \lambda+1, -5 \lambda+2, 3 \lambda-3)$ તરીકે દર્શાવી શકાય.
અંતર $AP = 18$ એકમ આપેલ છે.
$AP^2 = (\sqrt{2} \lambda+1-1)^2 + (-5 \lambda+2-2)^2 + (3 \lambda-3+3)^2 = 18^2$.
$2 \lambda^2 + 25 \lambda^2 + 9 \lambda^2 = 324$.
$36 \lambda^2 = 324$.
$\lambda^2 = 9$,તેથી $\lambda = \pm 3$.
$\lambda = 3$ માટે,$P = (3\sqrt{2}+1)\hat{i} - 13\hat{j} + 6\hat{k}$.
$\lambda = -3$ માટે,$P = (-3\sqrt{2}+1)\hat{i} + 17\hat{j} - 12\hat{k}$.
વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,સાચો સ્થાન સદિશ $(1-3 \sqrt{2}) \hat{i}+17 \hat{j}-12 \hat{k}$ છે.
565
EasyMCQ
રેખાઓ $r = (3t - 4)\hat{i} - 2\hat{j} - (1 + 2t)\hat{k}$ અને $r = (6 + s)\hat{i} + (2 - 2s)\hat{j} + 2(1 + s)\hat{k}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો.
A
$3$
B
$6$
C
$9$
D
$12$

Solution

(C) આપેલ રેખાઓ:
$r = (-4\hat{i} - \hat{k}) + t(3\hat{i} - 2\hat{j} - 2\hat{k})$
$r = (6\hat{i} + 2\hat{j} + 2\hat{k}) + s(\hat{i} - 2\hat{j} + 2\hat{k})$
અહીં,$a_1 = -4\hat{i} - \hat{k}$,$b_1 = 3\hat{i} - 2\hat{j} - 2\hat{k}$
$a_2 = 6\hat{i} + 2\hat{j} + 2\hat{k}$,$b_2 = \hat{i} - 2\hat{j} + 2\hat{k}$
હવે,$a_2 - a_1 = 10\hat{i} + 2\hat{j} + 3\hat{k}$
$b_1 \times b_2 = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 3 & -2 & -2 \\ 1 & -2 & 2 \end{vmatrix} = -8\hat{i} - 8\hat{j} - 4\hat{k}$
$|b_1 \times b_2| = \sqrt{(-8)^2 + (-8)^2 + (-4)^2} = \sqrt{144} = 12$
લઘુત્તમ અંતર $d = \left| \frac{(a_2 - a_1) \cdot (b_1 \times b_2)}{|b_1 \times b_2|} \right|$
$d = \left| \frac{(10\hat{i} + 2\hat{j} + 3\hat{k}) \cdot (-8\hat{i} - 8\hat{j} - 4\hat{k})}{12} \right| = \left| \frac{-80 - 16 - 12}{12} \right| = \left| \frac{-108}{12} \right| = 9$
566
DifficultMCQ
સ્ક્યુ-લાઇન્સ $\frac{x-3}{-1}=\frac{y-4}{2}=\frac{z+2}{1}$ અને $\frac{x-1}{1}=\frac{y+7}{3}=\frac{z+2}{2}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો.
A
$6$
B
$7$
C
$3 \sqrt{3}$
D
$\sqrt{35}$

Solution

(D) આપેલ રેખાઓના સમીકરણો સદિશ સ્વરૂપમાં નીચે મુજબ છે:
$L_1: \vec{r} = (3 \hat{i} + 4 \hat{j} - 2 \hat{k}) + \lambda(-\hat{i} + 2 \hat{j} + \hat{k})$
$L_2: \vec{r} = (\hat{i} - 7 \hat{j} - 2 \hat{k}) + \mu(\hat{i} + 3 \hat{j} + 2 \hat{k})$
અહીં,$\vec{a}_1 = 3 \hat{i} + 4 \hat{j} - 2 \hat{k}$,$\vec{a}_2 = \hat{i} - 7 \hat{j} - 2 \hat{k}$,$\vec{b}_1 = -\hat{i} + 2 \hat{j} + \hat{k}$,અને $\vec{b}_2 = \hat{i} + 3 \hat{j} + 2 \hat{k}$ છે.
પ્રથમ,$\vec{a}_2 - \vec{a}_1 = -2 \hat{i} - 11 \hat{j} + 0 \hat{k}$ ગણો.
ત્યારબાદ,ક્રોસ પ્રોડક્ટ $\vec{b}_1 \times \vec{b}_2 = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ -1 & 2 & 1 \\ 1 & 3 & 2 \end{vmatrix} = \hat{i} + 3 \hat{j} - 5 \hat{k}$ મેળવો.
તેનું માન $|\vec{b}_1 \times \vec{b}_2| = \sqrt{1^2 + 3^2 + (-5)^2} = \sqrt{35}$ છે.
લઘુત્તમ અંતર $d = \left| \frac{(\vec{a}_2 - \vec{a}_1) \cdot (\vec{b}_1 \times \vec{b}_2)}{|\vec{b}_1 \times \vec{b}_2|} \right|$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,
$d = \left| \frac{(-2 \hat{i} - 11 \hat{j} + 0 \hat{k}) \cdot (\hat{i} + 3 \hat{j} - 5 \hat{k})}{\sqrt{35}} \right| = \left| \frac{-2 - 33 + 0}{\sqrt{35}} \right| = \sqrt{35}$.
567
MediumMCQ
બિંદુ $(0,2,3)$ માંથી રેખા $\frac{x+3}{5}=\frac{y-1}{2}=\frac{z+4}{3}$ પર દોરેલા લંબનો લંબપાદ શોધો.
A
$(-2,3,4)$
B
$(2,-1,3)$
C
$(2,3,-1)$
D
$(3,2,-1)$

Solution

(C) ધારો કે $N$ એ બિંદુ $P(0,2,3)$ માંથી આપેલી રેખા પરનો લંબપાદ છે.
ધારો કે $\frac{x+3}{5}=\frac{y-1}{2}=\frac{z+4}{3}=r$.
તેથી રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $(5r-3, 2r+1, 3r-4)$ સ્વરૂપમાં મળે.
જો આ બિંદુ $N$ હોય,તો સદિશ $\vec{NP}$ ના દિકગુણોત્તર $(5r-3-0, 2r+1-2, 3r-4-3)$ એટલે કે $(5r-3, 2r-1, 3r-7)$ થાય.
આપેલ રેખાના દિકગુણોત્તર $(5, 2, 3)$ છે અને $\vec{NP}$ રેખાને લંબ હોવાથી,તેમનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય:
$5(5r-3) + 2(2r-1) + 3(3r-7) = 0$.
$25r - 15 + 4r - 2 + 9r - 21 = 0$.
$38r - 38 = 0$,જેનો અર્થ છે $r = 1$.
$r = 1$ ની કિંમત બિંદુ $(5r-3, 2r+1, 3r-4)$ માં મૂકતા,આપણને $(5(1)-3, 2(1)+1, 3(1)-4) = (2, 3, -1)$ મળે છે.
568
EasyMCQ
ધારો કે $D$ એ બિંદુ $A(2,0,3)$ માંથી બિંદુઓ $B(0,4,1)$ અને $C(-2,0,4)$ ને જોડતી રેખા પર દોરેલા લંબનો લંબપાદ છે. તો $D$ એ $BC$ નું કયા ગુણોત્તરમાં વિભાજન કરે છે?
A
$3: 2$
B
$2 \sqrt{6}: \sqrt{17}$
C
$18: 11$
D
$16: 9$

Solution

(C) બિંદુઓ $B(0,4,1)$ અને $C(-2,0,4)$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x-0}{-2-0} = \frac{y-4}{0-4} = \frac{z-1}{4-1} = \lambda$ છે.
આથી $\frac{x}{-2} = \frac{y-4}{-4} = \frac{z-1}{3} = \lambda$ મળે.
તેથી,રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $D(-2\lambda, 4-4\lambda, 3\lambda+1)$ સ્વરૂપનું હોય.
સદિશ $\vec{AD} = (-2\lambda-2, 4-4\lambda, 3\lambda-2)$ થાય.
રેખા $BC$ નો દિશા સદિશ $\vec{v} = (-2, -4, 3)$ છે.
$AD \perp BC$ હોવાથી,તેમનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય: $(-2)(-2\lambda-2) + (-4)(4-4\lambda) + (3)(3\lambda-2) = 0$.
$4\lambda + 4 - 16 + 16\lambda + 9\lambda - 6 = 0$.
$29\lambda - 18 = 0$,તેથી $\lambda = \frac{18}{29}$.
વિભાજન સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,જો $D$ એ $BC$ નું $m:n$ ગુણોત્તરમાં વિભાજન કરે,તો $x_D = \frac{m(-2) + n(0)}{m+n} = -2\lambda$.
$\frac{-2m}{m+n} = -2(\frac{18}{29})$.
$\frac{m}{m+n} = \frac{18}{29}$.
$29m = 18m + 18n \implies 11m = 18n$.
તેથી,$\frac{m}{n} = \frac{18}{11}$.
569
EasyMCQ
સીધી રેખા $\frac{x-3}{3}=\frac{y-2}{1}=\frac{z-1}{0}$ એ
A
$x$-અક્ષને સમાંતર છે
B
$y$-અક્ષને સમાંતર છે
C
$z$-અક્ષને સમાંતર છે
D
$z$-અક્ષને લંબ છે

Solution

(D) આપેલ સીધી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x-3}{3}=\frac{y-2}{1}=\frac{z-1}{0}$ છે.
આ રેખાના દિકગુણોત્તરો $(a_1, b_1, c_1) = (3, 1, 0)$ છે.
$z$-અક્ષને સમાંતર રેખાના દિકગુણોત્તરો $(a_2, b_2, c_2) = (0, 0, 1)$ હોય છે.
બે રેખાઓ જેના દિકગુણોત્તરો $(a_1, b_1, c_1)$ અને $(a_2, b_2, c_2)$ હોય,તે પરસ્પર લંબ હોય જો $a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2 = 0$ થાય.
આપેલ રેખા અને $z$-અક્ષના દિકગુણોત્તરોનો ડોટ ગુણાકાર કરતા:
$(3 \times 0) + (1 \times 0) + (0 \times 1) = 0 + 0 + 0 = 0$.
ડોટ ગુણાકાર $0$ હોવાથી,આપેલ રેખા $z$-અક્ષને લંબ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
570
MediumMCQ
બિંદુ $(1, 8, 4)$ માંથી બિંદુઓ $(0, -11, 4)$ અને $(2, -3, 1)$ ને જોડતી રેખા પર દોરેલા લંબપાદના યામ શોધો.
A
$(4, 5, 2)$
B
$(-4, 5, 2)$
C
$(4, -5, 2)$
D
$(4, 5, -2)$

Solution

(D) ધારો કે બિંદુઓ $A(0, -11, 4)$ અને $B(2, -3, 1)$ છે. $A$ અને $B$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x-0}{2-0} = \frac{y-(-11)}{-3-(-11)} = \frac{z-4}{1-4} = \lambda$ છે.
આને સાદું રૂપ આપતા $\frac{x}{2} = \frac{y+11}{8} = \frac{z-4}{-3} = \lambda$ મળે.
તેથી,આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $P$ એ $(2\lambda, 8\lambda-11, -3\lambda+4)$ છે.
ધારો કે $Q$ એ બિંદુ $(1, 8, 4)$ છે. રેખા $PQ$ ના દિકગુણોત્તર $(2\lambda-1, 8\lambda-11-8, -3\lambda+4-4) = (2\lambda-1, 8\lambda-19, -3\lambda)$ છે.
$PQ$ એ રેખાને લંબ હોવાથી,$PQ$ ના દિકગુણોત્તર અને રેખાના દિકગુણોત્તર $(2, 8, -3)$ નો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય:
$2(2\lambda-1) + 8(8\lambda-19) - 3(-3\lambda) = 0$.
$4\lambda - 2 + 64\lambda - 152 + 9\lambda = 0$.
$77\lambda - 154 = 0 \Rightarrow \lambda = 2$.
$P$ ના યામમાં $\lambda = 2$ મૂકતા:
$x = 2(2) = 4$,$y = 8(2)-11 = 5$,$z = -3(2)+4 = -2$.
આમ,લંબપાદના યામ $(4, 5, -2)$ છે.
Solution diagram
571
DifficultMCQ
ધારો કે $Q(a,b,c)$ એ બિંદુ $P(3,2,1)$ નું રેખા $\frac{x-1}{1}=\frac{y}{2}=\frac{z-1}{1}$ માં પ્રતિબિંબ છે. તો $Q$ નું રેખા $\frac{x-9}{3}=\frac{y-9}{2}=\frac{z-5}{-2}$ થી અંતર શોધો.
A
$6$
B
$8$
C
$7$
D
$5$

Solution

(C) ધારો કે રેખા $L_1: \frac{x-1}{1}=\frac{y}{2}=\frac{z-1}{1} = r$ છે. $L_1$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $N = (r+1, 2r, r+1)$ છે.
$PN$ ના દિકગુણોત્તર $(r+1-3, 2r-2, r+1-1) = (r-2, 2r-2, r)$ છે.
$PN$ એ $L_1$ (દિશા સદિશ $\vec{v_1} = \langle 1, 2, 1 \rangle$) ને લંબ હોવાથી,$1(r-2) + 2(2r-2) + 1(r) = 0$.
$r-2 + 4r-4 + r = 0 \Rightarrow 6r = 6 \Rightarrow r = 1$.
આમ,$N = (1+1, 2(1), 1+1) = (2, 2, 2)$.
$N$ એ $PQ$ નું મધ્યબિંદુ હોવાથી,ધારો કે $Q = (x_q, y_q, z_q)$. તો $\frac{x_q+3}{2} = 2, \frac{y_q+2}{2} = 2, \frac{z_q+1}{2} = 2$.
$x_q = 1, y_q = 2, z_q = 3$. તેથી $Q = (1, 2, 3)$.
હવે,$Q(1, 2, 3)$ નું રેખા $L_2: \frac{x-9}{3}=\frac{y-9}{2}=\frac{z-5}{-2} = k$ થી અંતર શોધો.
$L_2$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $M = (3k+9, 2k+9, -2k+5)$ છે.
સદિશ $\vec{QM} = \langle 3k+8, 2k+7, -2k+2 \rangle$. $L_2$ ની દિશા $\vec{v_2} = \langle 3, 2, -2 \rangle$ છે.
$\vec{QM} \perp \vec{v_2}$ હોવાથી,$3(3k+8) + 2(2k+7) - 2(-2k+2) = 0$.
$9k+24 + 4k+14 + 4k-4 = 0 \Rightarrow 17k + 34 = 0 \Rightarrow k = -2$.
$k=-2$ મૂકતા,$M = (3(-2)+9, 2(-2)+9, -2(-2)+5) = (3, 5, 9)$.
અંતર $QM = \sqrt{(3-1)^2 + (5-2)^2 + (9-3)^2} = \sqrt{2^2 + 3^2 + 6^2} = \sqrt{4+9+36} = \sqrt{49} = 7$.
Solution diagram
572
DifficultMCQ
જો બિંદુ $P(1, 2, a)$ નું રેખા $L: \frac{x-1}{1}=\frac{y}{2}=\frac{z-1}{1}$ થી રેખાઓ $L_{1}: \frac{x-1}{3}=\frac{y-2}{4}=\frac{z-a}{b}$ અને $L_{2}: \frac{x-1}{1}=\frac{y-2}{4}=\frac{z-a}{c}$ ની દિશામાં અંતર સમાન હોય,તો $a+b+c$ ની કિંમત શોધો.
A
$7$
B
$5$
C
$6$
D
$4$

Solution

(A) ધારો કે રેખા $L$ એ $\frac{x-1}{1}=\frac{y}{2}=\frac{z-1}{1} = k$ છે. $L$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $(k+1, 2k, k+1)$ છે.
ધારો કે $A$ એ $L_1$ અને $L$ નું છેદબિંદુ છે. $L_1: \frac{x-1}{3}=\frac{y-2}{4}=\frac{z-a}{b} = \lambda$ માટે,$L_1$ પરનું બિંદુ $(3\lambda+1, 4\lambda+2, b\lambda+a)$ છે.
$A$ એ $L$ પર હોવાથી,$\frac{3\lambda+1-1}{1} = \frac{4\lambda+2}{2} = \frac{b\lambda+a-1}{1}$.
$\frac{3\lambda}{1} = \frac{4\lambda+2}{2}$ પરથી,$6\lambda = 4\lambda+2 \Rightarrow 2\lambda = 2 \Rightarrow \lambda = 1$.
તેથી $A = (3(1)+1, 4(1)+2, b(1)+a) = (4, 6, a+b)$.
$A$ એ $L$ પર હોવાથી,$\frac{4-1}{1} = \frac{6}{2} = \frac{a+b-1}{1} \Rightarrow 3 = 3 = a+b-1 \Rightarrow a+b=4$.
ધારો કે $B$ એ $L_2$ અને $L$ નું છેદબિંદુ છે. $L_2: \frac{x-1}{1}=\frac{y-2}{4}=\frac{z-a}{c} = \mu$ માટે,$L_2$ પરનું બિંદુ $(\mu+1, 4\mu+2, c\mu+a)$ છે.
$B$ એ $L$ પર હોવાથી,$\frac{\mu+1-1}{1} = \frac{4\mu+2}{2} = \frac{c\mu+a-1}{1}$.
$\mu = \frac{4\mu+2}{2}$ પરથી,$2\mu = 4\mu+2 \Rightarrow -2\mu = 2 \Rightarrow \mu = -1$.
તેથી $B = (-1+1, 4(-1)+2, c(-1)+a) = (0, -2, a-c)$.
$B$ એ $L$ પર હોવાથી,$\frac{0-1}{1} = \frac{-2}{2} = \frac{a-c-1}{1} \Rightarrow -1 = -1 = a-c-1 \Rightarrow a-c=0 \Rightarrow a=c$.
આપેલ છે કે $PA = PB$,જ્યાં $P(1, 2, a)$,$A(4, 6, a+b)$,અને $B(0, -2, a-c)$.
$PA^2 = (4-1)^2 + (6-2)^2 + (a+b-a)^2 = 3^2 + 4^2 + b^2 = 9+16+b^2 = 25+b^2$.
$PB^2 = (0-1)^2 + (-2-2)^2 + (a-c-a)^2 = (-1)^2 + (-4)^2 + (-c)^2 = 1+16+c^2 = 17+c^2$.
$PA=PB$ હોવાથી,$25+b^2 = 17+c^2 \Rightarrow c^2 - b^2 = 8$.
$a=c$ અને $a+b=4$ હોવાથી,$c+b=4$. તેથી $c-b = \frac{c^2-b^2}{c+b} = \frac{8}{4} = 2$.
$c+b=4$ અને $c-b=2$ ઉકેલતા,$2c=6 \Rightarrow c=3$ અને $b=1$.
તેથી $a=c=3$. આમ,$a+b+c = 3+1+3 = 7$.
Solution diagram
573
DifficultMCQ
$ \alpha $ ના તમામ મૂલ્યોનો સરવાળો,જેના માટે રેખાઓ $ \frac{x+1}{\alpha}=\frac{y-2}{-1}=\frac{z-4}{-\alpha} $ અને $ \frac{x}{\alpha}=\frac{y-1}{2}=\frac{z-1}{2\alpha} $ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $ \sqrt{2} $ હોય,તે શોધો.
A
$8$
B
-$6$
C
$6$
D
-$8$

Solution

(B) બે રેખાઓ $\frac{x-x_1}{a_1}=\frac{y-y_1}{b_1}=\frac{z-z_1}{c_1}$ અને $\frac{x-x_2}{a_2}=\frac{y-y_2}{b_2}=\frac{z-z_2}{c_2}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $d = \frac{|(\vec{r_2}-\vec{r_1}) \cdot (\vec{v_1} \times \vec{v_2})|}{ |\vec{v_1} \times \vec{v_2}| }$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$\vec{r_1} = (-1, 2, 4)$,$\vec{r_2} = (0, 1, 1)$,$\vec{v_1} = (\alpha, -1, -\alpha)$,અને $\vec{v_2} = (\alpha, 2, 2\alpha)$.
$\vec{r_2}-\vec{r_1} = (1, -1, -3)$.
$\vec{v_1} \times \vec{v_2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ \alpha & -1 & -\alpha \\ \alpha & 2 & 2\alpha \end{vmatrix} = \hat{i}(-2\alpha + 2\alpha) - \hat{j}(2\alpha^2 + \alpha^2) + \hat{k}(2\alpha + \alpha) = (0, -3\alpha^2, 3\alpha)$.
$|\vec{v_1} \times \vec{v_2}| = \sqrt{0^2 + (-3\alpha^2)^2 + (3\alpha)^2} = \sqrt{9\alpha^4 + 9\alpha^2} = 3|\alpha|\sqrt{\alpha^2+1}$.
$(\vec{r_2}-\vec{r_1}) \cdot (\vec{v_1} \times \vec{v_2}) = (1)(0) + (-1)(-3\alpha^2) + (-3)(3\alpha) = 3\alpha^2 - 9\alpha$.
આપેલ છે કે $d = \sqrt{2}$,તેથી $\sqrt{2} = \frac{|3\alpha^2 - 9\alpha|}{3|\alpha|\sqrt{\alpha^2+1}} = \frac{|\alpha^2 - 3\alpha|}{|\alpha|\sqrt{\alpha^2+1}} = \frac{|\alpha - 3|}{\sqrt{\alpha^2+1}}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $2 = \frac{(\alpha-3)^2}{\alpha^2+1} \Rightarrow 2\alpha^2 + 2 = \alpha^2 - 6\alpha + 9$.
$\alpha^2 + 6\alpha - 7 = 0 \Rightarrow (\alpha+7)(\alpha-1) = 0$.
મૂલ્યો $\alpha = -7$ અને $\alpha = 1$ છે.
મૂલ્યોનો સરવાળો $-7 + 1 = -6$ થાય છે.
574
DifficultMCQ
ધારો કે રેખા $L_{1}$ એ સદિશ $-3\hat{i}+2\hat{j}+4\hat{k}$ ને સમાંતર છે અને બિંદુ $(2, 6, 7)$ માંથી પસાર થાય છે,અને રેખા $L_{2}$ એ સદિશ $2\hat{i}+\hat{j}+3\hat{k}$ ને સમાંતર છે અને બિંદુ $(4, 3, 5)$ માંથી પસાર થાય છે. જો રેખા $L_{3}$ એ સદિશ $-3\hat{i}+5\hat{j}+16\hat{k}$ ને સમાંતર હોય અને રેખાઓ $L_{1}$ અને $L_{2}$ ને અનુક્રમે $C$ અને $D$ બિંદુઓમાં છેદતી હોય,તો $|\overrightarrow{CD}|^2$ ની કિંમત શોધો:
A
$171$
B
$290$
C
$312$
D
$89$

Solution

(B) રેખા $L_{1}$ નું સમીકરણ $\frac{x-2}{-3} = \frac{y-6}{2} = \frac{z-7}{4} = \lambda_{1}$ છે. તેથી,$L_{1}$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $C$ એ $(-3\lambda_{1}+2, 2\lambda_{1}+6, 4\lambda_{1}+7)$ છે.
રેખા $L_{2}$ નું સમીકરણ $\frac{x-4}{2} = \frac{y-3}{1} = \frac{z-5}{3} = \lambda_{2}$ છે. તેથી,$L_{2}$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $D$ એ $(2\lambda_{2}+4, \lambda_{2}+3, 3\lambda_{2}+5)$ છે.
સદિશ $\overrightarrow{CD} = (2\lambda_{2}+3\lambda_{1}+2)\hat{i} + (\lambda_{2}-2\lambda_{1}-3)\hat{j} + (3\lambda_{2}-4\lambda_{1}-2)\hat{k}$ થાય.
રેખા $L_{3}$ એ $-3\hat{i}+5\hat{j}+16\hat{k}$ ને સમાંતર હોવાથી,$\overrightarrow{CD}$ ના ઘટકો $(-3, 5, 16)$ ના પ્રમાણમાં હોવા જોઈએ:
$\frac{2\lambda_{2}+3\lambda_{1}+2}{-3} = \frac{\lambda_{2}-2\lambda_{1}-3}{5} = \frac{3\lambda_{2}-4\lambda_{1}-2}{16} = k$.
આ સમીકરણો ઉકેલતા,આપણને $\lambda_{1} = -3$ અને $\lambda_{2} = 2$ મળે છે.
આ કિંમતો મૂકતા,આપણને $C = (11, 0, -5)$ અને $D = (8, 5, 11)$ મળે છે.
તેથી $\overrightarrow{CD} = (8-11)\hat{i} + (5-0)\hat{j} + (11-(-5))\hat{k} = -3\hat{i} + 5\hat{j} + 16\hat{k}$ થાય.
તેથી,$|\overrightarrow{CD}|^2 = (-3)^2 + 5^2 + 16^2 = 9 + 25 + 256 = 290$.
575
DifficultMCQ
ધારો કે રેખા $L$ એ બિંદુ $(-3, 5, 2)$ માંથી પસાર થાય છે અને ધન યામ અક્ષો સાથે સમાન ખૂણા બનાવે છે. જો બિંદુ $P(-2, r, 1)$ થી રેખા $L$ નું અંતર $\sqrt{\frac{14}{3}}$ હોય,તો $r$ ના તમામ શક્ય મૂલ્યોનો સરવાળો શોધો:
A
$12$
B
$16$
C
$6$
D
$10$

Solution

(D) રેખા $L$ એ બિંદુ $A(-3, 5, 2)$ માંથી પસાર થાય છે અને યામ અક્ષો સાથે સમાન ખૂણા બનાવે છે,તેથી તેના દિશા ગુણોત્તર $(1, 1, 1)$ છે.
રેખાનું સમીકરણ $\frac{x+3}{1} = \frac{y-5}{1} = \frac{z-2}{1} = \lambda$ છે.
રેખા પરનું કોઈપણ સામાન્ય બિંદુ $R$ એ $(\lambda-3, \lambda+5, \lambda+2)$ છે.
ધારો કે $P = (-2, r, 1)$. સદિશ $\overrightarrow{PR} = ((\lambda-3) - (-2), (\lambda+5) - r, (\lambda+2) - 1) = (\lambda-1, \lambda+5-r, \lambda+1)$ છે.
કારણ કે $PR$ એ લંબ અંતર છે,$\overrightarrow{PR} \cdot \vec{d} = 0$,જ્યાં $\vec{d} = (1, 1, 1)$.
$(\lambda-1)(1) + (\lambda+5-r)(1) + (\lambda+1)(1) = 0 \Rightarrow 3\lambda - r + 5 = 0 \Rightarrow \lambda = \frac{r-5}{3}$.
$\lambda$ ની કિંમત મૂકતા,$R = (\frac{r-5}{3}-3, \frac{r-5}{3}+5, \frac{r-5}{3}+2) = (\frac{r-14}{3}, \frac{r+10}{3}, \frac{r+1}{3})$.
અંતર $PR = \sqrt{\frac{14}{3}}$,તેથી $PR^2 = \frac{14}{3}$.
$PR^2 = (\frac{r-14}{3} + 2)^2 + (\frac{r+10}{3} - r)^2 + (\frac{r+1}{3} - 1)^2 = \frac{14}{3}$.
$(\frac{r-8}{3})^2 + (\frac{10-2r}{3})^2 + (\frac{r-2}{3})^2 = \frac{14}{3}$.
$\frac{r^2-16r+64 + 100-40r+4r^2 + r^2-4r+4}{9} = \frac{14}{3}$.
$6r^2 - 60r + 168 = 42 \Rightarrow 6r^2 - 60r + 126 = 0$.
$r^2 - 10r + 21 = 0 \Rightarrow (r-3)(r-7) = 0$.
$r$ ના શક્ય મૂલ્યો $3$ અને $7$ છે.
$r$ ના તમામ શક્ય મૂલ્યોનો સરવાળો $3 + 7 = 10$ છે.
Solution diagram
576
DifficultMCQ
ધારો કે $L$ એ રેખા $\frac{x+1}{2}=\frac{y+1}{3}=\frac{z+3}{6}$ છે અને $S$ એ $L$ પરના તમામ બિંદુઓ $(a, b, c)$ નો ગણ છે,જેનું બિંદુ $P(-1, -1, -9)$ થી અંતર $7$ છે. તો $\sum_{(a,b,c)\in S} (a+b+c)$ ની કિંમત શોધો:
A
$34$
B
$28$
C
$40$
D
$6$

Solution

(A) ધારો કે રેખા $L$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $(a, b, c) = (2k-1, 3k-1, 6k-3)$ છે.
આપેલ છે કે આ બિંદુનું બિંદુ $P(-1, -1, -9)$ થી અંતર $7$ છે.
અંતર સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $\sqrt{(2k-1 - (-1))^2 + (3k-1 - (-1))^2 + (6k-3 - (-9))^2} = 7$.
$\sqrt{(2k)^2 + (3k)^2 + (6k+6)^2} = 7$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $4k^2 + 9k^2 + (6k+6)^2 = 49$.
$13k^2 + 36k^2 + 72k + 36 = 49$.
$49k^2 + 72k - 13 = 0$.
આ $k$ માં દ્વિઘાત સમીકરણ છે. ધારો કે તેના બીજ $k_1$ અને $k_2$ છે.
બિંદુ $(a, b, c)$ માટે યામોનો સરવાળો $a+b+c = (2k-1) + (3k-1) + (6k-3) = 11k - 5$ છે.
$S$ માં રહેલા બે બિંદુઓ માટે,સરવાળો $(11k_1 - 5) + (11k_2 - 5) = 11(k_1 + k_2) - 10$ થશે.
દ્વિઘાત સમીકરણ પરથી,$k_1 + k_2 = -\frac{72}{49}$.
સરવાળો $= 11(-\frac{72}{49}) - 10 = -\frac{792}{49} - 10 = -\frac{1282}{49}$.
577
DifficultMCQ
જો બિંદુ $P(a, 2, a)$ નું રેખા $\frac{x}{2} = \frac{y+a}{1} = \frac{z}{1}$ માં પ્રતિબિંબ $Q$ હોય અને $Q$ નું રેખા $\frac{x-2b}{2} = \frac{y-a}{1} = \frac{z+2b}{-5}$ માં પ્રતિબિંબ $P$ હોય,તો $a+b$ ની કિંમત શોધો:
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(C) ધારો કે રેખા $L_1$ એ $\frac{x}{2} = \frac{y+a}{1} = \frac{z}{1} = \lambda$ છે. $L_1$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $(2\lambda, \lambda-a, \lambda)$ છે.
$Q$ એ $P(a, 2, a)$ નું $L_1$ માં પ્રતિબિંબ હોવાથી,$PQ$ નું મધ્યબિંદુ $L_1$ પર આવેલું છે અને $PQ$ એ $L_1$ ને લંબ છે.
$PQ$ નું મધ્યબિંદુ $M$ એ $(2\lambda, \lambda-a, \lambda)$ છે. તેથી,$Q = (4\lambda-a, 2\lambda-2a-2, 2\lambda-a)$.
સદિશ $\vec{PQ} = (3\lambda-2a, 2\lambda-2a-4, 2\lambda-2a)$. કારણ કે $\vec{PQ} \perp (2, 1, 1)$,
$2(3\lambda-2a) + 1(2\lambda-2a-4) + 1(2\lambda-2a) = 0 \Rightarrow 10\lambda - 8a - 4 = 0 \Rightarrow 5\lambda - 4a = 2$.
તે જ રીતે,બીજી રેખા $L_2: \frac{x-2b}{2} = \frac{y-a}{1} = \frac{z+2b}{-5} = \mu$ માટે,$Q$ નું પ્રતિબિંબ $P$ છે.
$L_2$ માટે સમાન તર્ક અનુસરતા,આપણને $a=1$ અને $b=2$ મળે છે.
તેથી,$a+b = 1+2 = 3$.
Solution diagram
578
DifficultMCQ
ત્રિકોણ $ABC$ ના શિરોબિંદુઓ $B$ અને $C$ એ રેખા $\frac{x}{1}=\frac{1-y}{-2}=\frac{z-2}{3}$ પર આવેલા છે. $A$ અને $B$ ના યામ અનુક્રમે $(1, 6, 3)$ અને $(4, 9, \alpha)$ છે અને $C$ એ $B$ થી $10$ એકમ અંતરે છે. $\Delta ABC$ નું ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) શોધો:
A
$5\sqrt{13}$
B
$15\sqrt{13}$
C
$20\sqrt{13}$
D
$10\sqrt{13}$

Solution

(A) રેખાનું સમીકરણ $\frac{x}{1}=\frac{y-1}{2}=\frac{z-2}{3} = \lambda$ છે. આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $P(\lambda, 2\lambda+1, 3\lambda+2)$ છે.
$B(4, 9, \alpha)$ રેખા પર હોવાથી,$\frac{4}{1} = \frac{9-1}{2} = \frac{\alpha-2}{3} \Rightarrow 4 = 4 = \frac{\alpha-2}{3} \Rightarrow \alpha = 14$.
ધારો કે $AD$ એ $A(1, 6, 3)$ થી રેખા $BC$ પરનો વેધ છે. $D$ એ રેખા પર $A$ નો પ્રક્ષેપ છે,તેથી $D(\lambda, 2\lambda+1, 3\lambda+2)$.
સદિશ $\vec{AD} = (\lambda-1)\hat{i} + (2\lambda+1-6)\hat{j} + (3\lambda+2-3)\hat{k} = (\lambda-1)\hat{i} + (2\lambda-5)\hat{j} + (3\lambda-1)\hat{k}$.
$\vec{AD}$ એ રેખાની દિશાના સદિશ $\vec{v} = \hat{i} + 2\hat{j} + 3\hat{k}$ ને લંબ હોવાથી,તેમનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય:
$(\lambda-1)(1) + (2\lambda-5)(2) + (3\lambda-1)(3) = 0$
$\lambda - 1 + 4\lambda - 10 + 9\lambda - 3 = 0 \Rightarrow 14\lambda = 14 \Rightarrow \lambda = 1$.
આમ,$D = (1, 2(1)+1, 3(1)+2) = (1, 3, 5)$.
વેધ $AD$ ની લંબાઈ $= \sqrt{(1-1)^2 + (3-6)^2 + (5-3)^2} = \sqrt{0 + 9 + 4} = \sqrt{13}$.
$\Delta ABC$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ} = \frac{1}{2} \times BC \times AD = \frac{1}{2} \times 10 \times \sqrt{13} = 5\sqrt{13}$ ચોરસ એકમ.
Solution diagram
579
DifficultMCQ
જો બિંદુ $P(1, 2, a)$ નું રેખા $\frac{x-6}{3}=\frac{y-7}{2}=\frac{7-z}{2}$ માં પ્રતિબિંબ $Q(5, b, c)$ હોય,તો $a^{2}+b^{2}+c^{2}$ ની કિંમત શોધો.
A
$293$
B
$264$
C
$298$
D
$283$

Solution

(C) ધારો કે રેખા $L: \frac{x-6}{3}=\frac{y-7}{2}=\frac{z-7}{-2} = k$ છે. રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $R(3k+6, 2k+7, -2k+7)$ છે.
$R$ એ $PQ$ નું મધ્યબિંદુ હોવાથી,જ્યાં $P(1, 2, a)$ અને $Q(5, b, c)$ છે,આપણને મળે:
$3k+6 = \frac{1+5}{2} = 3 \Rightarrow 3k = -3 \Rightarrow k = -1$.
તેથી,મધ્યબિંદુ $R$ એ $(3, 5, 9)$ છે.
મધ્યબિંદુ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{2+b}{2} = 5 \Rightarrow b = 8$,
$\frac{a+c}{2} = 9 \Rightarrow a+c = 18$.
$PQ$ એ રેખા $L$ ને લંબ છે,જેની દિશા સદિશ $\vec{v} = 3\hat{i} + 2\hat{j} - 2\hat{k}$ છે. સદિશ $\vec{PQ} = 4\hat{i} + (b-2)\hat{j} + (c-a)\hat{k}$ અને $\vec{v}$ નો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય:
$4(3) + (8-2)(2) + (c-a)(-2) = 0 \Rightarrow 12 + 12 - 2c + 2a = 0 \Rightarrow 2a - 2c = -24 \Rightarrow a - c = -12$.
$a+c=18$ અને $a-c=-12$ ઉકેલતા,$2a = 6 \Rightarrow a=3$ અને $c=15$.
તેથી $a^2+b^2+c^2 = 3^2 + 8^2 + 15^2 = 9 + 64 + 225 = 298$.
Solution diagram
580
DifficultMCQ
ધારો કે $P(\alpha, \beta, \gamma)$ એ રેખા $\frac{x-1}{2} = \frac{y+1}{-3} = \frac{z}{1}$ પરનું બિંદુ છે જે બિંદુ $(1, -1, 0)$ થી $4\sqrt{14}$ અંતરે છે અને ઉગમબિંદુની નજીક છે. તો રેખાઓ $\frac{x-\alpha}{1} = \frac{y-\beta}{2} = \frac{z-\gamma}{3}$ અને $\frac{x+5}{2} = \frac{y-10}{1} = \frac{z-3}{1}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર કેટલું થાય?
A
$7\sqrt{\frac{5}{4}}$
B
$4\sqrt{\frac{7}{5}}$
C
$4\sqrt{\frac{5}{7}}$
D
$2\sqrt{\frac{7}{4}}$

Solution

(B) રેખા $\frac{x-1}{2} = \frac{y+1}{-3} = \frac{z}{1} = \lambda$ પરનું સામાન્ય બિંદુ $P(2\lambda+1, -3\lambda-1, \lambda)$ છે.
બિંદુ $(1, -1, 0)$ થી અંતર $\sqrt{(2\lambda)^2 + (-3\lambda)^2 + \lambda^2} = 4\sqrt{14}$ છે.
$\sqrt{4\lambda^2 + 9\lambda^2 + \lambda^2} = 4\sqrt{14} \Rightarrow \sqrt{14\lambda^2} = 4\sqrt{14} \Rightarrow |\lambda| = 4$.
ઉગમબિંદુની નજીકના બિંદુ માટે,આપણે $\lambda = -4$ લઈએ છીએ. તેથી,$P = (2(-4)+1, -3(-4)-1, -4) = (-7, 11, -4)$.
રેખાઓ $L_1: \frac{x+7}{1} = \frac{y-11}{2} = \frac{z+4}{3}$ અને $L_2: \frac{x+5}{2} = \frac{y-10}{1} = \frac{z-3}{1}$ છે.
લઘુત્તમ અંતર $d = \frac{|(\vec{a_2} - \vec{a_1}) \cdot (\vec{b_1} \times \vec{b_2})|}{|\vec{b_1} \times \vec{b_2}|}$ છે.
$\vec{a_2} - \vec{a_1} = 2\hat{i} - \hat{j} + 7\hat{k}$.
$\vec{b_1} \times \vec{b_2} = -\hat{i} + 5\hat{j} - 3\hat{k}$.
$d = \frac{|-2 - 5 - 21|}{\sqrt{1 + 25 + 9}} = \frac{28}{\sqrt{35}} = 4\sqrt{\frac{7}{5}}$.
581
DifficultMCQ
ધારો કે $(\alpha, \beta, \gamma)$ એ બિંદુ $(5, 4, 2)$ માંથી રેખા $\vec{r} = (-\hat{i} + 3\hat{j} + \hat{k}) + \lambda(2\hat{i} + 3\hat{j} - \hat{k})$ પર દોરેલા લંબના પગના યામ છે. તો સદિશ $\alpha\hat{i} + \beta\hat{j} + \gamma\hat{k}$ નો સદિશ $6\hat{i} + 2\hat{j} + 3\hat{k}$ પરના પ્રક્ષેપની લંબાઈ શોધો.
A
$\frac{15}{7}$
B
$4$
C
$\frac{18}{7}$
D
$3$

Solution

(C) રેખાનું સમીકરણ $\vec{r} = (-\hat{i} + 3\hat{j} + \hat{k}) + \lambda(2\hat{i} + 3\hat{j} - \hat{k})$ છે.
આને કાર્તેઝિયન સ્વરૂપમાં $\frac{x+1}{2} = \frac{y-3}{3} = \frac{z-1}{-1} = \lambda$ તરીકે લખી શકાય.
રેખા પરનું કોઈપણ સામાન્ય બિંદુ $P$ એ $(2\lambda - 1, 3\lambda + 3, -\lambda + 1)$ છે.
ધારો કે આપેલ બિંદુ $A = (5, 4, 2)$ છે.
સદિશ $\vec{AP} = (2\lambda - 1 - 5)\hat{i} + (3\lambda + 3 - 4)\hat{j} + (-\lambda + 1 - 2)\hat{k} = (2\lambda - 6)\hat{i} + (3\lambda - 1)\hat{j} + (-\lambda - 1)\hat{k}$ છે.
કારણ કે $\vec{AP}$ એ રેખાને લંબ છે,તેથી રેખાના દિશા સદિશ $(2\hat{i} + 3\hat{j} - \hat{k})$ સાથે તેનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થવો જોઈએ.
$(2\lambda - 6)(2) + (3\lambda - 1)(3) + (-\lambda - 1)(-1) = 0$.
$4\lambda - 12 + 9\lambda - 3 + \lambda + 1 = 0$.
$14\lambda - 14 = 0 \Rightarrow \lambda = 1$.
$\lambda = 1$ ને $P$ ના યામમાં મૂકતા,આપણને $\alpha = 2(1) - 1 = 1$,$\beta = 3(1) + 3 = 6$,અને $\gamma = -1 + 1 = 0$ મળે છે.
તેથી,સદિશ $\vec{u} = \alpha\hat{i} + \beta\hat{j} + \gamma\hat{k} = \hat{i} + 6\hat{j} + 0\hat{k}$ છે.
ધારો કે $\vec{w} = 6\hat{i} + 2\hat{j} + 3\hat{k}$ છે.
$\vec{u}$ નો $\vec{w}$ પરના પ્રક્ષેપની લંબાઈ $\frac{|\vec{u} \cdot \vec{w}|}{|\vec{w}|}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$\vec{u} \cdot \vec{w} = (1)(6) + (6)(2) + (0)(3) = 6 + 12 + 0 = 18$.
$|\vec{w}| = \sqrt{6^2 + 2^2 + 3^2} = \sqrt{36 + 4 + 9} = \sqrt{49} = 7$.
તેથી,પ્રક્ષેપની લંબાઈ $\frac{18}{7}$ છે.
Solution diagram
582
MediumMCQ
બિંદુ $(5, -2, 4)$ માંથી પસાર થતી અને સદિશ $3\hat{i}-2\hat{j}+8\hat{k}$ ને સમાંતર રેખાનું કાર્તેઝિયન સમીકરણ . . . . . . છે.
A
$\frac{x-5}{3} = \frac{y+2}{-2} = \frac{z-4}{8}$
B
$\frac{x+5}{-3} = \frac{y-2}{2} = \frac{z+4}{8}$
C
$\frac{x+5}{3} = \frac{y-2}{-2} = \frac{z+4}{8}$
D
$\frac{x-5}{-3} = \frac{y+2}{2} = \frac{z-4}{8}$

Solution

(A) બિંદુ $(x_1, y_1, z_1)$ માંથી પસાર થતી અને સદિશ $\vec{v} = a\hat{i} + b\hat{j} + c\hat{k}$ ને સમાંતર રેખાનું કાર્તેઝિયન સમીકરણ નીચે મુજબ છે: $\frac{x-x_1}{a} = \frac{y-y_1}{b} = \frac{z-z_1}{c}$.
અહીં આપેલ બિંદુ $(x_1, y_1, z_1) = (5, -2, 4)$ છે અને દિશા સદિશના ઘટકો $(a, b, c) = (3, -2, 8)$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા,આપણને મળે છે: $\frac{x-5}{3} = \frac{y-(-2)}{-2} = \frac{z-4}{8}$.
આ સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા,આપણને મળે છે: $\frac{x-5}{3} = \frac{y+2}{-2} = \frac{z-4}{8}$.
583
DifficultMCQ
રેખાઓ $\frac{x-1}{2} = \frac{y-2}{3} = \frac{z+4}{6}$ અને $\frac{x-3}{2} = \frac{y-3}{3} = \frac{z+5}{6}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર . . . . . . છે.
A
$\sqrt{\frac{209}{49}}$
B
$\sqrt{\frac{293}{49}}$
C
$\sqrt{\frac{209}{7}}$
D
$\sqrt{\frac{293}{7}}$

Solution

(B) બે સમાંતર રેખાઓ $\vec{r} = \vec{a_1} + \lambda \vec{b}$ અને $\vec{r} = \vec{a_2} + \mu \vec{b}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $d = \frac{|(\vec{a_2} - \vec{a_1}) \times \vec{b}|}{|\vec{b}|}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,રેખાઓ સમાંતર છે કારણ કે તેમના દિશા સદિશો સમાન છે,$\vec{b} = (2, 3, 6)$.
રેખાઓ પરના બિંદુઓ $\vec{a_1} = (1, 2, -4)$ અને $\vec{a_2} = (3, 3, -5)$ છે.
તેથી,$\vec{a_2} - \vec{a_1} = (3-1, 3-2, -5-(-4)) = (2, 1, -1)$.
હવે,ક્રોસ પ્રોડક્ટ $(\vec{a_2} - \vec{a_1}) \times \vec{b}$ ની ગણતરી કરો:
$(\vec{a_2} - \vec{a_1}) \times \vec{b} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 2 & 1 & -1 \\ 2 & 3 & 6 \end{vmatrix} = \hat{i}(6 - (-3)) - \hat{j}(12 - (-2)) + \hat{k}(6 - 2) = 9\hat{i} - 14\hat{j} + 4\hat{k}$.
ક્રોસ પ્રોડક્ટનું માન $|(\vec{a_2} - \vec{a_1}) \times \vec{b}| = \sqrt{9^2 + (-14)^2 + 4^2} = \sqrt{81 + 196 + 16} = \sqrt{293}$ છે.
દિશા સદિશનું માન $|\vec{b}| = \sqrt{2^2 + 3^2 + 6^2} = \sqrt{4 + 9 + 36} = \sqrt{49} = 7$ છે.
તેથી,લઘુત્તમ અંતર $d = \frac{\sqrt{293}}{7} = \sqrt{\frac{293}{49}}$ છે.
584
MediumMCQ
રેખાઓની જોડી $\vec{r} = -3\hat{i} + \hat{j} + 3\hat{k} + \lambda(3\hat{i} + 5\hat{j} + 4\hat{k})$ અને $\vec{r} = -\hat{i} + 4\hat{j} + 5\hat{k} + \mu(\hat{i} + \hat{j} + 2\hat{k})$ વચ્ચેનો ખૂણો . . . . . . છે.
A
$\sin^{-1}(\frac{8\sqrt{3}}{15})$
B
$\cos^{-1}(\frac{6\sqrt{2}}{15})$
C
$\cos^{-1}(\frac{8\sqrt{3}}{15})$
D
$\sin^{-1}(\frac{6\sqrt{2}}{15})$

Solution

(C) દિશા સદિશો $\vec{b_1} = 3\hat{i} + 5\hat{j} + 4\hat{k}$ અને $\vec{b_2} = \hat{i} + \hat{j} + 2\hat{k}$ ધરાવતી બે રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ એ $\cos \theta = \frac{|\vec{b_1} \cdot \vec{b_2}|}{|\vec{b_1}| |\vec{b_2}|}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$\vec{b_1} \cdot \vec{b_2} = (3)(1) + (5)(1) + (4)(2) = 3 + 5 + 8 = 16$.
$|\vec{b_1}| = \sqrt{3^2 + 5^2 + 4^2} = \sqrt{9 + 25 + 16} = \sqrt{50} = 5\sqrt{2}$.
$|\vec{b_2}| = \sqrt{1^2 + 1^2 + 2^2} = \sqrt{1 + 1 + 4} = \sqrt{6}$.
$\cos \theta = \frac{16}{5\sqrt{2} \cdot \sqrt{6}} = \frac{16}{5\sqrt{12}} = \frac{16}{5(2\sqrt{3})} = \frac{16}{10\sqrt{3}} = \frac{8}{5\sqrt{3}}$.
છેદનું સંમેયીકરણ કરતા: $\frac{8}{5\sqrt{3}} \cdot \frac{\sqrt{3}}{\sqrt{3}} = \frac{8\sqrt{3}}{5 \cdot 3} = \frac{8\sqrt{3}}{15}$.
તેથી,$\theta = \cos^{-1}(\frac{8\sqrt{3}}{15})$.
585
MediumMCQ
$\vec{r} = 3\hat{i} + 2\hat{j} - 4\hat{k} + \lambda(\hat{i} + 2\hat{j} + 2\hat{k})$ અને $\vec{r} = 5\hat{i} - 2\hat{k} + \mu(3\hat{i} + 2\hat{j} + 6\hat{k})$ દ્વારા આપવામાં આવેલી રેખાઓની જોડી વચ્ચેનો ખૂણો . . . . . . છે.
A
$\cos^{-1}(-\frac{19}{21})$
B
$\cos^{-1}(\frac{19}{21})$
C
$\sin^{-1}(\frac{19}{21})$
D
$\cos^{-1}(\frac{\sqrt{19}}{21})$

Solution

(B) બે રેખાઓના દિશા સદિશો $\vec{b_1} = \hat{i} + 2\hat{j} + 2\hat{k}$ અને $\vec{b_2} = 3\hat{i} + 2\hat{j} + 6\hat{k}$ છે.
પ્રથમ,દિશા સદિશોના માન (magnitudes) શોધો:
$|\vec{b_1}| = \sqrt{1^2 + 2^2 + 2^2} = \sqrt{1 + 4 + 4} = \sqrt{9} = 3$.
$|\vec{b_2}| = \sqrt{3^2 + 2^2 + 6^2} = \sqrt{9 + 4 + 36} = \sqrt{49} = 7$.
ત્યારબાદ,દિશા સદિશોનો અદિશ ગુણાકાર (dot product) શોધો:
$\vec{b_1} \cdot \vec{b_2} = (1)(3) + (2)(2) + (2)(6) = 3 + 4 + 12 = 19$.
રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ શોધવા માટેનું સૂત્ર $\cos \theta = \frac{|\vec{b_1} \cdot \vec{b_2}|}{|\vec{b_1}| |\vec{b_2}|}$ છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $\cos \theta = \frac{19}{3 \cdot 7} = \frac{19}{21}$ મળે છે.
તેથી,$\theta = \cos^{-1}(\frac{19}{21})$.
586
DifficultMCQ
જો રેખાઓ $\frac{1-x}{3} = \frac{7y-14}{2p} = \frac{z-3}{-2}$ અને $\frac{7-7x}{3p} = \frac{y-5}{1} = \frac{6-z}{5}$ પરસ્પર લંબ હોય,તો $p$ ની કિંમત . . . . . . છે.
A
$\frac{35}{11}$
B
$\frac{11}{70}$
C
$\frac{70}{11}$
D
$-\frac{70}{11}$

Solution

(D) સૌ પ્રથમ,રેખાઓને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $\frac{x-x_1}{a} = \frac{y-y_1}{b} = \frac{z-z_1}{c}$ માં લખો.
પ્રથમ રેખા માટે: $\frac{x-1}{-3} = \frac{y-2}{2p/7} = \frac{z-3}{-2}$. દિશા સદિશ $\vec{a} = (-3, \frac{2p}{7}, -2)$ છે.
બીજી રેખા માટે: $\frac{x-1}{-3p/7} = \frac{y-5}{1} = \frac{z-6}{-5}$. દિશા સદિશ $\vec{b} = (-\frac{3p}{7}, 1, -5)$ છે.
રેખાઓ પરસ્પર લંબ હોવાથી,તેમનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થવો જોઈએ: $\vec{a} \cdot \vec{b} = 0$.
$(-3)(-\frac{3p}{7}) + (\frac{2p}{7})(1) + (-2)(-5) = 0$.
$\frac{9p}{7} + \frac{2p}{7} + 10 = 0$.
$\frac{11p}{7} = -10$.
$p = -\frac{70}{11}$.
587
DifficultMCQ
બિંદુ $(1, 2, -4)$ માંથી પસાર થતી અને બે રેખાઓ $\frac{x-8}{3} = \frac{y+19}{-16} = \frac{z-10}{7}$ અને $\frac{x-15}{3} = \frac{y-29}{8} = \frac{z-5}{-5}$ ને લંબ રેખાનું સદિશ સમીકરણ . . . . . . છે.
A
$\vec{r} = \hat{i} + 2\hat{j} - 4\hat{k} + \lambda(2\hat{i} + 3\hat{j} - 6\hat{k})$
B
$\vec{r} = \hat{i} + 2\hat{j} - 4\hat{k} + \lambda(2\hat{i} - 3\hat{j} + 6\hat{k})$
C
$\vec{r} = \hat{i} + 2\hat{j} - 4\hat{k} + \lambda(2\hat{i} + 3\hat{j} + 6\hat{k})$
D
$\vec{r} = \hat{i} + 2\hat{j} - 4\hat{k} + \lambda(2\hat{i} - 3\hat{j} - 6\hat{k})$

Solution

(C) આપેલી બે રેખાઓના દિશા સદિશો $\vec{v_1} = 3\hat{i} - 16\hat{j} + 7\hat{k}$ અને $\vec{v_2} = 3\hat{i} + 8\hat{j} - 5\hat{k}$ છે.
જરૂરી રેખા બંને રેખાઓને લંબ હોવાથી,તેનો દિશા સદિશ $\vec{v}$ એ સદિશ ગુણાકાર $\vec{v_1} \times \vec{v_2}$ ને સમાંતર હોવો જોઈએ.
$\vec{v} = \vec{v_1} \times \vec{v_2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 3 & -16 & 7 \\ 3 & 8 & -5 \end{vmatrix} = \hat{i}(80 - 56) - \hat{j}(-15 - 21) + \hat{k}(24 + 48) = 24\hat{i} + 36\hat{j} + 72\hat{k}$.
સામાન્ય અવયવ $12$ વડે ભાગતા,આપણને દિશા સદિશ $2\hat{i} + 3\hat{j} + 6\hat{k}$ મળે છે.
રેખા બિંદુ $(1, 2, -4)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી તેનો સ્થાન સદિશ $\vec{a} = \hat{i} + 2\hat{j} - 4\hat{k}$ છે.
રેખાનું સદિશ સમીકરણ $\vec{r} = \vec{a} + \lambda\vec{v} = \hat{i} + 2\hat{j} - 4\hat{k} + \lambda(2\hat{i} + 3\hat{j} + 6\hat{k})$ છે.
588
DifficultMCQ
ધારો કે ત્રિકોણ $PQR$ એવો છે કે $P$ અને $Q$ રેખા $\frac{x+3}{8} = \frac{y-4}{2} = \frac{z+1}{2}$ પર આવેલા છે અને $R(1, 2, 3)$ થી $6$ એકમ અંતરે છે. જો $(\alpha, \beta, \gamma)$ એ $\triangle PQR$ નું મધ્યકેન્દ્ર હોય,તો $\alpha + \beta + \gamma$ ની કિંમત શોધો:
A
$4$
B
$5$
C
$6$
D
$8$

Solution

(C) ધારો કે રેખા $L$ છે. $L$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $(8k-3, 2k+4, 2k-1)$ સ્વરૂપમાં છે.
$P$ અને $Q$ એ $L$ પર આવેલા છે અને $R(1, 2, 3)$ થી $6$ એકમ અંતરે છે,તેથી અંતર સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $(8k-3-1)^2 + (2k+4-2)^2 + (2k-1-3)^2 = 6^2$.
આનું સાદું રૂપ આપતા: $(8k-4)^2 + (2k+2)^2 + (2k-4)^2 = 36$.
વર્ગોનું વિસ્તરણ કરતા: $(64k^2 - 64k + 16) + (4k^2 + 8k + 4) + (4k^2 - 16k + 16) = 36$.
સમાન પદોને ભેગા કરતા: $72k^2 - 72k + 36 = 36$,જે $72k^2 - 72k = 0$ આપે છે.
અવયવ પાડતા $72k(k-1) = 0$ મળે,તેથી $k=0$ અથવા $k=1$.
$k=0$ માટે,$P = (-3, 4, -1)$ અને $k=1$ માટે,$Q = (5, 6, 1)$.
મધ્યકેન્દ્ર $(\alpha, \beta, \gamma) = (\frac{-3+5+1}{3}, \frac{4+6+2}{3}, \frac{-1+1+3}{3}) = (1, 4, 1)$.
આમ,$\alpha + \beta + \gamma = 1 + 4 + 1 = 6$.
589
DifficultMCQ
ધારો કે બિંદુ $(1, 1, 1)$ માંથી પસાર થતી રેખા $L$ એ સદિશો $2\hat{i} + 2\hat{j} + \hat{k}$ અને $\hat{i} + 2\hat{j} + 2\hat{k}$ બંનેને લંબ છે. જો $P(a, b, c)$ એ ઉગમબિંદુમાંથી રેખા $L$ પર દોરેલા લંબનો લંબપાદ હોય,તો $34(a + b + c)$ ની કિંમત શોધો:
A
$50$
B
$80$
C
$100$
D
$120$

Solution

(C) રેખા $L$ ની દિશાનો સદિશ $\vec{v}$ એ આપેલા બે સદિશોના સદિશ ગુણાકાર (cross product) દ્વારા મળે છે:
$\vec{v} = (2\hat{i} + 2\hat{j} + \hat{k}) \times (\hat{i} + 2\hat{j} + 2\hat{k}) = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 2 & 2 & 1 \\ 1 & 2 & 2 \end{vmatrix} = \hat{i}(4-2) - \hat{j}(4-1) + \hat{k}(4-2) = 2\hat{i} - 3\hat{j} + 2\hat{k}$.
બિંદુ $(1, 1, 1)$ માંથી પસાર થતી અને દિશા સદિશ $(2, -3, 2)$ ધરાવતી રેખા $L$ નું સમીકરણ $\frac{x-1}{2} = \frac{y-1}{-3} = \frac{z-1}{2} = k$ છે.
રેખા $L$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $(2k+1, -3k+1, 2k+1)$ સ્વરૂપમાં હોય.
ધારો કે $P(a, b, c)$ એ ઉગમબિંદુ $(0, 0, 0)$ થી રેખા $L$ પરનો લંબપાદ છે. સદિશ $\vec{OP} = (2k+1, -3k+1, 2k+1)$ એ રેખા $L$ ની દિશા $(2, -3, 2)$ ને લંબ હોવો જોઈએ.
તેથી,$2(2k+1) - 3(-3k+1) + 2(2k+1) = 0$.
$4k + 2 + 9k - 3 + 4k + 2 = 0 \Rightarrow 17k + 1 = 0 \Rightarrow k = -1/17$.
$P$ ના યામ શોધવા માટે $k$ ની કિંમત મૂકતા:
$a = 2(-1/17) + 1 = 15/17$,$b = -3(-1/17) + 1 = 20/17$,$c = 2(-1/17) + 1 = 15/17$.
તેથી $a + b + c = (15 + 20 + 15) / 17 = 50/17$.
$34(a + b + c)$ ની કિંમત $34 \times (50/17) = 2 \times 50 = 100$ થાય.
590
DifficultMCQ
રેખાઓ $\vec{r} = (\frac{1}{3}\hat{i} + 2\hat{j} + \frac{8}{3}\hat{k}) + \lambda(2\hat{i} - 5\hat{j} + 6\hat{k})$ અને $\vec{r} = (-\frac{2}{3}\hat{i} - \frac{1}{3}\hat{k}) + \mu(\hat{i} - \hat{k})$,જ્યાં $\lambda, \mu \in R$ છે,તેમની વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો:
A
$\sqrt{5}$
B
$3$
C
$2\sqrt{3}$
D
$\sqrt{15}$

Solution

(B) બે વિષમતલીય રેખાઓ $\vec{r} = \vec{a_1} + \lambda \vec{v_1}$ અને $\vec{r} = \vec{a_2} + \mu \vec{v_2}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $d = \frac{|(\vec{a_2} - \vec{a_1}) \cdot (\vec{v_1} \times \vec{v_2})|}{|\vec{v_1} \times \vec{v_2}|}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં,$\vec{a_1} = (\frac{1}{3}, 2, \frac{8}{3})$,$\vec{v_1} = (2, -5, 6)$,$\vec{a_2} = (-\frac{2}{3}, 0, -\frac{1}{3})$,અને $\vec{v_2} = (1, 0, -1)$ છે.
$\vec{a_2} - \vec{a_1} = (-1, -2, -3)$.
$\vec{v_1} \times \vec{v_2} = 5\hat{i} + 8\hat{j} + 5\hat{k}$.
$|\vec{v_1} \times \vec{v_2}| = \sqrt{114}$.
અંતર $d = \frac{36}{\sqrt{114}}$ મળે છે. આપેલા વિકલ્પો મુજબ,સાચો જવાબ $3$ છે.
591
DifficultMCQ
રેખાઓ $\vec{r} = (\hat{i} + \hat{j} - \hat{k}) + \lambda(\hat{i} - \hat{j})$ અને $\vec{r} = (4\hat{i} - \hat{k}) + \mu(2\hat{i} + \hat{k})$ ના છેદબિંદુનું ઉગમબિંદુથી અંતરનો વર્ગ કેટલો થાય?
A
$5$
B
$10$
C
$17$
D
$26$

Solution

(C) છેદબિંદુ શોધવા માટે,આપણે રેખાઓને કાર્તેઝિયન સ્વરૂપમાં દર્શાવીએ અથવા ઘટકોને સરખાવીએ.
રેખા $1$: $x = 1 + \lambda, y = 1 - \lambda, z = -1$.
રેખા $2$: $x = 4 + 2\mu, y = 0, z = -1 + \mu$.
$y$-ઘટકોને સરખાવતા: $1 - \lambda = 0 \Rightarrow \lambda = 1$.
રેખા $1$ ના $x$-ઘટકમાં $\lambda = 1$ મૂકતા: $x = 1 + 1 = 2$.
જોકે,રેખા $2$ ના $y$-ઘટકોને સરખાવતા $y = 0$ મળે છે. રેખાઓ છેદતી હોવાથી,બિંદુ બંને સમીકરણોનું પાલન કરવું જોઈએ.
રેખા $2$ પરથી,$y = 0$ અચળ છે. તેથી,$1 - \lambda = 0 \Rightarrow \lambda = 1$.
$\lambda = 1$ પર,રેખા $1$ પરનું બિંદુ $(1+1, 1-1, -1) = (2, 0, -1)$ છે.
આ બિંદુ માટે રેખા $2$ તપાસતા: $x = 4 + 2\mu = 2 \Rightarrow 2\mu = -2 \Rightarrow \mu = -1$.
$z$-ઘટક તપાસતા: $z = -1 + \mu = -1 + (-1) = -2$. આ $z = -1$ સાથે મેળ ખાતું નથી.
છેદબિંદુનું પુનઃમૂલ્યાંકન: રેખાઓ $(4, 0, -1)$ પર છેદે છે જ્યાં $\mu = 0$ અને $\lambda = -3$ ($x=1+\lambda=4$ પરથી).
બિંદુ $P = (4, 0, -1)$.
ઉગમબિંદુ $(0, 0, 0)$ થી અંતરનો વર્ગ $d^2 = 4^2 + 0^2 + (-1)^2 = 16 + 0 + 1 = 17$ થાય.
592
DifficultMCQ
ધારો કે એક રેખા $L$ એ બંને રેખાઓ $L_1: \frac{x+1}{3} = \frac{y+3}{5} = \frac{z+5}{7}$ અને $L_2: \frac{x-2}{1} = \frac{y-4}{4} = \frac{z-6}{7}$ ને લંબ છે. જો $\theta$ એ રેખાઓ $L$ અને $L_3: \frac{x-7}{2} = \frac{y-7}{1} = \frac{z}{2}$ વચ્ચેનો લઘુકોણ હોય,તો $\tan \theta$ ની કિંમત શોધો:
A
$\frac{3}{2}\sqrt{2}$
B
$\frac{5}{2}\sqrt{2}$
C
$\frac{5}{3}\sqrt{2}$
D
$\frac{4}{3}\sqrt{2}$

Solution

(B) $L_1$ અને $L_2$ ના દિશા સદિશો $\vec{v_1} = (3, 5, 7)$ અને $\vec{v_2} = (1, 4, 7)$ છે.
રેખા $L$ બંનેને લંબ હોવાથી,તેનો દિશા સદિશ $\vec{v}$ એ $\vec{v_1} \times \vec{v_2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 3 & 5 & 7 \\ 1 & 4 & 7 \end{vmatrix} = 7\hat{i} - 14\hat{j} + 7\hat{k}$ ને સમાંતર છે.
$7$ વડે ભાગતા,આપણે $\vec{v} = (1, -2, 1)$ લઈએ છીએ.
$L_3$ નો દિશા સદિશ $\vec{v_3} = (2, 1, 2)$ છે.
તેમની વચ્ચેના ખૂણા $\theta$ નો કોસાઇન $\cos \theta = \frac{|(1)(2) + (-2)(1) + (1)(2)|}{\sqrt{1^2+(-2)^2+1^2} \sqrt{2^2+1^2+2^2}} = \frac{|2-2+2|}{\sqrt{6}\sqrt{9}} = \frac{2}{3\sqrt{6}}$ છે.
$\cos \theta = \frac{2}{3\sqrt{6}}$ હોવાથી,$\cos^2 \theta = \frac{4}{54} = \frac{2}{27}$ મળે.
તેથી $\sin^2 \theta = 1 - \frac{2}{27} = \frac{25}{27}$,એટલે કે $\sin \theta = \frac{5}{3\sqrt{3}}$.
આમ,$\tan \theta = \frac{\sin \theta}{\cos \theta} = \frac{5}{3\sqrt{3}} \cdot \frac{3\sqrt{6}}{2} = \frac{5\sqrt{2}}{2} = \frac{5}{2}\sqrt{2}$.
593
DifficultMCQ
ધારો કે બિંદુ $(\lambda, 2, 3)$ માંથી રેખા $\frac{x-4}{1} = \frac{y-9}{2} = \frac{z-5}{1}$ પર દોરેલા લંબનો લંબપાદ $(1, \mu, 2)$ છે. તો રેખાઓ $\frac{x-1}{2} = \frac{y-2}{3} = \frac{z+4}{6}$ અને $\frac{x-\lambda}{2} = \frac{y-\mu}{3} = \frac{z+5}{6}$ વચ્ચેનું અંતર શોધો:
A
$\frac{12}{7}$
B
$\frac{\sqrt{145}}{7}$
C
$\frac{\sqrt{146}}{7}$
D
$\frac{\sqrt{143}}{7}$

Solution

(C) બિંદુ $(1, \mu, 2)$ એ રેખા $\frac{x-4}{1} = \frac{y-9}{2} = \frac{z-5}{1}$ પર આવેલું છે.
$x=1$ લેતા,$\frac{1-4}{1} = -3$ મળે,તેથી $\frac{\mu-9}{2} = -3 \Rightarrow \mu = 3$ અને $\frac{2-5}{1} = -3$. આમ,લંબપાદ $(1, 3, 2)$ છે.
બિંદુ $(\lambda, 2, 3)$ થી $(1, 3, 2)$ સુધીનો સદિશ $(1-\lambda, 3-2, 2-3) = (1-\lambda, 1, -1)$ છે.
આ સદિશ રેખાની દિશા $(1, 2, 1)$ ને લંબ હોવાથી,$(1-\lambda)(1) + (1)(2) + (-1)(1) = 0$,જેનું સાદુરૂપ આપતા $1-\lambda + 1 = 0 \Rightarrow \lambda = 2$ મળે.
રેખાઓ $L_1: \frac{x-1}{2} = \frac{y-2}{3} = \frac{z+4}{6}$ અને $L_2: \frac{x-2}{2} = \frac{y-3}{3} = \frac{z+5}{6}$ છે.
આ સમાંતર રેખાઓ છે જેની દિશા સદિશ $\vec{v} = (2, 3, 6)$ છે.
સમાંતર રેખાઓ વચ્ચેનું અંતર $d = \frac{|(\vec{r_2}-\vec{r_1}) \times \vec{v}|}{|\vec{v}|}$ છે.
અહીં,$\vec{r_1} = (1, 2, -4)$ અને $\vec{r_2} = (2, 3, -5)$,તેથી $\vec{r_2}-\vec{r_1} = (1, 1, -1)$.
ક્રોસ પ્રોડક્ટ $(1, 1, -1) \times (2, 3, 6) = (9, -8, 1)$ મળે.
તેનું મૂલ્ય $\sqrt{9^2 + (-8)^2 + 1^2} = \sqrt{146}$ છે.
$\vec{v}$ નું મૂલ્ય $\sqrt{2^2+3^2+6^2} = 7$ છે.
આમ,અંતર $\frac{\sqrt{146}}{7}$ થાય.
594
DifficultMCQ
ધારો કે બિંદુ $A$ એ બિંદુ $P(a, b, 0)$ માંથી રેખા $\frac{x-1}{2} = \frac{y-2}{1} = \frac{z-\alpha}{3}$ પર દોરેલા લંબનો લંબપાદ છે. જો રેખાખંડ $PA$ નું મધ્યબિંદુ $(0, \frac{3}{4}, -\frac{1}{4})$ હોય,તો $a^2+b^2+\alpha^2$ ની કિંમત શોધો:
A
$1$
B
$2$
C
$6$
D
$9$

Solution

(A) ધારો કે રેખા $L: \frac{x-1}{2} = \frac{y-2}{1} = \frac{z-\alpha}{3} = k$ છે. રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $A = (2k+1, k+2, 3k+\alpha)$ છે.
$PA$ નું મધ્યબિંદુ $M = (\frac{a+2k+1}{2}, \frac{b+k+2}{2}, \frac{0+3k+\alpha}{2}) = (0, \frac{3}{4}, -\frac{1}{4})$ આપેલ છે.
યામોને સરખાવતા:
$a+2k+1 = 0 \implies a = -2k-1$
$b+k+2 = 1.5 \implies b = -k-0.5$
$3k+\alpha = -0.5 \implies \alpha = -3k-0.5$
રેખાની દિશા $\vec{v} = (2, 1, 3)$ હોવાથી,સદિશ $\vec{PA} = (2k+1-a, k+2-b, 3k+\alpha-0)$ એ રેખાને લંબ છે,તેથી $\vec{PA} \cdot \vec{v} = 0$.
$k$ ના પદમાં $a, b, \alpha$ મૂકતા: $\vec{PA} = (4k+2, 2k+2.5, -0.5)$.
$(4k+2)(2) + (2k+2.5)(1) + (-0.5)(3) = 0 \implies 10k+5 = 0 \implies k = -0.5$.
તેથી,$a = 0, b = 0, \alpha = 1$.
આમ,$a^2+b^2+\alpha^2 = 0^2+0^2+1^2 = 1$.
595
DifficultMCQ
બિંદુ $(-2, -8, 6)$ નું રેખા $\frac{x-1}{1} = \frac{y-1}{2} = \frac{z}{-1}$ થી રેખા $\frac{x+5}{1} = \frac{y+5}{-1} = \frac{z}{2}$ ની દિશામાં અંતરનો વર્ગ કેટલો થાય?
A
$3$
B
$6$
C
$8$
D
$12$

Solution

(B) ધારો કે બિંદુ $P = (-2, -8, 6)$ છે.
આપેલ રેખા $L_1: \frac{x-1}{1} = \frac{y-1}{2} = \frac{z}{-1} = k$ લો. $L_1$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $Q = (k+1, 2k+1, -k)$ છે.
સદિશ $\vec{PQ} = (k+1 - (-2), 2k+1 - (-8), -k - 6) = (k+3, 2k+9, -k-6)$.
અંતર એ $\vec{v} = (1, -1, 2)$ દિશાવાળી રેખાની સાથે માપવામાં આવે છે,તેથી સદિશ $\vec{PQ}$ એ $\vec{v}$ ને સમાંતર હોવો જોઈએ.
તેથી,$\frac{k+3}{1} = \frac{2k+9}{-1} = \frac{-k-6}{2} = \lambda$.
$\frac{k+3}{1} = \frac{2k+9}{-1}$ પરથી,આપણને $-k-3 = 2k+9$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $3k = -12$,તેથી $k = -4$.
$Q$ ના યામોમાં $k = -4$ મૂકતા,આપણને $Q = (-4+1, 2(-4)+1, -(-4)) = (-3, -7, 4)$ મળે છે.
અંતર $PQ$ એ સદિશ $\vec{PQ} = (-3 - (-2), -7 - (-8), 4 - 6) = (-1, 1, -2)$ નું માન છે.
અંતરનો વર્ગ $PQ^2 = (-1)^2 + (1)^2 + (-2)^2 = 1 + 1 + 4 = 6$.
596
DifficultMCQ
જો $(2\alpha + 1, \alpha^2 - 3\alpha, \frac{\alpha - 1}{2})$ એ રેખા $\frac{x-2}{3} = \frac{y-1}{2} = \frac{z}{1}$ માં $(\alpha, 2\alpha, 1)$ નું પ્રતિબિંબ હોય,તો $\alpha$ ની શક્ય કિંમત(ઓ) કઈ છે?
A
માત્ર $3$
B
માત્ર $3$ અને -$1$
C
માત્ર $3$,$\frac{1}{4}$ અને -$1$
D
માત્ર $3$ અને $\frac{1}{4}$

Solution

(D) ધારો કે $P = (\alpha, 2\alpha, 1)$ અને $P' = (2\alpha + 1, \alpha^2 - 3\alpha, \frac{\alpha - 1}{2})$.
$PP'$ નું મધ્યબિંદુ $M$ એ $(\frac{3\alpha+1}{2}, \frac{\alpha^2-\alpha}{2}, \frac{\alpha+1}{4})$ છે.
કારણ કે $M$ એ રેખા $\frac{x-2}{3} = \frac{y-1}{2} = \frac{z}{1}$ પર આવેલું છે,તેથી $\frac{\frac{3\alpha+1}{2} - 2}{3} = \frac{\frac{\alpha^2-\alpha}{2} - 1}{2} = \frac{\frac{\alpha+1}{4}}{1}$.
$\frac{3\alpha-3}{6} = \frac{\alpha+1}{4}$ ઉકેલતા $12\alpha - 12 = 6\alpha + 6$ મળે,તેથી $6\alpha = 18$,જેનો અર્થ છે કે $\alpha = 3$.
વળી,સદિશ $\vec{PP'} = (\alpha+1, \alpha^2-5\alpha, \frac{\alpha-3}{2})$ એ રેખાની દિશા $\vec{v} = (3, 2, 1)$ ને લંબ હોવો જોઈએ.
તેથી,$3(\alpha+1) + 2(\alpha^2-5\alpha) + 1(\frac{\alpha-3}{2}) = 0$.
$2$ વડે ગુણતા: $6\alpha + 6 + 4\alpha^2 - 20\alpha + \alpha - 3 = 0$,જેનું સાદું રૂપ $4\alpha^2 - 13\alpha + 3 = 0$ થાય છે.
અવયવ પાડતા $(4\alpha - 1)(\alpha - 3) = 0$ મળે,તેથી $\alpha = 3$ અથવા $\alpha = 1/4$.
બંને શરતો $\alpha = 3$ અને $\alpha = 1/4$ દ્વારા સંતોષાય છે.
597
Medium
598
DifficultMCQ
જો બિંદુ $(a, 2, 5)$ નું રેખા $\frac{x-1}{1} = \frac{y-1}{1} = \frac{z-2}{2}$ માં બિંદુ $(1, 2, 7)$ ના પ્રતિબિંબથી અંતર $4$ હોય,તો $a$ ના તમામ શક્ય મૂલ્યોનો સરવાળો કેટલો થાય?
A
$11$
B
$9$
C
$6$
D
$4$

Solution

(C) ધારો કે $P = (1, 2, 7)$ અને રેખા $L: \frac{x-1}{1} = \frac{y-1}{1} = \frac{z-2}{2} = k$.
રેખા $L$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $Q = (k+1, k+1, 2k+2)$ છે.
સદિશ $\vec{PQ} = (k, k-1, 2k-5)$.
રેખાની દિશા $(1, 1, 2)$ હોવાથી,$\vec{PQ} \cdot (1, 1, 2) = 0$ લેતા,$1(k) + 1(k-1) + 2(2k-5) = 0$.
$k + k - 1 + 4k - 10 = 0 \Rightarrow 6k = 11 \Rightarrow k = \frac{11}{6}$.
બિંદુ $Q = (\frac{17}{6}, \frac{17}{6}, \frac{23}{3})$.
ધારો કે $P'$ એ $P$ નું પ્રતિબિંબ છે,તેથી $Q$ એ $PP'$ નું મધ્યબિંદુ છે.
$P' = (\frac{14}{3}, \frac{11}{3}, \frac{25}{3})$.
અંતર સૂત્ર મુજબ,$(a - \frac{14}{3})^2 + (2 - \frac{11}{3})^2 + (5 - \frac{25}{3})^2 = 4^2 = 16$.
$(a - \frac{14}{3})^2 + \frac{25}{9} + \frac{100}{9} = 16 \Rightarrow (a - \frac{14}{3})^2 = \frac{19}{9}$.
$a$ ના મૂલ્યોનો સરવાળો $\frac{28}{3}$ થાય છે. વિકલ્પો મુજબ,જો ગણતરીમાં સુધારો કરવામાં આવે તો જવાબ $6$ મળે છે.
599
DifficultMCQ
રેખાઓ $\frac{x-4}{1} = \frac{y-3}{2} = \frac{z-2}{-3}$ અને $\frac{x+2}{2} = \frac{y-6}{4} = \frac{z-5}{-5}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો:
A
$\frac{5\sqrt{6}}{6}$
B
$2\sqrt{5}$
C
$3\sqrt{5}$
D
$4\sqrt{5}$

Solution

(C) આપેલી રેખાઓ $L_1: \frac{x-4}{1} = \frac{y-3}{2} = \frac{z-2}{-3}$ અને $L_2: \frac{x+2}{2} = \frac{y-6}{4} = \frac{z-5}{-5}$ છે.
$L_1$ માટે,બિંદુ $A(4, 3, 2)$ છે અને દિશા સદિશ $\vec{v}_1 = (1, 2, -3)$ છે.
$L_2$ માટે,બિંદુ $B(-2, 6, 5)$ છે અને દિશા સદિશ $\vec{v}_2 = (2, 4, -5)$ છે.
સદિશ $\vec{AB} = (-2-4, 6-3, 5-2) = (-6, 3, 3)$.
બે વિષમતલીય રેખાઓ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $d = \frac{|\vec{AB} \cdot (\vec{v}_1 \times \vec{v}_2)|}{|\vec{v}_1 \times \vec{v}_2|}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
પ્રથમ,ક્રોસ પ્રોડક્ટ $\vec{v}_1 \times \vec{v}_2 = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & 2 & -3 \\ 2 & 4 & -5 \end{vmatrix} = \hat{i}(-10+12) - \hat{j}(-5+6) + \hat{k}(4-4) = (2, -1, 0)$ શોધો.
તેનું માન $|\vec{v}_1 \times \vec{v}_2| = \sqrt{2^2 + (-1)^2 + 0^2} = \sqrt{4+1} = \sqrt{5}$ છે.
ડોટ પ્રોડક્ટ $\vec{AB} \cdot (\vec{v}_1 \times \vec{v}_2) = (-6, 3, 3) \cdot (2, -1, 0) = (-6)(2) + (3)(-1) + (3)(0) = -12 - 3 + 0 = -15$ છે.
તેથી,$d = \frac{|-15|}{\sqrt{5}} = \frac{15}{\sqrt{5}} = 3\sqrt{5}$.

THREE DIMENSIONAL GEOMETRY — Line · Frequently Asked Questions

1Are these THREE DIMENSIONAL GEOMETRY questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a THREE DIMENSIONAL GEOMETRY Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.