Inheritance of one gene Questions in Gujarati

(A) $AaBB \times aaBB$ સંકરણના સંતતિ નક્કી કરવા માટે,આપણે દરેક પિતૃ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા જન્યુઓનું વિશ્લેષણ કરીએ છીએ.
પિતૃ $1$ $(AaBB)$ બે પ્રકારના જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે: $AB$ અને $aB$.
પિતૃ $2$ $(aaBB)$ માત્ર એક જ પ્રકારનો જન્યુ ઉત્પન્ન કરે છે: $aB$.
પુનેટ સ્ક્વેરનો ઉપયોગ કરતા:
- $AB \times aB = AaBB$
- $aB \times aB = aaBB$
આમ,પરિણામી સંતતિ $AaBB$ અને $aaBB$ છે,જે $1:1$ ના પ્રમાણમાં મળે છે.

(A) આપેલ જનીન પ્રકાર $AABbCC$ છે.
જ્યારે આ વનસ્પતિનું સ્વફલન $(AABbCC \times AABbCC)$ કરવામાં આવે છે,ત્યારે જનીનો $AA$ અને $CC$ સમયુગ્મી હોવાથી તે આ સ્થાન માટે માત્ર એક જ પ્રકારના જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરશે (અનુક્રમે $A$ અને $C$).
માત્ર $Bb$ સ્થાન વિષમયુગ્મી છે.
વિષમયુગ્મી $Bb$ વનસ્પતિનું સ્વફલન કરવાથી સ્વરૂપ પ્રકાર માટે $3:1$ નો એકસંકરણ ગુણોત્તર મળે છે.
કારણ કે $AA$ અને $CC$ સમયુગ્મી છે,તેથી તેઓ તમામ સંતતિમાં પ્રભાવી સ્વરૂપ પ્રકાર દર્શાવશે.
તેથી,સ્વરૂપ પ્રકારનો ગુણોત્તર $3:1$ રહેશે.

(B) જન્યુઓની શુદ્ધતાનો નિયમ, જેને વિશ્લેષણનો નિયમ (Law of Segregation) પણ કહેવામાં આવે છે, તે દર્શાવે છે કે જન્યુઓના નિર્માણ દરમિયાન, જનીન જોડના બે કારકો (alleles) એકબીજાથી અલગ થાય છે જેથી દરેક જન્યુને બેમાંથી માત્ર એક જ કારક મળે છે. આ નિયમ મેન્ડલે તેમના $\text{એકસંકરણ }(Monohybrid \text{ } cross)$ ના અવલોકનોના આધારે તારવ્યો હતો.

(A) $1$. શુદ્ધ ઊંચા $(TT)$ અને શુદ્ધ વામન $(tt)$ છોડ વચ્ચેના સંકરણથી $F_1$ પેઢી પ્રાપ્ત થાય છે જેમાં તમામ છોડ વિષમયુગ્મી ઊંચા $(Tt)$ હોય છે.
$2$. જ્યારે $F_1$ છોડ $(Tt)$ નું સ્વફલન કરાવવામાં આવે છે,ત્યારે $F_2$ પેઢીમાં જનીન પ્રકારનું પ્રમાણ $TT:Tt:tt$ એટલે કે $1:2:1$ મળે છે.
$3$. આમાં,શુદ્ધ સંવર્ધિત (સમયુગ્મી) છોડ $TT$ (ઊંચા) અને $tt$ (વામન) છે.
$4$. તેથી,શુદ્ધ ઊંચા $(TT)$ અને શુદ્ધ વામન $(tt)$ છોડનું પ્રમાણ $1:1$ થાય છે.

(A) બે વિષમયુગ્મી વ્યક્તિઓ $(Bb \times Bb)$ વચ્ચેના એકસંકરણમાં,સંતતિનું સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ $3:1$ (પ્રભાવી : પ્રચ્છન્ન) હોય છે.
કોઈપણ એક સંતતિ માટે,પ્રભાવી લક્ષણ દર્શાવવાની સંભાવના $3/4$ છે અને પ્રચ્છન્ન લક્ષણ દર્શાવવાની સંભાવના $1/4$ છે.
દરેક સંતતિનો જન્મ એ એક સ્વતંત્ર ઘટના હોવાથી,પ્રથમ સંતતિનું પરિણામ બીજી સંતતિના પરિણામને અસર કરતું નથી.
તેથી,બીજી સંતતિ પ્રચ્છન્ન લક્ષણ દર્શાવે તેની સંભાવના $1/4$ જ રહે છે.

(B) એક સંકરણ (monohybrid cross) એ એક જ જનીનના વારસા સાથે સંબંધિત છે. મેન્ડલના પ્રભાવિતાના નિયમ મુજબ,$F_1$ પેઢીમાં માત્ર પ્રભાવી લક્ષણ જ અભિવ્યક્ત થાય છે અને લક્ષણોનું કોઈ મિશ્રણ થતું નથી. $F_2$ પેઢીમાં,બંને પિતૃ લક્ષણો $3:1$ (પ્રભાવી:પ્રચ્છન્ન) ના સ્વરૂપ પ્રકારના ગુણોત્તરમાં અને $1:2:1$ (સમયુગ્મી પ્રભાવી:વિષમયુગ્મી:સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન) ના જનીન પ્રકારના ગુણોત્તરમાં ફરીથી દેખાય છે. 'મિશ્રિત વારસો' (blending inheritance) એ મેન્ડલ પૂર્વેનો સિદ્ધાંત હતો જે મેન્ડલના પ્રયોગો દ્વારા ખોટો સાબિત થયો હતો,કારણ કે લક્ષણો અલગ રહે છે અને તે ક્યારેય મિશ્ર થતા નથી.

(B) ધારો કે પ્રભાવી જનીન $A$ છે અને આલ્બીનિઝમ માટેનું પ્રચ્છન્ન જનીન $a$ છે.
વિષમયુગ્મી પિતૃનું જનીન પ્રકાર $Aa$ છે.
જ્યારે $Aa$ નું સ્વ-પરાગનયન $(Aa \times Aa)$ કરવામાં આવે છે,ત્યારે સંતતિના જનીન પ્રકાર $AA$ (સમયુગ્મી પ્રભાવી),$Aa$ (વિષમયુગ્મી),અને $aa$ (સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન) $1:2:1$ ના પ્રમાણમાં મળે છે.
પિતૃનો જનીન પ્રકાર $Aa$ છે.
$F_1$ પેઢીમાં,વિષમયુગ્મી સંતતિ $(Aa)$ નું પ્રમાણ $2/4$ અથવા $1/2$ છે.
આપેલ છે કે $1200$ બીજનું અંકુરણ થાય છે,તેથી પિતૃ જનીન પ્રકાર $(Aa)$ ધરાવતી સંતતિની સંખ્યા $1200 \times (1/2) = 600$ થશે.

(A) એક સંકરિત કસોટી સંકરણ વિષમયુગ્મી સજીવ $(Tt)$ અને સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન સજીવ $(tt)$ વચ્ચે કરવામાં આવે છે.
જ્યારે આપણે $Tt \times tt$ વચ્ચે સંકરણ કરાવીએ છીએ,ત્યારે મળતી સંતતિ $Tt$ (વિષમયુગ્મી પ્રભાવી) અને $tt$ (સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન) હોય છે.
તેથી,સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ $1$ (ઊંચા) : $1$ (નીચા) મળે છે.
જનીન પ્રકારનું પ્રમાણ $1$ $(Tt)$ : $1$ $(tt)$ મળે છે.
આમ,એક સંકરિત કસોટી સંકરણમાં સ્વરૂપ પ્રકાર અને જનીન પ્રકાર બંનેનું પ્રમાણ $1:1$ હોય છે.

(A) વટાણાના છોડ $(Pisum \text{ } sativum)$ માં, લાલ પુષ્પનો રંગ એ સફેદ પુષ્પના રંગ પર પ્રભાવી લક્ષણ છે。
જ્યારે સમયુગ્મી લાલ પુષ્પ ધરાવતા છોડ $(RR)$ નું સંકરણ સફેદ પુષ્પ ધરાવતા છોડ $(rr)$ સાથે કરવામાં આવે છે, ત્યારે $F_1$ પેઢીની તમામ સંતતિઓનું જનીન પ્રકાર $Rr$ હોય છે。
લાલ રંગ પ્રભાવી હોવાથી, $F_1$ પેઢીના તમામ સભ્યો લાલ રંગના પુષ્પ ધરાવતા હશે.

(B) એક સંકરણ પ્રયોગમાં,મેન્ડલે માત્ર એક જ લક્ષણ (દા.ત. ઊંચા અને નીચા છોડ) માં ભિન્નતા ધરાવતા બે છોડ વચ્ચે સંકરણ કરાવ્યું હતું.
$F_1$ પેઢીમાં,બધા જ છોડ ઊંચા (વિષમયુગ્મી) હતા.
જ્યારે $F_1$ પેઢીના છોડનું સ્વ-ફલન કરાવવામાં આવ્યું,ત્યારે $F_2$ પેઢીમાં સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ $3$ ઊંચા છોડ અને $1$ નીચા છોડનું જોવા મળ્યું.
તેથી,સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ $3:1$ છે.

(A) જ્યારે કોઈ સજીવ ચોક્કસ લક્ષણ માટે બે અલગ-અલગ કારકો (alleles) ધરાવતું હોય (દા.ત.,$Tt$),ત્યારે તેને વિષમયુગ્મી કહેવામાં આવે છે. બે વૈકલ્પિક કારકોમાંથી ઉત્પન્ન થતી સંકર વનસ્પતિ (દા.ત.,સમયુગ્મી પ્રભાવી $TT$ અને સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન $tt$ વચ્ચેના સંકરણથી) $F_1$ પેઢીમાં વિષમયુગ્મી $(Tt)$ સ્વરૂપ ધારણ કરે છે. તેથી,આ સ્થિતિ માટે સાચો શબ્દ વિષમયુગ્મી છે.

(C) જ્યારે એક ઊંચા શુદ્ધ સંવર્ધિત છોડ $(TT)$ નું સંકરણ એક નીચા શુદ્ધ સંવર્ધિત છોડ $(tt)$ સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_1$ પેઢીમાં બધા જ છોડ વિષમયુગ્મી ઊંચા $(Tt)$ મળે છે.
જ્યારે $F_1$ છોડ $(Tt)$ નું સ્વ-ફલન $(Tt \times Tt)$ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_2$ પેઢીમાં મળતા જનીન પ્રકારો નીચે મુજબ છે:
$TT$ (સમયુગ્મી ઊંચા) : $Tt$ (વિષમયુગ્મી ઊંચા) : $tt$ (નીચા).
આમ,જનીન પ્રકારનું પ્રમાણ $1 : 2 : 1$ મળે છે.

(D) વટાણાના છોડમાં,પીળા બીજનો રંગ $(Y)$ એ લીલા બીજના રંગ $(y)$ પર પ્રભાવી છે.
વિષમયુગ્મી પીળા બીજવાળા છોડનું જનીન પ્રકાર $(Yy)$ હોય છે.
લીલા બીજવાળા છોડનું જનીન પ્રકાર હંમેશા સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન $(yy)$ હોય છે.
જ્યારે આ બંનેનું સંકરણ કરવામાં આવે: $(Yy) \times (yy)$.
$(Yy)$ પિતૃ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા જન્યુઓ $(Y)$ અને $(y)$ છે,જ્યારે $(yy)$ પિતૃ માત્ર $(y)$ જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
પરિણામી સંતતિના જનીન પ્રકારો $(Yy)$ (પીળા) અને $(yy)$ (લીલા) $1:1$ ના પ્રમાણમાં મળે છે.
તેથી,$F_1$ પેઢીમાં પીળા અને લીલા બીજવાળા છોડનું પ્રમાણ $50:50$ (અથવા $1:1$) હશે.

(A) કોઈપણ સજીવ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા વિવિધ પ્રકારના જન્યુઓની સંખ્યા $2^n$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને ગણી શકાય છે,જ્યાં $n$ એ વિષમયુગ્મી (heterozygous) જનીન જોડની સંખ્યા દર્શાવે છે.
$AABbCC$ જનીન પ્રકાર માટે:
- $AA$ એ સમયુગ્મી છે.
- $Bb$ એ વિષમયુગ્મી છે $(n=1)$.
- $CC$ એ સમયુગ્મી છે.
આમ,$n = 1$.
જન્યુઓની સંખ્યા = $2^1 = 2$.
ઉત્પન્ન થતા બે પ્રકારના જન્યુઓ $ABC$ અને $AbC$ છે.

(C) એક સંકરણમાં,આપણે લક્ષણોની એક જોડના વારસાનો અભ્યાસ કરીએ છીએ.
મેન્ડલના વિશ્લેષણના નિયમ મુજબ,$F_1$ પેઢી એવા જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે જે $F_2$ પેઢીમાં $3:1$ (પ્રભાવી થી પ્રચ્છન્ન) નું સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ આપે છે.
જોકે,જનીન પ્રકારનું પ્રમાણ એલીલ્સના સંયોજન દ્વારા નક્કી થાય છે: $1$ સમયુગ્મી પ્રભાવી $(TT)$,$2$ વિષમયુગ્મી $(Tt)$,અને $1$ સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન $(tt)$.
તેથી,જનીન પ્રકારનું પ્રમાણ $1:2:1$ છે.

(C) પીળા અને ખરબચડા બીજ ધરાવતા વટાણાના છોડનું જનીન પ્રકાર,જે બીજના રંગ (પીળો) માટે વિષમયુગ્મી અને બીજના આકાર (ખરબચડા) માટે સમયુગ્મી છે,તે $Yy rr$ છે.
જન્યુજનન દરમિયાન,મેન્ડલના વિશ્લેષણના નિયમ મુજબ જનીનો અલગ પડે છે.
આમ,$Yy rr$ જનીન પ્રકાર બે પ્રકારના જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે: $Yr$ અને $yr$.

(A) ગ્રેગર મેન્ડલે એક લક્ષણના વારસાનો અભ્યાસ કરવા માટે ઊંચા અને નીચા વટાણાના છોડ વચ્ચે એકસંકરણ (monohybrid cross) કરાવ્યું હતું.
આ પ્રયોગે પ્રભુતા અને વિશ્લેષણના સિદ્ધાંતો દર્શાવ્યા હતા.
અભ્યાસ કરવામાં આવતું લક્ષણ વારસાના એક એકમ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,જેને મેન્ડલે 'કારક' (factor) કહ્યા હતા,જેમને હવે 'જનીન' (gene) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ (જનીન) છે.

(B) મેન્ડલના પ્રયોગોમાં,ઊંચા છોડનો ગુણધર્મ $(T)$ એ નીચા છોડના ગુણધર્મ $(t)$ પર પ્રભાવી છે.
જ્યારે એક સમયુગ્મી ઊંચા છોડ $(TT)$ નું સંકરણ એક સમયુગ્મી નીચા છોડ $(tt)$ સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_1$ પેઢીની તમામ સંતતિ વિષમયુગ્મી ઊંચી $(Tt)$ મળે છે.
પ્રશ્નમાં જણાવ્યા મુજબ સંતતિ ઊંચી છે,તેથી તેમની પાસે પ્રભાવી કારક $(T)$ હોવું આવશ્યક છે.
તેથી,$F_1$ સંતતિનું જનીન પ્રકાર $Tt$ છે.

(D) એક સંકરણ (monohybrid cross) માં,$F_2$ પેઢીમાં $3:1$ સ્વરૂપ પ્રકારનો ગુણોત્તર નીચે મુજબની બાબતો સૂચવે છે:
$1$. લક્ષણોમાં કોઈ મિશ્રણ જોવા મળતું નથી,જેનો અર્થ છે કે પ્રભાવી લક્ષણ $F_1$ પેઢીમાં પ્રચ્છન્ન લક્ષણને દબાવી દે છે,પરંતુ પ્રચ્છન્ન લક્ષણ $F_2$ પેઢીમાં ફરીથી દેખાય છે.
$2$. $F_2$ પેઢીમાં બંને લક્ષણો (ઊંચા અને નીચા) અભિવ્યક્ત થાય છે.
$3$. આંકડાકીય રીતે,$F_2$ પેઢીના $1/4$ છોડ પ્રચ્છન્ન સ્વરૂપ પ્રકાર (નીચા) દર્શાવે છે અને $3/4$ છોડ પ્રભાવી સ્વરૂપ પ્રકાર (ઊંચા) દર્શાવે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(A) ધારો કે બદામી આંખ માટેનું જનીન $B$ (પ્રભાવી) છે અને વાદળી આંખ માટેનું જનીન $b$ (પ્રચ્છન્ન) છે.
પુરુષ બદામી આંખવાળો છે પરંતુ તેની માતા વાદળી આંખવાળી $(bb)$ હતી,તેથી તેણે તેની માતા પાસેથી એક $b$ જનીન મેળવ્યું હશે. આમ,તેનું જનીન પ્રકાર $Bb$ છે.
સ્ત્રી વાદળી આંખવાળી છે,તેથી તેનું જનીન પ્રકાર $bb$ હશે.
જ્યારે આપણે પુરુષ $(Bb)$ અને સ્ત્રી $(bb)$ વચ્ચે સંકરણ કરાવીએ છીએ:
$Bb \times bb \rightarrow Bb, Bb, bb, bb$.
આના પરિણામે $50\%$ બાળકો બદામી આંખવાળા $(Bb)$ અને $50\%$ બાળકો વાદળી આંખવાળા $(bb)$ હશે,જે $1:1$ નું પ્રમાણ દર્શાવે છે.

(B) કોઈ સજીવ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા ભિન્ન પ્રકારના જન્યુઓની સંખ્યા નક્કી કરવા માટે,આપણે $2^n$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ,જ્યાં $n$ એ વિષમયુગ્મી જનીન જોડની સંખ્યા છે.
આપેલ જનીન પ્રકાર $AABbcc$ માં:
- $AA$ એ સમયુગ્મી છે (વિષમયુગ્મી નથી).
- $Bb$ એ વિષમયુગ્મી છે.
- $cc$ એ સમયુગ્મી છે (વિષમયુગ્મી નથી).
તેથી,વિષમયુગ્મી જનીન જોડની સંખ્યા $(n)$ $1$ છે (માત્ર $Bb$).
સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $2^n = 2^1 = 2$.
ઉત્પન્ન થતા બે પ્રકારના જન્યુઓ $ABc$ અને $Abc$ હશે.

(A) $Tt \times tt$ વચ્ચેનું સંકરણ એ વિષમયુગ્મી પ્રભાવી અને સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન પિતૃ વચ્ચેનું કસોટી સંકરણ (test cross) છે.
જ્યારે આપણે આ સંકરણ માટે પ્યુનેટ સ્ક્વેરનો ઉપયોગ કરીએ છીએ:
- $Tt$ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા જન્યુઓ $T$ અને $t$ છે.
- $tt$ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા જન્યુઓ $t$ અને $t$ છે.
પરિણામી જનીન પ્રકારો $Tt, Tt, tt, tt$ મળે છે.
આના પરિણામે $2$ ઊંચા $(Tt)$ અને $2$ નીચા $(tt)$ સંતતિ મળે છે.
તેથી,સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ $2 : 2$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $1 : 1$ થાય છે.

(A) આપેલ જીનોટાઈપ $AABbCC$ છે.
સ્વફલનનો અર્થ એ છે કે સંકરણ $AABbCC \times AABbCC$ છે.
આપણે દરેક જનીન જોડના વારસાનું સ્વતંત્ર રીતે વિશ્લેષણ કરી શકીએ છીએ:
$1$. જનીન $A$ માટે: $AA \times AA$ પરિણામે તમામ સંતતિ $AA$ મળે છે (એકરૂપ).
$2$. જનીન $B$ માટે: $Bb \times Bb$ પરિણામે દેખાવ સ્વરૂપ પ્રમાણ $3:1$ (પ્રભાવી:પ્રચ્છન્ન) મળે છે.
$3$. જનીન $C$ માટે: $CC \times CC$ પરિણામે તમામ સંતતિ $CC$ મળે છે (એકરૂપ).
જનીનો $A$ અને $C$ સમયુગ્મી હોવાથી,તેઓ દેખાવ સ્વરૂપમાં કોઈ ભિન્નતા લાવતા નથી.
તેથી,એકંદરે દેખાવ સ્વરૂપ પ્રમાણ માત્ર $Bb$ જનીન જોડ દ્વારા નક્કી થાય છે,જે $3:1$ છે.

(D) કોઈપણ જનીન બંધારણ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા ભિન્ન પ્રકારના જન્યુઓની સંખ્યા નક્કી કરવા માટે,આપણે $2^n$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ,જ્યાં $n$ એ વિષમયુગ્મી (heterozygous) જનીન જોડની સંખ્યા દર્શાવે છે.
$AABbCC$ જનીન બંધારણમાં:
- $AA$ એ સમયુગ્મી છે (વિષમયુગ્મી નથી).
- $Bb$ એ વિષમયુગ્મી છે (એક જોડ).
- $CC$ એ સમયુગ્મી છે (વિષમયુગ્મી નથી).
તેથી,વિષમયુગ્મી જોડની સંખ્યા $(n)$ = $1$.
ઉત્પન્ન થતા ભિન્ન પ્રકારના જન્યુઓની સંખ્યા = $2^n = 2^1 = 2$.
શક્ય જન્યુઓ $ABC$ અને $AbC$ છે.

(D) $1$. ધારો કે ઊંચા લક્ષણને $TT$ અને નીચા લક્ષણને $tt$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
$2$. શુદ્ધ ઊંચા $(TT)$ અને શુદ્ધ નીચા $(tt)$ છોડ વચ્ચેના સંકરણથી $F_1$ પેઢીમાં $Tt$ જનીન પ્રકાર ધરાવતા છોડ મળે છે (બધા ઊંચા).
$3$. જ્યારે $F_1$ પેઢીના છોડ $(Tt)$ નું સ્વફલન $(Tt \times Tt)$ કરાવવામાં આવે છે,ત્યારે $F_2$ પેઢીમાં $TT$,$Tt$,$Tt$ અને $tt$ જનીન પ્રકારો મળે છે.
$4$. આથી જનીન પ્રકારનું પ્રમાણ $1(TT) : 2(Tt) : 1(tt)$ થાય છે.
$5$. અહીં,$TT$ એ સમયુગ્મી ઊંચા,$Tt$ એ વિષમયુગ્મી ઊંચા અને $tt$ એ સમયુગ્મી નીચા છોડ છે.
$6$. તેથી,સાચું પ્રમાણ $1:2:1$ એટલે કે ઊંચા સમયુગ્મી : ઊંચા વિષમયુગ્મી : નીચા થાય છે.

(N/A) મેન્ડલનો પ્રભુતાનો નિયમ જણાવે છે કે વિષમયુગ્મી સ્થિતિમાં,પ્રભાવી કારક (allele) પોતાનું સ્વરૂપ પ્રકાર વ્યક્ત કરે છે,જ્યારે પ્રચ્છન્ન કારક દબાયેલું રહે છે. પ્રચ્છન્ન કારક નાશ પામતું નથી પરંતુ $F_{1}$ પેઢીમાં છુપાયેલું રહે છે અને $F_{2}$ પેઢીમાં ફરીથી દેખાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,જ્યારે ગોળ બીજ ધરાવતા વટાણાના છોડ $(RR)$ નું ખરબચડા બીજ ધરાવતા છોડ $(rr)$ સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_{1}$ પેઢીના તમામ બીજ ગોળ $(Rr)$ જોવા મળે છે. આ દર્શાવે છે કે ગોળ લક્ષણ એ ખરબચડા લક્ષણ પર પ્રભાવી છે.
જ્યારે આ $F_{1}$ ગોળ બીજ $(Rr)$ નું સ્વ-ફલન કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_{2}$ પેઢીમાં ગોળ અને ખરબચડા બંને પ્રકારના બીજ $3:1$ ના સ્વરૂપ પ્રકારના ગુણોત્તરમાં જોવા મળે છે. આ પુષ્ટિ કરે છે કે પ્રચ્છન્ન લક્ષણ (ખરબચડા બીજ) હાજર હતું પરંતુ $F_{1}$ પેઢીમાં દબાયેલું હતું અને $F_{2}$ પેઢીમાં ફરીથી દેખાયું.

(N/A) દેખાવસ્વરૂપ વિતરણ નક્કી કરવા માટે,આપણે હેટરોઝાયગસ નર (જનીન પ્રકાર $Bb$) અને હોમોઝાયગસ રિસેસિવ માદા (જનીન પ્રકાર $bb$) વચ્ચેના સંકરણને ધ્યાનમાં લઈએ છીએ.
$1$. નર બે પ્રકારના જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે: $B$ અને $b$.
$2$. માદા માત્ર એક પ્રકારના જન્યુ ઉત્પન્ન કરે છે: $b$.
$3$. પ્યુનેટ સ્ક્વેરનો ઉપયોગ કરતા:
| જન્યુઓ | $b$ |
| :--- | :--- |
| $B$ | $Bb$ |
| $b$ | $bb$ |
$F_{1}$ પેઢીમાં મળતા જનીન પ્રકારો $Bb$ (હેટરોઝાયગસ) અને $bb$ (હોમોઝાયગસ રિસેસિવ) છે,જે $1:1$ ના પ્રમાણમાં છે.
દેખાવસ્વરૂપની દ્રષ્ટિએ,આના પરિણામે $50\%$ સંતતિ પ્રભાવી લક્ષણ અને $50\%$ સંતતિ પ્રચ્છન્ન લક્ષણ દર્શાવે છે,જે $1:1$ નું દેખાવસ્વરૂપ પ્રમાણ આપે છે.

(N/A) મેન્ડલનો એકસંકરણ પ્રયોગ બે વટાણાના છોડ વચ્ચેના સંકરણને દર્શાવે છે જે માત્ર એક જ લક્ષણ (દા.ત.,ઊંચાઈ) માં ભિન્નતા ધરાવે છે.
$1$. જો આપણે દરેક જનીન માટે મૂળાક્ષરોનો ઉપયોગ કરીએ,તો $F_{1}$ અવસ્થામાં અભિવ્યક્ત થતા લક્ષણ માટે કેપિટલ અક્ષર અને બીજા લક્ષણ માટે નાના અક્ષરનો ઉપયોગ થાય છે.
$2$. ઉદાહરણ તરીકે,ઊંચાઈના લક્ષણ માટે,'ઊંચા' લક્ષણ માટે '$T$' અને 'નીચા' (dwarf) લક્ષણ માટે '$t$' નો ઉપયોગ થાય છે. '$T$' અને '$t$' એકબીજાના વિકલ્પી કારકો (alleles) છે.
$3$. વનસ્પતિઓમાં,ઊંચાઈ માટેના વિકલ્પી કારકોની જોડી $TT$,$Tt$ અથવા $tt$ હોઈ શકે છે.
$4$. મેન્ડલે પ્રસ્તાવ મૂક્યો કે શુદ્ધ ઊંચા અથવા નીચા વટાણાની જાતમાં ઊંચાઈ માટેના જનીનોની વિકલ્પી જોડી સમાન અથવા સમયુગ્મી (homozygous) હોય છે,જે અનુક્રમે $TT$ અને $tt$ છે.
$5$. $TT$ અને $tt$ ને વનસ્પતિનું જનીનપ્રકાર (genotype) કહેવામાં આવે છે,જ્યારે 'ઊંચા' અને 'નીચા' જેવા વર્ણનાત્મક શબ્દોને સ્વરૂપપ્રકાર (phenotype) કહેવામાં આવે છે.
$6$. મેન્ડલે જોયું કે $F_{1}$ વિષમયુગ્મી $(Tt)$ નું સ્વરૂપપ્રકાર દેખાવમાં બરાબર $TT$ પિતૃ જેવું જ હતું,તેથી તેમણે પ્રસ્તાવ મૂક્યો કે અસમાન કારકોની જોડીમાં,એક બીજા પર પ્રભાવી હોય છે (જેમ કે $F_{1}$ પેઢીમાં) અને તેને પ્રભાવી કારક કહેવામાં આવે છે,જ્યારે બીજું પ્રચ્છન્ન કારક હોય છે.

(N/A) પુનેટ સ્ક્વેર બ્રિટિશ આનુવંશિકશાસ્ત્રી રેજિનલ્ડ $C$. પુનેટ દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યું હતું.
તે આનુવંશિક સંકરણમાં સંતતિના તમામ સંભવિત જનીન પ્રકારોની સંભાવનાની ગણતરી કરવા માટેની એક આલેખકીય રજૂઆત છે.
સંભવિત જન્યુઓને બે બાજુઓ પર લખવામાં આવે છે,સામાન્ય રીતે ઉપરની હરોળ અને ડાબી બાજુની સ્તંભમાં.
તમામ સંભવિત સંયોજનો નીચેના ખાનાઓમાં દર્શાવવામાં આવે છે,જે એક ચોરસ આઉટપુટ સ્વરૂપ બનાવે છે.
પુનેટ સ્ક્વેર પિતૃ ઊંચા $TT$ (નર) અને નીચા $tt$ (માદા) છોડ,તેમના દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલા જન્યુઓ અને $F_{1}$ '$Tt$' સંતતિ દર્શાવે છે.
$F_{1}$ પેઢીના $Tt$ જનીન પ્રકાર ધરાવતા છોડનું સ્વફલન કરવામાં આવે છે.
$female$ અને $male$ સંજ્ઞાઓનો ઉપયોગ અનુક્રમે $F_{1}$ પેઢીના માદા (અંડકોષ) અને નર (પરાગરજ) ને દર્શાવવા માટે થાય છે.
$Tt$ જનીન પ્રકાર ધરાવતો $F_{1}$ છોડ જ્યારે સ્વફલન પામે છે,ત્યારે તે '$T$' અને '$t$' જનીન પ્રકારના જન્યુઓ સમાન પ્રમાણમાં ઉત્પન્ન કરે છે.
જ્યારે ફલન થાય છે,ત્યારે '$T$' જનીન પ્રકારની પરાગરજ પાસે '$T$' તેમજ '$t$' જનીન પ્રકારના અંડકોષોને ફલિત કરવાની $50$ ટકા તક હોય છે.
તેવી જ રીતે,'$t$' જનીન પ્રકારની પરાગરજ પાસે '$T$' તેમજ '$t$' જનીન પ્રકારના અંડકોષોને ફલિત કરવાની $50$ ટકા તક હોય છે.
યાદચ્છિક ફલનના પરિણામે,પરિણામી યુગ્મનજ $TT$,$Tt$ અથવા $tt$ જનીન પ્રકારના હોઈ શકે છે.
પુનેટ સ્ક્વેર પરથી સરળતાથી જોઈ શકાય છે કે $1/4$ યાદચ્છિક ફલન $TT$ તરફ દોરી જાય છે,$1/2$ $Tt$ તરફ અને $1/4$ $tt$ તરફ દોરી જાય છે.
જોકે $F_{1}$ પેઢી $Tt$ જનીન પ્રકાર ધરાવે છે,પરંતુ દેખાતું સ્વરૂપ પ્રકાર 'ઊંચા' છે.
$F_{2}$ પેઢીમાં,$3/4$ છોડ ઊંચા હોય છે,જેમાંના કેટલાક $TT$ છે જ્યારે અન્ય $Tt$ છે.
બાહ્ય રીતે '$TT$' અને $Tt$ જનીન પ્રકાર ધરાવતા છોડ વચ્ચે તફાવત કરવો શક્ય નથી.
તેથી,'$Tt$' જનીન પ્રકારની જોડીમાં,માત્ર એક જ લક્ષણ '$T$' (ઊંચા) અભિવ્યક્ત થાય છે.
આથી,'$T$' અથવા 'ઊંચા' લક્ષણને બીજા વિકલ્પી કારક '$t$' અથવા નીચા લક્ષણ પર પ્રભાવી માનવામાં આવે છે.

(A) બે વિષમયુગ્મી સજીવો $(Tt \times Tt)$ વચ્ચેના એક સંકરણમાં,પુનેટ સ્કવેરના પરિણામે નીચે મુજબના જનીન પ્રકારો મળે છે: $\frac{1}{4} TT$,$\frac{1}{2} Tt$,અને $\frac{1}{4} tt$ .
આથી જનીન પ્રકારનો ગુણોત્તર $1:2:1$ $(1 TT : 2 Tt : 1 tt)$ મળે છે.
સ્વરૂપ પ્રકારની દ્રષ્ટિએ,$TT$ અને $Tt$ બંને પ્રભાવી લક્ષણ (ઊંચા) દર્શાવે છે,જ્યારે $tt$ પ્રચ્છન્ન લક્ષણ (વામન) દર્શાવે છે.
તેથી,સ્વરૂપ પ્રકારનો ગુણોત્તર $3$ ઊંચા : $1$ વામન,એટલે કે $3:1$ મળે છે.

(N/A) એક જનીનની આનુવંશિકતાનો અભ્યાસ મેન્ડલ દ્વારા કરવામાં આવેલા સંકરણ પ્રયોગ દ્વારા કરી શકાય છે,જેમાં તેમણે એક જનીનની આનુવંશિકતાનો અભ્યાસ કરવા માટે ઊંચા અને નીચા (વામન) વટાણાના છોડ વચ્ચે સંકરણ કરાવ્યું હતું.
તેમણે આ સંકરણના પરિણામે ઉત્પન્ન થયેલા બીજ એકત્રિત કર્યા અને પ્રથમ સંકર પેઢીના છોડ ઉત્પન્ન કરવા માટે તેમને ઉગાડ્યા.
આ પેઢીને પ્રથમ સંતતિ પેઢી અથવા $F_{1}$ પેઢી પણ કહેવામાં આવે છે.
- મેન્ડલે અવલોકન કર્યું કે તમામ $F_{1}$ સંતતિના છોડ તેના એક પિતૃની જેમ ઊંચા હતા; કોઈ પણ નીચું નહોતું.
- તેમણે અન્ય લક્ષણોની જોડી માટે પણ સમાન અવલોકનો કર્યા; તેમણે જોયું કે $F_{1}$ હંમેશા બંને પિતૃઓમાંથી કોઈ એકને મળતી આવતી હતી અને બીજા પિતૃનું લક્ષણ તેમાં જોવા મળતું ન હતું.
ત્યારબાદ મેન્ડલે ઊંચા $F_{1}$ છોડનું સ્વ-પરાગનયન કરાવ્યું અને તેમને આશ્ચર્ય થયું કે દ્વિતીય સંતતિ પેઢી $(F_{2})$ માં કેટલાક સંતતિઓ નીચા હતા. જે લક્ષણ $F_{1}$ પેઢીમાં જોવા મળ્યું ન હતું તે હવે વ્યક્ત થયું હતું.
નીચા છોડનું પ્રમાણ $F_{2}$ છોડના $1/4$ ભાગ જેટલું હતું,જ્યારે $F_{2}$ છોડના $3/4$ ભાગ ઊંચા હતા.
ઊંચા અને નીચા લક્ષણો તેમના પિતૃ પ્રકાર જેવા જ હતા અને તેમાં કોઈ મિશ્રણ જોવા મળ્યું ન હતું; એટલે કે,તમામ સંતતિ કાં તો ઊંચા હતા અથવા નીચા,કોઈ પણ મધ્યમ ઊંચાઈના ન હતા.

(A) પિતૃ પેઢીમાંથી ઉત્પન્ન થતી પ્રથમ પેઢીની સંતતિને $F_{1}$ સંતતિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેઓ પ્રથમ ફિલિયલ પેઢીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(N/A) $1$. એકસંકરણ પ્રયોગ: બે સજીવો વચ્ચેનો એવો સંકરણ પ્રયોગ જેમાં માત્ર એક જોડ વિરોધાભાસી લક્ષણોનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે,તેને એકસંકરણ પ્રયોગ કહે છે. તેનો ઉપયોગ એક જ જનીનના વારસાના અભ્યાસ માટે થાય છે.
$2$. દ્વિસંકરણ પ્રયોગ: બે સજીવો વચ્ચેનો એવો સંકરણ પ્રયોગ જેમાં બે જોડ વિરોધાભાસી લક્ષણોનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે,તેને દ્વિસંકરણ પ્રયોગ કહે છે. તેનો ઉપયોગ એકસાથે બે જનીનોના વારસાના અભ્યાસ માટે થાય છે.

(B) મેન્ડલના એક સંકરણના પ્રયોગમાં,તેમણે શુદ્ધ ઊંચા છોડ $(TT)$ અને શુદ્ધ નીચા છોડ $(tt)$ વચ્ચે સંકરણ કરાવ્યું હતું.
$F_1$ પેઢીમાં તમામ છોડ ઊંચા $(Tt)$ પ્રાપ્ત થયા હતા.
જ્યારે $F_1$ પેઢીના છોડનું સ્વ-ફલન કરાવવામાં આવ્યું,ત્યારે $F_2$ પેઢીમાં સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ $3$ ઊંચા છોડ અને $1$ નીચા છોડ $(3:1)$ જોવા મળ્યું હતું.
$F_2$ પેઢીમાં જનીન પ્રકારનું પ્રમાણ $1:2:1$ ($1$ સમયુગ્મી ઊંચા : $2$ વિષમયુગ્મી ઊંચા : $1$ સમયુગ્મી નીચા) હતું.
તેથી,સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ $3:1$ છે.

(A) મેન્ડલના એક સંકરણના પ્રયોગમાં,$F_1$ પેઢી (વિષમયુગ્મી,$Tt$) નું સ્વફલન કરાવતા $F_2$ પેઢી પ્રાપ્ત થાય છે.
વિશ્લેષણના નિયમ મુજબ,ઉત્પન્ન થતા જન્યુઓ $T$ અને $t$ સમાન પ્રમાણમાં હોય છે.
પરિણામી $F_2$ પેઢીના જનીન પ્રકારો $TT$ (સમયુગ્મી પ્રભાવી),$Tt$ (વિષમયુગ્મી) અને $tt$ (સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન) $1 : 2 : 1$ ના પ્રમાણમાં મળે છે.
તેથી,જનીન પ્રકાર પ્રમાણ $1 : 2 : 1$ છે.

(B) મેન્ડેલના એક સંકરણના પ્રયોગમાં,$F_1$ પેઢીમાં તમામ સજીવો વિષમયુગ્મી $(Tt)$ હોય છે.
જ્યારે $F_1$ પેઢીના સજીવોનું સ્વ-ફલન $(Tt \times Tt)$ કરાવવામાં આવે છે,ત્યારે $F_2$ પેઢીમાં મળતા જનીન પ્રકારો $TT$ (સમયુગ્મી પ્રભાવી),$Tt$ (વિષમયુગ્મી),અને $tt$ (સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન) $1:2:1$ ના પ્રમાણમાં મળે છે.
કુલ $4$ ભાગમાંથી,$2$ ભાગ વિષમયુગ્મી $(Tt)$ છે.
તેથી,વિષમયુગ્મી જનીન પ્રકારનું પ્રમાણ $(2/4) \times 100 = 50 \%$ થાય છે.

(A) કસોટી સંકરણ (test cross) એટલે અજ્ઞાત જનીન પ્રકાર ધરાવતા સજીવ (સામાન્ય રીતે $F_1$ સંકર) અને સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન પિતૃ વચ્ચેનું સંકરણ.
એક સંકરણના પ્રયોગમાં,$F_1$ સંકરનો જનીન પ્રકાર $Tt$ હોય છે.
સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન પિતૃનો જનીન પ્રકાર $tt$ હોય છે.
આ સંકરણને આ રીતે દર્શાવી શકાય: $Tt \times tt$.
પરિણામે મળતી સંતતિ $Tt$ (ઊંચા) અને $tt$ (નીચા) $1 : 1$ ના પ્રમાણમાં મળે છે.
તેથી,$F_1$ પેઢીના કસોટી સંકરણથી મળતું સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ $1 : 1$ છે.

(A) સજીવનું જનીન બંધારણ $TT$ છે,જે સમયુગ્મી પ્રભાવી સ્થિતિ છે.
જન્યુજનન દરમિયાન,જનીનોનું અલગીકરણ એવી રીતે થાય છે કે દરેક જન્યુને માત્ર એક જ જનીન મળે છે.
અહીં બંને જનીનો સમાન ($T$ અને $T$) હોવાથી,ઉત્પન્ન થતા તમામ જન્યુઓ સમાન જનીન $T$ ધરાવશે.
તેથી,$TT$ જનીન બંધારણ ધરાવતા સજીવ દ્વારા માત્ર $1$ પ્રકારના જન્યુ ઉત્પન્ન થાય છે.

(A) કોઈપણ સજીવ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા જન્યુઓના વિવિધ પ્રકારોની સંખ્યા $2^n$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને ગણી શકાય છે,જ્યાં $n$ એ વિષમયુગ્મી (heterozygous) જનીન જોડની સંખ્યા છે.
આપેલ જનીન પ્રકાર $AABBCC$ માં,તમામ જનીન જોડ સમયુગ્મી (homozygous) છે ($AA$,$BB$,$CC$).
તેથી,વિષમયુગ્મી જનીન જોડની સંખ્યા $n = 0$ છે.
સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $2^0 = 1$.
આમ,ઉત્પન્ન થતો એકમાત્ર જન્યુ પ્રકાર $ABC$ હશે.

(A) જન્યુઓની શુદ્ધતાનો નિયમ,જેને વિશ્લેષણનો નિયમ (Law of Segregation) પણ કહેવામાં આવે છે,તે દર્શાવે છે કે જન્યુઓના નિર્માણ દરમિયાન,જનીન જોડના બે કારકો (alleles) એકબીજાથી અલગ થઈ જાય છે જેથી દરેક જન્યુને બે કારકોમાંથી માત્ર એક જ કારક પ્રાપ્ત થાય છે.
આ નિયમ ગ્રેગર મેન્ડલ દ્વારા તેમના એક સંકરણ (monohybrid cross) પ્રયોગો દરમિયાન કરવામાં આવેલા અવલોકનો પર આધારિત છે,જ્યાં તેમણે જોયું કે પ્રચ્છન્ન લક્ષણ,જે $F_1$ પેઢીમાં અદ્રશ્ય થઈ જાય છે,તે $F_2$ પેઢીમાં ફરીથી દેખાય છે.
કારકોનું વિશ્લેષણ એ એક જ જનીનના વારસામાં જોવા મળતી મૂળભૂત પ્રક્રિયા હોવાથી,એક સંકરણ આ નિયમનો આધાર છે.

(B) વિષમયુગ્મી ઊંચા છોડનું જનીન પ્રકાર $Tt$ હોય છે.
સમયુગ્મી વામન છોડનું જનીન પ્રકાર $tt$ હોય છે.
જ્યારે આ બંનેનું સંકરણ $(Tt \times tt)$ કરવામાં આવે,ત્યારે પ્યુનેટ સ્ક્વેર મુજબ નીચે મુજબની સંતતિ મળે છે:
- $Tt$ (ઊંચા)
- $Tt$ (ઊંચા)
- $tt$ (વામન)
- $tt$ (વામન)
આમ,સંતતિનું પ્રમાણ $50 \%$ ઊંચા અને $50 \%$ વામન છોડ મળે છે.
તેથી,વામન સંતતિનું પ્રમાણ $50 \%$ થશે.

(D) વનસ્પતિનું જનીન પ્રકાર $AABb$ છે.
જ્યારે આ વનસ્પતિનું સ્વફલન કરાવવામાં આવે છે,ત્યારે સંકરણ $AABb \times AABb$ થાય છે.
આપણે દરેક જનીન જોડના વારસાનું સ્વતંત્ર રીતે વિશ્લેષણ કરી શકીએ છીએ:
$1$. $AA$ જનીન જોડ માટે: $AA \times AA$ પરિણામે તમામ સંતતિ $AA$ (સમયુગ્મી પ્રભાવી) મળે છે.
$2$. $Bb$ જનીન જોડ માટે: $Bb \times Bb$ પરિણામે સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ $3:1$ ($3$ પ્રભાવી : $1$ પ્રચ્છન્ન) મળે છે.
આ પરિણામોને જોડતા:
$AA$ લક્ષણ સમાન હોવાથી,સંતતિનું સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ માત્ર $Bb$ લક્ષણ દ્વારા નક્કી થશે.
તેથી,સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ $3:1$ મળે છે.
આપેલ વિકલ્પોમાં $3:1$ ન હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ (આપેલ પૈકી એક પણ નહીં) છે.

(C) કોઈ સજીવ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા જન્યુઓના પ્રકારોની સંખ્યા નક્કી કરવા માટે,આપણે $2^n$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ,જ્યાં $n$ એ વિષમયુગ્મી (heterozygous) જનીન જોડની સંખ્યા દર્શાવે છે.
આપેલ જનીન પ્રકાર $AABbCCDD$ માં:
- $AA$ એ સમયુગ્મી (homozygous) છે.
- $Bb$ એ વિષમયુગ્મી (heterozygous) છે (એક જોડ).
- $CC$ એ સમયુગ્મી છે.
- $DD$ એ સમયુગ્મી છે.
આમ,વિષમયુગ્મી જોડની સંખ્યા $n = 1$ છે.
સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $2^n = 2^1 = 2$.
આમ,ઉત્પન્ન થતા બે પ્રકારના જન્યુઓ $ABCD$ અને $AbCD$ હશે.

(C) વિષમયુગ્મી પિતૃ $(Tt)$ ના સ્વ-ફલન દ્વારા થતા પ્રમાણિત એકસંકરણ પ્રયોગમાં,ઉત્પન્ન થતા જન્યુઓ $T$ અને $t$ હોય છે.
આપેલ પ્યુનેટ સ્ક્વેરની આકૃતિના આધારે:
- ડાબી બાજુ $T$ અને $t$ દર્શાવે છે (સંકરણની રચના પરથી).
- ઉપરની બાજુ $T$ અને $t$ દર્શાવે છે.
- ખાનું $a$ એ $T \times T = TT$ છે.
- ખાનું $b$ એ $T \times t = Tt$ છે.
- ખાનું $b$ એ $T \times t = Tt$ છે.
- ખાનું $d$ એ $t \times t = tt$ છે.
તેથી,ખાના $d$ માં જનીન બંધારણ $tt$ છે,જે સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન જનીન બંધારણ છે.

(C) $1$. શુદ્ધ ઊંચા $(TT)$ અને શુદ્ધ વામન $(tt)$ છોડ વચ્ચેના સંકરણથી $F_1$ પેઢીમાં બધા જ છોડ વિષમયુગ્મી ઊંચા $(Tt)$ મળે છે.
$2$. જ્યારે આ $F_1$ સંકર છોડ $(Tt)$ માં સ્વફલન $(Tt \times Tt)$ કરાવવામાં આવે છે,ત્યારે $F_2$ પેઢી ઉત્પન્ન થાય છે.
$3$. પ્યુનેટ સ્ક્વેર (Punnett square) મુજબ,મળતા જનીન પ્રકારો $TT$ (ઊંચા),$Tt$ (ઊંચા),$Tt$ (ઊંચા) અને $tt$ (નીચા) છે.
$4$. આના પરિણામે સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ $3:1$ મળે છે,જે $75 \%$ ઊંચા છોડ અને $25 \%$ નીચા છોડ દર્શાવે છે.

(A) $AaBB \times aaBB$ સંકરણના જનીન પ્રકારનું પ્રમાણ નક્કી કરવા માટે,આપણે પ્યુનેટ સ્ક્વેર પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરી શકીએ છીએ અથવા જનીનોના અલગીકરણનું વિશ્લેષણ કરી શકીએ છીએ.
$1$. આ સંકરણમાં બે જનીનો સામેલ છે,પરંતુ બીજું જનીન $(BB)$ બંને પિતૃઓમાં સમયુગ્મી છે.
$2$. આ સંકરણને બે સ્વતંત્ર એકસંકરણમાં વિભાજિત કરી શકાય છે:
- જનીન $A$: $Aa \times aa$ પરિણામે $1:1$ ના પ્રમાણમાં $Aa$ અને $aa$ મળે છે.
- જનીન $B$: $BB \times BB$ પરિણામે $BB$ ($100$%) મળે છે.
$3$. આ પરિણામોને જોડતા,સંતતિમાં $AaBB$ અને $aaBB$ નું પ્રમાણ $1:1$ રહેશે.

(C) પ્રાપ્ત પરિણામ $75$ ઊંચા અને $25$ નીચા છોડ $75:25$ નો ગુણોત્તર દર્શાવે છે,જેનું સાદું રૂપ $3:1$ થાય છે.
મેન્ડલના એક સંકરણના પ્રયોગ મુજબ,જ્યારે બે વિષમયુગ્મી $(Tt)$ પિતૃઓ વચ્ચે સંકરણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_1$ પેઢીમાં $3:1$ (ઊંચા : નીચા) નો સ્વરૂપ પ્રકારનો ગુણોત્તર પ્રાપ્ત થાય છે.
તેથી,બંને પિતૃઓ વિષમયુગ્મી $(Tt)$ હોવા જોઈએ.

(C) મેન્ડલના પ્રભુત્વના નિયમ મુજબ,જ્યારે શુદ્ધ ઊંચા છોડ $(TT)$ નું શુદ્ધ નીચા છોડ $(tt)$ સાથે સંકરણ કરાવવામાં આવે છે,ત્યારે $F_1$ પેઢીની સંતતિનું જનીન પ્રકાર $Tt$ હોય છે.
ઊંચાપણા માટેનું જનીન $(T)$ એ નીચાપણાના જનીન $(t)$ પર પ્રભાવી હોવાથી,તમામ $F_1$ છોડ સ્વરૂપ પ્રકારની દ્રષ્ટિએ ઊંચા જોવા મળે છે.
જનીન પ્રકાર $Tt$ માં એક જ લક્ષણ માટે બે અલગ-અલગ જનીન પ્રકારો હોવાથી,આ છોડ વિષમયુગ્મી (heterozygous) કહેવાય છે.

(A) $1$. પિતૃ પેઢી $(P)$: $BB$ (કાળા) $\times$ $bb$ (બદામી).
$2$. $F_1$ પેઢી: તમામ સંતતિ $Bb$ (વિષમયુગ્મી કાળા) છે.
$3$. $F_1$ પેઢીનું આંતરપ્રજનન: $Bb \times Bb$.
$4$. $F_2$ પેઢીના જનીન પ્રકારો: $1 BB : 2 Bb : 1 bb$.
$5$. સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ: $3$ કાળા $(BB, Bb)$ : $1$ બદામી $(bb)$.
$6$. તેથી,કાળા રંગના કોટવાળા ઉંદરની ટકાવારી $(3/4) \times 100 = 75\, \%$ છે.

(B) સંતતિમાં પ્રભાવી અને પ્રચ્છન્ન લક્ષણોનું $1:1$ પ્રમાણ મેળવવા માટે,એક પિતૃ વિષમયુગ્મી $(Aa)$ અને બીજો પિતૃ સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન $(aa)$ હોવો જોઈએ.
આ પ્રકારના સંકરણને કસોટી સંકરણ (test cross) કહેવામાં આવે છે.
$Aa \times aa$ સંકરણ માટે પ્યુનેટ સ્ક્વેર નીચે મુજબ છે:
- $Aa$ પિતૃમાંથી જન્યુઓ: $A, a$
- $aa$ પિતૃમાંથી જન્યુઓ: $a, a$
- સંતતિના જનીન પ્રકારો: $Aa, Aa, aa, aa$
- સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ: $50\;\%$ પ્રભાવી $(Aa)$ અને $50\;\%$ પ્રચ્છન્ન $(aa)$.