Gujarati

Mix Examples-Work, Energy, Power and Collision Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Work, Energy, Power and Collision · Mix Examples-Work, Energy, Power and Collision

402+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 402 questions in Gujarati

251
Difficult
આકૃતિમાં એક વક્ર સપાટી દર્શાવેલ છે. ભાગ $BCD$ ઘર્ષણરહિત છે. સમાન ત્રિજ્યા અને દળ ધરાવતા ત્રણ ગોળાકાર દડાઓ છે. દડાઓને એક પછી એક $A$ બિંદુએથી સ્થિર સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવે છે,જે $C$ કરતા થોડી વધારે ઊંચાઈ પર છે.
સપાટી $AB$ પર,દડા $1$ પાસે સરક્યા વિના ગબડવા માટે પૂરતું ઘર્ષણ છે; દડા $2$ પાસે ઓછું ઘર્ષણ છે અને દડા $3$ પાસે નહિવત ઘર્ષણ છે.
$(a)$ કયા દડાઓ માટે કુલ યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષિત રહે છે?
$(b)$ કયો દડો/દડાઓ $D$ સુધી પહોંચી શકે છે?
$(c)$ જે દડાઓ $D$ સુધી પહોંચી શકતા નથી,તેમાંથી કયા દડાઓ પાછા $A$ સુધી પહોંચી શકે છે?
Question diagram

Solution

(A-D) દડા $1$ માટે,ગબડવાની ક્રિયા સરક્યા વિના થાય છે. સ્થિત ઘર્ષણ બળ દડા પર કોઈ કાર્ય કરતું નથી,તેથી ઉર્જાનો વ્યય થતો નથી. આમ,કુલ યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષિત રહે છે.
દડા $3$ માટે,ઘર્ષણ નહિવત છે,તેથી ઘર્ષણ દ્વારા કોઈ કાર્ય થતું નથી. આમ,કુલ યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષિત રહે છે.
દડા $2$ માટે,ગતિજ ઘર્ષણ છે જે ઉર્જાને ઉષ્મા સ્વરૂપે વ્યય કરે છે. આમ,યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષિત રહેતી નથી.
$(b)$ દડા $3$ માં ઉર્જાનો કોઈ વ્યય થતો નથી,તેથી તે $D$ સુધી પહોંચી શકે છે કારણ કે $A$ એ $C$ કરતા ઊંચા સ્તરે છે. દડો $1$ કેટલીક સ્થિતિ ઉર્જાનું ભ્રમણીય ગતિ ઉર્જામાં રૂપાંતર કરે છે,અને દડો $2$ ઘર્ષણને કારણે ઉર્જા ગુમાવે છે. દડો $1$ કે $2$ બંને પાસે $C$ શિખર સુધી પહોંચવા અને $D$ તરફ જવા માટે પૂરતી ઉર્જા નથી.
$(c)$ દડા $1$ અને $2$ ઉર્જા ગુમાવે છે (દડો $1$ ભ્રમણ માટે,દડો $2$ ઉષ્મા માટે),તેથી તેઓ $B$ પસાર કર્યા પછી $A$ જેટલી ઊંચાઈ સુધી પહોંચી શકતા નથી. તેથી,તેઓ પાછા $A$ સુધી પહોંચી શકતા નથી.
252
Medium
ખાલી જગ્યા પૂરો:
$(a)$ જ્યારે પદાર્થને જમીન પરથી અમુક ઊંચાઈ સુધી ઊંચકવામાં આવે ત્યારે ગુરુત્વાકર્ષણ બળ વિરુદ્ધ કરેલું કાર્ય ......
$(b)$ જ્યારે કરેલું કાર્ય શૂન્ય હોય ત્યારે પદાર્થની ઝડપ .......... રહે છે.
$(c)$ .......... સંઘાત માટે રેસ્ટિટ્યૂશન ગુણાંકનું મૂલ્ય $1$ હોય છે.

Solution

(N/A) ધન. જ્યારે પદાર્થને ગુરુત્વાકર્ષણની વિરુદ્ધ ઊંચકવામાં આવે છે,ત્યારે લગાડેલું બળ અને સ્થાનાંતર એક જ દિશામાં હોય છે,તેથી બાહ્ય બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય ધન હોય છે.
$(b)$ અચળ. કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,જો પદાર્થ પર થયેલું કુલ કાર્ય શૂન્ય હોય,તો તેની ગતિઊર્જા અચળ રહે છે,જેનો અર્થ છે કે ઝડપ અચળ રહે છે.
$(c)$ સંપૂર્ણ સ્થિતિસ્થાપક. વ્યાખ્યા મુજબ,સંપૂર્ણ સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત માટે રેસ્ટિટ્યૂશન ગુણાંક $(e)$ નું મૂલ્ય $1$ હોય છે.
253
Medium
નીચે આપેલી ખાલી જગ્યા પૂરો :
$(a)$ જો પદાર્થનું વેગમાન બમણું થાય તો તેની ગતિઊર્જા ........ થાય.
$(b)$ સંપૂર્ણ અસ્થિતિસ્થાપક સંઘાત માટે રેસ્ટિટ્યૂશન ગુણાંક $e$ $=$ .....
$(c)$ $1\,kW$ પાવરવાળા ઉપકરણ વડે ....... સમયમાં $1\,kWh$ ઊર્જા વપરાય છે.

Solution

(A) ગતિઊર્જા $K$ અને વેગમાન $p$ વચ્ચેનો સંબંધ $K = \frac{p^2}{2m}$ છે. તેથી $K \propto p^2$ હોવાથી,જો વેગમાન બમણું $(p_2 = 2p_1)$ કરવામાં આવે,તો નવી ગતિઊર્જા $K_2 = (2)^2 K_1 = 4K_1$ થાય. આમ,તે ચારગણી થાય છે.
$(b)$ વ્યાખ્યા મુજબ,સંપૂર્ણ અસ્થિતિસ્થાપક સંઘાત માટે પદાર્થો સંઘાત બાદ એકબીજા સાથે ચોંટી જાય છે,તેથી રેસ્ટિટ્યૂશન ગુણાંક $e = 0$ મળે છે.
$(c)$ ઊર્જા $E = P \times t$. અહીં $E = 1\,kWh$ અને $P = 1\,kW$ આપેલ છે,તેથી સમય $t = \frac{E}{P} = \frac{1\,kWh}{1\,kW} = 1$ કલાક.
254
Medium
ખાલી જગ્યા પૂરો:
$(a)$ વીજળીના વપરાશમાં $1$ યુનિટ એટલે .......... જૂલ કાર્ય.
$(b)$ $10 \ m$ ઊંચાઈ પરથી સખત જમીન પર પડતો પદાર્થ $20 \%$ ઊર્જા ગુમાવે તો તે ............. ઊંચાઈ પ્રાપ્ત કરી શકે.
$(c)$ $a$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર પથ પર એક આકર્ષણ બળની અસર હેઠળ સ્થિતિ ઊર્જા $U = -\frac{k}{2r^2}$ હોય,તો તેની કુલ ઊર્જા = .......
$(d)$ $1 \ \mu g$ દળનું ઊર્જામાં રૂપાંતર કરતાં ........ ઊર્જા મળે.

Solution

(N/A) $1 \text{ યુનિટ} = 1 \text{ kWh} = 1000 \text{ W} \times 3600 \text{ s} = 3.6 \times 10^6 \text{ J}$.
$(b)$ પદાર્થ $20 \%$ ઊર્જા ગુમાવે છે,તેથી તે તેની પ્રારંભિક સ્થિતિ ઊર્જાના $80 \%$ જાળવી રાખે છે.
$mgh_2 = 0.8 \times mgh_1 \Rightarrow h_2 = 0.8 \times 10 \ m = 8 \ m$.
$(c)$ વર્તુળાકાર કક્ષા માટે,કેન્દ્રગામી બળ $F = \frac{mv^2}{r} = -\frac{dU}{dr}$.
આપેલ છે $U = -\frac{k}{2r^2}$,તેથી $F = -\frac{d}{dr}(-\frac{k}{2r^2}) = -\frac{k}{r^3}$.
કેન્દ્રગામી બળનું મૂલ્ય $\frac{mv^2}{r} = \frac{k}{r^3} \Rightarrow \frac{1}{2}mv^2 = \frac{k}{2r^2}$.
આમ,ગતિ ઊર્જા $K = \frac{k}{2r^2}$.
કુલ ઊર્જા $E = K + U = \frac{k}{2r^2} - \frac{k}{2r^2} = 0$.
$(d)$ $E = mc^2$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $m = 1 \ \mu g = 10^{-9} \ kg$ અને $c = 3 \times 10^8 \ m/s$.
$E = 10^{-9} \times (3 \times 10^8)^2 = 10^{-9} \times 9 \times 10^{16} = 9 \times 10^7 \ J$.
255
Medium
નીચેના વિધાનો ખરા છે કે ખોટાં તે જણાવો :
$(a)$ જો $\overrightarrow P \cdot \overrightarrow Q = 0$ હોય,તો $\overrightarrow P$ અને $\overrightarrow Q$ વચ્ચેનો ખૂણો $0^o$ હોય.
$(b)$ જો સંઘાત બાદ બે પદાર્થો ચોંટી જાય,તો તેવા સંઘાતને સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત કહે છે.
$(c)$ જ્યારે સમાન સપાટી પર એક ભારે અને એક હલકા પદાર્થ પર સમાન બળ લગાડવામાં આવે,ત્યારે ભારે પદાર્થ પર બળ વડે વધુ કાર્ય થાય છે.

Solution

(A-D) ખોટું. જો $\overrightarrow P \cdot \overrightarrow Q = 0$ હોય,તો સદિશો પરસ્પર લંબ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમની વચ્ચેનો ખૂણો $90^o$ છે,$0^o$ નથી.
$(b)$ ખોટું. જો સંઘાત બાદ બે પદાર્થો એકબીજા સાથે ચોંટી જાય,તો તેને સંપૂર્ણ અસ્થિતિસ્થાપક સંઘાત કહેવાય છે,સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત નહીં.
$(c)$ ખોટું. કાર્યનું સૂત્ર $W = F \cdot d$ છે. જો સમાન બળ $F$ લગાડવામાં આવે,તો જે પદાર્થનું દળ ઓછું હશે તે વધુ પ્રવેગ $(a = F/m)$ અનુભવશે અને સમાન સમયગાળામાં વધુ અંતર $d$ કાપશે. તેથી,હલકા પદાર્થ પર વધુ કાર્ય થાય છે.
256
MediumMCQ
નીચેના વિધાનો ખરા છે કે ખોટાં તે જણાવો:
$(a)$ જો બળ અને સ્થાનાંતરનું મૂલ્ય $4$ ગણું વધારવામાં આવે,તો ઊર્જાનું મૂલ્ય $16$ ગણું વધે છે.
$(b)$ અસ્થિતિસ્થાપક સંઘાતમાં વેગમાન અને ઊર્જા એમ બંનેનું સંરક્ષણ થાય છે.
$(c)$ જો તંત્ર પર અસંરક્ષી બળો દ્વારા કાર્ય કરવામાં આવે,તો સ્થિતિઊર્જા વધે છે.
A
True,False,False
B
False,True,False
C
False,False,True
D
True,True,True

Solution

(A) સાચું: કાર્ય (ઊર્જા) $W = F \cdot d$ હોવાથી,જો $F$ અને $d$ બંનેને $4$ ગણા કરવામાં આવે,તો નવું કાર્ય $W' = (4F) \cdot (4d) = 16(F \cdot d) = 16W$ થાય. આમ,ઊર્જા $16$ ગણી વધે છે.
$(b)$ ખોટું: અસ્થિતિસ્થાપક સંઘાતમાં માત્ર રેખીય વેગમાનનું સંરક્ષણ થાય છે. કુલ યાંત્રિક ઊર્જાનું સંરક્ષણ થતું નથી કારણ કે કેટલીક ઊર્જા ઉષ્મા,ધ્વનિ વગેરે સ્વરૂપે વ્યય પામે છે.
$(c)$ ખોટું: અસંરક્ષી બળો (જેમ કે ઘર્ષણ) દ્વારા થતું કાર્ય સામાન્ય રીતે યાંત્રિક ઊર્જાનો ઉષ્મા ઊર્જામાં વ્યય કરે છે,સ્થિતિઊર્જામાં વધારો કરતું નથી.
257
Medium
નીચેના વિધાનો ખરા છે કે ખોટાં તે જણાવો:
$(a)$ પાવર એ બળ અને વેગનો સદિશ ગુણાકાર છે.
$(b)$ $1\,kg\,m = 9.8\,J$
$(c)$ જ્યારે શિક્ષક ડસ્ટર વડે બ્લેક બોર્ડને ઘસે છે ત્યારે તેઓ કોઈ કાર્ય કરતા નથી.
$(d)$ ગતિઊર્જા ઋણ હોઈ શકે છે.

Solution

(A) ખોટું. પાવર એ બળ અને વેગનો અદિશ (ડોટ) ગુણાકાર છે,એટલે કે $P = \vec{F} \cdot \vec{v}$.
$(b)$ સાચું. આ $1\,kg$ દળ ધરાવતા પદાર્થ પર $1\,m$ ઊંચાઈએથી ગુરુત્વાકર્ષણ દ્વારા થતું કાર્ય દર્શાવે છે,જ્યાં $W = mgh = 1 \times 9.8 \times 1 = 9.8\,J$.
$(c)$ ખોટું. શિક્ષક ડસ્ટરને ઘર્ષણની વિરુદ્ધ ખસેડવા માટે બળ લગાડે છે,તેથી તેઓ કાર્ય કરે છે.
$(d)$ ખોટું. ગતિઊર્જા $K = \frac{1}{2}mv^2$ હંમેશા અ-ઋણ હોય છે કારણ કે દળ $m > 0$ અને $v^2 \geq 0$ હોય છે.
258
MediumMCQ
કોલમ-$I$ ને કોલમ-$II$ સાથે જોડો.
કોલમ-$I$ કોલમ-$II$
$(1)$ થયેલું કાર્ય શૂન્ય છે $(a)$ ગુરુત્વાકર્ષણ બળ વડે (જ્યારે પદાર્થ નીચે તરફ ગતિ કરે)
$(2)$ થયેલું કાર્ય ધન છે $(b)$ ગુરુત્વાકર્ષણ બળની વિરુદ્ધ (જ્યારે પદાર્થ ઉપર તરફ ગતિ કરે)
$(3)$ થયેલું કાર્ય ઋણ છે $(c)$ કેન્દ્રગામી બળ વડે
A
$1-b, 2-c, 3-a$
B
$1-a, 2-b, 3-c$
C
$1-c, 2-a, 3-b$
D
$1-c, 2-b, 3-a$

Solution

(C) બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય $W = \vec{F} \cdot \vec{d} = Fd \cos \theta$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\theta$ એ બળ અને સ્થાનાંતર વચ્ચેનો ખૂણો છે.
$(1)$ કેન્દ્રગામી બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય શૂન્ય હોય છે કારણ કે બળ હંમેશા સ્થાનાંતરને લંબ હોય છે ($\theta = 90^\circ$,$\cos 90^\circ = 0$). તેથી,$(1-c)$.
$(2)$ જ્યારે પદાર્થ બળની દિશામાં ગતિ કરે ત્યારે ગુરુત્વાકર્ષણ બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય ધન હોય છે (નીચે તરફની ગતિ,$\theta = 0^\circ$,$\cos 0^\circ = 1$). તેથી,$(2-a)$.
$(3)$ જ્યારે પદાર્થ ઉપર તરફ ગતિ કરે ત્યારે ગુરુત્વાકર્ષણ બળની વિરુદ્ધ થયેલું કાર્ય ઋણ હોય છે (સ્થાનાંતર બળની વિરુદ્ધ દિશામાં હોય છે,$\theta = 180^\circ$,$\cos 180^\circ = -1$). તેથી,$(3-b)$.
આમ,સાચી જોડ $(1-c, 2-a, 3-b)$ છે.
259
Medium
$60 \, kg$ દળ ધરાવતી વ્યક્તિ $10 \, m$ ઊંચી સીડી પર ઉપર-નીચે જઈને $5 \, kg$ વજન ઘટાડવા માંગે છે. ધારો કે તે ઉપર જતી વખતે નીચે આવવા કરતાં બમણી ચરબી બાળે છે. જો $1 \, kg$ ચરબી બાળવા માટે $7000 \, kcal$ ઉર્જા ખર્ચવી પડતી હોય,તો તેનું વજન $5 \, kg$ ઘટાડવા માટે તેણે કેટલી વાર સીડી પર ઉપર-નીચે જવું પડશે?

Solution

(D) વ્યક્તિનું દળ $m = 60 \, kg$. સીડીની ઊંચાઈ $h = 10 \, m$. $1 \, kg$ ચરબી બાળવા માટે જરૂરી ઉર્જા $= 7000 \, kcal = 7 \times 10^6 \, cal$. $5 \, kg$ ચરબી બાળવા માટે જરૂરી કુલ ઉર્જા $= 5 \times 7 \times 10^6 = 35 \times 10^6 \, cal$.
ઉપર જતી વખતે કરેલું કાર્ય $= mgh = 60 \times 9.8 \times 10 = 5880 \, J$.
નીચે આવતી વખતે કરેલું કાર્ય ઉપર જવાના કાર્ય કરતાં અડધું છે (કારણ કે ચરબી બળવાનું પ્રમાણ ઉપર જતી વખતે બમણું છે),તેથી નીચે આવતી વખતે કરેલું કાર્ય $= 2940 \, J$.
એક રાઉન્ડ ટ્રીપમાં કરેલું કુલ કાર્ય $= 5880 + 2940 = 8820 \, J$.
કેલરીમાં રૂપાંતર $(1 \, cal = 4.2 \, J)$: એક ટ્રીપ દીઠ કુલ ઉર્જા $= 8820 / 4.2 = 2100 \, cal$.
ટ્રીપની સંખ્યા $n = \frac{\text{જરૂરી કુલ ઉર્જા}}{\text{ટ્રીપ દીઠ ઉર્જા}} = \frac{35 \times 10^6}{2100} = 16666.67$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં,વ્યક્તિએ $16667$ વખત ઉપર-નીચે જવું પડશે.
260
DifficultMCQ
$m$ દળનો એક કણ $x$-અક્ષ પર $u \hat{i}$ જેટલા પ્રારંભિક વેગ સાથે ગતિ કરે છે. તે સ્થિર રહેલા $10m$ દળના કણ સાથે સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ કરે છે અને ત્યારબાદ તેની પ્રારંભિક ગતિઊર્જાના અડધા મૂલ્ય સાથે ગતિ કરે છે (આકૃતિ જુઓ). જો $\sin \theta_{1} = \sqrt{n} \sin \theta_{2}$ હોય,તો $n$ નું મૂલ્ય શોધો.
Question diagram
A
$20$
B
$26$
C
$10$
D
$15$

Solution

(C) ધારો કે અથડામણ પછી $m$ દળના કણનો વેગ $v_1$ છે અને $10m$ દળના કણનો વેગ $v_2$ છે.
$1$. $y$-અક્ષ પર વેગમાનનું સંરક્ષણ:
$y$-અક્ષ પર પ્રારંભિક વેગમાન શૂન્ય હોવાથી,$y$-અક્ષ પરના અંતિમ વેગમાનના ઘટકો એકબીજાને નાબૂદ કરશે:
$m v_1 \sin \theta_1 = 10m v_2 \sin \theta_2$
$v_1 \sin \theta_1 = 10 v_2 \sin \theta_2$ --- $(i)$
$2$. ગતિઊર્જાની શરત:
$m$ દળના કણની અંતિમ ગતિઊર્જા તેની પ્રારંભિક ગતિઊર્જા કરતા અડધી છે:
$\frac{1}{2} m v_1^2 = \frac{1}{2} (\frac{1}{2} m u^2)$
$v_1^2 = \frac{u^2}{2} \Rightarrow v_1 = \frac{u}{\sqrt{2}}$ --- (ii)
$3$. સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ માટે ઊર્જાનું સંરક્ષણ:
પ્રારંભિક ગતિઊર્જા = અંતિમ ગતિઊર્જા
$\frac{1}{2} m u^2 = \frac{1}{2} m v_1^2 + \frac{1}{2} (10m) v_2^2$
$u^2 = v_1^2 + 10 v_2^2$
$v_1^2 = \frac{u^2}{2}$ મૂકતા:
$u^2 = \frac{u^2}{2} + 10 v_2^2$
$\frac{u^2}{2} = 10 v_2^2 \Rightarrow v_2^2 = \frac{u^2}{20} \Rightarrow v_2 = \frac{u}{\sqrt{20}}$ --- (iii)
$4$. (ii) અને (iii) ને $(i)$ માં મૂકતા:
$(\frac{u}{\sqrt{2}}) \sin \theta_1 = 10 (\frac{u}{\sqrt{20}}) \sin \theta_2$
$\sin \theta_1 = 10 \cdot \frac{\sqrt{2}}{\sqrt{20}} \sin \theta_2$
$\sin \theta_1 = 10 \cdot \frac{1}{\sqrt{10}} \sin \theta_2$
$\sin \theta_1 = \sqrt{10} \sin \theta_2$
$\sin \theta_1 = \sqrt{n} \sin \theta_2$ સાથે સરખાવતા,$n = 10$ મળે છે.
Solution diagram
261
MediumMCQ
$1.9\, kg$ દળનો એક બ્લોક $1\, m$ ઊંચાઈ ધરાવતા ટેબલની ધાર પર સ્થિર છે. $0.1\, kg$ દળની એક ગોળી બ્લોક સાથે અથડાય છે અને તેમાં ખૂંપી જાય છે. જો અથડામણ પહેલાં તરત જ ગોળીનો વેગ સમક્ષિતિજ દિશામાં $20\, m/s$ હોય,તો સંયુક્ત તંત્ર જમીન સાથે અથડાય તે પહેલાં તેની ગતિઊર્જા $....J$ હશે. ($g = 10\, m/s^2$ લો. ધારો કે કોઈ ભ્રમણીય ગતિ થતી નથી અને અથડામણ પછી ઊર્જાનો વ્યય નગણ્ય છે.)
A
$21$
B
$23$
C
$19$
D
$20$

Solution

(A) $1$. સંપૂર્ણ અસ્થિતિસ્થાપક અથડામણ દરમિયાન રેખીય વેગમાનનું સંરક્ષણ:
$m_b u = (m_b + m_B) v$
$0.1 \times 20 = (0.1 + 1.9) v$
$2 = 2v \Rightarrow v = 1\, m/s$
$2$. $h = 1\, m$ ઊંચાઈએથી નીચે પડતા સંયુક્ત તંત્ર માટે યાંત્રિક ઊર્જાનું સંરક્ષણ:
$KE_f = PE_i + KE_i$
$KE_f = mgh + \frac{1}{2} m v^2$
$KE_f = (2)(10)(1) + \frac{1}{2}(2)(1)^2$
$KE_f = 20 + 1 = 21\, J$
Solution diagram
262
DifficultMCQ
$m, m, 2m, 4m$ અને $8m$ દળના બ્લોક્સ ઘર્ષણરહિત સપાટી પર એક હરોળમાં ગોઠવેલા છે. $m$ દળનો બીજો એક બ્લોક,જે $v$ ઝડપથી તે જ રેખા પર ગતિ કરે છે (આકૃતિ જુઓ),તે પ્રથમ $m$ દળ સાથે સંપૂર્ણ અસ્થિતિસ્થાપક રીતે અથડાય છે. ત્યારબાદની તમામ અથડામણો પણ સંપૂર્ણ અસ્થિતિસ્થાપક છે. જ્યારે $8m$ દળનો છેલ્લો બ્લોક ગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે,ત્યારે કુલ ઉર્જાનો વ્યય મૂળ ઉર્જાના $p\%$ જેટલો થાય છે. $p$ નું મૂલ્ય કોની નજીક છે?
Question diagram
A
$77$
B
$37$
C
$87$
D
$94$

Solution

(D) બધી અથડામણો સંપૂર્ણ અસ્થિતિસ્થાપક હોવાથી,અંતિમ અથડામણ પછી,બધા બ્લોક્સ એકસાથે સામાન્ય વેગ $v^{\prime}$ થી ગતિ કરશે.
આખા તંત્ર માટે વેગમાન સંરક્ષણનો નિયમ લાગુ પાડતા:
પ્રારંભિક વેગમાન = અંતિમ વેગમાન
$mv = (m + m + 2m + 4m + 8m)v^{\prime}$
$mv = 16mv^{\prime}$
$v^{\prime} = \frac{v}{16}$
તંત્રની પ્રારંભિક ગતિ ઉર્જા:
$E_{i} = \frac{1}{2}mv^{2}$
તંત્રની અંતિમ ગતિ ઉર્જા:
$E_{f} = \frac{1}{2}(16m)(v^{\prime})^{2} = \frac{1}{2}(16m)\left(\frac{v}{16}\right)^{2} = \frac{1}{2}m\frac{v^{2}}{16}$
ઉર્જાનો વ્યય $\Delta E = E_{i} - E_{f} = \frac{1}{2}mv^{2} - \frac{1}{2}m\frac{v^{2}}{16} = \frac{1}{2}mv^{2}\left(1 - \frac{1}{16}\right) = \frac{1}{2}mv^{2}\left(\frac{15}{16}\right)$
ઉર્જા વ્યયની ટકાવારી $p = \frac{\Delta E}{E_{i}} \times 100$
$p = \frac{\frac{1}{2}mv^{2}(\frac{15}{16})}{\frac{1}{2}mv^{2}} \times 100 = \frac{15}{16} \times 100 = 93.75\%$
નજીકના પૂર્ણાંકમાં,$p$ નું મૂલ્ય $94$ ની નજીક છે.
Solution diagram
263
DifficultMCQ
$m_{1}$ દળ ધરાવતો કણ $A$ એ $(\sqrt{3} \hat{i} + \hat{j}) \, m/s$ ના વેગથી ગતિ કરે છે અને તે સ્થિર રહેલા $m_{2}$ દળના બીજા કણ $B$ સાથે અથડાય છે. ધારો કે અથડામણ પછી કણ $A$ અને $B$ ના વેગ અનુક્રમે $\vec{V}_{1}$ અને $\vec{V}_{2}$ છે. જો $m_{1} = 2m_{2}$ હોય અને અથડામણ પછી $\vec{V}_{1} = (\hat{i} + \sqrt{3} \hat{j}) \, m/s$ હોય,તો $\vec{V}_{1}$ અને $\vec{V}_{2}$ વચ્ચેનો ખૂણો $......^{\circ}$ છે.
A
$60$
B
$15$
C
$45$
D
$105$

Solution

(D) કણ $A$ નો પ્રારંભિક વેગ: $\vec{u}_{1} = (\sqrt{3} \hat{i} + \hat{j}) \, m/s$.
કણ $B$ નો પ્રારંભિક વેગ: $\vec{u}_{2} = 0$.
આપેલ છે કે $m_{1} = 2m_{2}$.
અથડામણ પછી કણ $A$ નો વેગ: $\vec{V}_{1} = (\hat{i} + \sqrt{3} \hat{j}) \, m/s$.
રેખીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$m_{1} \vec{u}_{1} + m_{2} \vec{u}_{2} = m_{1} \vec{V}_{1} + m_{2} \vec{V}_{2}$
$2m_{2}(\sqrt{3} \hat{i} + \hat{j}) + 0 = 2m_{2}(\hat{i} + \sqrt{3} \hat{j}) + m_{2} \vec{V}_{2}$
$m_{2}$ વડે ભાગતા:
$2(\sqrt{3} \hat{i} + \hat{j}) = 2(\hat{i} + \sqrt{3} \hat{j}) + \vec{V}_{2}$
$\vec{V}_{2} = 2(\sqrt{3} \hat{i} + \hat{j} - \hat{i} - \sqrt{3} \hat{j}) = 2[(\sqrt{3}-1) \hat{i} + (1-\sqrt{3}) \hat{j}] = 2(\sqrt{3}-1) (\hat{i} - \hat{j})$.
હવે,$\vec{V}_{1}$ અને $\vec{V}_{2}$ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ એ $\cos \theta = \frac{\vec{V}_{1} \cdot \vec{V}_{2}}{|\vec{V}_{1}| |\vec{V}_{2}|}$ દ્વારા મળે છે.
$\vec{V}_{1} \cdot \vec{V}_{2} = (\hat{i} + \sqrt{3} \hat{j}) \cdot [2(\sqrt{3}-1) (\hat{i} - \hat{j})] = 2(\sqrt{3}-1) (1 - \sqrt{3}) = -2(\sqrt{3}-1)^{2}$.
$|\vec{V}_{1}| = \sqrt{1^{2} + (\sqrt{3})^{2}} = 2$.
$|\vec{V}_{2}| = 2(\sqrt{3}-1) \sqrt{1^{2} + (-1)^{2}} = 2\sqrt{2}(\sqrt{3}-1)$.
$\cos \theta = \frac{-2(\sqrt{3}-1)^{2}}{2 \cdot 2\sqrt{2}(\sqrt{3}-1)} = \frac{-(\sqrt{3}-1)}{2\sqrt{2}} = \frac{1-\sqrt{3}}{2\sqrt{2}}$.
કારણ કે $\cos 105^{\circ} = \cos(60^{\circ} + 45^{\circ}) = \cos 60^{\circ} \cos 45^{\circ} - \sin 60^{\circ} \sin 45^{\circ} = \frac{1}{2} \cdot \frac{1}{\sqrt{2}} - \frac{\sqrt{3}}{2} \cdot \frac{1}{\sqrt{2}} = \frac{1-\sqrt{3}}{2\sqrt{2}}$,તેથી $\theta = 105^{\circ}$.
Solution diagram
264
DifficultMCQ
$10 \, kg$ દળનો એક દડો $10 \sqrt{3} \, m/s$ ના વેગથી $x$-અક્ષ પર ગતિ કરે છે અને સ્થિર રહેલા $20 \, kg$ દળના બીજા દડા સાથે અથડાય છે. અથડામણ પછી,પ્રથમ દડો સ્થિર થઈ જાય છે જ્યારે બીજો દડો બે સમાન ટુકડાઓમાં વિભાજિત થાય છે. એક ટુકડો $10 \, m/s$ ની ઝડપથી $y$-અક્ષ પર ગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે. બીજો ટુકડો $x$-અક્ષ સાથે $30^{\circ}$ ના ખૂણે ગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે. $x$-અક્ષ સાથે $30^{\circ}$ ના ખૂણે ગતિ કરતા દડાનો વેગ $x \, m/s$ છે. અથડામણ પછીના ટુકડાઓની ગોઠવણી આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. $x$ નું મૂલ્ય નજીકના પૂર્ણાંકમાં શોધો:
Question diagram
A
$15$
B
$24$
C
$20$
D
$30$

Solution

(C) ધારો કે પ્રથમ દડાનું દળ $m_1 = 10 \, kg$ છે અને તેનો પ્રારંભિક વેગ $\vec{u}_1 = 10 \sqrt{3} \hat{i} \, m/s$ છે. બીજા દડાનું દળ $m_2 = 20 \, kg$ છે અને તે સ્થિર છે $(\vec{u}_2 = 0)$.
અથડામણ પછી,પ્રથમ દડો સ્થિર થઈ જાય છે. બીજો દડો $10 \, kg$ ના બે સમાન ટુકડાઓમાં વિભાજિત થાય છે.
ધારો કે પ્રથમ ટુકડાનો વેગ $\vec{v}_1 = 10 \hat{j} \, m/s$ છે.
ધારો કે બીજા ટુકડાનો વેગ $\vec{v}_2 = v_x \hat{i} - v_y \hat{j}$ છે (આકૃતિ મુજબ,તે $x$-અક્ષની નીચે $30^{\circ}$ ના ખૂણે ગતિ કરે છે).
રેખીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$m_1 \vec{u}_1 + m_2 \vec{u}_2 = m_1 \vec{v}_{1,final} + m_p \vec{v}_1 + m_p \vec{v}_2$
$10(10 \sqrt{3} \hat{i}) + 0 = 0 + 10(10 \hat{j}) + 10 \vec{v}_2$
$100 \sqrt{3} \hat{i} = 100 \hat{j} + 10 \vec{v}_2$
$10 \vec{v}_2 = 100 \sqrt{3} \hat{i} - 100 \hat{j}$
$\vec{v}_2 = 10 \sqrt{3} \hat{i} - 10 \hat{j}$
વેગ $\vec{v}_2$ નું મૂલ્ય $x = |\vec{v}_2| = \sqrt{(10 \sqrt{3})^2 + (-10)^2} = \sqrt{300 + 100} = \sqrt{400} = 20 \, m/s$ છે.
265
DifficultMCQ
$M = 5.99 \, kg$ દળનો લાકડાનો એક મોટો બ્લોક બે લાંબી દળરહિત દોરીઓ વડે લટકે છે. $m = 10 \, g$ દળની એક ગોળી બ્લોકમાં ફાયર કરવામાં આવે છે અને તે તેમાં ખૂંપી જાય છે. ત્યારબાદ (બ્લોક $+$ ગોળી) ઉપરની તરફ ગતિ કરે છે,તેમનું દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર $h = 9.8 \, cm$ જેટલું ઊર્ધ્વ અંતર કાપે છે અને ત્યારબાદ (બ્લોક $+$ ગોળી) લોલક તેના ચાપના અંતે ક્ષણિક સ્થિર થાય છે. અથડામણ પહેલાં ગોળીની ઝડપ કેટલી હશે? ($g = 9.8 \, ms^{-2}$ લો) ($m/s$ માં)
Question diagram
A
$846.5$
B
$821.5$
C
$831.5$
D
$886.4$

Solution

(C) આપેલ છે:
બ્લોકનું દળ $M = 5.99 \, kg$
ગોળીનું દળ $m = 10 \, g = 0.01 \, kg$
કુલ દળ $M + m = 5.99 + 0.01 = 6.00 \, kg$
ઊર્ધ્વ ઊંચાઈ $h = 9.8 \, cm = 0.098 \, m$
ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 9.8 \, ms^{-2}$
પગલું $1$: અથડામણ પછી (બ્લોક $+$ ગોળી) તંત્ર માટે યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષણનો નિયમ વાપરતા.
$(M + m)gh = \frac{1}{2}(M + m)v_1^2$
$v_1 = \sqrt{2gh} = \sqrt{2 \times 9.8 \times 0.098} = \sqrt{19.6 \times 0.098} = \sqrt{1.9208} \approx 1.3856 \, m/s$
પગલું $2$: અથડામણ દરમિયાન રેખીય વેગમાન સંરક્ષણનો નિયમ વાપરતા.
$mv = (M + m)v_1$
$v = \frac{(M + m)v_1}{m} = \frac{6.00 \times 1.3856}{0.01} = 600 \times 1.3856 = 831.36 \, m/s$
નજીકના વિકલ્પ મુજબ,ઝડપ $831.5 \, m/s$ મળે છે.
266
DifficultMCQ
બે સમાન બ્લોક $A$ અને $B$,દરેકનું દળ $m$ છે,જે લીસા આડા સપાટી પર સ્થિર છે,તે $L$ કુદરતી લંબાઈ અને $K$ સ્પ્રિંગ અચળાંક ધરાવતી હલકી સ્પ્રિંગ દ્વારા જોડાયેલા છે. $m$ દળનો ત્રીજો બ્લોક $C$,જે $A$ અને $B$ ને જોડતી રેખા પર $v$ ઝડપથી ગતિ કરે છે,તે $A$ સાથે અથડાય છે. સ્પ્રિંગમાં મહત્તમ સંકોચન કેટલું હશે?
Question diagram
A
$v\sqrt{\frac{m}{2K}}$
B
$\sqrt{\frac{mv}{2K}}$
C
$\sqrt{\frac{mv}{K}}$
D
$v\sqrt{\frac{m}{K}}$

Solution

(A) $1$. જ્યારે બ્લોક $C$ બ્લોક $A$ સાથે અથડાય છે,ત્યારે તે તેની સાથે ચોંટી જાય છે (ધારી લઈએ કે અથડામણ સંપૂર્ણ અસ્થિતિસ્થાપક છે). તંત્ર $(C+A)$ માટે રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણ મુજબ: $mv = (m+m)V_A \Rightarrow V_A = v/2$.
$2$. હવે,આપણી પાસે એક તંત્ર છે જેમાં બ્લોક $A$ ($C$ સાથે જોડાયેલ) $v/2$ વેગથી બ્લોક $B$ તરફ ગતિ કરે છે,જે શરૂઆતમાં સ્થિર છે.
$3$. સ્પ્રિંગમાં મહત્તમ સંકોચન ત્યારે થાય છે જ્યારે બંને બ્લોક $(A+C)$ અને $B$ સમાન વેગ $V_{cm}$ થી ગતિ કરે.
$4$. સમગ્ર તંત્ર $(C+A+B)$ માટે રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણ મુજબ: $mv = (m+m+m)V_{cm} \Rightarrow V_{cm} = v/3$.
$5$. યાંત્રિક ઉર્જાના સંરક્ષણ મુજબ: $\frac{1}{2}(2m)(v/2)^2 = \frac{1}{2}(3m)(v/3)^2 + \frac{1}{2}Kx_{max}^2$.
$6$. $\frac{1}{2}(2m)(v^2/4) = \frac{1}{2}(3m)(v^2/9) + \frac{1}{2}Kx_{max}^2 \Rightarrow \frac{mv^2}{4} = \frac{mv^2}{6} + \frac{1}{2}Kx_{max}^2$.
$7$. $\frac{1}{2}Kx_{max}^2 = \frac{mv^2}{4} - \frac{mv^2}{6} = \frac{3mv^2 - 2mv^2}{12} = \frac{mv^2}{12}$.
$8$. $x_{max}^2 = \frac{mv^2}{6K} \Rightarrow x_{max} = v\sqrt{\frac{m}{6K}}$.
*નોંધ: જો અથડામણ સ્થિતિસ્થાપક હોય,તો $C$ સ્થિર થઈ જાય છે અને $A$ $v$ વેગથી ગતિ કરે છે. ત્યારે $mv = (m+m)V_{cm} \Rightarrow V_{cm} = v/2$. ઉર્જા: $\frac{1}{2}mv^2 = \frac{1}{2}(2m)(v/2)^2 + \frac{1}{2}Kx_{max}^2 \Rightarrow \frac{1}{2}mv^2 = \frac{1}{4}mv^2 + \frac{1}{2}Kx_{max}^2 \Rightarrow \frac{1}{2}Kx_{max}^2 = \frac{1}{4}mv^2 \Rightarrow x_{max} = v\sqrt{\frac{m}{2K}}$. આ વિકલ્પ $A$ સાથે મેળ ખાય છે.*
267
DifficultMCQ
$10\, \text{g}$ ની એક ગોળી, $v$ વેગ સાથે ગતિ કરતી, લોલકના સ્થિર ગોળા સાથે અથડાય છે અને $100\, \text{m/s}$ ના વેગથી પાછી ફેંકાય છે. લોલકની લંબાઈ $0.5\, \text{m}$ છે અને ગોળાનું દળ $1\, \text{kg}$ છે. લોલક શિરોલંબ વર્તુળ પૂર્ણ કરે તે માટે $v$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય ($\text{m/s}$ માં) કેટલું હશે? (દોરી અદબનીય છે અને $g=10\, \text{m/s}^2$ લો)
Question diagram
A
$1000$
B
$400$
C
$100$
D
$10$

Solution

(B) શિરોલંબ વર્તુળ પૂર્ણ કરવા માટે, સૌથી નીચેના બિંદુએ ગોળા માટે જરૂરી ન્યૂનતમ વેગ $V' = \sqrt{5gR}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $V' = \sqrt{5 \times 10 \times 0.5} = \sqrt{25} = 5\, \text{m/s}$.
હવે, અથડામણ દરમિયાન રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણના સિદ્ધાંતનો ઉપયોગ કરતા:
$m_1 v = m_2 V' - m_1 v_{recoil}$
અહીં, $m_1 = 10\, \text{g} = 0.01\, \text{kg}$, $m_2 = 1\, \text{kg}$, $V' = 5\, \text{m/s}$, અને $v_{recoil} = 100\, \text{m/s}$.
$0.01 \times v = 1 \times 5 - 0.01 \times 100$
$0.01 \times v = 5 - 1$
$0.01 \times v = 4$
$v = \frac{4}{0.01} = 400\, \text{m/s}$.
Solution diagram
268
DifficultMCQ
એક બ્લોક જે લીસી સપાટી પર $40 \, m/s$ ની ઝડપે સમક્ષિતિજ રીતે ગતિ કરે છે,તે બે સમાન ભાગોમાં વિભાજિત થાય છે. જો એક ભાગ તે જ દિશામાં $60 \, m/s$ ની ઝડપે ગતિ કરતો હોય,તો ગતિ ઉર્જામાં થતો આંશિક ફેરફાર $x: 4$ હશે,જ્યાં $x = ..... .$
A
$4$
B
$10$
C
$1$
D
$50$

Solution

(C) રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,પ્રારંભિક વેગમાન એ અંતિમ વેગમાન જેટલું હોય છે: $P_i = P_f$।
ધારો કે બ્લોકનું દળ $m$ છે. તેથી,$m \times 40 = (m/2) \times v + (m/2) \times 60$।
$m/2$ વડે ભાગતા,આપણને $80 = v + 60$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $v = 20 \, m/s$।
પ્રારંભિક ગતિ ઉર્જા: $(K.E.)_i = \frac{1}{2} m (40)^2 = 800m$।
અંતિમ ગતિ ઉર્જા: $(K.E.)_f = \frac{1}{2} (m/2) (20)^2 + \frac{1}{2} (m/2) (60)^2 = \frac{1}{4} m (400 + 3600) = 1000m$।
ગતિ ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta K.E. = (K.E.)_f - (K.E.)_i = 1000m - 800m = 200m$ છે।
આંશિક ફેરફાર $\frac{\Delta K.E.}{(K.E.)_i} = \frac{200m}{800m} = \frac{1}{4}$ છે।
આપેલ છે કે આંશિક ફેરફાર $x:4$ છે,તેથી $x/4 = 1/4$,એટલે કે $x = 1$।
Solution diagram
269
DifficultMCQ
એક બ્લોક જે લીસી સપાટી પર $40\, m/s$ ની ઝડપે સમક્ષિતિજ ગતિ કરે છે,તે $1:2$ ના ગુણોત્તરમાં બે ભાગમાં વિભાજિત થાય છે. જો નાનો ભાગ તે જ દિશામાં $60\, m/s$ ની ઝડપે ગતિ કરે,તો ગતિઊર્જામાં આંશિક ફેરફાર કેટલો હશે?
A
$\frac{1}{3}$
B
$\frac{2}{3}$
C
$\frac{1}{8}$
D
$\frac{1}{4}$

Solution

(C) ધારો કે કુલ દળ $3M$ છે. પ્રારંભિક વેગ $V_0 = 40\, m/s$ છે.
રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$P_{initial} = P_{final}$
$3M \cdot V_0 = M \cdot V_1 + 2M \cdot V_2$
$3 \cdot 40 = 60 + 2 \cdot V_2$
$120 = 60 + 2 \cdot V_2 \Rightarrow 2 \cdot V_2 = 60 \Rightarrow V_2 = 30\, m/s$.
પ્રારંભિક ગતિઊર્જા $K_i = \frac{1}{2} \cdot (3M) \cdot V_0^2 = \frac{1}{2} \cdot 3M \cdot (40)^2 = 2400M$.
અંતિમ ગતિઊર્જા $K_f = \frac{1}{2} \cdot M \cdot V_1^2 + \frac{1}{2} \cdot (2M) \cdot V_2^2 = \frac{1}{2} \cdot M \cdot (60)^2 + M \cdot (30)^2 = 1800M + 900M = 2700M$.
ગતિઊર્જામાં ફેરફાર $\Delta K = K_f - K_i = 2700M - 2400M = 300M$.
ગતિઊર્જામાં આંશિક ફેરફાર = $\frac{\Delta K}{K_i} = \frac{300M}{2400M} = \frac{1}{8}$.
Solution diagram
270
DifficultMCQ
એક એન્જિન $1.5\, \text{m}$ લંબાઈના શોક એબ્સોર્બર દ્વારા વેગન સાથે જોડાયેલું છે. $40,000\, \text{kg}$ ના કુલ દળ ધરાવતી આ સિસ્ટમ $72\, \text{km/h}$ ની ઝડપે ગતિ કરી રહી છે,જ્યારે તેને સ્થિર કરવા માટે બ્રેક લગાવવામાં આવે છે. સિસ્ટમને સ્થિર કરવાની પ્રક્રિયામાં,શોક એબ્સોર્બરની સ્પ્રિંગ $1.0\, \text{m}$ જેટલી દબાય છે. જો ઘર્ષણને કારણે વેગનની $90\, \%$ ઉર્જાનો વ્યય થતો હોય,તો સ્પ્રિંગ અચળાંક $....\, \times 10^{5}\, \text{N/m}$ છે.
A
$16$
B
$400$
C
$1.6$
D
$160$

Solution

(A) સિસ્ટમની પ્રારંભિક ગતિ ઉર્જા $K_i = \frac{1}{2}mv^2$ છે,જ્યાં $m = 40,000\, \text{kg}$ અને $v = 72\, \text{km/h} = 20\, \text{m/s}$ છે.
$K_i = \frac{1}{2} \times 40,000 \times (20)^2 = 80,00,000\, \text{J} = 80 \times 10^5\, \text{J}$.
કાર્ય-ઉર્જા પ્રમેય મુજબ,કુલ કાર્ય એ ગતિ ઉર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે: $W_{\text{friction}} + W_{\text{spring}} = K_f - K_i$.
આપેલ છે કે ઘર્ષણને કારણે $90\%$ ઉર્જાનો વ્યય થાય છે,તેથી $W_{\text{friction}} = -0.9 K_i$.
સિસ્ટમ સ્થિર થાય છે,તેથી $K_f = 0$. આમ,$-0.9 K_i + W_{\text{spring}} = -K_i$.
$W_{\text{spring}} = -0.1 K_i$.
સ્પ્રિંગ દ્વારા થયેલ કાર્ય $W_{\text{spring}} = -\frac{1}{2}kx^2$ છે,જ્યાં $x = 1.0\, \text{m}$ છે.
$-\frac{1}{2}k(1)^2 = -0.1 \times (80 \times 10^5)$.
$\frac{1}{2}k = 8 \times 10^5$.
$k = 16 \times 10^5\, \text{N/m}$.
તેથી,સ્પ્રિંગ અચળાંક $16 \times 10^5\, \text{N/m}$ છે.
271
MediumMCQ
ટર્બાઇન ચલાવવા માટે $60 \, m$ ની ઊંચાઈ પરથી $15 \, kg/s$ ના દરે પાણી પડે છે. ઘર્ષણ બળને કારણે થતું નુકસાન ઇનપુટ ઊર્જાના $10 \%$ છે. ટર્બાઇન દ્વારા કેટલી પાવર ઉત્પન્ન થાય છે? $(g=10 \, m/s^2)$ ($kW$ માં)
A
$10.2$
B
$8.1$
C
$12.3$
D
$7.0$

Solution

(B) ઇનપુટ પાવર $P_{\text{input}}$ એ સ્થિતિ ઊર્જાના ફેરફારના દર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $P_{\text{input}} = \frac{mgh}{t} = \left(\frac{m}{t}\right)gh$.
આપેલ છે કે $\frac{m}{t} = 15 \, kg/s$,$g = 10 \, m/s^2$,અને $h = 60 \, m$.
$P_{\text{input}} = 15 \times 10 \times 60 = 9000 \, W = 9 \, kW$.
ઘર્ષણને કારણે પાવરનો વ્યય ઇનપુટ પાવરના $10 \%$ છે.
$\text{Loss} = 10 \% \text{ of } 9 \, kW = 0.1 \times 9 \, kW = 0.9 \, kW$.
ટર્બાઇન દ્વારા ઉત્પન્ન થતી પાવર એ આઉટપુટ પાવર છે: $P_{\text{output}} = P_{\text{input}} - \text{Loss} = 9 \, kW - 0.9 \, kW = 8.1 \, kW$.
272
DifficultMCQ
$2 \, \text{kg}$ દળ ધરાવતો પદાર્થ $4 \, \text{m/s}$ ની ઝડપથી ગતિ કરે છે અને સ્થિર રહેલા બીજા પદાર્થ સાથે સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ કરે છે. અથડામણ બાદ તે મૂળ દિશામાં તેની પ્રારંભિક ઝડપના ચોથા ભાગની ઝડપથી ગતિ ચાલુ રાખે છે. જો બે પદાર્થોના દ્રવ્યમાન કેન્દ્રની ઝડપ $\frac{x}{10} \, \text{m/s}$ હોય,તો $x$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$5$
B
$75$
C
$25$
D
$50$

Solution

(C) ધારો કે પ્રથમ પદાર્થનું દળ $m_1 = 2 \, \text{kg}$ અને તેનો પ્રારંભિક વેગ $u_1 = 4 \, \text{m/s}$ છે.
ધારો કે બીજા પદાર્થનું દળ $m_2$ અને તેનો પ્રારંભિક વેગ $u_2 = 0 \, \text{m/s}$ છે.
અથડામણ પછી,પ્રથમ પદાર્થ $v_1 = \frac{1}{4} \times 4 = 1 \, \text{m/s}$ ના વેગથી ગતિ કરે છે.
રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ: $m_1 u_1 + m_2 u_2 = m_1 v_1 + m_2 v_2$.
$2 \times 4 + m_2 \times 0 = 2 \times 1 + m_2 v_2 \implies 8 = 2 + m_2 v_2 \implies m_2 v_2 = 6$.
સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ માટે,રેસ્ટિટ્યુશનનો ગુણાંક $e = 1 = \frac{v_2 - v_1}{u_1 - u_2}$.
$1 = \frac{v_2 - 1}{4 - 0} \implies v_2 - 1 = 4 \implies v_2 = 5 \, \text{m/s}$.
$v_2$ ની કિંમત વેગમાનના સમીકરણમાં મૂકતા: $m_2 \times 5 = 6 \implies m_2 = 1.2 \, \text{kg}$.
દ્રવ્યમાન કેન્દ્રનો વેગ $v_{cm} = \frac{m_1 v_1 + m_2 v_2}{m_1 + m_2}$ છે.
$v_{cm} = \frac{2 \times 1 + 1.2 \times 5}{2 + 1.2} = \frac{2 + 6}{3.2} = \frac{8}{3.2} = \frac{80}{32} = 2.5 \, \text{m/s}$.
આપેલ છે કે $v_{cm} = \frac{x}{10} \, \text{m/s}$,તેથી $\frac{x}{10} = 2.5 \implies x = 25$.
273
DifficultMCQ
ત્રણ પદાર્થો $A, B$ અને $C$ ને ઘર્ષણરહિત સમક્ષિતિજ સપાટી પર એક સીધી રેખામાં રાખવામાં આવ્યા છે. $A, B$ અને $C$ ના દળ અનુક્રમે $m, 2m$ અને $2m$ છે. $A$ એ $9 \ m/s$ ની ઝડપથી $B$ તરફ ગતિ કરે છે અને તેની સાથે સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ કરે છે. ત્યારબાદ,$B$ એ $C$ સાથે સંપૂર્ણ અસ્થિતિસ્થાપક અથડામણ કરે છે. બધી ગતિ એક જ સીધી રેખામાં થાય છે. $C$ ની અંતિમ ઝડપ $.... \ m/s$ છે.
Question diagram
A
$3$
B
$6$
C
$9$
D
$4$

Solution

(A) ધારો કે $A$ નો પ્રારંભિક વેગ $u_A = 9 \ m/s$ અને $B$ નો વેગ $u_B = 0$ છે. $A$ અને $B$ વચ્ચેની સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ પછી,ધારો કે તેમના વેગ $v_A$ અને $v_B$ છે.
રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણનો ઉપયોગ કરતા: $m(9) + 2m(0) = m v_A + 2m v_B \Rightarrow 9 = v_A + 2v_B$ (સમીકરણ $1$).
સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ માટે પ્રત્યવસ્થાન ગુણાંક $(e=1)$ નો ઉપયોગ કરતા: $v_B - v_A = e(u_A - u_B) = 1(9 - 0) = 9 \Rightarrow v_B - v_A = 9$ (સમીકરણ $2$).
સમીકરણ $1$ અને સમીકરણ $2$ નો સરવાળો કરતા: $3v_B = 18 \Rightarrow v_B = 6 \ m/s$.
હવે,$B$ એ $C$ (જે શરૂઆતમાં સ્થિર છે) સાથે સંપૂર્ણ અસ્થિતિસ્થાપક અથડામણ કરે છે. ધારો કે સંયુક્ત દળ $(B+C)$ નો અંતિમ વેગ $v_C$ છે.
રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણનો ઉપયોગ કરતા: $2m(v_B) + 2m(0) = (2m + 2m)v_C$.
$2m(6) = 4m v_C \Rightarrow 12m = 4m v_C \Rightarrow v_C = 3 \ m/s$.
274
MediumMCQ
$0.5 \, kg$ નો એક બ્લોક $12 \, ms^{-1}$ ની ઝડપે ગતિ કરે છે અને જ્યારે તેની ઝડપ અડધી થાય છે ત્યારે તે સ્પ્રિંગને $30 \, cm$ જેટલી દબાવે છે. સ્પ્રિંગનો સ્પ્રિંગ અચળાંક $N m^{-1}$ માં કેટલો હશે?
A
$680$
B
$700$
C
$608$
D
$600$

Solution

(D) યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,પ્રારંભિક કુલ ઉર્જા એ અંતિમ કુલ ઉર્જા જેટલી હોય છે: $U_i + K_i = U_f + K_f$.
અહીં,$U_i = 0$ (સ્પ્રિંગની પ્રારંભિક સ્થિતિ ઉર્જા),$K_i = \frac{1}{2} m v_i^2$,$U_f = \frac{1}{2} k x^2$,અને $K_f = \frac{1}{2} m v_f^2$.
આપેલ છે: $m = 0.5 \, kg$,$v_i = 12 \, ms^{-1}$,$v_f = 6 \, ms^{-1}$,અને $x = 30 \, cm = 0.3 \, m$.
કિંમતો મૂકતા: $0 + \frac{1}{2} \times 0.5 \times (12)^2 = \frac{1}{2} \times k \times (0.3)^2 + \frac{1}{2} \times 0.5 \times (6)^2$.
$2$ વડે ગુણતા: $0.5 \times (144) = k \times (0.09) + 0.5 \times (36)$.
$72 = 0.09k + 18$.
$0.09k = 72 - 18 = 54$.
$k = \frac{54}{0.09} = 600 \, Nm^{-1}$.
275
DifficultMCQ
$2 \; m$ લંબાઈ ધરાવતા લોલકમાં $50 \; g$ દળનો લાકડાનો ગોળો છે. $75 \; g$ દળની એક ગોળી સ્થિર ગોળા તરફ $v$ ઝડપથી છોડવામાં આવે છે. ગોળી ગોળામાંથી $\frac{v}{3}$ ઝડપ સાથે બહાર નીકળે છે અને ગોળો શિરોલંબ વર્તુળ પૂર્ણ કરે છે. $v$ નું મૂલ્ય $\dots \; ms^{-1}$ છે. (જો $g = 10 \; m/s^2$ હોય)
A
$08$
B
$09$
C
$10$
D
$11$

Solution

(C) ધારો કે ગોળાનું દળ $m_b = 50 \; g = 0.05 \; kg$ અને ગોળીનું દળ $m_u = 75 \; g = 0.075 \; kg$ છે. લોલકની લંબાઈ $R = 2 \; m$ છે.
ગોળો શિરોલંબ વર્તુળ પૂર્ણ કરે તે માટે,સૌથી નીચલા બિંદુએ લઘુત્તમ વેગ $u = \sqrt{5gR}$ હોવો જોઈએ.
કિંમતો મૂકતા: $u = \sqrt{5 \times 10 \times 2} = \sqrt{100} = 10 \; m/s$.
અથડામણ દરમિયાન સમક્ષિતિજ દિશામાં રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$m_u v = m_u (v/3) + m_b u$
$0.075 v = 0.075 (v/3) + 0.05 (10)$
$0.075 v - 0.025 v = 0.5$
$0.05 v = 0.5$
$v = 10 \; m/s$.
Solution diagram
276
MediumMCQ
એક સીસાની ગોળી એક ઘન પદાર્થમાં પ્રવેશીને ઓગળી જાય છે. તેની ગતિઊર્જાના $40 \%$ ભાગનો ઉપયોગ તેને ગરમ કરવા માટે થાય છે તેમ ધારીએ,તો ગોળીની પ્રારંભિક ઝડપ ............ $m \, s^{-1}$ છે.
(આપેલ છે: ગોળીનું પ્રારંભિક તાપમાન $= 127^{\circ} C$,
ગોળીનું ગલનબિંદુ $= 327^{\circ} C$,
સીસાની ગલનગુપ્ત ઉષ્મા $= 2.5 \times 10^{4} \, J \, kg^{-1}$,
સીસાની વિશિષ્ટ ઉષ્મા ધારિતા $= 125 \, J \, kg^{-1} K^{-1}$)
A
$125$
B
$500$
C
$250$
D
$600$

Solution

(B) ધારો કે ગોળીનું દળ $m$ છે અને તેનો પ્રારંભિક વેગ $v$ છે.
ગોળીની ગતિઊર્જા $K.E. = \frac{1}{2} m v^2$ છે.
પ્રશ્ન મુજબ,આ ઊર્જાના $40 \%$ ભાગનો ઉપયોગ ગોળીને તેના ગલનબિંદુ સુધી ગરમ કરવા અને પછી તેને ઓગાળવા માટે થાય છે.
તાપમાન $127^{\circ} C$ થી $327^{\circ} C$ સુધી વધારવા માટે જરૂરી ઉષ્મા $Q_1 = m c \Delta T = m \times 125 \times (327 - 127) = m \times 125 \times 200 = 25000 m \, J$ છે.
ગોળીને ઓગાળવા માટે જરૂરી ઉષ્મા $Q_2 = m L = m \times 2.5 \times 10^{4} = 25000 m \, J$ છે.
કુલ જરૂરી ઉષ્મા $Q = Q_1 + Q_2 = 25000 m + 25000 m = 50000 m \, J$ છે.
ગતિઊર્જાના $40 \%$ ને કુલ ઉષ્મા સાથે સરખાવતા: $0.40 \times (\frac{1}{2} m v^2) = 50000 m$.
$0.2 v^2 = 50000$.
$v^2 = 250000$.
$v = 500 \, m \, s^{-1}$.
277
MediumMCQ
પાણી $40\,m$ ઊંચા ડેમમાંથી $9 \times 10^{4}\,kg$ પ્રતિ કલાકના દરે પડે છે. ગુરુત્વીય સ્થિતિ ઊર્જાના $50\%$ ભાગનું વિદ્યુત ઊર્જામાં રૂપાંતર કરી શકાય છે. આ જળવિદ્યુત ઊર્જાનો ઉપયોગ કરીને, $100\,W$ ના કેટલા લેમ્પ પ્રજ્વલિત કરી શકાય? ($g = 10\,m/s^2$ લો)
A
$25$
B
$50$
C
$100$
D
$18$

Solution

(B) દળનો પ્રવાહ દર $m = 9 \times 10^{4}\,kg$ પ્રતિ કલાક છે. તેને સેકન્ડમાં ફેરવતા, $m = \frac{9 \times 10^{4}}{3600}\,kg/s = 25\,kg/s$.
પ્રતિ સેકન્ડ ગુરુત્વીય સ્થિતિ ઊર્જા (પાવર) $P_{in} = mgh = 25 \times 10 \times 40 = 10000\,W$ છે.
આપેલ છે કે આ ઊર્જાના $50\%$ ભાગનું વિદ્યુત ઊર્જામાં રૂપાંતર થાય છે, તેથી ઉપલબ્ધ વિદ્યુત પાવર $P_{elec} = 0.5 \times P_{in} = 0.5 \times 10000 = 5000\,W$ છે.
જો દરેક લેમ્પ $100\,W$ વાપરે, તો પ્રજ્વલિત કરી શકાય તેવા લેમ્પની સંખ્યા $n = \frac{P_{elec}}{100} = \frac{5000}{100} = 50$ છે.
278
MediumMCQ
એક લાકડાના બ્લોકમાં $4 \ cm$ ઘૂસ્યા પછી બુલેટનો વેગ એક-તૃતીયાંશ થઈ જાય છે. ધારો કે બુલેટ તેની ગતિ દરમિયાન બ્લોકમાં અચળ અવરોધનો સામનો કરે છે. બ્લોકની અંદર $(4+x) \ cm$ અંતર કાપ્યા પછી બુલેટ સંપૂર્ણપણે અટકી જાય છે. $x$ નું મૂલ્ય $.....$ છે. ($cm$ માં)
A
$2$
B
$1$
C
$0.5$
D
$1.5$

Solution

(C) ધારો કે પ્રારંભિક વેગ $V$ છે અને અચળ પ્રતિપ્રવેગ $a$ છે.
ગતિના સમીકરણ $v^2 = u^2 - 2as$ નો ઉપયોગ કરતા:
પ્રથમ $4 \ cm$ માટે,વેગ $V/3$ થાય છે:
$(V/3)^2 = V^2 - 2a(4) \Rightarrow V^2/9 = V^2 - 8a \Rightarrow 8a = 8V^2/9 \Rightarrow a = V^2/9$.
હવે,બુલેટ સંપૂર્ણપણે અટકી જાય તે માટે,અંતિમ વેગ $0$ થાય છે જ્યારે અંતર $s = 4+x$ હોય:
$0^2 = V^2 - 2a(4+x) \Rightarrow V^2 = 2(V^2/9)(4+x)$.
બંને બાજુ $V^2$ વડે ભાગતા:
$1 = (2/9)(4+x) \Rightarrow 9/2 = 4+x \Rightarrow 4.5 = 4+x \Rightarrow x = 0.5 \ cm$.
279
DifficultMCQ
$m$ દળનો એક બ્લોક આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ઘર્ષણરહિત ઢળતી સપાટી પર $H$ ઊંચાઈએથી સ્થિર સ્થિતિમાંથી સરકે છે. તે $\mu$ ગતિજ ઘર્ષણાંક ધરાવતી ખરબચડી સમક્ષિતિજ સપાટી પર $d$ અંતર કાપે છે અને ક્ષણભર માટે સ્થિર થાય તે પહેલાં $k$ સ્પ્રિંગ અચળાંક ધરાવતી સ્પ્રિંગને $x$ અંતર સુધી દબાવે છે. ત્યારબાદ સ્પ્રિંગ વિસ્તરે છે અને બ્લોક પાછો ફરે છે અને અંતિમ ઊંચાઈ $h$ પ્રાપ્ત કરે છે. તો,
Question diagram
A
$h=H-2 \mu(d+x)$
B
$h=H+2 \mu(d-x)$
C
$h=H-2 \mu d+k x^2 / mg$
D
$h=H-2 \mu(d+x)+k x^2 / 2 m g$

Solution

(A) બ્લોક $H$ ઊંચાઈએથી સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂઆત કરે છે,તેથી તેની પ્રારંભિક યાંત્રિક ઉર્જા $E_i = mgH$ છે.
જેમ બ્લોક ગતિ કરે છે,તે $d$ લંબાઈની ખરબચડી સમક્ષિતિજ સપાટીનો સામનો કરે છે અને પછી સ્પ્રિંગને $x$ અંતર સુધી દબાવે છે. આગળની મુસાફરી દરમિયાન ઘર્ષણ વિરુદ્ધ થયેલ કાર્ય $W_{f1} = \mu mgd$ છે.
સ્પ્રિંગના સંકોચન દરમિયાન,બ્લોક ખરબચડી સપાટી પર વધારાનું $x$ અંતર કાપે છે,તેથી આ ભાગ દરમિયાન ઘર્ષણ વિરુદ્ધ થયેલ કાર્ય $W_{f2} = \mu mgx$ છે.
આગળની મુસાફરી દરમિયાન ઘર્ષણ વિરુદ્ધ થયેલ કુલ કાર્ય $W_{f,total} = \mu mg(d+x)$ છે.
જ્યારે બ્લોક પાછો ફરે છે,ત્યારે તે ખરબચડી સપાટી પર સમાન અંતર $x$ (સ્પ્રિંગનું વિસ્તરણ) અને $d$ કાપે છે,તેથી પાછા ફરતી વખતે ઘર્ષણ વિરુદ્ધ થયેલ કાર્ય પણ $W_{f,return} = \mu mg(d+x)$ છે.
કાર્ય-ઉર્જા પ્રમેય મુજબ,પ્રારંભિક સ્થિતિ ઉર્જા એ ઘર્ષણ વિરુદ્ધ થયેલ કુલ કાર્ય અને $h$ ઊંચાઈએ અંતિમ સ્થિતિ ઉર્જા $mgh$ ના સરવાળા જેટલી હોય છે:
$mgH = W_{f,total} + W_{f,return} + mgh$
$mgH = \mu mg(d+x) + \mu mg(d+x) + mgh$
$mgH = 2\mu mg(d+x) + mgh$
$mg$ વડે ભાગતા,આપણને મળે છે:
$H = 2\mu(d+x) + h$
$h = H - 2\mu(d+x)$
Solution diagram
280
AdvancedMCQ
નીચેની આકૃતિમાં એક નાનો દળ એક દોરી સાથે જોડાયેલ છે,જે એક ઉભી પોસ્ટ સાથે જોડાયેલ છે. જો દડાને જ્યારે દોરી સમક્ષિતિજ હોય ત્યારે મુક્ત કરવામાં આવે,તો દળના કુલ પ્રવેગનું મૂલ્ય (ત્રિજ્યાવર્તી અને સ્પર્શકીય સહિત) ખૂણા $\theta$ ના વિધેય તરીકે શું હશે?
Question diagram
A
$g \sin \theta$
B
$g \sqrt{3 \cos^2 \theta + 1}$
C
$g \cos \theta$
D
$g \sqrt{3 \sin^2 \theta + 1}$

Solution

(D) જ્યારે દડો $h = l \sin \theta$ જેટલી ઊંચાઈ નીચે પડે છે અને દોરી સમક્ષિતિજથી $\theta$ ખૂણે ફરે છે,ત્યારે દડાનો વેગ $v$ યાંત્રિક ઉર્જાના સંરક્ષણના નિયમ દ્વારા મેળવી શકાય છે:
$\frac{1}{2} m v^2 = m g h = m g l \sin \theta$
$\Rightarrow v^2 = 2 g l \sin \theta$
ત્રિજ્યાવર્તી પ્રવેગ $a_r$ નીચે મુજબ છે:
$a_r = \frac{v^2}{l} = \frac{2 g l \sin \theta}{l} = 2 g \sin \theta$
સ્પર્શકીય પ્રવેગ $a_t$ એ વર્તુળાકાર પથના સ્પર્શક પર લાગતા ગુરુત્વાકર્ષણ બળના ઘટક દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે. સમક્ષિતિજથી $\theta$ ખૂણે,શિરોલંબ સાથેનો ખૂણો $(90^\circ - \theta)$ થાય છે. તેથી,સ્પર્શક પર વજનનો ઘટક $m g \cos \theta$ છે:
$a_t = \frac{F_t}{m} = g \cos \theta$
કુલ પ્રવેગ $a$ નું મૂલ્ય:
$a = \sqrt{a_r^2 + a_t^2}$
$a = \sqrt{(2 g \sin \theta)^2 + (g \cos \theta)^2}$
$a = \sqrt{4 g^2 \sin^2 \theta + g^2 \cos^2 \theta}$
$a = g \sqrt{4 \sin^2 \theta + (1 - \sin^2 \theta)}$
$a = g \sqrt{3 \sin^2 \theta + 1}$
Solution diagram
281
MediumMCQ
ખોટું વિધાન પસંદ કરો.
A
સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત દરમિયાન,$KE$ સંરક્ષિત રહેતું નથી.
B
બે સ્ટીલના દડાઓ વચ્ચેના સંઘાત માટે પ્રત્યવસ્થાન ગુણાંક $0$ અને $1$ ની વચ્ચે હોય છે.
C
બે સમાન પદાર્થો વચ્ચેના ત્રાંસા સ્થિતિસ્થાપક સંઘાતમાં,જેમાંનો એક શરૂઆતમાં સ્થિર હોય,ત્યારે અંતિમ વેગ પરસ્પર લંબ હોય છે.
D
જમીન સાથે સ્થિતિસ્થાપક રીતે અથડાતા દડાનું વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે.

Solution

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
સ્થિતિસ્થાપક સંઘાતમાં,ગતિઊર્જા $(KE)$ સમગ્ર પ્રક્રિયા દરમિયાન સંરક્ષિત રહે છે,જેમાં સંઘાતનો સમયગાળો પણ સામેલ છે. તેથી,એવું વિધાન કે સંઘાત દરમિયાન $KE$ સંરક્ષિત રહેતું નથી,તે ખોટું છે.
વિકલ્પ $D$ ના સંદર્ભમાં,દડાનું વેગમાન સંરક્ષિત રહેતું નથી કારણ કે સંઘાત દરમિયાન દડા પર બાહ્ય આઘાતી બળ (જમીન દ્વારા લાગતું લંબબળ) લાગે છે. જોકે,બહુવિકલ્પ પ્રશ્નોના સંદર્ભમાં જ્યાં વ્યાખ્યાના આધારે સૌથી વધુ ખોટું વિધાન શોધવાનું હોય,ત્યારે વિકલ્પ $A$ એ સ્થિતિસ્થાપક સંઘાતની વ્યાખ્યા મુજબ સ્પષ્ટપણે ખોટું છે.
282
MediumMCQ
એક દડાને $10 \, m$ ની ઊંચાઈ પરથી નીચે પડવા દેવામાં આવે છે. જો અથડામણને કારણે ઊર્જામાં $40 \%$ નો ઘટાડો થાય,તો એક અથડામણ પછી દડો ........ $m$ ઊંચાઈ સુધી જશે.
A
$10$
B
$8$
C
$6$
D
$4$

Solution

(C) $10 \, m$ ની ઊંચાઈ પર દડાની પ્રારંભિક સ્થિતિ ઊર્જા $E_i = mgh_1 = mg(10)$ છે.
જ્યારે દડો જમીન સાથે અથડાય છે,ત્યારે અથડામણ પહેલાં તેની ગતિ ઊર્જા $K_i = mgh_1 = 10mg$ હોય છે.
અથડામણને કારણે $40 \%$ ઊર્જાનો વ્યય થાય છે. તેથી,અથડામણ પછી બાકી રહેલી ઊર્જા પ્રારંભિક ઊર્જાના $60 \%$ છે.
બાકી રહેલી ઊર્જા $E_f = (1 - 0.40) E_i = 0.60 \times 10mg = 6mg$.
અથડામણ પછી,દડો નવી ઊંચાઈ $h_2$ સુધી ઉપર જાય છે. મહત્તમ ઊંચાઈએ,ગતિ ઊર્જા ફરીથી સ્થિતિ ઊર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે.
$mgh_2 = 6mg$.
$h_2$ માટે ઉકેલતા,આપણને $h_2 = 6 \, m$ મળે છે.
283
DifficultMCQ
$m$ દળનો એક કણ ઉગમબિંદુથી $x$-અક્ષ પર ગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે અને તેનો વેગ સ્થાન $x$ સાથે $v = k \sqrt{x}$ મુજબ બદલાય છે. પ્રથમ $t$ સેકન્ડ દરમિયાન તેના પર લાગતા બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય ........... છે.
A
$\frac{m k^4 t^2}{4}$
B
$\frac{m k^4 t^2}{8}$
C
$\frac{m k^2 t}{2}$
D
$\frac{m k^2 t^2}{4}$

Solution

(B) આપેલ વેગ $v = k \sqrt{x}$ છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$v^2 = k^2 x$ મળે.
આને ગતિના સમીકરણ $v^2 = u^2 + 2ax$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં પ્રારંભિક વેગ $u = 0$ છે,આપણને $2a = k^2$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે પ્રવેગ $a = \frac{k^2}{2}$ છે.
પ્રવેગ અચળ હોવાથી,$t$ સમયમાં સ્થાનાંતર $x = \frac{1}{2} a t^2 = \frac{1}{2} \left( \frac{k^2}{2} \right) t^2 = \frac{k^2 t^2}{4}$ થાય.
કણ પર લાગતું બળ $F = ma = m \left( \frac{k^2}{2} \right) = \frac{m k^2}{2}$ છે.
થયેલું કાર્ય $W = F \cdot x = \left( \frac{m k^2}{2} \right) \left( \frac{k^2 t^2}{4} \right) = \frac{m k^4 t^2}{8}$ થાય.
284
MediumMCQ
એક લીસી આડી સપાટી પર સ્થિર રહેલો શેલ $m_1$ અને $m_2$ દળના બે ટુકડાઓમાં વિસ્ફોટ પામે છે. જો વિસ્ફોટ પછી તરત જ $m_1$ એ $u$ ઝડપથી ગતિ કરે,તો વિસ્ફોટ દરમિયાન આંતરિક બળો દ્વારા થયેલું કાર્ય કેટલું હશે?
A
$\frac{1}{2}\left(m_1+m_2\right) \frac{m_2}{m_1} u^2$
B
$\frac{1}{2}\left(m_1+m_2\right) u^2$
C
$\frac{1}{2} m_1 u^2\left(1+\frac{m_1}{m_2}\right)$
D
$\frac{1}{2}\left(m_2-m_1\right) u^2$

Solution

(C) શરૂઆતમાં,શેલ સ્થિર છે,તેથી પ્રારંભિક વેગમાન $0$ છે. વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,અંતિમ વેગમાન પણ $0$ હોવું જોઈએ.
ધારો કે $m_2$ દળની ઝડપ $v$ છે. તો $m_1 u = m_2 v$,જે આપણને $v = \frac{m_1 u}{m_2}$ આપે છે.
આંતરિક બળો દ્વારા થયેલું કાર્ય એ તંત્રની ગતિ ઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે.
$W = K_f - K_i = \left(\frac{1}{2} m_1 u^2 + \frac{1}{2} m_2 v^2\right) - 0$.
$v = \frac{m_1 u}{m_2}$ કિંમત મૂકતા:
$W = \frac{1}{2} m_1 u^2 + \frac{1}{2} m_2 \left(\frac{m_1 u}{m_2}\right)^2 = \frac{1}{2} m_1 u^2 + \frac{1}{2} \frac{m_1^2 u^2}{m_2}$.
$W = \frac{1}{2} m_1 u^2 \left(1 + \frac{m_1}{m_2}\right)$.
285
DifficultMCQ
એક રાઈફલની ગોળી એક પાટિયામાંથી પસાર થતી વખતે તેના વેગનો $\left(\frac{1}{20}\right)^{\text{મો}}$ ભાગ ગુમાવે છે. ધારો કે પાટિયું અચળ અવરોધક બળ લગાડે છે, તો ગોળીને અટકાવવા માટે જરૂરી આવા પાટિયાઓની ન્યૂનતમ સંખ્યા ............. છે.
A
$11$
B
$20$
C
$21$
D
અનંત

Solution

(A) ધારો કે ગોળીનો પ્રારંભિક વેગ $v$ છે. એક પાટિયામાંથી પસાર થયા પછી, વેગ $v' = v - \frac{1}{20}v = \frac{19}{20}v$ થાય છે.
$x$ જાડાઈના એક પાટિયા અને અવરોધક બળ $F$ માટે કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા:
$-Fx = \frac{1}{2}m(v')^2 - \frac{1}{2}mv^2 = \frac{1}{2}m \left[ \left( \frac{19}{20}v \right)^2 - v^2 \right] = \frac{1}{2}mv^2 \left( \frac{361}{400} - 1 \right) = -\frac{1}{2}mv^2 \left( \frac{39}{400} \right)$.
તેથી, $Fx = \frac{39}{800}mv^2$.
ધારો કે ગોળીને અટકાવવા માટે જરૂરી પાટિયાઓની સંખ્યા $n$ છે. $nx$ અંતર પછી અંતિમ વેગ $0$ થશે:
$-F(nx) = \frac{1}{2}m(0)^2 - \frac{1}{2}mv^2 = -\frac{1}{2}mv^2$.
$Fx$ ની કિંમત મૂકતા:
$n \left( \frac{39}{800}mv^2 \right) = \frac{1}{2}mv^2$.
$n = \frac{800}{2 \times 39} = \frac{400}{39} \approx 10.25$.
પાટિયાઓની સંખ્યા પૂર્ણાંક હોવી જોઈએ, તેથી ગોળીને સંપૂર્ણપણે અટકાવવા માટે $11$ પાટિયાની જરૂર પડશે.
286
MediumMCQ
$x$-અક્ષ પર ગતિ કરતા કણનું સ્થાન $t$ સમયે સમીકરણ $t = \sqrt{x} + 2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $x$ મીટરમાં અને $t$ સેકન્ડમાં છે. પ્રથમ $4 \ s$ માં બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય .............. $J$ છે.
A
$0$
B
$2$
C
$4$
D
$8$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $t = \sqrt{x} + 2$.
$x$ માટે ગોઠવતા: $\sqrt{x} = t - 2$,જેનો અર્થ છે કે $x = (t - 2)^2$.
વેગ $v$ એ સમયની સાપેક્ષે સ્થાનનું વિકલન છે: $v = \frac{dx}{dt} = 2(t - 2)$.
$t = 0 \ s$ સમયે,પ્રારંભિક વેગ $u = v(0) = 2(0 - 2) = -4 \ m/s$.
$t = 4 \ s$ સમયે,અંતિમ વેગ $v_f = v(4) = 2(4 - 2) = 4 \ m/s$.
કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,થયેલું કાર્ય $W$ એ ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે: $W = \Delta K = \frac{1}{2} m v_f^2 - \frac{1}{2} m u^2$.
કિંમતો મૂકતા: $W = \frac{1}{2} m (4)^2 - \frac{1}{2} m (-4)^2 = \frac{1}{2} m (16) - \frac{1}{2} m (16) = 0 \ J$.
287
MediumMCQ
$x$-અક્ષ પર ગતિ કરતા કણ પર લાગતા બળ દ્વારા કાર્ય કરવાનો દર કણના સ્થાન $x$ પર આધાર રાખે છે અને તે $2x$ જેટલો છે. કણનો વેગ કયા સમીકરણ દ્વારા દર્શાવી શકાય?
A
$\left[\frac{3x^2}{m}\right]^{1/3}$
B
$\left[\frac{3x^2}{2m}\right]^{1/3}$
C
$\left(\frac{2mx}{9}\right)^{1/2}$
D
$\left[\frac{mx^2}{3}\right]^{1/2}$

Solution

(A) કાર્ય કરવાનો દર એટલે પાવર,$P = Fv$. આપેલ છે કે $P = 2x$.
કારણ કે $F = ma = m \frac{dv}{dt} = m \frac{dv}{dx} \frac{dx}{dt} = mv \frac{dv}{dx}$,તેથી:
$P = (mv \frac{dv}{dx}) v = mv^2 \frac{dv}{dx} = 2x$.
સંકલન માટે પદોને ગોઠવતા:
$mv^2 dv = 2x dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int mv^2 dv = \int 2x dx$.
$\frac{mv^3}{3} = x^2 + C$.
ધારો કે કણ ઉગમબિંદુ પર સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂઆત કરે છે ($x=0$ પર $v=0$),તેથી અચળાંક $C = 0$.
તેથી,$\frac{mv^3}{3} = x^2$.
$v^3 = \frac{3x^2}{m}$.
$v = \left[\frac{3x^2}{m}\right]^{1/3}$.
288
MediumMCQ
સવારનો નાસ્તો $60 \,kg$ ના વ્યક્તિને $5000 \,cal$ ઉર્જા આપે છે. વ્યક્તિની કાર્યક્ષમતા $30 \%$ છે. નાસ્તામાંથી મળેલી ઉર્જાનો ઉપયોગ કરીને વ્યક્તિ કેટલી ઊંચાઈ સુધી ચઢી શકે છે ......... $m$.
A
$5$
B
$10.5$
C
$15$
D
$16.5$

Solution

(B) આપેલ છે: ઉર્જા $Q = 5000 \,cal$,દળ $m = 60 \,kg$,કાર્યક્ષમતા $\eta = 30 \% = 0.3$,ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 10 \,m/s^2$,ઉષ્માનો યાંત્રિક તુલ્યાંક $J = 4.2 \,J/cal$.
થયેલ ઉપયોગી યાંત્રિક કાર્ય $W = \eta \times Q \times J$ છે.
$h$ ઊંચાઈ સુધી ચઢવા માટે થયેલ કાર્ય $W = mgh$ છે.
બંનેને સરખાવતા: $mgh = \eta J Q$.
$h$ માટે ઉકેલતા: $h = \frac{\eta J Q}{mg} = \frac{0.3 \times 4.2 \times 5000}{60 \times 10}$.
$h = \frac{6300}{600} = 10.5 \,m$.
289
MediumMCQ
નીચેનામાંથી સાચા વિધાનો ઓળખો:
$(A)$ ડોલ સાથે બાંધેલા દોરડા વડે કૂવામાંથી ડોલ બહાર કાઢતી વખતે માણસ દ્વારા કરવામાં આવેલું કાર્ય ઋણ હોય છે.
$(B)$ ડોલ સાથે બાંધેલા દોરડા વડે કૂવામાંથી ડોલ બહાર કાઢતી વખતે ગુરુત્વાકર્ષણ બળ દ્વારા કરવામાં આવેલું કાર્ય ઋણ હોય છે.
$(C)$ ઢળતી સપાટી પર નીચે સરકતા પદાર્થ પર ઘર્ષણ દ્વારા કરવામાં આવેલું કાર્ય ધન હોય છે.
$(D)$ ખરબચડી સમક્ષિતિજ સપાટી પર અચળ વેગથી ગતિ કરતા પદાર્થ પર લાગુ પડેલા બળ દ્વારા કરવામાં આવેલું કાર્ય શૂન્ય હોય છે.
$(E)$ દોલન કરતા લોલક પર હવાના અવરોધ દ્વારા કરવામાં આવેલું કાર્ય ઋણ હોય છે.
નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો:
A
માત્ર $B$ અને $E$
B
માત્ર $A$ અને $C$
C
માત્ર $B, D$ અને $E$
D
માત્ર $B$ અને $D$

Solution

(A) વિધાનોનું વિશ્લેષણ:
$(A)$ જ્યારે માણસ ડોલ ઊંચકે છે,ત્યારે તેના દ્વારા લાગુ પાડવામાં આવેલું બળ સ્થાનાંતરની દિશામાં (ઉપરની તરફ) હોય છે. તેથી,કાર્ય ધન છે. વિધાન $(A)$ ખોટું છે.
$(B)$ ગુરુત્વાકર્ષણ બળ નીચેની તરફ લાગે છે જ્યારે સ્થાનાંતર ઉપરની તરફ છે. બળ અને સ્થાનાંતર વચ્ચેનો ખૂણો $180^{\circ}$ હોવાથી,કાર્ય ઋણ છે. વિધાન $(B)$ સાચું છે.
$(C)$ ઘર્ષણ હંમેશા ગતિની વિરુદ્ધ દિશામાં લાગે છે. નીચે સરકતા પદાર્થ માટે,ઘર્ષણ સપાટી પર ઉપરની તરફ લાગે છે,જ્યારે સ્થાનાંતર નીચેની તરફ છે. તેથી,કાર્ય ઋણ છે. વિધાન $(C)$ ખોટું છે.
$(D)$ ખરબચડી સમક્ષિતિજ સપાટી પર અચળ વેગથી ગતિ કરતા પદાર્થ માટે,લાગુ પાડેલું બળ ગતિક ઘર્ષણને સંતુલિત કરે છે. બળ સ્થાનાંતરની દિશામાં હોવાથી,કાર્ય ધન છે. વિધાન $(D)$ ખોટું છે.
$(E)$ હવાના અવરોધ હંમેશા લોલકના ગોળાની ગતિની વિરુદ્ધ દિશામાં લાગે છે. તેથી,કાર્ય ઋણ છે. વિધાન $(E)$ સાચું છે.
તેથી,વિધાનો $(B)$ અને $(E)$ સાચા છે.
290
MediumMCQ
$5\,kg$ દળ ધરાવતો એક પદાર્થ $10\,kg\,m/s$ ના વેગમાનથી ગતિ કરી રહ્યો છે. હવે $2\,N$ નું બળ પદાર્થ પર તેની ગતિની દિશામાં $5\,s$ માટે લગાડવામાં આવે છે. પદાર્થની ગતિઊર્જામાં થતો વધારો $...........J$ છે.
A
$30$
B
$29$
C
$28$
D
$27$

Solution

(A) આપેલ છે:
દળ $M = 5\,kg$
પ્રારંભિક વેગમાન $P_i = 10\,kg\,m/s$
બળ $F = 2\,N$
સમયગાળો $\Delta t = 5\,s$
આઘાત-વેગમાનના પ્રમેય મુજબ,વેગમાનમાં થતો ફેરફાર એ લાગુ પાડેલા આઘાત જેટલો હોય છે:
$\Delta P = F \times \Delta t = P_f - P_i$
$2\,N \times 5\,s = P_f - 10\,kg\,m/s$
$10 = P_f - 10$
અંતિમ વેગમાન $P_f = 20\,kg\,m/s$
ગતિઊર્જા $KE$ અને વેગમાન $P$ વચ્ચેનો સંબંધ $KE = \frac{P^2}{2M}$ છે.
પ્રારંભિક ગતિઊર્જા $KE_i = \frac{P_i^2}{2M} = \frac{10^2}{2 \times 5} = \frac{100}{10} = 10\,J$
અંતિમ ગતિઊર્જા $KE_f = \frac{P_f^2}{2M} = \frac{20^2}{2 \times 5} = \frac{400}{10} = 40\,J$
ગતિઊર્જામાં થતો વધારો = $KE_f - KE_i = 40\,J - 10\,J = 30\,J$.
291
MediumMCQ
નીચે બે વિધાનો આપેલા છે:
વિધાન $I$: સમાન ગતિઊર્જા સાથે ગતિ કરતા ટ્રક અને કારને સમાન અવરોધક બળ લગાડીને સ્થિર કરવામાં આવે છે. બંને સમાન અંતરે સ્થિર થાય છે.
વિધાન $II$: પૂર્વ દિશામાં ગતિ કરતી કાર વળાંક લઈને ઉત્તર દિશામાં ગતિ કરે છે, ઝડપ બદલાતી નથી. કારનો પ્રવેગ શૂન્ય છે.
આપેલા વિધાનોના પ્રકાશમાં, નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સૌથી યોગ્ય જવાબ પસંદ કરો.
A
વિધાન $I$ સાચું છે પરંતુ વિધાન $II$ ખોટું છે.
B
વિધાન $I$ ખોટું છે પરંતુ વિધાન $II$ સાચું છે.
C
બંને વિધાન $I$ અને વિધાન $II$ સાચા છે.
D
બંને વિધાન $I$ અને વિધાન $II$ ખોટા છે.

Solution

(A) કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ, અવરોધક બળ દ્વારા કરવામાં આવેલું કાર્ય ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે.
$W = \Delta KE$
અંતિમ ગતિઊર્જા $0$ છે અને પ્રારંભિક ગતિઊર્જા $K$ છે, તેથી કાર્ય $W = -F \cdot S = 0 - K$ થાય, જ્યાં $F$ એ અવરોધક બળ છે અને $S$ એ સ્થિર થવા માટેનું અંતર છે.
આમ, $S = \frac{K}{F}$.
ટ્રક અને કાર બંનેની પ્રારંભિક ગતિઊર્જા $K$ સમાન છે અને બંને પર સમાન અવરોધક બળ $F$ લાગે છે, તેથી તેઓ સમાન અંતર $S$ કાપીને સ્થિર થશે. તેથી, વિધાન $I$ સાચું છે.
વિધાન $II$ માટે, જોકે ઝડપ (વેગનું મૂલ્ય) બદલાતી નથી, પરંતુ જ્યારે કાર પૂર્વથી ઉત્તર તરફ વળે છે ત્યારે વેગની દિશા બદલાય છે.
પ્રવેગને વેગમાં થતા ફેરફારના દર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે $(\vec{a} = \frac{d\vec{v}}{dt})$. વેગની દિશા બદલાતી હોવાથી, વેગ સદિશ બદલાય છે, જેનો અર્થ છે કે પ્રવેગ શૂન્ય હોઈ શકે નહીં.
તેથી, વિધાન $II$ ખોટું છે.
Solution diagram
292
MediumMCQ
$500\,kg$ દળ ધરાવતી બસ દ્વારા સમતલ ખરબચડા રસ્તા પર $4\,km$ અંતર સુધી $80\,km/h$ ની ઝડપ જાળવી રાખવા માટે,બસના એન્જિન દ્વારા કરવામાં આવેલું કાર્ય $........\,kJ$ હશે. [બસના ટાયર અને રસ્તા વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.04$ છે].
A
$785$
B
$786$
C
$777$
D
$784$

Solution

(D) બસ અચળ ઝડપે ગતિ કરતી હોવાથી,કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ બસ પર થયેલું કુલ કાર્ય શૂન્ય છે.
$W_{\text{net}} = W_{\text{engine}} + W_{\text{friction}} = 0$
તેથી,$W_{\text{engine}} = -W_{\text{friction}}$.
ઘર્ષણ દ્વારા થતું કાર્ય $W_{\text{friction}} = -f_k \cdot d = -(\mu mg) \cdot d$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$\mu = 0.04$,$m = 500\,kg$,$g = 9.8\,m/s^2$,અને $d = 4\,km = 4000\,m$.
$W_{\text{engine}} = \mu mgd = 0.04 \times 500 \times 9.8 \times 4000$.
$W_{\text{engine}} = 20 \times 9.8 \times 4000 = 196 \times 4000 = 784000\,J$.
$kJ$ માં ફેરવતા,$W_{\text{engine}} = 784\,kJ$.
293
EasyMCQ
બે પદાર્થોની ગતિઊર્જાનો ગુણોત્તર $16: 9$ છે. જો તેમનું રેખીય વેગમાન સમાન હોય,તો તેમના દળનો ગુણોત્તર અનુક્રમે કેટલો થાય?
A
$4: 3$
B
$3: 4$
C
$16: 9$
D
$9: 16$

Solution

(D) $m$ દળ અને $p$ રેખીય વેગમાન ધરાવતા પદાર્થની ગતિઊર્જા $K = \frac{p^2}{2m}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં આપેલ છે કે રેખીય વેગમાન સમાન છે,એટલે કે $p_1 = p_2 = p$.
તેથી,ગતિઊર્જાનો ગુણોત્તર $\frac{K_1}{K_2} = \frac{p^2 / 2m_1}{p^2 / 2m_2} = \frac{m_2}{m_1}$ થાય.
આપેલ છે કે $\frac{K_1}{K_2} = \frac{16}{9}$,તેથી $\frac{m_2}{m_1} = \frac{16}{9}$ મળે.
આમ,તેમના દળનો ગુણોત્તર $\frac{m_1}{m_2} = \frac{9}{16}$ થાય.
294
DifficultMCQ
$1 \,m$ લંબાઈના સાદા લોલકનો લાકડાનો ગોળો $M = 1 \,kg$ દળ ધરાવે છે. તેને $u = 2 \times 10^2 \,m/s$ ની ઝડપે ગતિ કરતી $m = 10^{-2} \,kg$ દળની ગોળી અથડાય છે. ગોળી ગોળામાં ખૂંપી જાય છે. પાછા ફરતા પહેલા ગોળો કેટલી ઊંચાઈ સુધી ઉપર જશે ($\,m$ માં)? ($g = 10 \,m/s^2$ લો)
A
$0.30$
B
$0.20$
C
$0.35$
D
$0.40$

Solution

(B) $1$. અથડામણ દરમિયાન રેખીય વેગમાનનું સંરક્ષણ:
$m u = (M + m) V$
આપેલ છે $m = 10^{-2} \,kg$,$u = 200 \,m/s$,$M = 1 \,kg$.
$10^{-2} \times 200 = (1 + 0.01) V$
$2 = 1.01 V$
$V = \frac{2}{1.01} \approx 1.98 \,m/s \approx 2 \,m/s$.
$2$. અથડામણ પછી ગોળા-ગોળીના તંત્ર માટે યાંત્રિક ઉર્જાનું સંરક્ષણ:
$\frac{1}{2} (M + m) V^2 = (M + m) g h$
$h = \frac{V^2}{2g}$
$h = \frac{2^2}{2 \times 10} = \frac{4}{20} = 0.2 \,m$.
Solution diagram
295
DifficultMCQ
જો એક રબરનો દડો $h$ ઊંચાઈ પરથી પડે છે અને $h/2$ ઊંચાઈ સુધી ઉછળે છે,તો પ્રારંભિક તંત્રની કુલ ઊર્જામાં થતો ટકાવારી ઘટાડો અને જમીન સાથે અથડાય તે પહેલાં દડાનો વેગ અનુક્રમે કેટલો હશે?
A
$50 \%, \sqrt{\frac{gh}{2}}$
B
$50 \%, \sqrt{gh}$
C
$40 \%, \sqrt{2gh}$
D
$50 \%, \sqrt{2gh}$

Solution

(D) જમીન સાથે અથડાય તે પહેલાં દડાનો વેગ ગતિના સમીકરણ $v^2 = u^2 + 2as$ દ્વારા મળે છે. તે સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ થાય છે $(u=0)$,તેથી $v = \sqrt{2gh}$.
$h$ ઊંચાઈ પર દડાની પ્રારંભિક સ્થિતિ ઊર્જા $PE_i = mgh$ છે. અથડામણ પહેલાંની ગતિ ઊર્જા $KE_i = mgh$ છે.
દડો $h' = h/2$ ઊંચાઈ સુધી ઉછળે છે. આ મહત્તમ ઊંચાઈએ સ્થિતિ ઊર્જા $PE_f = mg(h/2) = \frac{1}{2}mgh$ છે.
ઊર્જામાં થતો ઘટાડો $\Delta E = PE_i - PE_f = mgh - \frac{1}{2}mgh = \frac{1}{2}mgh$ છે.
ઊર્જામાં થતો ટકાવારી ઘટાડો $\frac{\Delta E}{PE_i} \times 100 = \frac{\frac{1}{2}mgh}{mgh} \times 100 = 50 \%$ છે.
આમ,ટકાવારી ઘટાડો $50 \%$ છે અને અથડામણ પહેલાંનો વેગ $\sqrt{2gh}$ છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
296
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $m = 5 \text{ kg}$ દળના બ્લોકને ઢળતી સપાટીની ટોચ પરથી મુક્ત કરવામાં આવે છે. ઢળતી સપાટીની લંબાઈ $10 \text{ m}$ અને ખૂણો $30^{\circ}$ છે. આડી સપાટી પર ગતિશીલ ઘર્ષણાંક $\mu = 0.5$ છે અને સ્પ્રિંગનો બળ અચળાંક $k = 100 \text{ N/m}$ છે. સ્પ્રિંગમાં થતું મહત્તમ સંકોચન $x$ શોધો.
Question diagram
A
$\sqrt{6} \text{ m}$
B
$2 \text{ m}$
C
$1 \text{ m}$
D
$\sqrt{5} \text{ m}$

Solution

(C) ધારો કે બ્લોકને $h = L \sin(30^{\circ}) = 10 \times 0.5 = 5 \text{ m}$ ઊંચાઈથી મુક્ત કરવામાં આવે છે.
કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા: $W_{\text{gravity}} + W_{\text{friction}} + W_{\text{spring}} = \Delta KE = 0$.
ગુરુત્વાકર્ષણ દ્વારા થયેલ કાર્ય: $W_g = mgh = 5 \times 10 \times 5 = 250 \text{ J}$.
આડી સપાટી પર ઘર્ષણ દ્વારા થયેલ કાર્ય: $W_f = -\mu mg(d + x) = -0.5 \times 5 \times 10 \times (2 + x) = -25(2 + x) = -50 - 25x$.
સ્પ્રિંગ દ્વારા થયેલ કાર્ય: $W_s = -\frac{1}{2} kx^2 = -\frac{1}{2} \times 100 \times x^2 = -50x^2$.
કુલ કાર્યને શૂન્ય સાથે સરખાવતા: $250 - 50 - 25x - 50x^2 = 0$.
$200 - 25x - 50x^2 = 0$.
$25$ વડે ભાગતા: $8 - x - 2x^2 = 0$,અથવા $2x^2 + x - 8 = 0$.
દ્વિઘાત સૂત્ર $x = \frac{-b \pm \sqrt{b^2 - 4ac}}{2a} = \frac{-1 \pm \sqrt{1 - 4(2)(-8)}}{4} = \frac{-1 \pm \sqrt{65}}{4}$ નો ઉપયોગ કરતા.
$x > 0$ હોવાથી,$x = \frac{-1 + 8.06}{4} \approx 1.76 \text{ m}$.
297
DifficultMCQ
બે દડા,જેમના રેખીય વેગમાન $\vec{p}_1 = p \hat{i}$ અને $\vec{p}_2 = -p \hat{i}$ છે,મુક્ત અવકાશમાં અથડામણ અનુભવે છે. દડાઓ પર કોઈ બાહ્ય બળ લાગતું નથી. ધારો કે $\vec{p}_1^{\prime}$ અને $\vec{p}_2^{\prime}$ તેમના અંતિમ વેગમાન છે. $p, a_1, a_2, b_1, b_2, c_1$ અને $c_2$ ની કોઈપણ શૂન્યતર કિંમત માટે નીચેનામાંથી કયો વિકલ્પ (વિકલ્પો) $NOT ALLOWED$ (માન્ય નથી)?
$(A)$ $\vec{p}_1^{\prime} = a_1 \hat{i} + b_1 \hat{j} + c_1 \hat{k}$,$\vec{p}_2^{\prime} = a_2 \hat{i} + b_2 \hat{j}$
$(B)$ $\vec{p}_1^{\prime} = c_1 \hat{k}$,$\vec{p}_2^{\prime} = c_2 \hat{k}$
$(C)$ $\vec{p}_1^{\prime} = a_1 \hat{i} + b_1 \hat{j} + c_1 \hat{k}$,$\vec{p}_2^{\prime} = a_2 \hat{i} + b_2 \hat{j} - c_1 \hat{k}$
$(D)$ $\vec{p}_1^{\prime} = a_1 \hat{i} + b_1 \hat{j}$,$\vec{p}_2^{\prime} = a_2 \hat{i} + b_1 \hat{j}$
A
$(A)$ and $(D)$
B
$(B)$ and $(D)$
C
$(B)$ and $(C)$
D
$(A)$ and $(C)$

Solution

(A) કુલ પ્રારંભિક વેગમાન $\vec{P}_{total} = \vec{p}_1 + \vec{p}_2 = p \hat{i} - p \hat{i} = 0$ છે.
કોઈ બાહ્ય બળ ન હોવાથી,કુલ અંતિમ વેગમાન પણ શૂન્ય હોવું જોઈએ: $\vec{p}_1^{\prime} + \vec{p}_2^{\prime} = 0$,જેનો અર્થ છે કે $\vec{p}_2^{\prime} = -\vec{p}_1^{\prime}$.
વિકલ્પ $(A)$ માં,$\vec{p}_1^{\prime} + \vec{p}_2^{\prime} = (a_1+a_2)\hat{i} + (b_1+b_2)\hat{j} + c_1\hat{k} \neq 0$.
વિકલ્પ $(B)$ માં,$\vec{p}_1^{\prime} + \vec{p}_2^{\prime} = (c_1+c_2)\hat{k} \neq 0$.
વિકલ્પ $(C)$ માં,$\vec{p}_1^{\prime} + \vec{p}_2^{\prime} = (a_1+a_2)\hat{i} + (b_1+b_2)\hat{j} + (c_1-c_1)\hat{k} = (a_1+a_2)\hat{i} + (b_1+b_2)\hat{j} \neq 0$.
વિકલ્પ $(D)$ માં,$\vec{p}_1^{\prime} + \vec{p}_2^{\prime} = (a_1+a_2)\hat{i} + 2b_1\hat{j} \neq 0$.
આમ,રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ આ તમામ વિકલ્પો માન્ય નથી.
298
Advanced
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $M$ દળનો એક નાનો બ્લોક ઘર્ષણરહિત ઢળતી સપાટી પર ગતિ કરે છે. બિંદુ $B$ પર ઢાળનો ખૂણો અચાનક $60^{\circ}$ થી બદલાઈને $30^{\circ}$ થાય છે. બ્લોક શરૂઆતમાં $A$ પર સ્થિર છે. ધારો કે બ્લોક અને ઢાળ વચ્ચેની અથડામણ સંપૂર્ણપણે અસ્થિતિસ્થાપક છે $\left(g=10 \ m/s^2\right)$.
$1.$ બીજા ઢાળ સાથે અથડાયા પછી તરત જ બિંદુ $B$ પર બ્લોકની ઝડપ કેટલી હશે?
$(A) \sqrt{60} \ m/s$ $(B) \sqrt{45} \ m/s$ $(C) \sqrt{30} \ m/s$ $(D) \sqrt{15} \ m/s$
$2.$ બીજા ઢાળને છોડતા પહેલા તરત જ બિંદુ $C$ પર બ્લોકની ઝડપ કેટલી હશે?
$(A) \sqrt{120} \ m/s$ $(B) \sqrt{105} \ m/s$ $(C) \sqrt{90} \ m/s$ $(D) \sqrt{75} \ m/s$
$3.$ જો બ્લોક અને ઢાળ વચ્ચેની અથડામણ સંપૂર્ણપણે સ્થિતિસ્થાપક હોય,તો બીજા ઢાળ સાથે અથડાયા પછી તરત જ બિંદુ $B$ પર બ્લોકના વેગનો શિરોલંબ (ઉપરની તરફ) ઘટક કેટલો હશે?
$(A) \sqrt{30} \ m/s$ $(B) \sqrt{15} \ m/s$ $(C) 0$ $(D) -\sqrt{15} \ m/s$
પ્રશ્ન $1, 2$ અને $3$ ના જવાબ આપો.
Question diagram

Solution

(B,B,C) $1.$ $A$ ની $B$ થી ઊંચાઈ $h_1 = \sqrt{3} \tan 60^{\circ} = 3 \ m$ છે. $B$ પર પહોંચતા પહેલા બ્લોકનો વેગ $v = \sqrt{2gh_1} = \sqrt{60} \ m/s$ છે. અથડામણ સંપૂર્ણપણે અસ્થિતિસ્થાપક હોવાથી,બીજા ઢાળને લંબ વેગનો ઘટક નાશ પામે છે. બીજા ઢાળ પરનો વેગ $v_B = v \cos(60^{\circ}-30^{\circ}) = v \cos 30^{\circ} = \sqrt{60} \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} = \sqrt{45} \ m/s$ છે. આમ,વિકલ્પ $(B)$ સાચો છે.
$2.$ $B$ ની $C$ થી ઊંચાઈ $h_2 = 3\sqrt{3} \tan 30^{\circ} = 3 \ m$ છે. $B$ થી $C$ સુધી કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{1}{2}Mv_C^2 - \frac{1}{2}Mv_B^2 = Mgh_2$. $v_B^2 = 45$ અને $h_2 = 3$ મૂકતા: $v_C^2 = 45 + 2 \cdot 10 \cdot 3 = 105$. તેથી,$v_C = \sqrt{105} \ m/s$. આમ,વિકલ્પ $(B)$ સાચો છે.
$3.$ સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ માટે,ઢાળને સમાંતર વેગનો ઘટક બદલાતો નથી,જ્યારે ઢાળને લંબ ઘટક દિશા બદલે છે. અથડામણ પહેલાં વેગ $v = \sqrt{60} \ m/s$ છે જે સમક્ષિતિજ સાથે $60^{\circ}$ ખૂણે છે. બીજો ઢાળ સમક્ષિતિજ સાથે $30^{\circ}$ છે. વેગ સદિશ અને બીજા ઢાળ વચ્ચેનો ખૂણો $30^{\circ}$ છે. વેગના ઘટકો $v_{\parallel} = v \cos 30^{\circ}$ અને $v_{\perp} = v \sin 30^{\circ}$ છે. સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ પછી,$v'_{\parallel} = v \cos 30^{\circ}$ અને $v'_{\perp} = v \sin 30^{\circ}$ (ઢાળથી દૂર). શિરોલંબ ઘટક $v_y = v'_{\parallel} \sin 30^{\circ} - v'_{\perp} \cos 30^{\circ} = (v \cos 30^{\circ}) \sin 30^{\circ} - (v \sin 30^{\circ}) \cos 30^{\circ} = 0$ છે. આમ,વિકલ્પ $(C)$ સાચો છે.
Solution diagram
299
AdvancedMCQ
એક ઘર્ષણરહિત વક્ર સપાટીવાળી સ્લાઇડ,જે તેના નીચેના છેડે સમક્ષિતિજ બને છે,તે જમીનથી $3h$ ઊંચાઈ ધરાવતી ઇમારતના ધાબા પર આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ગોઠવેલી છે. $m$ દળનો એક ગોળાકાર દડો સ્લાઇડ પર ધાબાની ટોચથી $h$ ઊંચાઈએથી સ્થિર સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવે છે. દડો સ્લાઇડ છોડે ત્યારે તેનો વેગ $\vec{u}_0 = u_0 \hat{x}$ છે અને તે ઇમારતથી $d$ અંતરે જમીન પર પડે છે,જે સમક્ષિતિજ સાથે $\theta$ ખૂણો બનાવે છે. તે $\vec{v}$ વેગ સાથે ઉછળે છે અને મહત્તમ ઊંચાઈ $h_1$ પ્રાપ્ત કરે છે. ગુરુત્વપ્રવેગ $g$ છે અને જમીનનો રિસ્ટિટ્યુશન ગુણાંક $e = 1 / \sqrt{3}$ છે. નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન(નો) સાચું/સાચા છે?
$(A)$ $\vec{u}_0 = \sqrt{2gh} \hat{x}$
$(B)$ $\vec{v} = \sqrt{2gh} \hat{x} + \sqrt{2gh} \hat{z}$
$(C)$ $\theta = 60^{\circ}$
$(D)$ $d / h_1 = 2\sqrt{3}$
Question diagram
A
$A, C, D$
B
$A, C, B$
C
$A, C$
D
$A, D$

Solution

(A-D) $1$. સ્લાઇડના તળિયે વેગ: ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,$\frac{1}{2} m u_0^2 = mgh$,તેથી $u_0 = \sqrt{2gh}$. આમ,$\vec{u}_0 = \sqrt{2gh} \hat{x}$. વિધાન $(A)$ સાચું છે.
$2$. દડાની ગતિ: દડો $H = 3h$ ઊંચાઈથી પ્રક્ષિપ્ત ગતિ કરે છે. ઉડ્ડયન સમય $T = \sqrt{2H/g} = \sqrt{6h/g}$.
સમક્ષિતિજ વેગ $v_x = u_0 = \sqrt{2gh}$. અથડામણ પહેલાંનો શિરોલંબ વેગ $v_{1y} = \sqrt{2gH} = \sqrt{2g(3h)} = \sqrt{6gh}$.
$3$. જમીન સાથે અથડામણ: સમક્ષિતિજ સાથેનો ખૂણો $\theta$ એ $\tan \theta = \frac{v_{1y}}{v_x} = \frac{\sqrt{6gh}}{\sqrt{2gh}} = \sqrt{3}$ દ્વારા મળે છે. તેથી,$\theta = 60^{\circ}$. વિધાન $(C)$ સાચું છે.
$4$. ઉછળ્યા પછીનો વેગ: સમક્ષિતિજ ઘટક $v_x = \sqrt{2gh}$ રહે છે. ઉછળ્યા પછીનો શિરોલંબ ઘટક $v_{2y} = e v_{1y} = \frac{1}{\sqrt{3}} \sqrt{6gh} = \sqrt{2gh}$. તેથી,$\vec{v} = \sqrt{2gh} \hat{x} + \sqrt{2gh} \hat{z}$. વિધાન $(B)$ સાચું છે.
$5$. મહત્તમ ઊંચાઈ $h_1$: $h_1 = \frac{v_{2y}^2}{2g} = \frac{2gh}{2g} = h$.
$6$. અંતર $d$: $d = v_x T = \sqrt{2gh} \cdot \sqrt{6h/g} = \sqrt{12h^2} = 2\sqrt{3}h$.
$7$. ગુણોત્તર $d/h_1 = \frac{2\sqrt{3}h}{h} = 2\sqrt{3}$. વિધાન $(D)$ સાચું છે.
Solution diagram
300
AdvancedMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એક સ્પ્રિંગ-બ્લોક સિસ્ટમ ઘર્ષણરહિત સપાટી પર સ્થિર છે. સ્પ્રિંગનો બળ અચળાંક $2.0 \,N \,m^{-1}$ છે અને બ્લોકનું દળ $2.0 \,kg$ છે. સ્પ્રિંગનું દળ અવગણો. શરૂઆતમાં સ્પ્રિંગ ખેંચાયેલી નથી. $1.0 \,kg$ દળનો બીજો બ્લોક જે $2.0 \,m \,s^{-1}$ ની ઝડપે ગતિ કરે છે, તે પ્રથમ બ્લોક સાથે સ્થિતિસ્થાપક રીતે અથડાય છે. અથડામણ એવી છે કે $2.0 \,kg$ નો બ્લોક દીવાલને અથડાતો નથી. અથડામણ પછી જ્યારે સ્પ્રિંગ પ્રથમ વખત તેની મૂળ સ્થિતિમાં પાછી આવે ત્યારે બંને બ્લોક વચ્ચેનું અંતર (મીટરમાં) કેટલું હશે?
Question diagram
A
$2.07$
B
$2.08$
C
$2.09$
D
$2.10$

Solution

(C) ધારો કે $m_1 = 1.0 \,kg$ અને $m_2 = 2.0 \,kg$. $m_1$ નો પ્રારંભિક વેગ $u_1 = 2.0 \,m \,s^{-1}$ અને $m_2$ નો $u_2 = 0$ છે.
રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ: $m_1 u_1 = m_1 v_1 + m_2 v_2 \implies 1(2) = 1(v_1) + 2(v_2) \implies v_1 + 2v_2 = 2$ $(i)$
સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ માટે, રિસ્ટિટ્યુશનનો ગુણાંક $e = 1$: $v_2 - v_1 = e(u_1 - u_2) = 1(2 - 0) = 2$ $(ii)$
$(i)$ અને $(ii)$ ને ઉકેલતા: બંનેનો સરવાળો કરતા $3v_2 = 4 \implies v_2 = \frac{4}{3} \,m \,s^{-1}$ મળે. $(ii)$ માં કિંમત મૂકતા, $v_1 = v_2 - 2 = \frac{4}{3} - 2 = -\frac{2}{3} \,m \,s^{-1}$ મળે.
સ્પ્રિંગ સાથે જોડાયેલ $2.0 \,kg$ નો બ્લોક સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. સ્પ્રિંગને તેની મૂળ સ્થિતિમાં પાછા આવવા માટે લાગતો સમય આવર્તકાળના અડધા જેટલો છે: $\Delta t = \frac{T}{2} = \pi \sqrt{\frac{m_2}{k}} = \pi \sqrt{\frac{2}{2}} = \pi \,s$.
આ સમય દરમિયાન, $1.0 \,kg$ નો બ્લોક $v_1 = -\frac{2}{3} \,m \,s^{-1}$ ના અચળ વેગથી (ડાબી તરફ) ગતિ કરે છે. $2.0 \,kg$ નો બ્લોક જમણી તરફ ગતિ કરે છે, સ્પ્રિંગને દબાવે છે અને સંતુલન સ્થિતિમાં પાછો આવે છે.
$1.0 \,kg$ બ્લોકનું સ્થાનાંતર: $s_1 = v_1 \Delta t = -\frac{2}{3} \pi \,m$.
$2.0 \,kg$ બ્લોકનું સ્થાનાંતર: $s_2 = 0$ (કારણ કે તે પ્રારંભિક સ્થિતિમાં પાછો આવે છે).
બ્લોક્સ વચ્ચેનું અંતર $|s_2 - s_1| = |0 - (- \frac{2}{3} \pi)| = \frac{2}{3} \pi = \frac{2 \times 3.14159}{3} \approx 2.094 \,m$. બે દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા, અંતર $2.09 \,m$ મળે છે.
Solution diagram

Work, Energy, Power and Collision — Mix Examples-Work, Energy, Power and Collision · Frequently Asked Questions

1Are these Work, Energy, Power and Collision questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Work, Energy, Power and Collision Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.