Gujarati

Work Done by Spring and Potential Energy of Spring Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Work, Energy, Power and Collision · Work Done by Spring and Potential Energy of Spring

121+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 121 questions in Gujarati

1
EasyMCQ
બે સ્પ્રિંગના બળ અચળાંક $k_1$ અને $k_2$ $(k_1 > k_2)$ છે. જ્યારે તેમને સમાન બળ દ્વારા ખેંચવામાં આવે છે,ત્યારે નીચેનામાંથી શું સાચું છે?
A
બંને સ્પ્રિંગના કિસ્સામાં કોઈ કાર્ય થતું નથી.
B
બંને સ્પ્રિંગના કિસ્સામાં સમાન કાર્ય થાય છે.
C
બીજી સ્પ્રિંગના કિસ્સામાં વધુ કાર્ય થાય છે.
D
પહેલી સ્પ્રિંગના કિસ્સામાં વધુ કાર્ય થાય છે.

Solution

(C) સ્પ્રિંગને $F$ બળ દ્વારા ખેંચવા માટે કરવામાં આવતું કાર્ય $W$ સૂત્ર $W = \frac{F^2}{2k}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જ્યારે બંને સ્પ્રિંગને સમાન બળ $F$ દ્વારા ખેંચવામાં આવે છે,ત્યારે કરવામાં આવેલું કાર્ય બળ અચળાંકના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $W \propto \frac{1}{k}$.
આપેલ છે કે $k_1 > k_2$,તેથી $\frac{1}{k_1} < \frac{1}{k_2}$ થાય.
પરિણામે,$W_1 < W_2$ મળે છે.
આનો અર્થ એ છે કે બીજી સ્પ્રિંગના કિસ્સામાં વધુ કાર્ય થાય છે.
2
EasyMCQ
$10\, N/m$ નો ફોર્સ કોન્સ્ટન્ટ ધરાવતી સ્પ્રિંગમાં શરૂઆતનું ખેંચાણ $0.20\, m$ છે. ખેંચાણને $0.25\, m$ માં બદલતા,સ્થિતિ ઊર્જામાં થતો વધારો આશરે.....$joule$ છે.
A
$0.1$
B
$0.2$
C
$0.3$
D
$0.5$

Solution

(A) સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિ ઊર્જા $U = \frac{1}{2}kx^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે: ફોર્સ કોન્સ્ટન્ટ $k = 10\, N/m$,શરૂઆતનું ખેંચાણ $x_1 = 0.20\, m$,અને અંતિમ ખેંચાણ $x_2 = 0.25\, m$.
સ્થિતિ ઊર્જામાં થતો વધારો $\Delta U = U_2 - U_1 = \frac{1}{2}k(x_2^2 - x_1^2)$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta U = \frac{1}{2} \times 10 \times [(0.25)^2 - (0.20)^2]$.
$\Delta U = 5 \times (0.0625 - 0.0400)$.
$\Delta U = 5 \times 0.0225 = 0.1125\, J$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ,સ્થિતિ ઊર્જામાં થતો વધારો આશરે $0.1\, J$ છે.
3
MediumMCQ
જ્યારે એક સ્પ્રિંગને $S$ અંતર સુધી ખેંચવામાં આવે ત્યારે તેની સ્થિતિ ઊર્જા $10 \, J$ છે. આ સ્પ્રિંગને વધારાના $S$ અંતર સુધી ખેંચવા માટે તેના પર કરવું પડતું કાર્ય ($J$ માં) કેટલું હશે?
A
$30$
B
$40$
C
$10$
D
$20$

Solution

(A) સ્પ્રિંગને $x$ અંતર સુધી ખેંચવાથી મળતી સ્થિતિ ઊર્જા $U = \frac{1}{2} k x^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $x = S$ માટે,$U_1 = \frac{1}{2} k S^2 = 10 \, J$.
આપણે વધારાના $S$ અંતર સુધી ખેંચવા માટે કરવું પડતું કાર્ય શોધવાનું છે,જેનો અર્થ છે કે અંતિમ વિસ્તરણ $x_2 = S + S = 2S$ છે.
કરેલું કાર્ય એ સ્થિતિ ઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે: $W = U_2 - U_1$.
$U_2 = \frac{1}{2} k (2S)^2 = \frac{1}{2} k (4S^2) = 4 \times (\frac{1}{2} k S^2) = 4 \times 10 = 40 \, J$.
તેથી,$W = 40 \, J - 10 \, J = 30 \, J$.
4
MediumMCQ
$40 \, mm$ લાંબી સ્પ્રિંગ પર બળ લગાવીને તેને ખેંચવામાં આવે છે. જો સ્પ્રિંગને $1 \, mm$ ખેંચવા માટે $10 \, N$ બળની જરૂર પડતી હોય,તો સ્પ્રિંગને $40 \, mm$ ખેંચવા માટે કરવું પડતું કાર્ય ............. $J$ છે.
A
$84$
B
$68$
C
$23$
D
$8$

Solution

(D) હૂકના નિયમ મુજબ સ્પ્રિંગનો બળ અચળાંક $k = \frac{F}{x}$ છે.
અહીં $F = 10 \, N$ અને $x = 1 \, mm = 1 \times 10^{-3} \, m$ આપેલ છે.
તેથી,$k = \frac{10}{1 \times 10^{-3}} = 10^4 \, N/m$.
સ્પ્રિંગને $x = 40 \, mm = 40 \times 10^{-3} \, m$ જેટલું સ્થાનાંતરિત કરવા માટે કરવું પડતું કાર્ય $W = \frac{1}{2} k x^2$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $W = \frac{1}{2} \times 10^4 \times (40 \times 10^{-3})^2$.
$W = \frac{1}{2} \times 10^4 \times (1600 \times 10^{-6}) = \frac{1}{2} \times 10^4 \times 1.6 \times 10^{-3} = 0.5 \times 16 = 8 \, J$.
5
MediumMCQ
$0.1 \ kg$ દળ ધરાવતો એક પદાર્થ $10 \ m/s$ ના વેગથી ગતિ કરે છે અને $1000 \ N/m$ બળ અચળાંક ધરાવતી સ્પ્રિંગ (જેનો બીજો છેડો જડિત છે) સાથે અથડાય છે. સ્પ્રિંગને દબાવ્યા પછી તે સ્થિર થઈ જાય છે. સ્પ્રિંગનું સંકોચન .............. $m$ છે.
A
$0.01$
B
$0.1$
C
$0.2$
D
$0.5$

Solution

(B) યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,મહત્તમ સંકોચનના બિંદુએ પદાર્થની ગતિ ઉર્જા સ્પ્રિંગની સ્થિતિ ઉર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે.
$K.E. = P.E._{spring}$
$\frac{1}{2}mv^2 = \frac{1}{2}kx^2$
આપેલ છે: $m = 0.1 \ kg$,$v = 10 \ m/s$,$k = 1000 \ N/m$.
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{1}{2} \times 0.1 \times (10)^2 = \frac{1}{2} \times 1000 \times x^2$
$0.1 \times 100 = 1000 \times x^2$
$10 = 1000 \times x^2$
$x^2 = \frac{10}{1000} = 0.01$
$x = \sqrt{0.01} = 0.1 \ m$.
6
EasyMCQ
$800\, N/m$ નો ફોર્સ કોન્સ્ટન્ટ ધરાવતી સ્પ્રિંગમાં $5\, cm$ નું વિસ્તરણ છે. તેને $5\, cm$ થી $15\, cm$ સુધી ખેંચવા માટે કરવામાં આવેલ કાર્ય ............. $J$ છે.
A
$16$
B
$8$
C
$32$
D
$24$

Solution

(B) સ્પ્રિંગને પ્રારંભિક વિસ્તરણ $x_1$ થી અંતિમ વિસ્તરણ $x_2$ સુધી ખેંચવા માટે કરવામાં આવેલ કાર્ય $W$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $W = \frac{1}{2}k(x_2^2 - x_1^2)$.
આપેલ છે:
ફોર્સ કોન્સ્ટન્ટ $k = 800\, N/m$.
પ્રારંભિક વિસ્તરણ $x_1 = 5\, cm = 0.05\, m$.
અંતિમ વિસ્તરણ $x_2 = 15\, cm = 0.15\, m$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$W = \frac{1}{2} \times 800 \times ((0.15)^2 - (0.05)^2)$
$W = 400 \times (0.0225 - 0.0025)$
$W = 400 \times 0.0200$
$W = 8\, J$.
7
MediumMCQ
જ્યારે એક સ્પ્રિંગને $2 \, cm$ ખેંચવામાં આવે છે,ત્યારે તે $100 \, J$ ઉર્જા સંગ્રહિત કરે છે. જો તેને વધુ $2 \, cm$ ખેંચવામાં આવે,તો સંગ્રહિત ઉર્જામાં ............. $J$ નો વધારો થશે.
A
$100$
B
$200$
C
$300$
D
$400$

Solution

(C) સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિ ઉર્જા $U = \frac{1}{2} k x^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
શરૂઆતમાં,$x_1 = 2 \, cm$ માટે,ઉર્જા $U_1 = 100 \, J$ છે.
તેથી,$100 = \frac{1}{2} k (2)^2 \implies 100 = 2k \implies k = 50 \, J/cm^2$.
જ્યારે સ્પ્રિંગને વધુ $2 \, cm$ ખેંચવામાં આવે છે,ત્યારે નવું વિસ્તરણ $x_2 = 2 \, cm + 2 \, cm = 4 \, cm$ થાય છે.
નવી સ્થિતિ ઉર્જા $U_2 = \frac{1}{2} k x_2^2 = \frac{1}{2} (50) (4)^2 = 25 \times 16 = 400 \, J$ છે.
સંગ્રહિત ઉર્જામાં થયેલો વધારો $\Delta U = U_2 - U_1 = 400 \, J - 100 \, J = 300 \, J$ છે.
8
MediumMCQ
એક સ્પ્રિંગને $2 \,mm$ ખેંચતા તેની સ્થિતિ ઉર્જા $4 \,J$ થાય છે. જો તેને $10 \,mm$ ખેંચવામાં આવે,તો તેની સ્થિતિ ઉર્જા કેટલી થશે?
A
$4 \,J$
B
$54 \,J$
C
$100 \,J$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(D) $x$ અંતર સુધી ખેંચાયેલી સ્પ્રિંગની સ્થિતિ ઉર્જા $U = \frac{1}{2}kx^2$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k$ એ સ્પ્રિંગનો બળ અચળાંક છે.
આપેલ છે કે,$x_1 = 2 \,mm$ માટે,$U_1 = 4 \,J$.
જ્યારે સ્પ્રિંગને $x_2 = 10 \,mm$ સુધી ખેંચવામાં આવે છે,ત્યારે નવી સ્થિતિ ઉર્જા $U_2$ એ સ્થાનાંતરના વર્ગના પ્રમાણમાં હોય છે $(U \propto x^2)$.
તેથી,$\frac{U_2}{U_1} = \left(\frac{x_2}{x_1}\right)^2$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{U_2}{4} = \left(\frac{10}{2}\right)^2 = (5)^2 = 25$.
આમ,$U_2 = 4 \times 25 = 100 \,J$.
9
MediumMCQ
$5 \times 10^3 \, N/m$ સ્પ્રિંગ અચળાંક ધરાવતી એક સ્પ્રિંગને તેની મૂળ સ્થિતિમાંથી $5 \, cm$ જેટલી ખેંચવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તેને વધુ $5 \, cm$ ખેંચવા માટે જરૂરી કાર્ય .............. $J$ છે.
A
$6.25$
B
$12.50$
C
$18.75$
D
$25.00$

Solution

(C) સ્પ્રિંગને પ્રારંભિક લંબાઈ $x_1$ થી અંતિમ લંબાઈ $x_2$ સુધી ખેંચવા માટે કરવામાં આવતું કાર્ય નીચેના સૂત્ર દ્વારા મળે છે: $W = \frac{1}{2} k (x_2^2 - x_1^2)$.
આપેલ છે:
સ્પ્રિંગ અચળાંક $k = 5 \times 10^3 \, N/m$.
પ્રારંભિક સ્થાનાંતર $x_1 = 5 \, cm = 0.05 \, m$.
અંતિમ સ્થાનાંતર $x_2 = 5 \, cm + 5 \, cm = 10 \, cm = 0.10 \, m$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$W = \frac{1}{2} \times (5 \times 10^3) \times ((0.10)^2 - (0.05)^2)$
$W = \frac{1}{2} \times 5000 \times (0.01 - 0.0025)$
$W = 2500 \times 0.0075$
$W = 18.75 \, J$.
10
EasyMCQ
$0.5\,kg$ દળ ધરાવતો પદાર્થ $1.5\,m/s$ ની ઝડપથી સમક્ષિતિજ લીસી સપાટી પર ગતિ કરે છે અને $k = 50\,N/m$ બળ અચળાંક ધરાવતી વજનરહિત સ્પ્રિંગ સાથે અથડાય છે. સ્પ્રિંગનું મહત્તમ સંકોચન ............. $m$ હશે.
A
$0.15$
B
$0.12$
C
$1.5$
D
$0.5$

Solution

(A) ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,મહત્તમ સંકોચનના બિંદુએ પદાર્થની ગતિ ઉર્જા સ્પ્રિંગની સ્થિતિસ્થાપક સ્થિતિ ઉર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે.
ધારો કે $m = 0.5\,kg$ એ દળ છે,$v = 1.5\,m/s$ એ વેગ છે,અને $k = 50\,N/m$ એ સ્પ્રિંગ અચળાંક છે.
પદાર્થની ગતિ ઉર્જા $K.E. = \frac{1}{2}mv^2$ છે.
મહત્તમ સંકોચન $x$ પર સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિ ઉર્જા $P.E. = \frac{1}{2}kx^2$ છે.
બંને ઉર્જાઓને સરખાવતા:
$\frac{1}{2}mv^2 = \frac{1}{2}kx^2$
$x$ માટે ઉકેલતા:
$x^2 = \frac{mv^2}{k}$
$x = \sqrt{\frac{mv^2}{k}} = v\sqrt{\frac{m}{k}}$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$x = 1.5 \times \sqrt{\frac{0.5}{50}}$
$x = 1.5 \times \sqrt{0.01}$
$x = 1.5 \times 0.1 = 0.15\,m$.
આમ,મહત્તમ સંકોચન $0.15\,m$ છે.
11
EasyMCQ
$k$ સ્પ્રિંગ અચળાંક ધરાવતી સ્પ્રિંગને $1 \, cm$ ખેંચવામાં આવે ત્યારે તેની સ્થિતિ ઊર્જા $U$ છે. જો તેને $4 \, cm$ ખેંચવામાં આવે,તો તેની સ્થિતિ ઊર્જા કેટલી થશે ($U$ માં)?
A
$4$
B
$8$
C
$16$
D
$2$

Solution

(C) $x$ જેટલું સ્થાનાંતર ધરાવતી સ્પ્રિંગની સ્થિતિ ઊર્જા $U$ નું સૂત્ર: $U = \frac{1}{2} k x^2$ છે.
અહીં સ્પ્રિંગ અચળાંક $k$ અચળ હોવાથી,સ્થિતિ ઊર્જા એ સ્થાનાંતરના વર્ગના સમપ્રમાણમાં છે: $U \propto x^2$.
શરૂઆતમાં,$x_1 = 1 \, cm$ માટે,સ્થિતિ ઊર્જા $U_1 = U$ છે.
જ્યારે સ્પ્રિંગને $x_2 = 4 \, cm$ જેટલી ખેંચવામાં આવે,ત્યારે નવી સ્થિતિ ઊર્જા $U_2$ નીચે મુજબ મળે:
$U_2 = \frac{1}{2} k (x_2)^2 = \frac{1}{2} k (4 \, cm)^2 = 16 \times (\frac{1}{2} k (1 \, cm)^2) = 16 U$.
આમ,નવી સ્થિતિ ઊર્જા $16U$ થશે.
12
EasyMCQ
$k$ સ્પ્રિંગ અચળાંક ધરાવતી સ્પ્રિંગને $x = 0$ થી $x = x_1$ સુધી ખેંચવામાં આવે છે. તો થયેલું કાર્ય કેટલું હશે?
A
$kx_1^2$
B
$\frac{1}{2}kx_1^2$
C
$2kx_1^2$
D
$2kx_1$

Solution

(B) સ્પ્રિંગ દ્વારા લાગતું પુનઃસ્થાપક બળ $F = -kx$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k$ એ સ્પ્રિંગ અચળાંક છે અને $x$ એ સ્થાનાંતર છે.
સ્પ્રિંગને ખેંચવા માટે બાહ્ય બળ દ્વારા કરવામાં આવતું કાર્ય શોધવા માટે,આપણે બાહ્ય બળ $F_{ext} = -F = kx$ લગાવીએ છીએ.
થયેલું કાર્ય $W$ એ સ્થાનાંતર પર બળનું સંકલન છે:
$W = \int_{0}^{x_1} F_{ext} dx = \int_{0}^{x_1} kx dx$
$W = k \left[ \frac{x^2}{2} \right]_{0}^{x_1}$
$W = k \left( \frac{x_1^2}{2} - 0 \right)$
$W = \frac{1}{2} k x_1^2$
આમ,સ્પ્રિંગને ખેંચવામાં થયેલું કાર્ય $\frac{1}{2} k x_1^2$ છે.
13
EasyMCQ
જો એક લાંબી સ્પ્રિંગને $0.02\, m$ ખેંચવામાં આવે,તો તેની સ્થિતિ ઊર્જા $U$ છે. જો સ્પ્રિંગને $0.1\, m$ ખેંચવામાં આવે,તો તેની સ્થિતિ ઊર્જા કેટલી થશે?
A
$\frac{U}{5}$
B
$U$
C
$5U$
D
$25U$

Solution

(D) સ્પ્રિંગને $x$ અંતર સુધી ખેંચવાથી તેમાં સંગ્રહિત સ્થિતિ ઊર્જા $U$ નું સૂત્ર $U = \frac{1}{2}kx^2$ છે,જ્યાં $k$ એ સ્પ્રિંગનો બળ અચળાંક છે.
આ સંબંધ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે $U \propto x^2$.
આપેલ છે કે $x_1 = 0.02\, m$ માટે,સ્થિતિ ઊર્જા $U_1 = U$ છે.
$x_2 = 0.1\, m$ માટે,ધારો કે સ્થિતિ ઊર્જા $U_2$ છે.
પ્રમાણસરતાનો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે $\frac{U_2}{U_1} = \left( \frac{x_2}{x_1} \right)^2$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{U_2}{U} = \left( \frac{0.1}{0.02} \right)^2 = (5)^2 = 25$.
તેથી,$U_2 = 25U$.
14
EasyMCQ
$a$ જેટલા અંતરે દબાયેલી વજનરહિત સ્પ્રિંગની સ્થિતિ ઊર્જા કોના પ્રમાણમાં હોય છે?
A
$a$
B
$a^2$
C
$a^{-2}$
D
$a^0$

Solution

(B) $x$ જેટલા અંતરે દબાયેલી અથવા ખેંચાયેલી સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિ ઊર્જા $(PE)$ નું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$PE = \frac{1}{2} k x^2$
જ્યાં $k$ એ સ્પ્રિંગનો બળ અચળાંક છે.
અહીં સ્પ્રિંગને $a$ જેટલા અંતરે દબાવવામાં આવે છે,તેથી સૂત્રમાં $x = a$ મૂકતા:
$PE = \frac{1}{2} k a^2$
અહીં $\frac{1}{2}$ અને $k$ અચળ હોવાથી,સ્થિતિ ઊર્જા એ સ્થાનાંતરના વર્ગના સમપ્રમાણમાં છે:
$PE \propto a^2$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
15
MediumMCQ
$m$ દળનો એક બ્લોક શરૂઆતમાં સ્થિર છે,તેને $h$ ઊંચાઈ પરથી $k$ બળ અચળાંક ધરાવતી સ્પ્રિંગ પર છોડવામાં આવે છે. જો સ્પ્રિંગમાં મહત્તમ સંકોચન $x$ હોય,તો:
Question diagram
A
$mgh = \frac{1}{2}kx^2$
B
$mg(h + x) = \frac{1}{2}kx^2$
C
$mgh = \frac{1}{2}k(x + h)^2$
D
$mg(h + x) = \frac{1}{2}k(x + h)^2$

Solution

(B) ઊર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,તંત્રની કુલ યાંત્રિક ઊર્જા અચળ રહે છે.
ધારો કે બ્લોકની પ્રારંભિક સ્થિતિ ગુરુત્વીય સ્થિતિ ઊર્જા માટે સંદર્ભ સ્તર $(U_g = 0)$ છે.
જ્યારે બ્લોક સ્પ્રિંગની ઉપર $h$ ઊંચાઈ પર હોય,ત્યારે તેની કુલ ઊર્જા $E_i = 0$ છે (કારણ કે તે સ્થિર છે અને સંદર્ભ સ્તર પર છે).
જ્યારે સ્પ્રિંગ મહત્તમ $x$ અંતર સુધી સંકોચાય છે,ત્યારે બ્લોક સૌથી નીચલા બિંદુએ ક્ષણવાર માટે સ્થિર થાય છે.
બ્લોકનું તેની પ્રારંભિક સ્થિતિથી કુલ શિરોલંબ સ્થાનાંતર $(h + x)$ છે.
ગુરુત્વીય સ્થિતિ ઊર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta U_g = -mg(h + x)$ છે.
સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિસ્થાપક સ્થિતિ ઊર્જા $U_s = \frac{1}{2}kx^2$ છે.
કુલ ઊર્જાનું સંરક્ષણ થતું હોવાથી,ગુરુત્વીય સ્થિતિ ઊર્જામાં થયેલો ઘટાડો એ સ્થિતિસ્થાપક સ્થિતિ ઊર્જામાં થયેલા વધારા જેટલો હોય છે:
$mg(h + x) = \frac{1}{2}kx^2$.
16
MediumMCQ
$M$ દળનો બ્લોક ઘર્ષણરહિત સમક્ષિતિજ સપાટી પર ગતિ કરે છે અને $K$ સ્પ્રિંગ અચળાંક ધરાવતી સ્પ્રિંગ સાથે અથડાય છે અને તેને $L$ લંબાઈ જેટલી દબાવે છે. અથડામણ દરમિયાન બ્લોકનું મહત્તમ વેગમાન કેટલું હશે?
Question diagram
A
શૂન્ય
B
$\frac{M L^2}{K}$
C
$\sqrt{MK} L$
D
$\frac{K L^2}{2M}$

Solution

(C) જ્યારે $M$ દળનો બ્લોક $v$ વેગ સાથે ગતિ કરતો હોય અને સ્પ્રિંગ સાથે અથડાય,ત્યારે મહત્તમ સંકોચન $L$ ના બિંદુએ તેની ગતિઊર્જા સ્પ્રિંગની સ્થિતિસ્થાપક સ્થિતિઊર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે.
ઊર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$\frac{1}{2} M v^2 = \frac{1}{2} K L^2$
$v$ માટે ઉકેલતા:
$v^2 = \frac{K}{M} L^2 \implies v = L \sqrt{\frac{K}{M}}$
બ્લોકનું વેગમાન $P$ એ $P = Mv$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$v$ ની કિંમત મૂકતા:
$P = M \left( L \sqrt{\frac{K}{M}} \right) = \sqrt{M^2 \cdot \frac{K}{M}} L = \sqrt{MK} L$
આમ,બ્લોકનું મહત્તમ વેગમાન $\sqrt{MK} L$ છે.
17
MediumMCQ
જો એક સ્પ્રિંગને $2 \, cm$ ખેંચવાથી તેની સ્થિતિ ઉર્જા $V$ હોય,તો તેને $10 \, cm$ ખેંચવાથી તેની સ્થિતિ ઉર્જા કેટલી થશે?
A
$V/25$
B
$5V$
C
$V/5$
D
$25V$

Solution

(D) $l$ જેટલું અંતર ખેંચાયેલી સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિ ઉર્જા $U$ નું સૂત્ર $U = \frac{1}{2} k l^2$ છે,જ્યાં $k$ એ સ્પ્રિંગ અચળાંક છે.
આ સૂચવે છે કે $U \propto l^2$.
આપેલ છે કે પ્રારંભિક સ્થિતિ ઉર્જા $U_1 = V$ છે જ્યારે વિસ્તરણ $l_1 = 2 \, cm$ છે.
આપણે $l_2 = 10 \, cm$ ના વિસ્તરણ માટે સ્થિતિ ઉર્જા $U_2$ શોધવાની છે.
પ્રમાણસરતા $U \propto l^2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{U_2}{U_1} = \left( \frac{l_2}{l_1} \right)^2$
$\frac{U_2}{V} = \left( \frac{10}{2} \right)^2 = (5)^2 = 25$
તેથી,$U_2 = 25V$.
18
MediumMCQ
જો સ્પ્રિંગ પર લોડ આપતા તે $x$ જેટલી ખેંચાય,તો સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત ઉર્જા કેટલી હશે? (જ્યાં $T$ એ સ્પ્રિંગમાં તણાવ છે અને $k$ એ સ્પ્રિંગનો અચળાંક છે.)
A
$\frac{T^2}{2x}$
B
$\frac{T^2}{2k}$
C
$\frac{2x}{T^2}$
D
$\frac{2T^2}{k}$

Solution

(B) ખેંચાયેલી સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિ ઉર્જા $U$ નું સૂત્ર $U = \frac{1}{2} k x^2$ છે.
હૂકના નિયમ મુજબ,સ્પ્રિંગમાં તણાવ $T$ અને વિસ્તરણ $x$ વચ્ચેનો સંબંધ $T = kx$ છે.
આના પરથી,આપણે વિસ્તરણને $x = \frac{T}{k}$ તરીકે લખી શકીએ છીએ.
હવે,$x$ ની આ કિંમતને ઉર્જાના સૂત્રમાં મૂકતા:
$U = \frac{1}{2} k \left( \frac{T}{k} \right)^2$
$U = \frac{1}{2} k \left( \frac{T^2}{k^2} \right)$
$U = \frac{T^2}{2k}$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
19
MediumMCQ
$K$ એ સ્પ્રિંગનો બળ અચળાંક છે. તેના વિસ્તરણને $l_1$ થી $l_2$ સુધી વધારવા માટે કરવામાં આવેલ કાર્ય કેટલું હશે?
A
$K(l_2 - l_1)$
B
$\frac{K}{2}(l_2 + l_1)$
C
$K(l_2^2 - l_1^2)$
D
$\frac{K}{2}(l_2^2 - l_1^2)$

Solution

(D) બળ અચળાંક $K$ ધરાવતી સ્પ્રિંગમાં $x$ જેટલા વિસ્તરણ વખતે સંગ્રહિત સ્થિતિ ઉર્જા $U = \frac{1}{2}Kx^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$l_1$ વિસ્તરણ વખતે,સંગ્રહિત સ્થિતિ ઉર્જા $U_1 = \frac{1}{2}Kl_1^2$ છે.
$l_2$ વિસ્તરણ વખતે,સંગ્રહિત સ્થિતિ ઉર્જા $U_2 = \frac{1}{2}Kl_2^2$ છે.
વિસ્તરણને $l_1$ થી $l_2$ સુધી વધારવા માટે કરવામાં આવેલ કાર્ય $W$ એ સ્થિતિ ઉર્જામાં થયેલા ફેરફાર જેટલું હોય છે:
$W = U_2 - U_1$
$W = \frac{1}{2}Kl_2^2 - \frac{1}{2}Kl_1^2$
$W = \frac{1}{2}K(l_2^2 - l_1^2)$.
20
MediumMCQ
જ્યારે $4\, kg$ દળને હૂકના નિયમનું પાલન કરતી હલકી સ્પ્રિંગ પર ઊભી રીતે લટકાવવામાં આવે છે,ત્યારે સ્પ્રિંગ $2\, cm$ જેટલી ખેંચાય છે. આ સ્પ્રિંગને $5\, cm$ જેટલી ખેંચવા માટે બાહ્ય બળ દ્વારા કરવામાં આવતું કાર્ય ......... $J$ થશે $(g = 9.8\, m/s^2)$।
A
$4.90$
B
$2.45$
C
$0.495$
D
$0.245$

Solution

(B) આપેલ છે: દળ $m = 4\, kg$,વિસ્તરણ $x_1 = 2\, cm = 0.02\, m$,અંતિમ વિસ્તરણ $x_2 = 5\, cm = 0.05\, m$,$g = 9.8\, m/s^2$.
પ્રથમ,હૂકના નિયમનો ઉપયોગ કરીને સ્પ્રિંગ અચળાંક $K$ શોધો: $F = Kx_1 \implies mg = Kx_1$.
$K = \frac{mg}{x_1} = \frac{4 \times 9.8}{0.02} = \frac{39.2}{0.02} = 1960\, N/m$.
બાહ્ય બળ દ્વારા સ્પ્રિંગને $x_2$ જેટલી ખેંચવા માટે કરવામાં આવતું કાર્ય $W = \frac{1}{2} K x_2^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$W = \frac{1}{2} \times 1960 \times (0.05)^2$.
$W = 980 \times 0.0025 = 2.45\, J$.
21
MediumMCQ
બે સ્પ્રિંગના બળ અચળાંકો $K_1$ અને $K_2$ છે. બંનેને ત્યાં સુધી ખેંચવામાં આવે છે જ્યાં સુધી તેમની સ્થિતિસ્થાપક સ્થિતિ ઊર્જા સમાન ન થાય. જો લાગુ પાડવામાં આવતા ખેંચાણ બળો $F_1$ અને $F_2$ હોય,તો $F_1:F_2$ નો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$K_1:K_2$
B
$K_2:K_1$
C
$\sqrt{K_1}:\sqrt{K_2}$
D
$K_1^2:K_2^2$

Solution

(C) સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિસ્થાપક સ્થિતિ ઊર્જા $U$ એ $U = \frac{F^2}{2K}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $F$ એ ખેંચાણ બળ છે અને $K$ એ બળ અચળાંક છે.
આપેલ છે કે સ્થિતિસ્થાપક ઊર્જા સમાન છે,તેથી $U_1 = U_2$.
તેથી,$\frac{F_1^2}{2K_1} = \frac{F_2^2}{2K_2}$.
પદોને ફરીથી ગોઠવતા,આપણને $\frac{F_1^2}{F_2^2} = \frac{K_1}{K_2}$ મળે છે.
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા,આપણને $\frac{F_1}{F_2} = \sqrt{\frac{K_1}{K_2}}$ મળે છે.
આમ,$F_1:F_2$ નો ગુણોત્તર $\sqrt{K_1}:\sqrt{K_2}$ છે.
22
EasyMCQ
$K_1 = 1500 \, N/m$ અને $K_2 = 3000 \, N/m$ સ્પ્રિંગ અચળાંક ધરાવતી બે સ્પ્રિંગોને સમાન બળ વડે ખેંચવામાં આવે છે. સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિ ઉર્જાનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$2:1$
B
$1:2$
C
$4:1$
D
$1:4$

Solution

(A) $F$ બળ દ્વારા ખેંચાયેલી સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિ ઉર્જા $U$ નું સૂત્ર $U = \frac{F^2}{2K}$ છે,જ્યાં $K$ એ સ્પ્રિંગ અચળાંક છે.
બંને સ્પ્રિંગ માટે બળ $F$ સમાન હોવાથી,$U \propto \frac{1}{K}$ થાય.
તેથી,બે સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિ ઉર્જાનો ગુણોત્તર $\frac{U_1}{U_2} = \frac{K_2}{K_1}$ થશે.
આપેલ કિંમતો $K_1 = 1500 \, N/m$ અને $K_2 = 3000 \, N/m$ મૂકતા,આપણને $\frac{U_1}{U_2} = \frac{3000}{1500} = 2$ મળે છે.
આમ,ગુણોત્તર $2:1$ છે.
23
EasyMCQ
જો લોડિંગ પર સ્પ્રિંગ $x$ જેટલી ખેંચાય છે,તો સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત ઉર્જા કેટલી હશે? (જ્યાં $T$ એ સ્પ્રિંગમાં તણાવ છે અને $K$ એ સ્પ્રિંગનો અચળાંક છે)
A
$\frac{T^2}{2x}$
B
$\frac{T^2}{2K}$
C
$\frac{2K}{T^2}$
D
$\frac{2T^2}{K}$

Solution

(B) સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિ ઉર્જાનું સૂત્ર $U = \frac{1}{2} K x^2$ છે.
હૂકના નિયમ મુજબ,સ્પ્રિંગમાં તણાવ $T$ અને વિસ્તરણ $x$ વચ્ચેનો સંબંધ $T = K x$ છે.
આના પરથી,આપણે વિસ્તરણને $x = \frac{T}{K}$ તરીકે લખી શકીએ છીએ.
$x$ ની આ કિંમતને ઉર્જાના સૂત્રમાં મૂકતા:
$U = \frac{1}{2} K \left( \frac{T}{K} \right)^2$
$U = \frac{1}{2} K \left( \frac{T^2}{K^2} \right)$
$U = \frac{T^2}{2K}$.
24
MediumMCQ
જ્યારે $m$ દળના એક પદાર્થને $L$ પ્રાકૃતિક લંબાઈ ધરાવતી શિરોલંબ સ્પ્રિંગ સાથે જોડવામાં આવે અને મુક્ત કરવામાં આવે,ત્યારે સ્પ્રિંગ $h$ જેટલા અંતર સુધી ખેંચાય છે. ખેંચાયેલી સ્પ્રિંગની સ્થિતિ ઊર્જા કેટલી હશે?
A
$\frac{mgh^2}{2}$
B
$mgh$
C
$\frac{1}{2}mgh$
D
$\frac{1}{2}mg(L + h)$

Solution

(C) ખેંચાયેલી સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિ ઊર્જા $(P.E.)$ નું સૂત્ર $P.E. = \frac{1}{2}kh^2$ છે,જ્યાં $k$ એ સ્પ્રિંગ અચળાંક છે અને $h$ એ સ્પ્રિંગનું વિસ્તરણ છે.
જ્યારે પદાર્થ સંતુલન સ્થિતિમાં હોય,ત્યારે નીચેની તરફ લાગતું ગુરુત્વાકર્ષણ બળ ઉપરની તરફ લાગતા સ્પ્રિંગ બળ દ્વારા સંતુલિત થાય છે.
તેથી,$mg = kh$,જેનો અર્થ છે કે $k = \frac{mg}{h}$.
$k$ ની આ કિંમતને સ્થિતિ ઊર્જાના સૂત્રમાં મૂકતા:
$P.E. = \frac{1}{2} \left( \frac{mg}{h} \right) h^2$.
$P.E. = \frac{1}{2} mgh$.
25
DifficultMCQ
જ્યારે એક સ્પ્રિંગને $2 \ cm$ ખેંચવામાં આવે ત્યારે તે $100 \ J$ ઊર્જા સંગ્રહે છે. જો તેને ફરીથી $2 \ cm$ ખેંચવામાં આવે,તો સંગ્રહાયેલ વધારાની ઊર્જા ....... $J$ છે.
A
$100$
B
$200$
C
$300$
D
$400$

Solution

(C) સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિ ઊર્જાનું સૂત્ર $U = \frac{1}{2}kx^2$ છે.
શરૂઆતમાં,$x_1 = 2 \ cm$ માટે,ઊર્જા $U_1 = 100 \ J = \frac{1}{2}k(2)^2$ છે.
જ્યારે સ્પ્રિંગને ફરીથી $2 \ cm$ ખેંચવામાં આવે,ત્યારે કુલ સ્થાનાંતર $x_2 = 2 \ cm + 2 \ cm = 4 \ cm$ થાય છે.
$x_2$ અંતરે સંગ્રહિત કુલ ઊર્જા $U_2 = \frac{1}{2}k(4)^2 = \frac{1}{2}k(16)$ છે.
અહીં $U_1 = \frac{1}{2}k(4) = 100 \ J$ હોવાથી,$\frac{1}{2}k = 25 \ J/cm^2$ મળે.
તેથી,$U_2 = 25 \times 16 = 400 \ J$ થાય.
સંગ્રહિત વધારાની ઊર્જા $\Delta U = U_2 - U_1 = 400 \ J - 100 \ J = 300 \ J$ છે.
26
DifficultMCQ
એક સ્પ્રિંગ જેની મૂળ લંબાઈ $L$ અને બળ અચળાંક $K$ છે,તેને $x$ જેટલી સૂક્ષ્મ લંબાઈ સુધી ખેંચવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તેને વધુ $y$ જેટલી લંબાઈ સુધી ખેંચવામાં આવે છે. બીજા ખેંચાણ દરમિયાન થયેલું કાર્ય શોધો.
A
$\frac{1}{2}Ky^2$
B
$\frac{1}{2}K(x^2 + y^2)$
C
$\frac{1}{2}K(x + y)^2$
D
$\frac{1}{2}Ky(2x + y)$

Solution

(D) $x$ લંબાઈ સુધી ખેંચાયેલી સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિ ઉર્જા $U_1 = \frac{1}{2}Kx^2$ છે.
જ્યારે સ્પ્રિંગને વધારાની $y$ લંબાઈ સુધી ખેંચવામાં આવે છે,ત્યારે કુલ લંબાઈ $(x + y)$ થાય છે.
સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત કુલ સ્થિતિ ઉર્જા $U_2 = \frac{1}{2}K(x + y)^2$ છે.
બીજા ખેંચાણ દરમિયાન થયેલું કાર્ય એ સ્થિતિ ઉર્જામાં થતો ફેરફાર છે:
$W = U_2 - U_1$
$W = \frac{1}{2}K(x + y)^2 - \frac{1}{2}Kx^2$
$W = \frac{1}{2}K(x^2 + 2xy + y^2) - \frac{1}{2}Kx^2$
$W = \frac{1}{2}K(x^2 + 2xy + y^2 - x^2)$
$W = \frac{1}{2}K(2xy + y^2)$
$W = \frac{1}{2}Ky(2x + y)$.
27
EasyMCQ
એક સ્પ્રિંગને $10 \ cm$ થી $20 \ cm$ સુધી ખેંચવા માટે કરવામાં આવેલ કાર્ય:
A
તેને $20 \ cm$ થી $30 \ cm$ સુધી ખેંચવા માટે કરેલ કાર્યની બરાબર છે.
B
તેને $20 \ cm$ થી $30 \ cm$ સુધી ખેંચવા માટે કરેલ કાર્ય કરતા ઓછું છે.
C
તેને $20 \ cm$ થી $30 \ cm$ સુધી ખેંચવા માટે કરેલ કાર્ય કરતા વધારે છે.
D
તેને $0 \ cm$ થી $10 \ cm$ સુધી ખેંચવા માટે કરેલ કાર્યની બરાબર છે.

Solution

(B) સ્પ્રિંગને $x$ જેટલી લંબાઈ સુધી ખેંચવા માટે કરવામાં આવતું કાર્ય $W = \frac{1}{2} k x^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સ્પ્રિંગને પ્રારંભિક ખેંચાણ $x_1$ થી અંતિમ ખેંચાણ $x_2$ સુધી ખેંચવા માટે કરવામાં આવતું કાર્ય $W = \frac{1}{2} k (x_2^2 - x_1^2)$ છે.
પ્રથમ કિસ્સા માટે ($10 \ cm$ થી $20 \ cm$): $W_1 = \frac{1}{2} k (20^2 - 10^2) = \frac{1}{2} k (400 - 100) = 150 k$.
બીજા કિસ્સા માટે ($20 \ cm$ થી $30 \ cm$): $W_2 = \frac{1}{2} k (30^2 - 20^2) = \frac{1}{2} k (900 - 400) = 250 k$.
બંનેની સરખામણી કરતા,$W_1 < W_2$. તેથી,$10 \ cm$ થી $20 \ cm$ સુધી સ્પ્રિંગને ખેંચવા માટે કરવામાં આવેલ કાર્ય એ $20 \ cm$ થી $30 \ cm$ સુધી ખેંચવા માટે કરવામાં આવેલ કાર્ય કરતા ઓછું છે.
28
EasyMCQ
સ્પ્રિંગની સ્થિતિ ઊર્જા...
A
જ્યારે સ્પ્રિંગને ખેંચવામાં આવે ત્યારે વધે છે.
B
જ્યારે સ્પ્રિંગને ખેંચવામાં આવે ત્યારે ઘટે છે.
C
જ્યારે સ્પ્રિંગને સંકોચવામાં આવે ત્યારે ઘટે છે.
D
જ્યારે સ્પ્રિંગને ખેંચવામાં આવે અથવા સંકોચવામાં આવે,બંને કિસ્સામાં વધે છે.

Solution

(D) સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિ ઊર્જા $(U)$ નું સૂત્ર $U = \frac{1}{2} k x^2$ છે,જ્યાં $k$ એ સ્પ્રિંગ અચળાંક છે અને $x$ એ સંતુલન સ્થિતિથી સ્થાનાંતર છે.
સૂત્રમાં $x$ નો વર્ગ હોવાથી,કોઈપણ શૂન્યતર સ્થાનાંતર $(x \neq 0)$ માટે સ્થિતિ ઊર્જા $U$ હંમેશા ધન હોય છે.
સ્પ્રિંગને ખેંચવામાં આવે $(x > 0)$ કે સંકોચવામાં આવે $(x < 0)$,સ્થાનાંતરનું મૂલ્ય વધતા $x^2$ નું મૂલ્ય વધે છે.
તેથી,જ્યારે સ્પ્રિંગને તેની મૂળ લંબાઈથી ખેંચવામાં આવે અથવા સંકોચવામાં આવે,ત્યારે તેની સ્થિતિ ઊર્જા હંમેશા વધે છે.
29
EasyMCQ
વિધાન-$1$ અને વિધાન-$2$ આપેલા છે. બે સ્પ્રિંગ $S_1$ અને $S_2$ ના બળ અચળાંકો અનુક્રમે $k_1$ અને $k_2$ છે,જ્યાં $k_1 < k_2$. તેમને સમાન બળ $F$ દ્વારા ખેંચવામાં આવે છે. એવું જોવા મળે છે કે સ્પ્રિંગ $S_1$ પર થયેલું કાર્ય સ્પ્રિંગ $S_2$ પર થયેલા કાર્ય કરતા વધારે છે.
વિધાન-$1$: જો સમાન બળથી ખેંચવામાં આવે,તો $S_1$ પર થયેલું કાર્ય $S_2$ પર થયેલા કાર્ય કરતા વધારે હોય છે.
વિધાન-$2$: $k_1 < k_2$.
A
વિધાન-$1$ સાચું છે. વિધાન-$2$ સાચું છે અને વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
B
વિધાન-$1$ ખોટું છે. વિધાન-$2$ સાચું છે.
C
વિધાન-$1$ સાચું છે. વિધાન-$2$ ખોટું છે.
D
વિધાન-$1$ સાચું છે. વિધાન-$2$ સાચું છે અને વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી છે.

Solution

(D) જ્યારે $k$ બળ અચળાંક ધરાવતી સ્પ્રિંગને $F$ બળ વડે ખેંચવામાં આવે ત્યારે થતું કાર્ય $W = \frac{F^2}{2k}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં બંને સ્પ્રિંગ માટે બળ $F$ સમાન હોવાથી,થતું કાર્ય બળ અચળાંક $k$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે $(W \propto \frac{1}{k})$.
આપેલ છે કે $k_1 < k_2$,તેથી $\frac{1}{k_1} > \frac{1}{k_2}$ થાય.
આથી,$W_1 = \frac{F^2}{2k_1} > W_2 = \frac{F^2}{2k_2}$.
આમ,વિધાન-$1$ સાચું છે કારણ કે $S_1$ પર થયેલું કાર્ય $S_2$ પર થયેલા કાર્ય કરતા વધારે છે.
વિધાન-$2$ $(k_1 < k_2)$ પણ સાચું છે અને તે જ કારણ છે કે $W_1 > W_2$ થાય છે.
તેથી,વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી છે.
30
DifficultMCQ
$0.5 \ kg$ દળનો એક પદાર્થ $1.5 \ m/s$ ની ઝડપ સાથે સમક્ષિતિજ લીસા પૃષ્ઠ પર ગતિ કરે છે. તે $k = 50 \ N/m$ બળ અચળાંક ધરાવતી એક દળરહિત સ્પ્રિંગ સાથે અથડાય છે. સ્પ્રિંગનું મહત્તમ સંકોચન $m$ માં કેટલું હશે?
Question diagram
A
$0.15$
B
$0.12$
C
$1.5$
D
$0.5$

Solution

(A) ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,મહત્તમ સંકોચન સમયે પદાર્થની ગતિઉર્જા સ્પ્રિંગની સ્થિતિસ્થાપક સ્થિતિઉર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે.
ધારો કે $m = 0.5 \ kg$,$v = 1.5 \ m/s$,$k = 50 \ N/m$,અને $x$ એ મહત્તમ સંકોચન છે.
ગતિઉર્જા = સ્થિતિસ્થાપક સ્થિતિઉર્જા
$\frac{1}{2} mv^2 = \frac{1}{2} kx^2$
$mv^2 = kx^2$
$0.5 \times (1.5)^2 = 50 \times x^2$
$0.5 \times 2.25 = 50 \times x^2$
$1.125 = 50 \times x^2$
$x^2 = \frac{1.125}{50} = 0.0225$
$x = \sqrt{0.0225} = 0.15 \ m$
તેથી,સ્પ્રિંગનું મહત્તમ સંકોચન $0.15 \ m$ થશે.
31
DifficultMCQ
એક $m$ દળનો બોલ $h$ ઊંચાઈએથી એક ઊભી સ્પ્રિંગ સાથે જોડાયેલા પ્લેટફોર્મ પર પડે છે. પ્લેટફોર્મ $x$ જેટલા અંતરે સ્થાનાંતરિત થાય છે. તો સ્પ્રિંગ અચળાંક કેટલો હશે?
Question diagram
A
$\frac{2mg}{x}$
B
$\frac{2mgh}{x^2}$
C
$\frac{2mg(h + x)}{x^2}$
D
$\frac{2mg(h + x)}{h^2}$

Solution

(C) બોલ $h$ ઊંચાઈએથી પડે છે અને સ્પ્રિંગને $x$ જેટલી દબાવે છે.
ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,બોલની ગુરુત્વીય સ્થિતિઉર્જામાં થતો ઘટાડો એ સ્પ્રિંગની સ્થિતિસ્થાપક સ્થિતિઉર્જામાં થતા વધારા જેટલો હોય છે.
બોલનું કુલ શિરોલંબ સ્થાનાંતર $(h + x)$ છે.
તેથી,સ્થિતિઉર્જામાં થતો ઘટાડો $mg(h + x)$ છે.
સ્પ્રિંગની સ્થિતિસ્થાપક સ્થિતિઉર્જામાં થતો વધારો $\frac{1}{2}kx^2$ છે.
બંનેને સરખાવતા: $mg(h + x) = \frac{1}{2}kx^2$.
સ્પ્રિંગ અચળાંક $k$ માટે ઉકેલતા: $k = \frac{2mg(h + x)}{x^2}$.
32
DifficultMCQ
સ્પ્રિંગ અચળાંક $k$ હોય એવી એક આદર્શ સ્પ્રિંગને છત પરથી લટકાવેલી છે અને તેના નીચેના છેડે $M$ દળનો એક બ્લોક જોડેલો છે. પ્રારંભમાં સ્પ્રિંગ ખેંચાયેલી નથી અને બ્લોકને સ્થિર સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવે છે. તો સ્પ્રિંગમાં થતું મહત્તમ વિસ્તરણ કેટલું હશે?
A
$4 Mg/k$
B
$2 Mg/k$
C
$Mg/k$
D
$Mg/2k$

Solution

(B) ધારો કે સ્પ્રિંગમાં થતું મહત્તમ વિસ્તરણ $x$ છે. મહત્તમ વિસ્તરણના બિંદુએ બ્લોકનો વેગ શૂન્ય હોય છે.
યાંત્રિક ઉર્જાના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,બ્લોકની ગુરુત્વીય સ્થિતિઉર્જામાં થતો ઘટાડો એ સ્પ્રિંગની સ્થિતિસ્થાપક સ્થિતિઉર્જામાં થતા વધારા જેટલો હોય છે.
ગુરુત્વીય સ્થિતિઉર્જામાં ઘટાડો = $Mgx$
સ્થિતિસ્થાપક સ્થિતિઉર્જામાં વધારો = $\frac{1}{2} k x^2$
બંનેને સરખાવતા: $Mgx = \frac{1}{2} k x^2$
$x$ માટે ઉકેલતા ($x \neq 0$ હોવાથી): $x = \frac{2Mg}{k}$
Solution diagram
33
MediumMCQ
બે સ્પ્રિંગ કે જેમના સ્પ્રિંગ અચળાંક અનુક્રમે $1500 \ N/m$ અને $3000 \ N/m$ છે,તેમને સમાન બળ સાથે ખેંચવામાં આવે છે. તેમની સ્થિતિ ઊર્જાનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$4 : 1$
B
$1 : 4$
C
$2 : 1$
D
$1 : 2$

Solution

(C) સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિ ઊર્જા $U$ નું સૂત્ર $U = \frac{1}{2} k x^2$ છે.
અહીં લાગુ પાડવામાં આવેલ બળ $F$ સમાન હોવાથી,આપણે $F = kx$ સંબંધનો ઉપયોગ કરીએ છીએ,જેનો અર્થ છે કે $x = \frac{F}{k}$.
આ કિંમતને ઊર્જાના સૂત્રમાં મૂકતા: $U = \frac{1}{2} k (\frac{F}{k})^2 = \frac{F^2}{2k}$.
અહીં $F$ અચળ હોવાથી,$U \propto \frac{1}{k}$ થાય.
તેથી,સ્થિતિ ઊર્જાનો ગુણોત્તર $\frac{U_1}{U_2} = \frac{k_2}{k_1}$ થશે.
આપેલ છે કે $k_1 = 1500 \ N/m$ અને $k_2 = 3000 \ N/m$,તેથી $\frac{U_1}{U_2} = \frac{3000}{1500} = \frac{2}{1}$.
આમ,ગુણોત્તર $2 : 1$ છે.
34
MediumMCQ
$10 \ cm$ લંબાઈની એક હલકી સ્પ્રિંગના છેડે જ્યારે $20 \ g$ દળનો પદાર્થ જોડેલો હોય ત્યારે સ્પ્રિંગ $2 \ cm$ જેટલી ખેંચાય છે. પદાર્થને ખેંચીને સ્પ્રિંગની કુલ લંબાઈ $14 \ cm$ કરવામાં આવે છે. સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિસ્થાપક સ્થિતિઊર્જા (જૂલમાં) કેટલી હશે?
A
$4 \times 10^{-2}$
B
$4 \times 10^{-3}$
C
$8 \times 10^{-2}$
D
$8 \times 10^{-3}$

Solution

(D) આપેલ છે: મૂળ લંબાઈ $L_0 = 10 \ cm$,વિસ્તરણ $x_1 = 2 \ cm = 0.02 \ m$,દળ $m = 20 \ g = 0.02 \ kg$,$g = 10 \ m/s^2$.
સંતુલન સ્થિતિમાં,સ્પ્રિંગનું બળ ગુરુત્વાકર્ષણ બળ જેટલું હોય છે: $k x_1 = mg$.
$k(0.02) = 0.02 \times 10 \implies k = 10 \ N/m$.
સ્પ્રિંગની કુલ લંબાઈ $14 \ cm$ થાય છે,તેથી નવું વિસ્તરણ $x_2 = 14 \ cm - 10 \ cm = 4 \ cm = 0.04 \ m$ થાય.
સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિસ્થાપક સ્થિતિઊર્જા $U = \frac{1}{2} k x_2^2$ દ્વારા મળે છે.
$U = \frac{1}{2} \times 10 \times (0.04)^2 = 5 \times 0.0016 = 0.008 \ J = 8 \times 10^{-3} \ J$.
35
EasyMCQ
$m$ દળનો એક બ્લોક આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ઢાળવાળા સમતલ પર નીચે સરકે છે અને નીચે રહેલી સ્પ્રિંગને અથડાય છે,જેના કારણે તે સંકોચાય છે. જો સ્પ્રિંગનો અચળાંક $K$ હોય,તો સ્પ્રિંગનું મહત્તમ સંકોચન કેટલું હશે?
Question diagram
A
$\sqrt {\frac{{mgh}}{k}} $
B
$\sqrt {\frac{{2mgh}}{k}} $
C
$\sqrt {\frac{{gh}}{{mk}}} $
D
$\sqrt {\frac{{2gh}}{{mk}}} $

Solution

(B) ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,બ્લોક જ્યારે $h$ જેટલી ઊભી ઊંચાઈ નીચે ઉતરે છે ત્યારે ગુમાવેલી સ્થિતિ ઉર્જા એ સ્પ્રિંગમાં મહત્તમ સંકોચન $x$ સમયે સંગ્રહિત સ્થિતિસ્થાપક સ્થિતિ ઉર્જા જેટલી હોય છે.
બ્લોકની ગુરુત્વાકર્ષણીય સ્થિતિ ઉર્જામાં ઘટાડો $\Delta U_g = mgh$ છે.
સ્પ્રિંગની સ્થિતિસ્થાપક સ્થિતિ ઉર્જામાં વધારો $\Delta U_s = \frac{1}{2} Kx^2$ છે.
બંનેને સરખાવતા:
$mgh = \frac{1}{2} Kx^2$
$x$ માટે ઉકેલતા:
$x^2 = \frac{2mgh}{K}$
$x = \sqrt{\frac{2mgh}{K}}$
36
DifficultMCQ
$M$ દળનો એક ટુકડો ઘર્ષણ રહિત સમક્ષિતિજ સપાટી પર ગતિ કરે છે અને $k$ સ્પ્રિંગ અચળાંક ધરાવતી સ્પ્રિંગ સાથે અથડાય છે. સ્પ્રિંગ $L$ જેટલી લંબાઈ સુધી સંકોચાય છે. અથડામણ પછી ટુકડાનું મહત્તમ વેગમાન કેટલું હશે?
Question diagram
A
$\sqrt{Mk} \, L$
B
$\frac{kL^2}{2M}$
C
$0$
D
$\frac{ML^2}{k}$

Solution

(A) યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,ટુકડાની પ્રારંભિક ગતિ ઉર્જા મહત્તમ સંકોચનના બિંદુએ સ્પ્રિંગની સ્થિતિસ્થાપક સ્થિતિ ઉર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે.
ધારો કે સ્પ્રિંગ સાથે અથડાય તે પહેલાં ટુકડાનો વેગ $v$ છે.
$\frac{1}{2} M v^2 = \frac{1}{2} k L^2$
$v$ માટે ઉકેલતા:
$v^2 = \frac{k L^2}{M} \implies v = L \sqrt{\frac{k}{M}}$
ટુકડાનું વેગમાન $p = Mv$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$v$ ની કિંમત મૂકતા:
$p = M \left( L \sqrt{\frac{k}{M}} \right) = L \sqrt{M^2 \cdot \frac{k}{M}} = L \sqrt{Mk} = \sqrt{Mk} \, L$
આમ,ટુકડાનું મહત્તમ વેગમાન $\sqrt{Mk} \, L$ છે.
37
DifficultMCQ
એક સ્પ્રિંગને $s$ અંતર સુધી ખેંચતા તેમાં સંગ્રહિત સ્થિતિ ઊર્જા $10 \ J$ છે. તો સ્પ્રિંગને વધારાના $s$ અંતર સુધી ખેંચવા માટે કરવું પડતું કાર્ય કેટલું હશે ($J$ માં)?
A
$30$
B
$40$
C
$10$
D
$20$

Solution

(A) $s$ અંતર સુધી ખેંચાયેલી સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિ ઊર્જા $U_1 = \frac{1}{2}ks^2 = 10 \ J$ છે.
જ્યારે સ્પ્રિંગને વધારાના $s$ અંતર સુધી ખેંચવામાં આવે,ત્યારે કુલ સ્થાનાંતર $x = s + s = 2s$ થાય છે.
આ નવા સ્થાનાંતર પર સ્થિતિ ઊર્જા $U_2 = \frac{1}{2}k(2s)^2 = \frac{1}{2}k(4s^2) = 4 \times (\frac{1}{2}ks^2)$ થશે.
$U_1 = 10 \ J$ કિંમત મૂકતા,$U_2 = 4 \times 10 \ J = 40 \ J$ મળે.
સ્પ્રિંગને $s$ થી $2s$ સુધી ખેંચવા માટે કરવું પડતું કાર્ય એ સ્થિતિ ઊર્જામાં થતો ફેરફાર છે: $W = U_2 - U_1 = 40 \ J - 10 \ J = 30 \ J$.
38
MediumMCQ
જો એક સ્પ્રિંગને $T$ બળ વડે ખેંચવામાં આવે,તો સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિ ઊર્જા કેટલી હશે? (અહીં $T$ એ તણાવ/બળ છે અને $k$ એ સ્પ્રિંગ અચળાંક છે.)
A
$\frac{2T}{k^2}$
B
$\frac{T^2}{2k}$
C
$\frac{2k}{T^2}$
D
$\frac{T^2}{2k^2}$

Solution

(B) સ્પ્રિંગમાં ઉદ્ભવતું તણાવ (બળ) હૂકના નિયમ મુજબ $T = kx$ છે,જ્યાં $x$ એ સ્પ્રિંગનું વિસ્તરણ છે.
આથી,વિસ્તરણ $x = \frac{T}{k}$ થાય.
સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિ ઊર્જા $U$ નું સૂત્ર $U = \frac{1}{2}kx^2$ છે.
હવે $x$ ની કિંમત સૂત્રમાં મૂકતા:
$U = \frac{1}{2}k \left( \frac{T}{k} \right)^2 = \frac{1}{2}k \left( \frac{T^2}{k^2} \right) = \frac{T^2}{2k}$.
39
MediumMCQ
$k$ બળઅચળાંક ધરાવતી એક સ્પ્રિંગને પ્રારંભમાં $x$ જેટલી ખેંચેલી છે. જો તેને વધુ $y$ જેટલું અંતર ખેંચવામાં આવે,તો બીજા ખેંચાણ દરમિયાન થતું કાર્ય.........થાય.
A
$1/2 ky^2$
B
$1/2 k(x^2 + y^2)$
C
$1/2 k(x + y)^2$
D
$1/2 ky(2x + y)$

Solution

(D) જ્યારે સ્પ્રિંગને $x$ જેટલી ખેંચવામાં આવે ત્યારે તેની પ્રારંભિક સ્થિતિઊર્જા $U_1 = \frac{1}{2}kx^2$ છે.
જ્યારે સ્પ્રિંગને કુલ $(x + y)$ જેટલી ખેંચવામાં આવે ત્યારે તેની અંતિમ સ્થિતિઊર્જા $U_2 = \frac{1}{2}k(x + y)^2$ છે.
બીજા ખેંચાણ દરમિયાન થતું કાર્ય એ સ્થિતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે:
$W = U_2 - U_1$
$W = \frac{1}{2}k(x + y)^2 - \frac{1}{2}kx^2$
$W = \frac{1}{2}k(x^2 + 2xy + y^2 - x^2)$
$W = \frac{1}{2}k(2xy + y^2)$
$W = \frac{1}{2}ky(2x + y)$.
40
EasyMCQ
$W$ વજન ધરાવતો બ્લોક $v$ વેગ સાથે ઘર્ષણરહિત સમક્ષિતિજ સપાટી પર ગતિ કરે છે અને $k$ બળ અચળાંકવાળી સ્પ્રિંગ સાથે અથડાય છે. સ્પ્રિંગમાં મહત્તમ સંકોચન ......... અંતરે થશે.
A
$v\sqrt{\frac{W}{k}}$
B
$v\sqrt{\frac{k}{W}}$
C
$v\sqrt{\frac{W}{kg}}$
D
$v\sqrt{\frac{kg}{W}}$

Solution

(C) ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,બ્લોક દ્વારા ગુમાવાતી ગતિઉર્જા એ સ્પ્રિંગ દ્વારા મેળવાયેલી સ્થિતિઉર્જા જેટલી હોય છે.
ધારો કે સ્પ્રિંગમાં મહત્તમ સંકોચન $d$ છે.
બ્લોકની ગતિઉર્જા $K = \frac{1}{2}mv^2$ છે,જ્યાં $m = \frac{W}{g}$ એ બ્લોકનું દળ છે.
મહત્તમ સંકોચન સમયે સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિઉર્જા $U = \frac{1}{2}kd^2$ છે.
બંનેને સરખાવતા: $\frac{1}{2}mv^2 = \frac{1}{2}kd^2$.
$m = \frac{W}{g}$ મૂકતા:
$\frac{1}{2} \left( \frac{W}{g} \right) v^2 = \frac{1}{2}kd^2$.
$d$ માટે ઉકેલતા:
$d^2 = \frac{Wv^2}{kg}$.
તેથી,$d = v\sqrt{\frac{W}{kg}}$.
41
EasyMCQ
$100 \ N/m$ બળ અચળાંક ધરાવતી એક સ્પ્રિંગને $5 \ cm$ જેટલી ખેંચવામાં આવે છે. તો થતું કાર્ય શોધો. ($J$ માં)
A
$1$
B
$0.125$
C
$2.5$
D
$3$

Solution

(B) સ્પ્રિંગનો બળ અચળાંક $k = 100 \ N/m$ છે.
સ્પ્રિંગનું સ્થાનાંતર $x = 5 \ cm = 0.05 \ m$ છે.
સ્પ્રિંગને ખેંચવા માટે કરવું પડતું કાર્ય નીચેના સૂત્ર દ્વારા મળે છે: $W = \frac{1}{2} k x^2$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$W = \frac{1}{2} \times 100 \times (0.05)^2$
$W = 50 \times 0.0025$
$W = 0.125 \ J$.
42
DifficultMCQ
$800 \ N/m$ જેટલો બળ અચળાંક ધરાવતી સ્પ્રિંગ $5 \ cm$ જેટલી ખેંચાયેલી છે. તેને $5 \ cm$ થી $15 \ cm$ સુધી ખેંચવા માટે કરવું પડતું કાર્ય $J$ માં શોધો.
A
$16$
B
$8$
C
$32$
D
$24$

Solution

(B) સ્પ્રિંગને ખેંચવા માટે કરવું પડતું કાર્ય સ્પ્રિંગમાં સ્થિતિઉર્જા સ્વરૂપે સંગ્રહિત થાય છે,જે $U = \frac{1}{2} kx^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સ્પ્રિંગને પ્રારંભિક લંબાઈ $x_1$ થી અંતિમ લંબાઈ $x_2$ સુધી ખેંચવા માટે કરવું પડતું કાર્ય $W$ એ સ્થિતિઉર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે:
$W = \frac{1}{2} k x_2^2 - \frac{1}{2} k x_1^2 = \frac{1}{2} k (x_2^2 - x_1^2)$.
આપેલ છે: $k = 800 \ N/m$,$x_1 = 5 \ cm = 0.05 \ m$,$x_2 = 15 \ cm = 0.15 \ m$.
$W = \frac{1}{2} \times 800 \times ((0.15)^2 - (0.05)^2)$
$W = 400 \times (0.0225 - 0.0025)$
$W = 400 \times 0.02 = 8 \ J$.
43
DifficultMCQ
જ્યારે એક સ્પ્રિંગને $x$ જેટલા અંતર સુધી ખેંચવામાં આવે છે,ત્યારે તેની સ્થિતિ-ઊર્જા $10 \ J$ હોય છે. આ સ્પ્રિંગને વધારાના $x$ જેટલા અંતર સુધી ખેંચવા માટે કરવું પડતું કાર્ય ........ $J$ થશે.
A
$10$
B
$20$
C
$30$
D
$40$

Solution

(C) $x$ જેટલા અંતર સુધી ખેંચાયેલી સ્પ્રિંગની સ્થિતિ-ઊર્જા $U_1 = \frac{1}{2}kx^2 = 10 \ J$ છે.
જ્યારે સ્પ્રિંગને વધારાના $x$ જેટલા અંતર સુધી ખેંચવામાં આવે,ત્યારે કુલ સ્થાનાંતર $x + x = 2x$ થાય છે.
નવી સ્થિતિ-ઊર્જા $U_2 = \frac{1}{2}k(2x)^2 = \frac{1}{2}k(4x^2) = 4 \times (\frac{1}{2}kx^2) = 4 \times 10 = 40 \ J$ મળે.
વધારાના અંતર સુધી ખેંચવા માટે કરવું પડતું કાર્ય એ સ્થિતિ-ઊર્જામાં થતો ફેરફાર છે: $W = U_2 - U_1 = 40 \ J - 10 \ J = 30 \ J$.
44
DifficultMCQ
એક સ્પ્રિંગ જેનો સ્પ્રિંગ અચળાંક $5 \times 10^3 \ N/m$ છે,તે શરૂઆતમાં તેની મૂળ સ્થિતિમાં છે. તેને $5 \ cm$ સુધી ખેંચવામાં આવે છે. તેને વધુ $5 \ cm$ સુધી ખેંચવા માટે કેટલું કાર્ય કરવું પડશે?
A
$12.50$
B
$18.75$
C
$25$
D
$6.25$

Solution

(B) સ્પ્રિંગને પ્રારંભિક સ્થાનાંતર $x_1$ થી અંતિમ સ્થાનાંતર $x_2$ સુધી ખેંચવા માટે થતું કાર્ય $W = \frac{1}{2} k (x_2^2 - x_1^2)$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં,$k = 5 \times 10^3 \ N/m$,$x_1 = 5 \ cm = 0.05 \ m$,અને $x_2 = 5 \ cm + 5 \ cm = 10 \ cm = 0.10 \ m$ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$W = \frac{1}{2} \times (5 \times 10^3) \times [(0.10)^2 - (0.05)^2]$
$W = \frac{1}{2} \times 5000 \times [0.01 - 0.0025]$
$W = 2500 \times 0.0075$
$W = 18.75 \ J$.
45
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એક લીસો ટ્રેક સમક્ષિતિજ ભાગ સુધી લંબાયેલો છે. આ સમક્ષિતિજ ભાગના એક છેડા સાથે $400 \ N/m$ બળ અચળાંક ધરાવતી સ્પ્રિંગ મજબૂત રીતે જોડેલી છે. $40 \ g$ દળને $4.9 \ m$ ની ઊંચાઈએથી મુક્ત કરવામાં આવે છે. સ્પ્રિંગમાં થતું સંકોચન $cm$ માં ગણો.
Question diagram
A
$11.25$
B
$8.4$
C
$12$
D
$9.8$

Solution

(D) યાંત્રિક ઊર્જાના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,પ્રારંભિક ઊંચાઈએ રહેલી સ્થિતિ ઊર્જા મહત્તમ સંકોચન સમયે સ્પ્રિંગની સ્થિતિસ્થાપકીય સ્થિતિ ઊર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે.
$mgh = \frac{1}{2} kx^2$
આપેલ છે:
દળ $m = 40 \ g = 0.04 \ kg$
ઊંચાઈ $h = 4.9 \ m$
સ્પ્રિંગ અચળાંક $k = 400 \ N/m$
ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 9.8 \ m/s^2$
કિંમતો મૂકતા:
$0.04 \times 9.8 \times 4.9 = \frac{1}{2} \times 400 \times x^2$
$1.9208 = 200 \times x^2$
$x^2 = \frac{1.9208}{200} = 0.009604$
$x = \sqrt{0.009604} = 0.098 \ m$
સેન્ટિમીટરમાં ફેરવતા: $x = 0.098 \times 100 = 9.8 \ cm$.
46
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એક દળરહિત પ્લેટફોર્મ હલકી સ્થિતિસ્થાપક સ્પ્રિંગ પર રાખેલું છે. જ્યારે $0.1 \; kg$ દળનો રેતીનો કણ $0.24 \; m$ ની ઊંચાઈએથી પેન પર પાડવામાં આવે છે,ત્યારે કણ પેન સાથે અથડાય છે અને સ્પ્રિંગ $0.01 \; m$ જેટલી દબાય છે. $0.04 \; m$ જેટલું સંકોચન મેળવવા માટે કણને કેટલી ઊંચાઈએથી પાડવો જોઈએ ($; m$ માં)?
Question diagram
A
$3.96$
B
$5.25$
C
$2$
D
$6.2$

Solution

(A) યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,કણ દ્વારા ગુમાવેલી સ્થિતિ ઉર્જા એ સ્પ્રિંગ દ્વારા મેળવેલી સ્થિતિસ્થાપક સ્થિતિ ઉર્જા જેટલી હોય છે.
$mg(h + x) = \frac{1}{2} kx^2$
પ્રથમ કિસ્સા માટે: $m = 0.1 \; kg$,$h_1 = 0.24 \; m$,$x_1 = 0.01 \; m$.
$mg(0.24 + 0.01) = \frac{1}{2} k(0.01)^2$ --- $(1)$
બીજા કિસ્સા માટે: $h_2 = h$,$x_2 = 0.04 \; m$.
$mg(h + 0.04) = \frac{1}{2} k(0.04)^2$ --- $(2)$
સમીકરણ $(2)$ ને સમીકરણ $(1)$ વડે ભાગતા:
$\frac{h + 0.04}{0.24 + 0.01} = \frac{(0.04)^2}{(0.01)^2}$
$\frac{h + 0.04}{0.25} = \frac{0.0016}{0.0001} = 16$
$h + 0.04 = 16 \times 0.25 = 4$
$h = 4 - 0.04 = 3.96 \; m$
47
DifficultMCQ
$m$ દળનો એક બ્લોક $k$ સ્પ્રિંગ અચળાંકવાળી એક સ્પ્રિંગ કે જેનો એક છેડો દિવાલ સાથે જોડાયેલ છે તેની વિરુદ્ધમાં ધકેલાય છે. આકૃતિમાં દર્શાવ્યા પ્રમાણે બ્લોક ઘર્ષણરહિત ટેબલ પર સરકે છે. સ્પ્રિંગની પ્રાકૃતિક લંબાઈ $\ell_0$ છે અને જ્યારે બ્લોક મુક્ત થાય છે ત્યારે તે તેની પ્રાકૃતિક લંબાઈની અડધી લંબાઈ જેટલી સંકોચાયેલી હોય છે. તો બ્લોકનો અંતિમ વેગ કેટલો હશે?
Question diagram
A
$\frac{{\ell _0}}{2}\sqrt {\frac{k}{m}} $
B
$\frac{{\ell _0}}{4}\sqrt {\frac{k}{m}} $
C
$\frac{1}{2}\sqrt {\frac{{k{\ell _0}}}{m}} $
D
$\sqrt {\frac{{k{\ell _0}}}{{2m}}} $

Solution

(A) યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,જ્યારે સ્પ્રિંગ તેની પ્રાકૃતિક લંબાઈ પ્રાપ્ત કરે છે ત્યારે સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત પ્રારંભિક સ્થિતિ ઉર્જા બ્લોકની ગતિ ઉર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે.
સ્પ્રિંગનું પ્રારંભિક સંકોચન,$x = \frac{{\ell _0}}{2}$.
પ્રારંભિક સ્થિતિ ઉર્જા,$U_i = \frac{1}{2}k x^2 = \frac{1}{2}k \left( \frac{{\ell _0}}{2} \right)^2 = \frac{1}{8}k \ell_0^2$.
બ્લોકની અંતિમ ગતિ ઉર્જા,$K_f = \frac{1}{2}mv^2$.
ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,$U_i = K_f$.
$\frac{1}{8}k \ell_0^2 = \frac{1}{2}mv^2$.
$v^2 = \frac{k \ell_0^2}{4m}$.
$v = \frac{{\ell _0}}{2}\sqrt {\frac{k}{m}}$.
48
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એક હલકી સ્થિતિસ્થાપક સ્પ્રિંગને દળરહિત પ્લેટફોર્મ પર રાખેલી છે. $0.1 \ kg$ દળનો રેતીનો કણ $0.24 \ m$ ની ઊંચાઈ પરથી સ્પ્રિંગની તકતી પર ફેંકવામાં આવે છે. કણ તકતી સાથે ચોંટી જાય છે,જેથી સ્પ્રિંગ $0.01 \ m$ જેટલી સંકોચાય છે. કણને કેટલી ઊંચાઈએથી ફેંકવો જોઈએ કે જેથી સ્પ્રિંગ $0.04 \ m$ જેટલી સંકોચન પામે ($m$ માં)?
Question diagram
A
$0.96$
B
$2.96$
C
$3.96$
D
$0.48$

Solution

(C) ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,$h$ ઊંચાઈ અને સંકોચન $x$ પર કણની સ્થિતિ ઉર્જા સ્પ્રિંગની સ્થિતિસ્થાપક સ્થિતિ ઉર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે:
$mg(h + x) = \frac{1}{2} K x^2$
કિસ્સો $I$: $m = 0.1 \ kg$,$h_1 = 0.24 \ m$,$x_1 = 0.01 \ m$
$mg(0.24 + 0.01) = \frac{1}{2} K (0.01)^2$
$mg(0.25) = \frac{1}{2} K (0.0001) \quad ... (1)$
કિસ્સો $II$: $m = 0.1 \ kg$,$h_2 = h$,$x_2 = 0.04 \ m$
$mg(h + 0.04) = \frac{1}{2} K (0.04)^2$
$mg(h + 0.04) = \frac{1}{2} K (0.0016) \quad ... (2)$
સમીકરણ $(2)$ ને $(1)$ વડે ભાગતા:
$\frac{h + 0.04}{0.25} = \frac{0.0016}{0.0001} = 16$
$h + 0.04 = 16 \times 0.25$
$h + 0.04 = 4$
$h = 4 - 0.04 = 3.96 \ m$
49
DifficultMCQ
એક ઘર્ષણરહિત ટેબલ પર $K$ બળ અચળાંક ધરાવતી એક દળરહિત સ્પ્રિંગને $m$ અને $M$ દળના બે બ્લોકની વચ્ચે દબાયેલી સ્થિતિમાં રાખેલ છે. સ્પ્રિંગને મુક્ત કરતાં બંને બ્લોક એકબીજાથી વિરુદ્ધ દિશામાં ગતિ કરે છે. જ્યારે સ્પ્રિંગ તેની મૂળ લંબાઈ પ્રાપ્ત કરે ત્યારે બ્લોક સ્પ્રિંગથી અલગ થઈ જાય છે. જો સ્પ્રિંગને શરૂઆતમાં $x$ જેટલી દબાવવામાં આવી હોય,તો $M$ દળના બ્લોકની ઝડપ કેટલી હશે?
A
$\sqrt{\frac{Km}{M(M+m)}} \cdot x$
B
$\sqrt{\frac{Km}{m(M+m)}} \cdot x$
C
$\sqrt{\frac{KM}{m(M+m)}} \cdot x$
D
$\sqrt{\frac{(M+m)K}{m}} \cdot x$

Solution

(A) ધારો કે $m$ દળના બ્લોકની ઝડપ $v$ છે અને $M$ દળના બ્લોકની ઝડપ $V$ છે.
ઘર્ષણરહિત સપાટી હોવાથી,તંત્રની કુલ યાંત્રિક ઊર્જા અને રેખીય વેગમાનનું સંરક્ષણ થાય છે.
યાંત્રિક ઊર્જાના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
પ્રારંભિક સ્થિતિઊર્જા = અંતિમ ગતિઊર્જા
$\frac{1}{2} K x^2 = \frac{1}{2} m v^2 + \frac{1}{2} M V^2 \quad \dots(1)$
રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ (પ્રારંભિક વેગમાન શૂન્ય છે):
$m v = M V \implies v = \frac{M V}{m} \quad \dots(2)$
સમીકરણ $(2)$ માંથી $v$ ની કિંમત સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા:
$K x^2 = m \left( \frac{M V}{m} \right)^2 + M V^2$
$K x^2 = \frac{M^2 V^2}{m} + M V^2 = M V^2 \left( \frac{M}{m} + 1 \right) = M V^2 \left( \frac{M+m}{m} \right)$
$V^2 = \frac{K x^2 m}{M(M+m)}$
$V = \sqrt{\frac{Km}{M(M+m)}} \cdot x$
50
MediumMCQ
જ્યારે સ્પ્રિંગને $2 \ cm$ ખેંચવામાં આવે ત્યારે તેમાં સંગ્રહિત સ્થિતિઊર્જા $U$ છે. જો તેને $10 \ cm$ ખેંચવામાં આવે,તો સંગ્રહિત સ્થિતિઊર્જા કેટલી થશે?
A
$U / 25$
B
$U / 5$
C
$5 U$
D
$25 U$

Solution

(D) સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિઊર્જા $U$ નું સૂત્ર $U = \frac{1}{2} k x^2$ છે,જ્યાં $k$ એ સ્પ્રિંગ અચળાંક છે અને $x$ એ સ્થાનાંતર છે.
આ સંબંધ પરથી આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે $U \propto x^2$.
પ્રારંભિક સ્થાનાંતર $x_1 = 2 \ cm$ અને પ્રારંભિક ઊર્જા $U_1 = U$ આપેલ છે.
નવું સ્થાનાંતર $x_2 = 10 \ cm$ છે.
ગુણોત્તરની રીતનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{U_2}{U_1} = \left( \frac{x_2}{x_1} \right)^2$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{U_2}{U} = \left( \frac{10 \ cm}{2 \ cm} \right)^2 = (5)^2 = 25$.
તેથી,નવી સ્થિતિઊર્જા $U_2 = 25 U$ થશે.

Work, Energy, Power and Collision — Work Done by Spring and Potential Energy of Spring · Frequently Asked Questions

1Are these Work, Energy, Power and Collision questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Work, Energy, Power and Collision Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.