Gujarati

Mix Examples-Work, Energy, Power and Collision Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Work, Energy, Power and Collision · Mix Examples-Work, Energy, Power and Collision

402+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 42 of 402 questions in Gujarati

351
MediumMCQ
$2/3$ કાર્યક્ષમતા ધરાવતું એક મશીન $2 \text{ kg}$ ના બ્લોકને અમુક ઊંચાઈ સુધી ઊંચકવા માટે $12 \text{ J}$ ઉર્જાનો ઉપયોગ કરે છે. જો બ્લોકને તે ઊંચાઈએથી મુક્ત પતન કરવા દેવામાં આવે,તો જ્યારે તે જમીન પર પહોંચે ત્યારે તેનો વેગ કેટલો હશે?
A
$\sqrt{2} \text{ m/s}$
B
$2 \text{ m/s}$
C
$2\sqrt{2} \text{ m/s}$
D
$0.2 \text{ m/s}$

Solution

(C) મશીન દ્વારા કરવામાં આવેલ ઉપયોગી કાર્ય (બ્લોક દ્વારા મેળવેલ સ્થિતિ ઉર્જા) એ કાર્યક્ષમતા અને ઇનપુટ ઉર્જાના ગુણાકાર જેટલું હોય છે:
$U = \eta \times E_{\text{in}} = \frac{2}{3} \times 12 \text{ J} = 8 \text{ J}$.
સ્થિતિ ઉર્જા $U = mgh$ હોવાથી,$8 = 2 \times 10 \times h$,જે પરથી $h = \frac{8}{20} = 0.4 \text{ m}$ મળે છે.
જ્યારે બ્લોક મુક્ત પતન કરે છે,ત્યારે ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,સ્થિતિ ઉર્જામાં થતો ઘટાડો એ ગતિ ઉર્જામાં થતા વધારા જેટલો હોય છે:
$mgh = \frac{1}{2}mv^2$.
$v = \sqrt{2gh} = \sqrt{2 \times 10 \times 0.4} = \sqrt{8} = 2\sqrt{2} \text{ m/s}$.
352
MediumMCQ
$m$ દળની એક નાની તકતી $H$ ઊંચાઈ ધરાવતી લીસી ટેકરીની ટોચ $(A)$ પરથી શૂન્ય પ્રારંભિક વેગ સાથે નીચે સરકે છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ આડો ભાગ $(BC)$ ધરાવે છે. જો ટેકરીના આડા ભાગની ઊંચાઈ $h$ હોય,તો બિંદુ $D$ થી તકતી દ્વારા કપાતું મહત્તમ આડું અંતર કેટલું હશે?
Question diagram
A
$\frac{H}{2}$
B
$2 H$
C
$H$
D
$3 H$

Solution

(C) ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,આકૃતિમાં દર્શાવેલ બિંદુ $B$ પર:
સ્થિતિ ઉર્જા $(PE)$ માં ઘટાડો = ગતિ ઉર્જા $(KE)$ માં વધારો
$mg(H - h) = \frac{1}{2} mv^2$
$v = \sqrt{2g(H - h)}$
બિંદુ $C$ છોડ્યા પછી,તકતી $h$ ઊંચાઈથી પ્રક્ષિપ્ત ગતિ કરે છે. જમીન સુધી પહોંચવા માટે લાગતો સમય:
$h = \frac{1}{2} gt^2 \Rightarrow t = \sqrt{\frac{2h}{g}}$
બિંદુ $D$ થી તકતી દ્વારા કપાતું આડું અંતર $s$ છે:
$s = v \times t = \sqrt{2g(H - h)} \times \sqrt{\frac{2h}{g}}$
$s = \sqrt{4h(H - h)} = 2\sqrt{hH - h^2}$
મહત્તમ અંતર શોધવા માટે,આપણે $s$ નું $h$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ અને તેને શૂન્ય લઈએ:
$\frac{ds}{dh} = 2 \cdot \frac{1}{2\sqrt{hH - h^2}} \cdot (H - 2h) = 0$
$H - 2h = 0 \Rightarrow h = \frac{H}{2}$
$h = \frac{H}{2}$ ની કિંમત $s$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$s_{max} = \sqrt{4 \cdot \frac{H}{2} \cdot (H - \frac{H}{2})} = \sqrt{2H \cdot \frac{H}{2}} = \sqrt{H^2} = H$
353
EasyMCQ
એક કણ પર એક ખૂણે લાગતું $10 \ N$ નું બળ $(3 \hat{i} - 4 \hat{\jmath}) \ m$ જેટલું સ્થાનાંતર ઉત્પન્ન કરે છે. આ બળને કારણે,જો કણની ગતિઊર્જામાં $25 \ J$ નો ઘટાડો થાય,તો બળ અને સ્થાનાંતર વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો હશે?
A
$\cos^{-1}(1/3)$
B
$30^{\circ}$
C
$120^{\circ}$
D
$\cos^{-1}(3/4)$

Solution

(C) કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,બધા બળો દ્વારા કરવામાં આવેલ કાર્ય એ ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે: $W = \Delta K$.
આપેલ છે કે,ગતિઊર્જામાં ફેરફાર $\Delta K = -25 \ J$ (કારણ કે તેમાં ઘટાડો થાય છે).
સ્થાનાંતર સદિશ $\vec{r} = (3 \hat{i} - 4 \hat{\jmath}) \ m$ છે.
સ્થાનાંતરનું મૂલ્ય $r = |\vec{r}| = \sqrt{3^2 + (-4)^2} = \sqrt{9 + 16} = 5 \ m$ છે.
બળનું મૂલ્ય $F = 10 \ N$ છે.
કરવામાં આવેલ કાર્ય $W = \vec{F} \cdot \vec{r} = F r \cos \theta$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા: $-25 = 10 \times 5 \times \cos \theta$.
$-25 = 50 \cos \theta$.
$\cos \theta = -25 / 50 = -1/2$.
તેથી,$\theta = \cos^{-1}(-1/2) = 120^{\circ}$.
354
MediumMCQ
$M$ દળ ધરાવતા પદાર્થને $h$ ઊંચાઈ પરથી રેતીના ભોંયતળિયા પર પાડવામાં આવે છે. જો પદાર્થ રેતીમાં $x$ cm સુધી ઘૂસી જાય,તો રેતી દ્વારા પદાર્થને આપવામાં આવતો સરેરાશ અવરોધ કેટલો હશે?
A
$M g\left(\frac{h}{x}\right)$
B
$M g\left(\frac{x+h}{x}\right)$
C
$M g(h+x)$
D
$M g\left(\frac{x-h}{x}\right)$

Solution

(B) આપેલ છે,પદાર્થનું દળ $= M$.
રેતીના ભોંયતળિયાથી ઊંચાઈ $= h$.
રેતીમાં કપાયેલું અંતર $= x$.
ધારો કે પદાર્થ સપાટી સાથે $v$ વેગથી અથડાય છે.
ગતિના સમીકરણ મુજબ,$v^2 = u^2 + 2gh$. પ્રારંભિક વેગ $u = 0$ હોવાથી,$v^2 = 2gh$ ... $(i)$.
જ્યારે પદાર્થ રેતીમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે $x$ અંતર કાપ્યા પછી તે સ્થિર થઈ જાય છે. ધારો કે $F$ એ સરેરાશ અવરોધક બળ છે.
કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,ચોખ્ખા બળ દ્વારા થયેલ કાર્ય એ ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે.
રેતીની અંદર પદાર્થ પર લાગતા બળો ગુરુત્વાકર્ષણ ($Mg$ નીચેની તરફ) અને અવરોધ ($F$ ઉપરની તરફ) છે.
ચોખ્ખું બળ $= Mg - F$.
થયેલ કાર્ય $= (Mg - F)x$.
ગતિઊર્જામાં ફેરફાર $= K_f - K_i = 0 - \frac{1}{2}Mv^2$.
બંનેને સરખાવતા: $(Mg - F)x = -\frac{1}{2}Mv^2$.
$v^2 = 2gh$ ની કિંમત મૂકતા: $(Mg - F)x = -\frac{1}{2}M(2gh) = -Mgh$.
$Mgx - Fx = -Mgh$.
$Fx = Mgx + Mgh$.
$F = Mg\left(\frac{x+h}{x}\right)$.
355
MediumMCQ
$70 \%$ કાર્યક્ષમતા ધરાવતું એક મશીન $10 \,kg$ ના પદાર્થને અમુક અંતર સુધી ઊંચકે છે અને $100 \,J$ ઉર્જા વાપરે છે. ત્યારબાદ પદાર્થને મુક્ત કરવામાં આવે છે. જમીન પર પહોંચતી વખતે પદાર્થની ગતિઊર્જા કેટલી હશે?
A
$0$
B
$70 \,J$
C
$50 \,J$
D
$35 \,J$

Solution

(B) મશીન દ્વારા ખર્ચવામાં આવેલી કુલ ઉર્જા $E = 100 \,J$ છે.
મશીન $70 \%$ કાર્યક્ષમ હોવાથી, પદાર્થને ઊંચકવા માટે કરવામાં આવેલું ઉપયોગી કાર્ય (જે ઊંચાઈ પર સ્થિતિઊર્જા તરીકે સંગ્રહિત થાય છે) છે:
$E^{\prime} = 100 \,J$ ના $70 \% = \frac{70}{100} \times 100 = 70 \,J$.
જ્યારે પદાર્થને આ ઊંચાઈ પરથી મુક્ત કરવામાં આવે છે, ત્યારે પદાર્થમાં સંગ્રહિત સ્થિતિઊર્જા નીચે પડતી વખતે ગતિઊર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે.
હવાના અવરોધને અવગણતા, જમીન પર પહોંચતી વખતે પદાર્થની ગતિઊર્જા મેળવેલી સ્થિતિઊર્જા જેટલી એટલે કે $70 \,J$ હશે.
356
EasyMCQ
$2 \,kg$ દળ ધરાવતા પદાર્થને જમીન પરથી $8 \,ms^{-1}$ ના વેગથી ઉર્ધ્વ દિશામાં ફેંકવામાં આવે છે,જે $3 \,m$ ની મહત્તમ ઊંચાઈ પ્રાપ્ત કરે છે. હવાના અવરોધ દ્વારા થયેલું કાર્ય શોધો (ગુરુત્વપ્રવેગ $= 10 \,ms^{-2}$) ($\,J$ માં)
A
$4$
B
$60$
C
$64$
D
$8$

Solution

(A) જમીન પર પદાર્થની પ્રારંભિક યાંત્રિક ઉર્જા તેની ગતિઊર્જા છે:
$E_i = \frac{1}{2} m v^2 = \frac{1}{2} \times 2 \,kg \times (8 \,ms^{-1})^2 = 64 \,J$
મહત્તમ ઊંચાઈ પર પદાર્થની અંતિમ યાંત્રિક ઉર્જા તેની સ્થિતિઊર્જા છે:
$E_f = m g h = 2 \,kg \times 10 \,ms^{-2} \times 3 \,m = 60 \,J$
કાર્ય-ઉર્જા પ્રમેય મુજબ,હવાના અવરોધ જેવા અસંરક્ષી બળો દ્વારા થયેલું કાર્ય એ યાંત્રિક ઉર્જામાં થતા ઘટાડા જેટલું હોય છે:
$W_{\text{air}} = E_i - E_f = 64 \,J - 60 \,J = 4 \,J$
તેથી,હવાના અવરોધ દ્વારા થયેલું કાર્ય $4 \,J$ છે.
357
MediumMCQ
$L = \frac{10}{3} \text{ m}$ લંબાઈના સાદા લોલક સાથે $M = 3m$ દળનો ગોળો એક આધાર પર મુક્ત રીતે લટકે છે. $m$ દળની એક ગોળીને જમીન પરથી $u = 50 \text{ ms}^{-1}$ ના વેગથી સમક્ષિતિજ સાથે $\theta$ ખૂણે છોડવામાં આવે છે. જ્યારે ગોળી તેના ગતિપથના મહત્તમ બિંદુ પર હોય,ત્યારે તે લોલકના ગોળા સાથે અથડાય છે અને તેમાં ખૂંપી જાય છે. અથડામણ પછી,જો લોલક મહત્તમ $120^{\circ}$ ના ખૂણે ગતિ કરે,તો $\theta$ નું મૂલ્ય શોધો $(g = 10 \text{ ms}^{-2})$.
A
$\cos^{-1}(0.8)$
B
$\cos^{-1}(0.6)$
C
$\cos^{-1}(0.4)$
D
$\cos^{-1}(0.3)$

Solution

(A) $1$. ગતિપથના મહત્તમ બિંદુ પર,ગોળીનો શિરોલંબ વેગ $0$ હોય છે. સમક્ષિતિજ વેગ $v_x = u \cos \theta = 50 \cos \theta$ છે.
$2$. અથડામણ દરમિયાન વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ: $m v_x = (m + 3m) V$,જ્યાં $V$ એ અથડામણ પછી તરત જ સંયુક્ત દળનો વેગ છે. તેથી,$V = \frac{50 \cos \theta}{4} = 12.5 \cos \theta$.
$3$. અથડામણ પછી લોલક માટે યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ: $\frac{1}{2} (4m) V^2 = (4m) g h$,જ્યાં $h$ એ પ્રાપ્ત કરેલી શિરોલંબ ઊંચાઈ છે. શિરોલંબ સાથે $120^{\circ}$ ના ખૂણા માટે,$h = L(1 - \cos 120^{\circ}) = L(1 - (-0.5)) = 1.5 L$.
$4$. $L = \frac{10}{3} \text{ m}$ મૂકતા,$h = 1.5 \times \frac{10}{3} = 5 \text{ m}$ મળે છે.
$5$. $\frac{1}{2} V^2 = g h$ નો ઉપયોગ કરતા,$V^2 = 2 \times 10 \times 5 = 100$,તેથી $V = 10 \text{ ms}^{-1}$.
$6$. $12.5 \cos \theta = 10$ ને સરખાવતા,$\cos \theta = \frac{10}{12.5} = 0.8$ મળે છે. આમ,$\theta = \cos^{-1}(0.8)$.
358
DifficultMCQ
$1000 \ kg$ દળ ધરાવતી કારના મોટરની કાર્યક્ષમતા $20 \%$ છે. જો એક લિટર પેટ્રોલના દહનથી $6 \times 10^7 \ J$ ઊર્જા મળતી હોય,તો કારને સ્થિર સ્થિતિમાંથી $43.2 \ km \ h^{-1}$ ની ઝડપે પ્રવેગિત કરવા માટે વપરાતા પેટ્રોલનો જથ્થો કેટલો હશે ($cc$ માં)?
A
$6$
B
$12$
C
$18$
D
$24$

Solution

(A) પગલું $1$: કારનો અંતિમ વેગ $m/s$ માં ગણો. $v = 43.2 \ km/h = 43.2 \times (5/18) \ m/s = 12 \ m/s$.
પગલું $2$: કારની ગતિઊર્જામાં થતો ફેરફાર ગણો. $\Delta K = (1/2)mv^2 = 0.5 \times 1000 \ kg \times (12 \ m/s)^2 = 500 \times 144 = 72,000 \ J$.
પગલું $3$: $20 \%$ કાર્યક્ષમતાને ધ્યાનમાં લેતા પેટ્રોલમાંથી જરૂરી કુલ ઊર્જા ગણો. $\text{જરૂરી ઊર્જા} = \Delta K / \text{કાર્યક્ષમતા} = 72,000 \ J / 0.20 = 360,000 \ J$.
પગલું $4$: વપરાયેલ પેટ્રોલનું કદ ગણો. આપેલ છે કે $1 \ litre = 1000 \ cm^3$ (અથવા $cc$) $6 \times 10^7 \ J$ ઊર્જા આપે છે. તેથી,$1 \ cc$ ઊર્જા $(6 \times 10^7 \ J) / 1000 = 6 \times 10^4 \ J$ આપે છે.
પગલું $5$: પેટ્રોલનું કદ = $(\text{જરૂરી ઊર્જા}) / (\text{પ્રતિ } cc \text{ ઊર્જા}) = 360,000 \ J / (6 \times 10^4 \ J/cc) = 6 \ cc$.
359
EasyMCQ
$4 \ kg$ દળ ધરાવતો પદાર્થ $8 \ kg \ m/s$ ના વેગમાનથી ગતિ કરી રહ્યો છે. તેના પર ગતિની દિશામાં $10 \ s$ માટે $0.2 \ N$ નું બળ લગાડવામાં આવે છે. તો ગતિઊર્જામાં થતો વધારો (જૂલમાં) કેટલો હશે?
A
$10$
B
$8.5$
C
$4.5$
D
$4$

Solution

(C) આપેલ છે: દળ $m = 4 \ kg$,પ્રારંભિક વેગમાન $p_1 = 8 \ kg \ m/s$,બળ $F = 0.2 \ N$,સમય $t = 10 \ s$.
આઘાત-વેગમાન પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા: $F \cdot t = \Delta p = p_2 - p_1$.
$0.2 \times 10 = p_2 - 8$.
$2 = p_2 - 8 \Rightarrow p_2 = 10 \ kg \ m/s$.
પ્રારંભિક ગતિઊર્જા $K_1 = \frac{p_1^2}{2m} = \frac{8^2}{2 \times 4} = \frac{64}{8} = 8 \ J$.
અંતિમ ગતિઊર્જા $K_2 = \frac{p_2^2}{2m} = \frac{10^2}{2 \times 4} = \frac{100}{8} = 12.5 \ J$.
ગતિઊર્જામાં થતો વધારો $\Delta K = K_2 - K_1 = 12.5 - 8 = 4.5 \ J$.
360
MediumMCQ
$20 \,g$ દળનું એક રમકડું સ્થિર સ્થિતિમાંથી $2 \,s$ માં $(3 \hat{i}-2 \hat{j}) \,m/s$ નો વેગ પ્રાપ્ત કરે છે। તો રમકડાનો પાવર કેટલો હશે ($\,W$ માં)?
A
$0.065$
B
$0.13$
C
$0.26$
D
$0.39$

Solution

(A) આપેલ છે: દળ $m = 20 \,g = 0.02 \,kg$,પ્રારંભિક વેગ $u = 0$,અંતિમ વેગ $\vec{v} = (3 \hat{i} - 2 \hat{j}) \,m/s$,સમય $t = 2 \,s$.
અંતિમ વેગનું મૂલ્ય $|\vec{v}| = \sqrt{3^2 + (-2)^2} = \sqrt{9 + 4} = \sqrt{13} \,m/s$ છે.
રમકડા દ્વારા પ્રાપ્ત ગતિઊર્જા $K = \frac{1}{2} m v^2 = \frac{1}{2} \times 0.02 \times 13 = 0.13 \,J$ છે.
રમકડાને આપવામાં આવેલ સરેરાશ પાવર $P = \frac{W}{t} = \frac{\Delta K}{t} = \frac{0.13 \,J}{2 \,s} = 0.065 \,W$ થાય.
361
MediumMCQ
એક મોટર એન્જિન $30 \,m$ ઊંડા કૂવામાંથી દર મિનિટે $1800 \,L$ પાણી બહાર કાઢે છે અને તેને $30 \,cm^2$ આડછેદ ધરાવતી પાઇપમાંથી પસાર કરે છે. તો એન્જિનનો પાવર કેટલો હશે ($\,kW$ માં)? (ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ,$g=10 \,m/s^2$)
A
$20.5$
B
$15.5$
C
$10.5$
D
$9.5$

Solution

(C) આપેલ છે:
કૂવાની ઊંડાઈ,$d = 30 \,m$
દર મિનિટે પાણીનું કદ,$V = 1800 \,L = 1800 \times 10^{-3} \,m^3 = 1.8 \,m^3$
દર મિનિટે પાણીનું દળ,$m = \rho \times V = 1000 \,kg/m^3 \times 1.8 \,m^3 = 1800 \,kg$
પાઇપનો આડછેદ,$A = 30 \,cm^2 = 30 \times 10^{-4} \,m^2$
સમય,$t = 60 \,s$
પાણીના પ્રવાહનો વેગ,$v = \frac{V}{A \times t} = \frac{1.8}{30 \times 10^{-4} \times 60} = \frac{1.8}{0.18} = 10 \,m/s$
એન્જિન દ્વારા કરવામાં આવેલ કુલ કાર્ય એ સ્થિતિ ઊર્જા અને ગતિ ઊર્જાનો સરવાળો છે:
$W = mgd + \frac{1}{2}mv^2$
$W = (1800 \times 10 \times 30) + (\frac{1}{2} \times 1800 \times 10^2)$
$W = 540000 + 90000 = 630000 \,J$
એન્જિનનો પાવર,$P = \frac{W}{t} = \frac{630000}{60} = 10500 \,W$
$P = 10.5 \,kW$
362
EasyMCQ
$15 \,kg$ દળ ધરાવતી રમકડાની કારને $7 \,W$ નો અચળ પાવર આપવામાં આવે છે. જ્યારે તેનો વેગ $3 \,ms^{-1}$ થી વધીને $5 \,ms^{-1}$ થાય ત્યારે કાર દ્વારા કાપેલું અંતર કેટલું હશે ($\,m$ માં)?
A
$56$
B
$7$
C
$61$
D
$70$

Solution

(D) આપેલ છે: પાવર $P = 7 \,W$, દળ $m = 15 \,kg$, પ્રારંભિક વેગ $v_i = 3 \,ms^{-1}$, અને અંતિમ વેગ $v_f = 5 \,ms^{-1}$.
કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ, થયેલ કાર્ય $W$ એ ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે:
$W = \Delta K = \frac{1}{2} m (v_f^2 - v_i^2)$
$W = \frac{1}{2} \times 15 \times (5^2 - 3^2) = \frac{1}{2} \times 15 \times (25 - 9) = \frac{1}{2} \times 15 \times 16 = 120 \,J$.
પાવર અચળ હોવાથી, $P = \frac{W}{t}$, તેથી લાગતો સમય $t = \frac{W}{P} = \frac{120}{7} \,s$.
ગતિના સમીકરણ $v_f = v_i + at$ નો ઉપયોગ કરીને, આપણે પ્રવેગ $a$ શોધીએ:
$a = \frac{v_f - v_i}{t} = \frac{5 - 3}{120/7} = \frac{2 \times 7}{120} = \frac{14}{120} = \frac{7}{60} \,ms^{-2}$.
હવે, ગતિના સમીકરણ $v_f^2 - v_i^2 = 2as$ નો ઉપયોગ કરીને, અંતર $s$:
$s = \frac{v_f^2 - v_i^2}{2a} = \frac{25 - 9}{2 \times (7/60)} = \frac{16 \times 60}{14} = \frac{8 \times 60}{7} = \frac{480}{7} \approx 68.57 \,m$.
વિકલ્પોમાં આપેલ નજીકના પૂર્ણાંક મુજબ, અંતર $70 \,m$ છે.
363
MediumMCQ
$1 \,m$ લંબાઈ અને $1 \,g$ દળ ધરાવતા લોલકને શિરોલંબ સાથે $60^{\circ}$ ના ખૂણે ખેંચીને મુક્ત કરવામાં આવે છે। જ્યારે લોલક શિરોલંબ સાથે $30^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે ત્યારે લોલક પર લાગતા તમામ બળો દ્વારા પાવર . . . . . . છે $\left(g=10 \,ms^{-2}\right)$ ($\,mW$ માં)
A
$13.5$
B
$7.5$
C
$17.32$
D
$24.5$

Solution

(A) $\text{કોઈ પદાર્થ પર લાગતા તમામ બળો દ્વારા આપવામાં આવતો પાવર તેની ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફારના દર જેટલો હોય છે,જે ચોખ્ખા બળ અને વેગના ડોટ પ્રોડક્ટ } P = \vec{F}_{net} \cdot \vec{v} \text{ જેટલો છે.}
\text{તણાવ બળ હંમેશા લોલકના વેગને લંબ હોવાથી,તે કોઈ કાર્ય કરતું નથી અને શૂન્ય પાવર આપે છે.}
\text{માત્ર ગુરુત્વાકર્ષણ બળ કાર્ય કરે છે. વેગની દિશામાં ગુરુત્વાકર્ષણનો ઘટક } mg \sin \theta \text{ છે.}
\text{તેથી,} P = (mg \sin \theta) v.
\text{ઊર્જા સંરક્ષણનો ઉપયોગ કરતા,} \theta_0 = 60^{\circ} \text{ થી મુક્ત કરવામાં આવે ત્યારે } \theta \text{ ખૂણે વેગ } v = \sqrt{2gl(\cos \theta - \cos \theta_0)} \text{ મળે છે.}
\text{અહીં } l = 1 \,m, m = 10^{-3} \,kg, g = 10 \,ms^{-2}, \theta = 30^{\circ}, \text{અને } \theta_0 = 60^{\circ} \text{ છે.}
v = \sqrt{2 \times 10 \times 1 \times (\cos 30^{\circ} - \cos 60^{\circ})} = \sqrt{20 \times (0.866 - 0.5)} = \sqrt{7.32} \approx 2.705 \,ms^{-1}.
\text{હવે,} P = mg \sin 30^{\circ} \times v = 10^{-3} \times 10 \times 0.5 \times 2.705 = 0.013525 \,W = 13.525 \,mW.
\text{આમ,સાચો જવાબ } 13.5 \,mW \text{ છે।}$
364
EasyMCQ
$2 \,kg$ દળ ધરાવતો પદાર્થ $(2 \hat{i}+3 \hat{j}-\hat{k}) \,ms^{-2}$ ના અચળ પ્રવેગથી ગતિ કરે છે. જો પદાર્થ દ્વારા થયેલું સ્થાનાંતર $(3 \hat{i}-\hat{j}+2 \hat{k}) \,m$ હોય, તો થયેલું કાર્ય કેટલું હશે ($\,J$ માં)?
A
$22$
B
$2$
C
$12$
D
$10$

Solution

(B) આપેલ છે:
પદાર્થનું દળ, $m = 2 \,kg$
પ્રવેગ, $\vec{a} = (2 \hat{i} + 3 \hat{j} - \hat{k}) \,ms^{-2}$
સ્થાનાંતર, $\vec{s} = (3 \hat{i} - \hat{j} + 2 \hat{k}) \,m$
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ, પદાર્થ પર લાગતું બળ:
$\vec{F} = m \vec{a} = 2(2 \hat{i} + 3 \hat{j} - \hat{k}) = (4 \hat{i} + 6 \hat{j} - 2 \hat{k}) \,N$
કાર્ય $(W)$ એ બળ અને સ્થાનાંતરનો અદિશ ગુણાકાર છે:
$W = \vec{F} \cdot \vec{s}$
$W = (4 \hat{i} + 6 \hat{j} - 2 \hat{k}) \cdot (3 \hat{i} - \hat{j} + 2 \hat{k})$
$W = (4 \times 3) + (6 \times -1) + (-2 \times 2)$
$W = 12 - 6 - 4$
$W = 2 \,J$
365
EasyMCQ
જ્યારે કોઈ પદાર્થ વર્તુળાકાર માર્ગ પર ગતિ કરે છે,ત્યારે બળ દ્વારા કોઈ કાર્ય થતું નથી,કારણ કે
A
ત્યાં કોઈ ચોખ્ખું બળ નથી
B
ત્યાં કોઈ સ્થાનાંતર નથી
C
બળ હંમેશા કેન્દ્રથી દૂર હોય છે
D
બળ અને સ્થાનાંતર એકબીજાને લંબ હોય છે

Solution

(D) જ્યારે કોઈ પદાર્થ વર્તુળાકાર માર્ગ પર ગતિ કરે છે,ત્યારે કેન્દ્રગામી બળ હંમેશા વર્તુળાકાર માર્ગના કેન્દ્ર તરફ હોય છે.
પદાર્થનું કોઈપણ ક્ષણે સ્થાનાંતર વર્તુળાકાર માર્ગના સ્પર્શકની દિશામાં હોવાથી,કેન્દ્રગામી બળ અને સ્થાનાંતર વચ્ચેનો ખૂણો $90^{\circ}$ હોય છે.
તેથી,કાર્ય $W$ નું સૂત્ર $W = F s \cos \theta$ છે.
$\theta = 90^{\circ}$ મૂકતા,આપણને $W = F s \cos 90^{\circ} = F s (0) = 0$ મળે છે.
આમ,કેન્દ્રગામી બળ દ્વારા કોઈ કાર્ય થતું નથી.
366
DifficultMCQ
બે અલગ-અલગ અથડામણોમાં,પુનઃપ્રાપ્તિના સહગુણકો $e_1$ અને $e_2$ નો ગુણોત્તર $3:1$ છે. પ્રથમ અથડામણમાં,અભિગમનો સાપેક્ષ વેગ એ અલગીકરણના સાપેક્ષ વેગ કરતા બમણો છે,તો બીજી અથડામણમાં અભિગમના સાપેક્ષ વેગ અને અલગીકરણના સાપેક્ષ વેગ વચ્ચેનો ગુણોત્તર શોધો.
A
$1:6$
B
$2:3$
C
$3:2$
D
$6:1$

Solution

(D) પુનઃપ્રાપ્તિનો સહગુણક $e$ એ અલગીકરણના સાપેક્ષ વેગ અને અભિગમના સાપેક્ષ વેગના ગુણોત્તર તરીકે વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે:
$e = \frac{v_{sep}}{v_{app}}$
પ્રથમ અથડામણ માટે,આપણને આપેલ છે કે અભિગમનો સાપેક્ષ વેગ એ અલગીકરણના સાપેક્ષ વેગ કરતા બમણો છે:
$v_{app,1} = 2 v_{sep,1} \implies e_1 = \frac{v_{sep,1}}{v_{app,1}} = \frac{1}{2}$
આપણને પુનઃપ્રાપ્તિના સહગુણકોનો ગુણોત્તર $e_1 : e_2 = 3 : 1$ આપેલ છે,જેનો અર્થ છે કે $e_2 = \frac{e_1}{3}$.
$e_1$ ની કિંમત મૂકતા:
$e_2 = \frac{1/2}{3} = \frac{1}{6}$
કારણ કે $e_2 = \frac{v_{sep,2}}{v_{app,2}} = \frac{1}{6}$,તેથી બીજી અથડામણમાં અભિગમના સાપેક્ષ વેગ અને અલગીકરણના સાપેક્ષ વેગનો ગુણોત્તર:
$\frac{v_{app,2}}{v_{sep,2}} = \frac{1}{e_2} = \frac{6}{1}$
367
EasyMCQ
$m_1$ દળની એક ગોળી $v_0$ ઝડપથી ગતિ કરે છે અને $m_2$ દળની રેતીની થેલીને અથડાય છે. જો રેતીની થેલીમાંથી પસાર થયા પછી ગોળીની ઝડપ $\frac{v_0}{3}$ હોય,તો થેલી જે ઊંચાઈ $h$ સુધી ઉપર જાય છે તે શોધો (ધારો કે,$g=$ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ).
Question diagram
A
$h=\frac{1}{2 g}\left(\frac{2 m_1 v_0}{3 m_2}\right)^2$
B
$h=\frac{2 m_1 v_0}{3 m_2}$
C
$h=\frac{1}{2 g}$
D
$h=\left(\frac{2 m_1 v_0}{3 m_2}\right)^2$

Solution

(A) આપેલ પરિસ્થિતિમાં અથડામણ દરમિયાન રેખીય વેગમાનનું સંરક્ષણ થાય છે.
ધારો કે ગોળી તેમાંથી પસાર થયા પછી તરત જ રેતીની થેલીનો વેગ $v_2$ છે.
રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$p_i = p_f$
$m_1 v_0 = m_2 v_2 + m_1 \left(\frac{v_0}{3}\right)$
$m_2 v_2 = m_1 v_0 - \frac{m_1 v_0}{3} = \frac{2 m_1 v_0}{3}$
$v_2 = \frac{2 m_1 v_0}{3 m_2}$
હવે,રેતીની થેલી $h$ ઊંચાઈ સુધી ઉપર જાય છે. યાંત્રિક ઉર્જાના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,નીચેના ભાગે થેલીની ગતિ ઉર્જા મહત્તમ ઊંચાઈ $h$ પર સ્થિતિ ઉર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે:
$KE = PE$
$\frac{1}{2} m_2 v_2^2 = m_2 g h$
$h = \frac{v_2^2}{2 g}$
$v_2$ ની કિંમત મૂકતા:
$h = \frac{1}{2 g} \left(\frac{2 m_1 v_0}{3 m_2}\right)^2$
Solution diagram
368
MediumMCQ
$25 \,g$ દળની એક ગોળી $250 \,m/s$ ની ઝડપે સમક્ષિતિજ દિશામાં ગતિ કરે છે અને તેને લાંબા દોરી વડે લટકાવેલા $1 \,kg$ દળના લાકડાના બ્લોકમાં મારવામાં આવે છે। ગોળી બ્લોકને આરપાર નીકળી જાય છે। જો બ્લોકનું દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર $20 \,cm$ ની ઊંચાઈ સુધી ઉપર જાય, તો બ્લોકમાંથી બહાર નીકળતી વખતે ગોળીની ઝડપ શોધો। ($g = 10 \,m/s^2$ લો) ($\,m/s$ માં)
A
$300$
B
$220$
C
$150$
D
$170$

Solution

(D) ધારો કે $m = 25 \,g = 0.025 \,kg$ એ ગોળીનું દળ છે અને $u = 250 \,m/s$ એ તેનો પ્રારંભિક વેગ છે।
ધારો કે $M = 1 \,kg$ એ લાકડાના બ્લોકનું દળ છે।
ધારો કે $v_1$ એ ગોળીનો અંતિમ વેગ છે અને $v_2$ એ ગોળી બહાર નીકળ્યા પછી તરત જ બ્લોકનો વેગ છે।
સૌ પ્રથમ, આપણે બ્લોક માટે યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમનો ઉપયોગ કરીએ છીએ કારણ કે તે $h = 20 \,cm = 0.2 \,m$ ની ઊંચાઈ સુધી ઉપર જાય છે:
$\frac{1}{2} M v_2^2 = M g h$
$v_2 = \sqrt{2 g h} = \sqrt{2 \times 10 \times 0.2} = \sqrt{4} = 2 \,m/s$
ત્યારબાદ, અથડામણ દરમિયાન સિસ્ટમ (ગોળી + બ્લોક) માટે રેખીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમનો ઉપયોગ કરીએ છીએ:
$m u = m v_1 + M v_2$
$0.025 \times 250 = 0.025 \times v_1 + 1 \times 2$
$6.25 = 0.025 v_1 + 2$
$0.025 v_1 = 4.25$
$v_1 = \frac{4.25}{0.025} = 170 \,m/s$
આમ, બ્લોકમાંથી બહાર નીકળતી વખતે ગોળીની ઝડપ $170 \,m/s$ છે।
Solution diagram
369
DifficultMCQ
$M$ દળ ધરાવતો હથોડો $20 \ m/s$ ના વેગથી $m$ દળ ધરાવતી ખીલી પર પ્રહાર કરે છે,જે એક સ્થિર દીવાલમાં ખૂંપી જાય છે. ખીલી દીવાલમાં $1 \ cm$ ઊંડે સુધી જાય છે. દીવાલ દ્વારા ખીલીને અટકાવવા માટે લાગતો સરેરાશ અવરોધ કેટલો હશે?
A
$\left(\frac{M^2}{M+m}\right) \times 10^3$
B
$\frac{2 M^2}{M+m} \times 10^4$
C
$\frac{M+m}{M^2} \times 10^2$
D
$\frac{M^2}{M+m} \times 10^2$

Solution

(B) પગલું $1$: હથોડા અને ખીલી વચ્ચેની અથડામણ દરમિયાન રેખીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમનો ઉપયોગ કરો.
$M \times 20 + m \times 0 = (M + m) \times v'$
$v' = \frac{20M}{M+m}$
પગલું $2$: દીવાલના સરેરાશ અવરોધક બળ $F$ ને શોધવા માટે કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેયનો ઉપયોગ કરો.
અવરોધક બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય એ તંત્ર $(M+m)$ ની ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે.
$F \times d = \frac{1}{2} (M+m) (v')^2$
અહીં,$d = 1 \ cm = 10^{-2} \ m$.
પગલું $3$: સમીકરણમાં કિંમતો મૂકો.
$F = \frac{(M+m) \times (v')^2}{2d}$
$F = \frac{(M+m)}{2 \times 10^{-2}} \times \left( \frac{20M}{M+m} \right)^2$
$F = \frac{(M+m)}{2 \times 10^{-2}} \times \frac{400M^2}{(M+m)^2}$
$F = \frac{200M^2}{(M+m) \times 10^{-2}} = \frac{2M^2}{M+m} \times 10^4$
આમ,સરેરાશ અવરોધ $\frac{2M^2}{M+m} \times 10^4$ છે.
370
DifficultMCQ
$2.9 \ kg$ દળને $50 \ cm$ લંબાઈની દોરી વડે લટકાવેલ છે અને તે સ્થિર છે. $100 \ g$ દળ ધરાવતો બીજો પદાર્થ,જે $150 \ m/s$ ના વેગથી સમક્ષિતિજ ગતિ કરે છે,તે આ પદાર્થ સાથે અથડાય છે અને ચોંટી જાય છે. ત્યારબાદ,જ્યારે દોરી શિરોલંબ સાથે $60^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે,ત્યારે દોરીમાં તણાવ કેટલું હશે ($N$ માં)? $(g = 10 \ m/s^2)$
A
$145$
B
$135$
C
$125$
D
$90$

Solution

(B) ધારો કે $M = 2.9 \ kg$ અને $m = 0.1 \ kg$. અથડામણ પછી સંયુક્ત દળનો પ્રારંભિક વેગ $V$ રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમનો ઉપયોગ કરીને મેળવી શકાય છે:
$M(0) + m(150) = (M + m)V$
$0.1 \times 150 = (2.9 + 0.1)V$
$15 = 3V \Rightarrow V = 5 \ m/s$.
હવે,ધારો કે $\theta = 60^{\circ}$ ના ખૂણે સંયુક્ત દળનો વેગ $v$ છે. યાંત્રિક ઉર્જાના સંરક્ષણ મુજબ:
$\frac{1}{2}(M+m)V^2 = \frac{1}{2}(M+m)v^2 + (M+m)gL(1 - \cos \theta)$
$\frac{1}{2}(5)^2 = \frac{1}{2}v^2 + 10 \times 0.5 \times (1 - \cos 60^{\circ})$
$12.5 = 0.5v^2 + 5 \times (1 - 0.5) = 0.5v^2 + 2.5$
$0.5v^2 = 10 \Rightarrow v^2 = 20 \ m^2/s^2$.
ખૂણા $\theta$ પર દોરીમાં તણાવ $T$ નીચે મુજબ મળે છે:
$T - (M+m)g \cos \theta = \frac{(M+m)v^2}{L}$
$T = (M+m) \left( g \cos \theta + \frac{v^2}{L} \right)$
$T = 3 \left( 10 \times \cos 60^{\circ} + \frac{20}{0.5} \right)$
$T = 3 \left( 10 \times 0.5 + 40 \right) = 3 \times 45 = 135 \ N$.
Solution diagram
371
DifficultMCQ
$0.02 \ kg$ દળની એક ગોળી $250 \ ms^{-1}$ ના વેગથી સમક્ષિતિજ દિશામાં ગતિ કરતી વખતે $0.23 \ kg$ દળના લાકડાના બ્લોક સાથે અથડાય છે,જે ખરબચડી સમક્ષિતિજ સપાટી પર સ્થિર છે. અથડામણ પછી,બ્લોક અને ગોળી સાથે મળીને ગતિ કરે છે અને $40 \ m$ અંતર કાપ્યા પછી સ્થિર થઈ જાય છે. ખરબચડી સપાટીનો સરકતો ઘર્ષણાંક શોધો. $\left(g=9.8 \ ms^{-2}\right)$
A
$0.75$
B
$0.61$
C
$0.51$
D
$0.3$

Solution

(C) ધારો કે ગોળીનું દળ $m_1 = 0.02 \ kg$ છે અને તેનો પ્રારંભિક વેગ $u_1 = 250 \ ms^{-1}$ છે.
બ્લોકનું દળ $m_2 = 0.23 \ kg$ છે અને તેનો પ્રારંભિક વેગ $u_2 = 0 \ ms^{-1}$ છે.
અથડામણ પછી,ગોળી અને બ્લોક સામાન્ય વેગ $v$ સાથે એકસાથે ગતિ કરે છે. રેખીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$m_1 u_1 + m_2 u_2 = (m_1 + m_2) v$
$0.02 \times 250 + 0.23 \times 0 = (0.02 + 0.23) v$
$5 = 0.25 v$
$v = \frac{5}{0.25} = 20 \ ms^{-1}$
હવે,સંયુક્ત દળ $M = m_1 + m_2 = 0.25 \ kg$ ખરબચડી સપાટી પર ગતિ કરે છે અને $d = 40 \ m$ અંતર કાપ્યા પછી સ્થિર થાય છે. ઘર્ષણ બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય ગતિ ઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે:
$W = \Delta K$
$-f_k \cdot d = 0 - \frac{1}{2} M v^2$
$\mu M g d = \frac{1}{2} M v^2$
$\mu = \frac{v^2}{2 g d}$
કિંમતો મૂકતા:
$\mu = \frac{(20)^2}{2 \times 9.8 \times 40} = \frac{400}{784} \approx 0.51$
372
MediumMCQ
એક ઘર્ષણરહિત ઢાળ ધ્યાનમાં લો જેના પર એક લીસી વસ્તુને પ્રારંભિક ઊંચાઈ $h$ પરથી નીચે સરકાવવામાં આવે છે. ઢાળના અંતે રાખેલા સપાટ ટ્રેક (ઘર્ષણાંક $\mu$ ધરાવતો) પર વસ્તુને અટકાવવા માટે જરૂરી અંતર $d$ કેટલું હશે?
A
$h / \mu$
B
$h \mu$
C
$\mu^2 h$
D
$h^2 \mu$

Solution

(A) ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,ઢાળની ટોચ પર રહેલી વસ્તુની સ્થિતિ ઉર્જા ઢાળના તળિયે ગતિ ઉર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે.
ઊંચાઈ $h$ પર સ્થિતિ ઉર્જા = $mgh$.
જ્યારે વસ્તુ સપાટ ટ્રેક પર ગતિ કરે છે,ત્યારે ઘર્ષણ બળ $f = \mu N = \mu mg$ દ્વારા કરવામાં આવેલું કાર્ય વસ્તુને $d$ અંતરે અટકાવે છે.
ઘર્ષણ દ્વારા કરવામાં આવેલું કાર્ય $W = f \times d = \mu mgd$ છે.
પ્રારંભિક સ્થિતિ ઉર્જાને ઘર્ષણ દ્વારા થયેલા કાર્ય સાથે સરખાવતા:
$mgh = \mu mgd$
બંને બાજુ $mg$ વડે ભાગતા,આપણને મળે છે:
$d = \frac{h}{\mu}$
373
DifficultMCQ
બે સમાન બ્લોક્સ $A$ અને $B$,દરેકનું દળ $m$ છે,જે લીસી સપાટી પર સ્થિર છે,તે $L$ કુદરતી લંબાઈ અને $k$ સ્પ્રિંગ અચળાંક ધરાવતી હલકી સ્પ્રિંગ દ્વારા જોડાયેલા છે. સ્પ્રિંગ તેની કુદરતી લંબાઈ પર છે. ત્રીજો સમાન બ્લોક $C$ (દળ $m$) જે $v$ ઝડપથી $A$ અને $B$ ને જોડતી રેખા પર ગતિ કરે છે,તે $A$ સાથે અથડાય છે. સ્પ્રિંગમાં મહત્તમ સંકોચન કોના પ્રમાણમાં છે?
A
$v \sqrt{\frac{m}{2 k}}$
B
$m \sqrt{\frac{v}{2 k}}$
C
$\sqrt{\frac{m v}{k}}$
D
$\frac{m v}{2 k}$

Solution

(A) $1$. જ્યારે બ્લોક $C$ બ્લોક $A$ સાથે અથડાય છે,ત્યારે તે $A$ સાથે ચોંટી જાય છે. વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,અથડામણ પછી તરત જ સંયુક્ત તંત્ર $(A+C)$ નો વેગ $v' = \frac{mv}{m+m} = \frac{v}{2}$ થાય છે.
$2$. હવે તંત્રમાં $2m$ દળ ધરાવતો પદાર્થ સ્પ્રિંગ સાથે જોડાયેલ છે,જે બ્લોક $B$ (દળ $m$) સાથે જોડાયેલ છે.
$3$. મહત્તમ સંકોચન $x$ ત્યારે થાય છે જ્યારે બંને દળ વચ્ચેનો સાપેક્ષ વેગ શૂન્ય થાય. રિડ્યુસ્ડ માસ $\mu = \frac{m_1 m_2}{m_1 + m_2}$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $m_1 = 2m$ અને $m_2 = m$,આપણને $\mu = \frac{2m}{3}$ મળે છે.
$4$. સેન્ટર ઓફ માસ ફ્રેમમાં ગતિઊર્જા સ્પ્રિંગની સ્થિતિઊર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે: $\frac{1}{2} \mu v_{rel}^2 = \frac{1}{2} k x^2$.
$5$. અહીં $v_{rel} = \frac{v}{2}$ છે. તેથી,$\frac{1}{2} (\frac{2m}{3}) (\frac{v}{2})^2 = \frac{1}{2} k x^2$.
$6$. $x$ માટે ઉકેલતા: $x^2 = \frac{mv^2}{6k}$. તેથી,$x \propto v \sqrt{\frac{m}{k}}$.
$7$. આપેલા વિકલ્પો મુજબ,$x \propto v \sqrt{\frac{m}{2k}}$ એ સાચો જવાબ છે.
Solution diagram
374
MediumMCQ
$80 \ kg$ દળ ધરાવતો એક માણસ $100 \ kg$ દળ ધરાવતા સ્કૂટર પર અમુક ઝડપે બજારમાં જાય છે. બ્રેક લગાવતા,સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ $S_1$ છે. તે માણસ $60 \ kg$ ચોખાની થેલી સાથે તે જ સ્કૂટર પર તે જ ઝડપે ઘરે પાછો ફરે છે. જો સમાન બળ સાથે બ્રેક લગાવવામાં આવે ત્યારે નવું સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ $S_2$ હોય,તો:
A
$7 S_1 = 4 S_2$
B
$2 S_1 = S_2$
C
$3 S_1 = 4 S_2$
D
$4 S_1 = 3 S_2$

Solution

(D) કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,બ્રેકિંગ બળ $F$ દ્વારા કરવામાં આવેલું કાર્ય ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે: $W = \Delta K$.
અંતિમ વેગ $0$ હોવાથી,બ્રેકિંગ બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય $F \cdot S = \frac{1}{2} m v^2$ થાય.
આમ,સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ $S = \frac{m v^2}{2 F}$ મળે.
અહીં $v$ અને $F$ અચળ હોવાથી,$S \propto m$ થાય.
પ્રથમ કિસ્સામાં,કુલ દળ $m_1 = 80 \ kg + 100 \ kg = 180 \ kg$ છે. તેથી,$S_1 = \frac{180 v^2}{2 F}$.
બીજા કિસ્સામાં,કુલ દળ $m_2 = 80 \ kg + 100 \ kg + 60 \ kg = 240 \ kg$ છે. તેથી,$S_2 = \frac{240 v^2}{2 F}$.
ગુણોત્તર લેતા: $\frac{S_1}{S_2} = \frac{180}{240} = \frac{3}{4}$.
તેથી,$4 S_1 = 3 S_2$.
375
MediumMCQ
$200 \ g$ દળનો એક નાનો બ્લોક જમીનથી $2 \ m$ ની ઊંચાઈએ એક આડા સ્લેબ પર મૂકવામાં આવ્યો છે. બ્લોકને એક છેડેથી જોડાયેલી આડી સ્પ્રિંગ સામે દબાવીને $10.0 \ cm$ જેટલી સંકોચવામાં આવે છે. મુક્ત કર્યા પછી,બ્લોક સ્પ્રિંગ છોડે ત્યાં સુધી આડી દિશામાં ગતિ કરે છે. સ્લેબ છોડ્યા પછી અને જમીન પર અથડાય તે પહેલાં બ્લોક દ્વારા કાપવામાં આવેલું આડું અંતર શોધો. સ્પ્રિંગનો બળ અચળાંક $50 \ N \ m^{-1}$ છે. ($g = 10 \ m \ s^{-2}$ લો) ($m$ માં)
A
$0.99$
B
$0.55$
C
$0.44$
D
$0.33$

Solution

(A) આપેલ મૂલ્યો: $m = 0.2 \ kg$,$h = 2 \ m$,$x = 0.1 \ m$,$k = 50 \ N \ m^{-1}$,અને $g = 10 \ m \ s^{-2}$.
ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિ ઉર્જા બ્લોકની ગતિ ઉર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે:
$\frac{1}{2} k x^2 = \frac{1}{2} m v^2$
$v = x \sqrt{\frac{k}{m}} = 0.1 \times \sqrt{\frac{50}{0.2}} = 0.1 \times \sqrt{250} = 0.1 \times 15.81 = 1.581 \ m \ s^{-1}$.
હવે,સ્લેબ છોડ્યા પછી બ્લોક પ્રક્ષિપ્ત ગતિ કરે છે. જમીન પર અથડાવા માટે લાગતો સમય ઊભી ઊંચાઈ દ્વારા નક્કી થાય છે:
$h = \frac{1}{2} g t^2 \Rightarrow 2 = \frac{1}{2} \times 10 \times t^2 \Rightarrow t^2 = 0.4 \Rightarrow t = \sqrt{0.4} \approx 0.632 \ s$.
કાપેલું આડું અંતર:
$s = v \times t = 1.581 \times 0.632 \approx 0.999 \ m \approx 1.0 \ m$ (અથવા આપેલા વિકલ્પો મુજબ $0.99 \ m$).
376
MediumMCQ
$500 \ g$ દળ ધરાવતો એક પદાર્થ જમીનથી $3.2 \ m$ ની ઊંચાઈએથી સ્થિર સ્થિતિમાંથી નીચે પડે છે. જો પદાર્થ $6 \ ms^{-1}$ ના વેગ સાથે જમીન પર પહોંચે, તો હવાના અવરોધને કારણે પદાર્થ દ્વારા ગુમાવેલી ઉર્જા કેટલી હશે ($J$ માં)? (ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $= 10 \ ms^{-2}$)
A
$14$
B
$7$
C
$21$
D
$28$

Solution

(B) આપેલ છે: દળ $m = 500 \ g = 0.5 \ kg$, ઊંચાઈ $h = 3.2 \ m$, પ્રારંભિક વેગ $u = 0 \ ms^{-1}$, અંતિમ વેગ $v = 6 \ ms^{-1}$, ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g = 10 \ ms^{-2}$.
$h$ ઊંચાઈએ પદાર્થની પ્રારંભિક સ્થિતિ ઉર્જા $PE_i = mgh = 0.5 \times 10 \times 3.2 = 16 \ J$ છે.
પ્રારંભિક ગતિ ઉર્જા $KE_i = \frac{1}{2}mu^2 = 0 \ J$ છે.
કુલ પ્રારંભિક યાંત્રિક ઉર્જા $E_i = PE_i + KE_i = 16 \ J$.
જમીન પર અંતિમ સ્થિતિ ઉર્જા $PE_f = 0 \ J$ છે.
અંતિમ ગતિ ઉર્જા $KE_f = \frac{1}{2}mv^2 = \frac{1}{2} \times 0.5 \times (6)^2 = 0.25 \times 36 = 9 \ J$ છે.
કુલ અંતિમ યાંત્રિક ઉર્જા $E_f = PE_f + KE_f = 9 \ J$.
હવાના અવરોધને કારણે ગુમાવેલી ઉર્જા એ પ્રારંભિક અને અંતિમ યાંત્રિક ઉર્જા વચ્ચેનો તફાવત છે:
$Loss = E_i - E_f = 16 \ J - 9 \ J = 7 \ J$.
377
MediumMCQ
$0.5 \ kg$ દળ ધરાવતા પદાર્થને $P = 3t^2 + 3$ મુજબ પાવર $P$ (વોટમાં) આપવામાં આવે છે,જ્યાં $t$ સમય (સેકન્ડમાં) છે. જો $t = 0$ સમયે પદાર્થનો વેગ શૂન્ય હોય,તો $t = 3 \ s$ સમયે પદાર્થનો વેગ કેટલો હશે ($ms^{-1}$ માં)?
A
$12$
B
$24$
C
$18$
D
$36$

Solution

(A) પદાર્થને આપવામાં આવતો પાવર $P = \frac{dK}{dt} = 3t^2 + 3$ છે,જ્યાં $K$ એ ગતિઊર્જા છે.
સમય $t$ ની સાપેક્ષે $0$ થી $3 \ s$ સુધી સંકલન કરતા:
$\int_{0}^{K} dK = \int_{0}^{3} (3t^2 + 3) dt$
$K = [t^3 + 3t]_{0}^{3} = (3^3 + 3(3)) - 0 = 27 + 9 = 36 \ J$.
શરૂઆતનો વેગ શૂન્ય હોવાથી,શરૂઆતની ગતિઊર્જા શૂન્ય છે.
ગતિઊર્જાના સૂત્ર $K = \frac{1}{2}mv^2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$36 = \frac{1}{2} \times 0.5 \times v^2$
$36 = 0.25 \times v^2$
$v^2 = \frac{36}{0.25} = 144$
$v = \sqrt{144} = 12 \ ms^{-1}$.
378
MediumMCQ
'$m$' દળનો એક બ્લોક જેની પ્રારંભિક ગતિઊર્જા '$E$' છે,તે '$\theta$' ખૂણાવાળા ઢળતા સમતલ પર ઉપર તરફ ગતિ કરે છે. જો સમતલ અને પદાર્થ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક '$\mu$' હોય,તો સ્થિર થતા પહેલા ઘર્ષણ વિરુદ્ધ થયેલું કાર્ય કેટલું હશે?
A
$\mu E \cos \theta$
B
$\frac{\mu E \cos \theta}{\sin \theta-\mu \cos \theta}$
C
$\frac{E \mu \cos \theta}{\cos \theta+\sin \theta}$
D
$\frac{\mu E \cos \theta}{\sin \theta+\mu \cos \theta}$

Solution

(D) ધારો કે પદાર્થ સ્થિર થાય તે પહેલાં '$s$' અંતર સુધી ઉપર તરફ સરકે છે.
પ્રાપ્ત થયેલી ઊંચાઈ $h = s \sin \theta$ છે.
કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,બધા બળો દ્વારા થયેલું કુલ કાર્ય ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે:
$W_{friction} + W_{gravity} = K_f - K_i$
$-\mu mg \cos \theta \cdot s - mg \sin \theta \cdot s = 0 - E$
$\mu mgs \cos \theta + mgs \sin \theta = E$
$s(mg(\mu \cos \theta + \sin \theta)) = E$
$s = \frac{E}{mg(\mu \cos \theta + \sin \theta)}$
ઘર્ષણ વિરુદ્ધ થયેલું કાર્ય $W_{against\ friction} = |W_{friction}| = \mu mg \cos \theta \cdot s$ છે.
'$s$' ની કિંમત મૂકતા:
$W_{against\ friction} = \mu mg \cos \theta \cdot \left( \frac{E}{mg(\mu \cos \theta + \sin \theta)} \right)$
$W_{against\ friction} = \frac{\mu E \cos \theta}{\sin \theta + \mu \cos \theta}$
Solution diagram
379
MediumMCQ
વિધાન $(I)$: ગતિમાં રહેલા પદાર્થ માટે ગતિઊર્જા-સ્થાનાંતર વક્રનો ઢાળ તેના પ્રવેગના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
વિધાન $(II)$: $15 \ m$ ની ઊંચાઈ પરથી એક દડાને $30 \ m/s$ ના વેગથી શિરોલંબ ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે. જો દડો જમીન સાથે અથડાયા પછી તેટલી જ ઊંચાઈ સુધી પહોંચે,તો જમીન સાથે અથડાતી વખતે તેની ઊર્જામાં થતો ઘટાડો $30 \%$ છે.
વિધાન $(III)$: અચળ બળની અસર હેઠળ સ્થિર સ્થિતિમાંથી નિશ્ચિત અંતર કાપ્યા પછી '$m$' દળના પદાર્થ દ્વારા પ્રાપ્ત વેગ '$m$' દળના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
વિધાન $I, II, III$ સાચા છે
B
વિધાન $I, III$ સાચા છે,પરંતુ વિધાન $II$ ખોટું છે
C
વિધાન $I$ સાચું છે,પરંતુ વિધાન $II$ અને $III$ ખોટા છે
D
વિધાન $I, II$ સાચા છે,પરંતુ વિધાન $III$ ખોટું છે

Solution

(C) વિધાન $(I)$ નું વિશ્લેષણ: ગતિઊર્જા $K = \frac{1}{2}mv^2$. $K-x$ વક્રનો ઢાળ $\frac{dK}{dx} = \frac{d}{dx}(\frac{1}{2}mv^2) = mv \frac{dv}{dx} = m \cdot a$. $m$ અચળ હોવાથી,ઢાળ પ્રવેગ $a$ ના સમપ્રમાણમાં છે. તેથી,વિધાન $(I)$ સાચું છે.
વિધાન $(II)$ નું વિશ્લેષણ: પ્રારંભિક વેગ $u = 30 \ m/s$,ઊંચાઈ $h = 15 \ m$,$g = 10 \ m/s^2$. જમીન સાથે અથડાતા પહેલાનો વેગ $v^2 = u^2 + 2gh = 30^2 + 2(10)(15) = 900 + 300 = 1200 \ (m/s)^2$. અથડામણ પહેલાની ગતિઊર્જા $E_i = \frac{1}{2}m(1200)$. અથડામણ પછી,તે $15 \ m$ સુધી ઉપર જાય છે,તેથી અથડામણ પછીનો વેગ $v' = \sqrt{2gh} = \sqrt{2(10)(15)} = \sqrt{300} \ m/s$. અથડામણ પછીની ગતિઊર્જા $E_f = \frac{1}{2}m(300)$. ઊર્જામાં ઘટાડો $\Delta E = E_i - E_f = \frac{1}{2}m(1200 - 300) = \frac{1}{2}m(900)$. ટકાવારી ઘટાડો $= (\frac{\Delta E}{E_i}) \times 100 = (\frac{900}{1200}) \times 100 = 75 \%$. તેથી,વિધાન $(II)$ ખોટું છે.
વિધાન $(III)$ નું વિશ્લેષણ: $v^2 = u^2 + 2as$ પરથી,જ્યાં $u=0$ અને $a = F/m$,આપણને $v^2 = 2(F/m)s$ મળે છે. તેથી $v = \sqrt{2Fs/m}$. વેગ એ $\sqrt{m}$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે,$m$ ના સમપ્રમાણમાં નથી. તેથી,વિધાન $(III)$ ખોટું છે.
380
MediumMCQ
$1000 \,kg$ દળ ધરાવતી એક હોડી સ્થિર સ્થિતિમાંથી $5.0 \,s$ માં $20.0 \,m/s$ ની ઝડપ પ્રાપ્ત કરે છે. પાણી એક અચળ ડ્રેગ ફોર્સ (અવરોધક બળ) લગાડે છે અને હોડીનો પ્રવેગ અચળ છે. જો હોડી દ્વારા જરૂરી સરેરાશ પાવર $45000 \,W$ હોય, તો ડ્રેગ ફોર્સનું મૂલ્ય કેટલું હશે ($\,N$ માં)?
A
$500$
B
$750$
C
$250$
D
$1000$

Solution

(A) પ્રથમ, હોડીનો પ્રવેગ શોધો: $a = \frac{v-u}{t} = \frac{20-0}{5} = 4 \,m/s^2$.
ત્યારબાદ, હોડી દ્વારા કાપેલું અંતર શોધો: $S = ut + \frac{1}{2}at^2 = 0 + \frac{1}{2} \times 4 \times 5^2 = 50 \,m$.
સરેરાશ પાવરનું સૂત્ર $P_{av} = \frac{W}{t} = \frac{F_{boat} \times S}{t}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $45000 = \frac{F_{boat} \times 50}{5} = F_{boat} \times 10$.
આમ, હોડીના એન્જિન દ્વારા લાગતું બળ $F_{boat} = 4500 \,N$ છે.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ, ચોખ્ખું બળ $F_{net} = F_{boat} - F_{drag} = ma$ થાય.
કિંમતો મૂકતા: $4500 - F_{drag} = 1000 \times 4 = 4000 \,N$.
તેથી, ડ્રેગ ફોર્સ $F_{drag} = 4500 - 4000 = 500 \,N$ મળે.
381
MediumMCQ
$500 g$ દળ ધરાવતા સ્થિર કણ પર $5 N$ નું અચળ બળ લગાડતા તે $5 m$ જેટલું સ્થાનાંતર કરે છે. તો સરેરાશ પાવર કેટલો હશે ($W$ માં)?
A
$6.25$
B
$25$
C
$62.5$
D
$50$

Solution

(B) આપેલ છે: બળ $F = 5 N$,દળ $m = 500 g = 0.5 kg$,સ્થાનાંતર $s = 5 m$,પ્રારંભિક વેગ $u = 0$.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,$F = ma$,તેથી પ્રવેગ $a = F/m = 5 / 0.5 = 10 m/s^2$ મળે.
ગતિના સમીકરણ $s = ut + (1/2)at^2$ નો ઉપયોગ કરતા,$5 = 0 + (1/2) \times 10 \times t^2$.
$5 = 5t^2 \Rightarrow t^2 = 1 \Rightarrow t = 1 s$.
થયેલું કાર્ય $W = F \times s = 5 N \times 5 m = 25 J$ છે.
સરેરાશ પાવર $P_{avg} = W / t = 25 J / 1 s = 25 W$ થાય.
382
DifficultMCQ
$m = 1 \,g$ દળની એક નાની તકતી $h = 10 \,cm$ ઊંચાઈવાળા લીસા ઢાળ પરથી સ્થિર સ્થિતિમાંથી નીચે સરકે છે અને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $M = 100 \,g$ દળના પાટિયા પર આવે છે। તકતી અને પાટિયા વચ્ચેના ઘર્ષણને કારણે, તકતી ધીમી પડે છે અને પાટિયા સાથે એક પદાર્થ તરીકે ગતિ કરે છે। ઘર્ષણ બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય આશરે કેટલું હશે ($\,J$ માં)? ($g = 10 \,m/s^2$ લો):
Question diagram
A
$0.01$
B
$10$
C
$0.1$
D
$1$

Solution

(C) $1$. સૌ પ્રથમ, યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમનો ઉપયોગ કરીને ઢાળના તળિયે તકતીનો વેગ $v$ શોધીએ:
$mgh = \frac{1}{2}mv^2 \implies v = \sqrt{2gh}$
અહીં $h = 10 \,cm = 0.1 \,m$ અને $g = 10 \,m/s^2$ આપેલ છે, તેથી $v = \sqrt{2 \times 10 \times 0.1} = \sqrt{2} \,m/s$.
$2$. જ્યારે તકતી પાટિયા પર આવે છે, ત્યારે તેઓ સામાન્ય વેગ $v'$ સાથે ગતિ કરે છે। વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$mv = (m + M)v' \implies v' = \frac{mv}{m+M}$
$3$. ઘર્ષણ બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય $(W_f)$ એ તંત્રની ગતિ ઉર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે:
$W_f = K_{final} - K_{initial} = \frac{1}{2}(m+M)v'^2 - \frac{1}{2}mv^2$
$v' = \frac{mv}{m+M}$ મૂકતા:
$W_f = -\frac{1}{2}mv^2 \left(\frac{M}{m+M}\right)$
$4$. ઘર્ષણ દ્વારા થયેલા કાર્યનું મૂલ્ય:
$|W_f| = mgh \left(\frac{M}{m+M}\right)$
કિંમતો મૂકતા $m = 10^{-3} \,kg$, $M = 100 \times 10^{-3} \,kg$, $g = 10 \,m/s^2$, $h = 0.1 \,m$:
$|W_f| = (10^{-3}) \times 10 \times 0.1 \times \left(\frac{100}{101}\right) \approx 0.001 \,J$.
નોંધ: જો ઊંચાઈ $10 \,m$ લેવામાં આવે, તો જવાબ $0.1 \,J$ મળે છે।
Solution diagram
383
EasyMCQ
$2 \,kg$ $\text{દળનો એક દડો એક ઊંચી ઇમારત પરથી } t = 0 \,s \text{ સમયે } v = (20 \,m/s) \hat{i} + (24 \,m/s) \hat{j} \text{ વેગ સાથે ફેંકવામાં આવે છે। } t = 8 \,s \text{ પછી દડાની સ્થિતિ ઊર્જામાં થતો ફેરફાર કેટલો હશે } (\,kJ \text{ માં)? (ધારો કે દડો } 0 \,s \text{ અને } 8 \,s \text{ વચ્ચે હવામાં ગતિ કરે છે, } \hat{i} \text{ સમક્ષિતિજ દિશામાં અને } \hat{j} \text{ શિરોલંબ દિશામાં છે। } g = 10 \,m/s^2 \text{ લો)।}$
A
$-2.56$
B
$0.52$
C
$1.76$
D
$-2.44$

Solution

(A)
આપેલ છે: દળ $m = 2 \,kg$, પ્રારંભિક વેગ $\vec{u} = (20 \hat{i} + 24 \hat{j}) \,m/s$.
$t$ સમયે વેગનો શિરોલંબ ઘટક:
$v_y = u_y - gt$
$t = 8 \,s$ સમયે,
$v_y = 24 - (10 \times 8) = 24 - 80 = -56 \,m/s$
સમક્ષિતિજ ઘટક અચળ રહે છે:
$v_x = 20 \,m/s$
અતએ, અંતિમ વેગ:
$\vec{v} = (20 \hat{i} - 56 \hat{j}) \,m/s$
કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ, સ્થિતિ ઊર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta PE$ એ ગતિ ઊર્જામાં થતા ફેરફાર $\Delta KE$ ના ઋણ મૂલ્ય જેટલો હોય છે:
$\Delta PE = -\Delta KE = KE_i - KE_f$
$\Delta PE = \frac{1}{2} m (u^2 - v^2)
= \frac{1}{2} \times 2 \times [(20^2 + 24^2) - (20^2 + (-56)^2)]$
$\Delta PE = (400 + 576) - (400 + 3136)
= 976 - 3536 = -2560 \,J$
કિલોજૂલમાં ફેરવતા:
$\Delta PE = -2.56 \,kJ$
384
MediumMCQ
$3 \,kg$ દળનો એક બોક્સ ઘર્ષણરહિત આડા ટેબલ પર ગતિ કરે છે અને ટેબલની ધાર પર સ્થિર રહેલા $3 \,kg$ દળના બીજા બોક્સ સાથે અથડાય છે, જે $1 \,m$ ની ઊંચાઈ પર છે. અથડામણ પહેલાં ગતિ કરતા બોક્સની ઝડપ $4 \,m/s$ છે. બંને બોક્સ એકબીજા સાથે ચોંટી જાય છે અને ટેબલ પરથી નીચે પડે છે. બોક્સ જમીન સાથે અથડાય તે પહેલાં તેમની ગતિઊર્જા કેટલી હશે ($\,J$ માં)? (ગુરુત્વપ્રવેગ $g=10 \,m/s^2$ લો)
A
$40$
B
$80$
C
$96$
D
$72$

Solution

(D) વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ, અથડામણ પહેલાંનું કુલ વેગમાન $=$ અથડામણ પછીનું કુલ વેગમાન.
$m_1 u_1 + m_2 u_2 = (m_1 + m_2) v$
અહીં, બોક્સનું દળ $m_1 = m_2 = 3 \,kg$, ગતિ કરતા બોક્સની ઝડપ $u_1 = 4 \,m/s$ અને બીજા બોક્સની પ્રારંભિક ઝડપ $u_2 = 0$ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$3 \times 4 + 3 \times 0 = (3 + 3) v$
$12 = 6v \Rightarrow v = 2 \,m/s$
આમ, બંને પદાર્થો અથડામણ પછી $2 \,m/s$ ના વેગથી ગતિ કરે છે.
હવે, ટેબલની ધારથી જમીન સુધી ઉર્જા સંરક્ષણનો નિયમ લાગુ પાડતા:
$Total Energy_{initial} = Total Energy_{final}$
$KE_{initial} + PE_{initial} = KE_{final} + PE_{final}$
જમીનને સંદર્ભ સપાટી $(h=0)$ લેતા:
$\frac{1}{2} (m_1 + m_2) v^2 + (m_1 + m_2) g h = KE_{final} + 0$
$\frac{1}{2} \times (3 + 3) \times (2)^2 + (3 + 3) \times 10 \times 1 = KE_{final}$
$\frac{1}{2} \times 6 \times 4 + 6 \times 10 = KE_{final}$
$12 + 60 = 72 \,J$
તેથી, બોક્સ જમીન સાથે અથડાય તે પહેલાં તેમની ગતિઊર્જા $72 \,J$ હશે.
Solution diagram
385
EasyMCQ
વિધાન $(A)$: જ્યારે આપણે દડાને જમીન પર પછાડીએ છીએ,ત્યારે તે થોડા ઉછાળા પછી સ્થિર થઈ જાય છે અને તેની બધી ઉર્જા ગુમાવે છે. આ ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમનું ઉલ્લંઘન છે.
કારણ $(R)$: ઉર્જા એક સ્વરૂપમાંથી બીજા સ્વરૂપમાં બદલાઈ શકે છે પરંતુ કુલ ઉર્જા હંમેશા સંરક્ષિત રહે છે.
નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
બંને $(A)$ અને $(R)$ સાચા છે અને $(R)$ એ $(A)$ ની સાચી સમજૂતી છે
B
બંને $(A)$ અને $(R)$ સાચા છે,પરંતુ $(R)$ એ $(A)$ ની સાચી સમજૂતી નથી
C
$(A)$ સાચું છે,પરંતુ $(R)$ ખોટું છે
D
$(A)$ ખોટું છે,પરંતુ $(R)$ સાચું છે

Solution

(D) વિધાન $(A)$ ખોટું છે કારણ કે દડો ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમનું ઉલ્લંઘન કરતો નથી. જ્યારે દડો ઉછળે છે,ત્યારે તેની યાંત્રિક ઉર્જા જમીન સાથેના ઘર્ષણ અને હવાના અવરોધને કારણે ગરમી અને ધ્વનિ ઉર્જા તરીકે વ્યય પામે છે.
કારણ $(R)$ સાચું છે કારણ કે ઉર્જા સંરક્ષણનો નિયમ જણાવે છે કે ઉર્જાનું સર્જન કે વિનાશ થઈ શકતો નથી,માત્ર એક સ્વરૂપમાંથી બીજા સ્વરૂપમાં રૂપાંતર થઈ શકે છે. સિસ્ટમની (દડો + આસપાસનું વાતાવરણ) કુલ ઉર્જા અચળ રહે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.
386
DifficultMCQ
એક દડો ઊંચાઈ પરથી મુક્ત પતન કરે છે. જ્યારે તે જમીનથી $10 ~m$ ની ઊંચાઈએ પહોંચે છે ત્યારે તેનો વેગ $v_0$ છે. તે જમીન સાથે અથડાય છે અને તેની $50 \%$ ઊર્જા ગુમાવે છે અને પાછો $10 ~m$ ની ઊંચાઈ સુધી ઉપર જાય છે. તો વેગ $v_0$ કેટલો હશે ($~m / s$ માં)?
A
$7$
B
$10$
C
$14$
D
$16$

Solution

(C) ધારો કે દડાનું દળ $m$ છે. જ્યારે દડો $h = 10 ~m$ ની ઊંચાઈ પર હોય ત્યારે તેનો વેગ $v_0$ છે.
જમીન સાથે અથડાતા પહેલા,ધારો કે તેનો વેગ $v$ છે. ઊર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,અથડામણ પહેલાની ગતિઊર્જા $K_i = \frac{1}{2} m v_0^2 + mgh$ છે.
જોકે,પ્રશ્નમાં આપેલ છે કે $10 ~m$ ની ઊંચાઈએ વેગ $v_0$ છે. ધારો કે કુલ ઊંચાઈ $H$ છે જ્યાંથી તે પડ્યો હતો. તેથી $\frac{1}{2} m v^2 = mgH$.
અથડામણ પછી,તે તેની ગતિઊર્જાના $50 \%$ ગુમાવે છે. બાકી રહેલી ગતિઊર્જા $K_f = 0.5 \times K_i = 0.5 \times (\frac{1}{2} m v^2)$ છે.
આ ઊર્જા તેને $h = 10 ~m$ ની ઊંચાઈ સુધી પાછા ઉપર જવા માટે સક્ષમ બનાવે છે. તેથી,$0.5 \times (\frac{1}{2} m v^2) = mgh$.
$h = 10 ~m$ અને $g = 9.8 ~m/s^2$ મૂકતા:
$0.25 v^2 = 9.8 \times 10 = 98$.
$v^2 = 392$.
હવે,$10 ~m$ ની ઊંચાઈથી જમીન સુધીની ગતિને ધ્યાનમાં લેતા: $v^2 = v_0^2 + 2gh$.
$392 = v_0^2 + 2 \times 9.8 \times 10$.
$392 = v_0^2 + 196$.
$v_0^2 = 196$.
$v_0 = 14 ~m/s$.
Solution diagram
387
DifficultMCQ
$4 \,kg$ દળ ધરાવતો પદાર્થ $8 \,kg \,m/s$ ના વેગમાન સાથે ગતિ કરે છે. તેના પર ગતિની દિશામાં $0.2 \,N$ નું બળ $10 \,s$ માટે લગાડવામાં આવે છે. ગતિઊર્જામાં થતો વધારો (જૂલમાં) કેટલો હશે?
A
$10$
B
$8.5$
C
$4.5$
D
$4$

Solution

(C) આપેલ છે: દળ $m = 4 \,kg$,પ્રારંભિક વેગમાન $p_1 = 8 \,kg \,m/s$,બળ $F = 0.2 \,N$,સમય $t = 10 \,s$.
આઘાત-વેગમાનના પ્રમેય મુજબ,વેગમાનમાં થતો ફેરફાર $\Delta p = F \times t$ છે.
$\Delta p = 0.2 \,N \times 10 \,s = 2 \,kg \,m/s$.
અંતિમ વેગમાન $p_2 = p_1 + \Delta p = 8 + 2 = 10 \,kg \,m/s$.
પ્રારંભિક ગતિઊર્જા $K_1 = \frac{p_1^2}{2m} = \frac{8^2}{2 \times 4} = \frac{64}{8} = 8 \,J$.
અંતિમ ગતિઊર્જા $K_2 = \frac{p_2^2}{2m} = \frac{10^2}{2 \times 4} = \frac{100}{8} = 12.5 \,J$.
ગતિઊર્જામાં થતો વધારો $\Delta K = K_2 - K_1 = 12.5 - 8 = 4.5 \,J$.
388
EasyMCQ
બ્લોક આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ સ્થિર સ્થિતિમાંથી ગતિ શરૂ કરે છે। $0$ થી $4 \,s$ ના સમયગાળામાં $10 \,N$ ના બળ અને ઘર્ષણ દ્વારા થયેલું કાર્ય શોધો। [$g=10 \,m/s^2$ લો]
Question diagram
A
$240 \,J, -96 \,J$
B
$250 \,J, 96 \,J$
C
$240 \,J, 96 \,J$
D
$250 \,J, -96 \,J$

Solution

(A) આપેલ છે,લગાડેલું બળ,$F=10 \,N$.
બ્લોકનું દળ,$m=2 \,kg$.
ગતિજ ઘર્ષણાંક,$\mu=0.2$.
લંબબળ,$N=mg=2 \times 10=20 \,N$.
ઘર્ષણ બળ,$f=\mu N=0.2 \times 20=4 \,N$.
પરિણામી બળ,$F_{\text{net}}=F-f=10-4=6 \,N$.
પ્રવેગ,$a=\frac{F_{\text{net}}}{m}=\frac{6}{2}=3 \,m/s^2$.
સ્થિર સ્થિતિમાંથી $(u=0)$ $t=4 \,s$ માં કાપેલું અંતર:
$s=ut+\frac{1}{2}at^2=0+\frac{1}{2} \times 3 \times (4)^2=24 \,m$.
$10 \,N$ ના લગાડેલા બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય $(W_1)$:
$W_1=F \times s=10 \times 24=240 \,J$.
$4 \,N$ ના ઘર્ષણ બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય $(W_2)$:
$W_2=f \times s \times \cos(180^{\circ})=-4 \times 24=-96 \,J$.
Solution diagram
389
DifficultMCQ
$10 \,g$ દળની એક ગોળીને જમીનથી $50 \,m$ ઊંચાઈએ રહેલી રાઈફલમાંથી $1000 \,ms^{-1}$ ના વેગથી આડી દિશામાં છોડવામાં આવે છે। જો ગોળી $500 \,ms^{-1}$ ના વેગથી જમીન પર પહોંચે, તો ગોળીના ગતિપથ દરમિયાન હવાના અવરોધ વિરુદ્ધ થયેલું કાર્ય કેટલું હશે ($\,J$ માં)? $(g=10 \,ms^{-2})$
A
$5005$
B
$3755$
C
$3750$
D
$17.5$

Solution

(B) કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ, તમામ બળો દ્વારા થયેલું કાર્ય એ ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે।
$W_{gravity} + W_{air} = \Delta K$
$mgh + W_{air} = \frac{1}{2} m v_f^2 - \frac{1}{2} m v_i^2$
આપેલ છે: $m = 10 \,g = 0.01 \,kg$, $h = 50 \,m$, $v_i = 1000 \,ms^{-1}$, $v_f = 500 \,ms^{-1}$, $g = 10 \,ms^{-2}$.
$W_{gravity} = mgh = 0.01 \times 10 \times 50 = 5 \,J$.
ગતિઊર્જામાં ફેરફાર $\Delta K = \frac{1}{2} \times 0.01 \times (500^2 - 1000^2) = 0.005 \times (250000 - 1000000) = 0.005 \times (-750000) = -3750 \,J$.
આ કિંમતોને કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેયમાં મૂકતા:
$5 + W_{air} = -3750$
$W_{air} = -3750 - 5 = -3755 \,J$.
હવાના અવરોધ વિરુદ્ધ થયેલું કાર્ય એ હવાના અવરોધ દ્વારા થયેલા કાર્યનું ઋણ મૂલ્ય છે.
હવાના અવરોધ વિરુદ્ધ થયેલું કાર્ય $= -(-3755 \,J) = 3755 \,J$.
390
MediumMCQ
$m_1$ અને $m_2$ દળ ધરાવતા બે ગોળાઓ $S_1$ અને $S_2$ એકબીજા સાથે અથડાય છે. શરૂઆતમાં $S_1$ સ્થિર છે અને $S_2$ એ $x$-અક્ષની દિશામાં $v$ વેગથી ગતિ કરે છે. અથડામણ પછી,$S_2$ મૂળ દિશાને લંબ દિશામાં $\frac{v}{2}$ વેગ ધરાવે છે. અથડામણ પછી ગોળો $S_1$ કઈ રીતે ગતિ કરશે?
A
$\frac{m_2}{m_1} v \frac{\sqrt{5}}{2}$ જેટલા વેગના મૂલ્ય સાથે
B
$x$-અક્ષ સાથે $\theta = \tan^{-1}\left(-\frac{1}{3}\right)$ દિશામાં વેગ સાથે
C
એવા વેગ સાથે જેની દિશા $x$-અક્ષ સાથે $\theta$ ખૂણો બનાવે છે જેથી $\theta = \tan^{-1}\left(\frac{1}{2}\right)$ અથવા $\theta = \tan^{-1}\left(-\frac{1}{2}\right)$ થાય
D
$\frac{m_1}{2m_2} v \sqrt{5}$ જેટલા વેગના મૂલ્ય સાથે

Solution

(C) ધારો કે $S_2$ નો પ્રારંભિક વેગ $\vec{u}_2 = v \hat{i}$ છે અને $S_1$ નો વેગ $\vec{u}_1 = 0$ છે. અથડામણ પછી,$S_2$ વેગ $\vec{v}_2 = \frac{v}{2} \hat{j}$ સાથે ગતિ કરે છે (ધારો કે તે ધન $y$-દિશામાં ગતિ કરે છે). ધારો કે $S_1$ નો વેગ $\vec{v}_1 = v_{1x} \hat{i} + v_{1y} \hat{j}$ છે.
$x$-અક્ષ પર રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$m_2 v = m_1 v_{1x} + m_2(0) \implies v_{1x} = \frac{m_2}{m_1} v$
$y$-અક્ષ પર રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$0 = m_1 v_{1y} + m_2 \left(\frac{v}{2}\right) \implies v_{1y} = -\frac{m_2 v}{2m_1}$
$S_1$ ના વેગનું મૂલ્ય $v_1 = \sqrt{v_{1x}^2 + v_{1y}^2} = \sqrt{\left(\frac{m_2 v}{m_1}\right)^2 + \left(-\frac{m_2 v}{2m_1}\right)^2} = \frac{m_2 v}{m_1} \sqrt{1 + \frac{1}{4}} = \frac{m_2 v}{m_1} \frac{\sqrt{5}}{2}$ છે.
$x$-અક્ષ સાથે $S_1$ ની દિશા $\theta$ એ $\tan \theta = \frac{v_{1y}}{v_{1x}} = \frac{-m_2 v / 2m_1}{m_2 v / m_1} = -\frac{1}{2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જો $S_2$ ઋણ $y$-દિશામાં ગતિ કરતું હોત,તો $\tan \theta = \frac{1}{2}$ મળે.
આમ,$\theta = \tan^{-1}\left(\frac{1}{2}\right)$ અથવા $\theta = \tan^{-1}\left(-\frac{1}{2}\right)$ થાય.
Solution diagram
391
MediumMCQ
$m(=0.1 \ kg)$ દળનો એક બ્લોક ઘર્ષણરહિત હલકી સ્થિર ગરગડી પર એક અવિસ્તરણીય દોરી વડે લટકાવેલ છે. દોરીનો બીજો છેડો એક અચળ બળ $F$ દ્વારા શિરોલંબ નીચેની દિશામાં ખેંચવામાં આવે છે. બ્લોક સ્થિર સ્થિતિમાંથી ગતિ શરૂ કર્યા પછી $1 \ s$ માં બ્લોકનું રેખીય વેગમાન $2 \ kg \ m/s$ જેટલું વધે છે. તો,($g=10 \ m/s^2$ આપેલ છે):
Question diagram
A
દોરીમાં તણાવ $F$ છે
B
દોરીમાં તણાવ $3 \ N$ છે
C
આ $1 \ s$ દરમિયાન બ્લોક પર તણાવ દ્વારા થયેલ કાર્ય $20 \ J$ છે
D
ગુરુત્વાકર્ષણ બળની વિરુદ્ધ થયેલ કાર્ય $1 \ J$ છે

Solution

(B) આપેલ છે: દળ $m = 0.1 \ kg$,વેગમાનમાં ફેરફાર $\Delta p = 2 \ kg \ m/s$,સમય $t = 1 \ s$,$g = 10 \ m/s^2$.
$\Delta p = F_{net} \times t$ હોવાથી,$F_{net} = \frac{\Delta p}{t} = \frac{2}{1} = 2 \ N$ મળે.
બ્લોક માટે,પરિણામી બળ $T - mg = F_{net}$ છે,જ્યાં $T$ એ દોરીમાં તણાવ છે. દોરી દળરહિત અને ગરગડી ઘર્ષણરહિત હોવાથી,$T = F$ થાય.
તેથી,$F - mg = 2 \ N \Rightarrow F - (0.1 \times 10) = 2 \Rightarrow F - 1 = 2 \Rightarrow F = 3 \ N$.
આમ,દોરીમાં તણાવ $T = F = 3 \ N$ છે.
પ્રવેગ $a = \frac{F_{net}}{m} = \frac{2}{0.1} = 20 \ m/s^2$.
સ્થાનાંતર $S = \frac{1}{2}at^2 = \frac{1}{2} \times 20 \times (1)^2 = 10 \ m$.
તણાવ દ્વારા થયેલ કાર્ય $W_T = T \times S = 3 \times 10 = 30 \ J$.
ગુરુત્વાકર્ષણની વિરુદ્ધ થયેલ કાર્ય $W_g = mg \times S = (0.1 \times 10) \times 10 = 10 \ J$.
Solution diagram
392
MediumMCQ
એક ટ્રેન પાટા પર $u$ ની અચળ ઝડપે ગતિ કરી રહી છે. ટ્રેનમાં રહેલી એક છોકરી $m$ દળના દડાને ટ્રેનની ગતિની દિશામાં પોતાની સાપેક્ષ $v$ ઝડપથી ફેંકે છે. તો
A
ટ્રેનમાં રહેલી છોકરી દ્વારા માપવામાં આવેલ દડાની ગતિઊર્જા $mv^2 / 2$ છે
B
દડો ફેંકવામાં છોકરી દ્વારા થયેલ કાર્ય $mv^2 / 2$ છે
C
ટ્રેન દ્વારા થયેલ કાર્ય $mvu$ છે
D
રેલવે ટ્રેક પાસે ઉભેલા વ્યક્તિ દ્વારા માપવામાં આવેલ દડાની ગતિઊર્જામાં વધારો $mv^2 / 2$ છે

Solution

(A, B, C) $1$. છોકરીની સાપેક્ષમાં, દડાનો પ્રારંભિક વેગ $0$ છે અને અંતિમ વેગ $v$ છે. ગતિઊર્જા $E_k = \frac{1}{2}mv^2$ છે. આમ, છોકરી દ્વારા થયેલ કાર્ય $W = \Delta E_k = \frac{1}{2}mv^2$ છે. તેથી, વિકલ્પ $A$ અને $B$ સાચા છે.
$2$. જમીનની સાપેક્ષમાં, દડાનો પ્રારંભિક વેગ $u$ છે અને અંતિમ વેગ $v+u$ છે. ટ્રેન દ્વારા થયેલ કાર્ય એ જમીન પરથી જોતા દડાની ગતિઊર્જામાં થતો ફેરફાર અને છોકરી દ્વારા થયેલ કાર્યનો તફાવત છે: $W_{\text{train}} = \Delta E_{k, \text{ground}} - W_{\text{girl}} = [\frac{1}{2}m(v+u)^2 - \frac{1}{2}mu^2] - \frac{1}{2}mv^2 = \frac{1}{2}m(v^2 + u^2 + 2vu - u^2) - \frac{1}{2}mv^2 = mvu$. તેથી, વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
$3$. જમીન પર ઉભેલા વ્યક્તિ દ્વારા માપવામાં આવેલ ગતિઊર્જામાં વધારો $\Delta E_{k, \text{ground}} = \frac{1}{2}m(v+u)^2 - \frac{1}{2}mu^2 = \frac{1}{2}mv^2 + mvu$ છે. આમ, વિકલ્પ $D$ ખોટો છે.

Work, Energy, Power and Collision — Mix Examples-Work, Energy, Power and Collision · Frequently Asked Questions

1Are these Work, Energy, Power and Collision questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Work, Energy, Power and Collision Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.