Gujarati

Elastic Collision Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Work, Energy, Power and Collision · Elastic Collision

221+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 221 questions in Gujarati

1
MediumMCQ
$m$ દળનો એક કણ $u$ વેગથી ગતિ કરે છે અને $m$ દળના સ્થિર કણ સાથે એક-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત અનુભવે છે। તેઓ ખૂબ જ ટૂંકા સમય $T$ માટે સંપર્કમાં રહે છે। તેમનું આંતરક્રિયા બળ સમય $T/2$ માં શૂન્યથી વધીને $F_0$ થાય છે અને ત્યારબાદના $T/2$ સમયમાં રેખીય રીતે ઘટીને શૂન્ય થાય છે। $F_0$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે?
Question diagram
A
$mu/T$
B
$2mu/T$
C
$mu/2T$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) સમાન દળ ધરાવતા બે કણો વચ્ચેના એક-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક સંઘાતમાં, કણો તેમના વેગની આપ-લે કરે છે। શરૂઆતમાં $u$ વેગથી ગતિ કરતો કણ સ્થિર થાય છે અને સ્થિર કણ $u$ વેગથી ગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે।
પ્રથમ કણના વેગમાનમાં થતો ફેરફાર $\Delta p = m(0 - u) = -mu$ છે। વેગમાનમાં થતા ફેરફારનું મૂલ્ય $|\Delta p| = mu$ છે।
કણ પર લાગતો આઘાત (Impulse) એ બળ-સમયના આલેખ હેઠળના ક્ષેત્રફળ જેટલો હોય છે। આલેખ એ $T$ પાયો અને $F_0$ ઊંચાઈ ધરાવતો ત્રિકોણ છે।
આઘાત $J = \text{ક્ષેત્રફળ} = \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{ઊંચાઈ} = \frac{1}{2} \times T \times F_0$.
આઘાત એ વેગમાનમાં થતા ફેરફાર જેટલો હોવાથી:
$\frac{1}{2} F_0 T = mu$
$F_0$ માટે ઉકેલતા:
$F_0 = \frac{2mu}{T}$
2
MediumMCQ
એક સાદા લોલકનો ગોળો (દળ $m$ અને લંબાઈ $l$) સમક્ષિતિજ સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવે છે. તે સમક્ષિતિજ ઘર્ષણરહિત ટેબલ પર મૂકેલા સમાન દળ $m$ ના બ્લોક સાથે અથડાય છે. અથડામણ સ્થિતિસ્થાપક છે. અથડામણ પછી બ્લોકની ગતિઊર્જા કેટલી હશે?
A
$2\, mgl$
B
$mgl/2$
C
$mgl$
D
$0$

Solution

(C) સમક્ષિતિજ સ્થિતિ $A$ પર લોલકના ગોળાની સ્થિતિઊર્જા $(P.E.)$ $mgl$ છે,જ્યાં સૌથી નીચેના બિંદુ $B$ ને સંદર્ભ સ્તર તરીકે લેવામાં આવ્યું છે.
જેમ ગોળો બિંદુ $B$ પર આવે છે,તેમ આ સ્થિતિઊર્જા ગતિઊર્જા $(K.E.)$ માં રૂપાંતરિત થાય છે.
આમ,અથડામણ પહેલાં બિંદુ $B$ પર ગોળાની ગતિઊર્જા $K.E. = mgl$ થાય છે.
કારણ કે ગોળા અને બ્લોક વચ્ચેની અથડામણ સ્થિતિસ્થાપક છે અને બંનેનું દળ સમાન $(m)$ છે,તેથી અથડામણ દરમિયાન વેગની આપ-લે થાય છે.
ગોળો બિંદુ $B$ પર સ્થિર થઈ જાય છે અને સંપૂર્ણ ગતિઊર્જા બ્લોકમાં સ્થાનાંતરિત થાય છે.
તેથી,અથડામણ પછી બ્લોકની ગતિઊર્જા $mgl$ હશે.
Solution diagram
3
EasyMCQ
સંપૂર્ણ સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ માટે પુનઃપ્રાપ્તિ ગુણાંક $e$ કેટલો હોય છે?
A
$1$
B
$0$
C
$\infty$
D
$-1$

Solution

(A) પુનઃપ્રાપ્તિ ગુણાંક $e$ ને અથડામણ પછીના અલગ થવાના સાપેક્ષ વેગ અને અથડામણ પહેલાના નજીક આવવાના સાપેક્ષ વેગના ગુણોત્તર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
ગાણિતિક રીતે,$e = \frac{v_2 - v_1}{u_1 - u_2}$.
સંપૂર્ણ સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ માટે,ગતિ ઊર્જાનું સંરક્ષણ થાય છે,જેનો અર્થ છે કે અલગ થવાનો સાપેક્ષ વેગ એ નજીક આવવાના સાપેક્ષ વેગ જેટલો જ હોય છે.
તેથી,$v_2 - v_1 = u_1 - u_2$,જે $e = 1$ આપે છે.
સંપૂર્ણ અસ્થિતિસ્થાપક અથડામણ માટે,અથડામણ પછી પદાર્થો એકબીજા સાથે ચોંટી જાય છે,તેથી $v_1 = v_2$,જેના પરિણામે $e = 0$ મળે છે.
આમ,કોઈપણ વાસ્તવિક અથડામણ માટે,$0 \leq e \leq 1$ હોય છે.
4
EasyMCQ
સમાન દળ ધરાવતા બે સંપૂર્ણ સ્થિતિસ્થાપક કણો $P$ અને $Q$ તેમની જોડતી રેખા પર અનુક્રમે $15 \ m/s$ અને $10 \ m/s$ ના વેગથી ગતિ કરી રહ્યા છે. સંપૂર્ણ સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ પછી,તેમના વેગ ($m/s$ માં) કેટલા હશે?
A
$0, 25$
B
$5, 20$
C
$10, 15$
D
$20, 5$

Solution

(C) સમાન દળ ધરાવતા બે કણો વચ્ચેની એક-પરિમાણીય સંપૂર્ણ સ્થિતિસ્થાપક અથડામણમાં,કણો તેમના વેગની અદલાબદલી કરે છે.
આપેલ પ્રારંભિક વેગ $v_P = 15 \ m/s$ અને $v_Q = 10 \ m/s$ છે.
અથડામણ પછી,કણ $P$ નો વેગ એ કણ $Q$ ના પ્રારંભિક વેગ જેટલો થાય છે,અને કણ $Q$ નો વેગ એ કણ $P$ ના પ્રારંભિક વેગ જેટલો થાય છે.
તેથી,નવા વેગ $v'_P = 10 \ m/s$ અને $v'_Q = 15 \ m/s$ થશે.
5
EasyMCQ
જ્યારે બે પદાર્થો સ્થિતિસ્થાપક રીતે અથડાય છે,ત્યારે
A
માત્ર તંત્રની ગતિઊર્જાનું સંરક્ષણ થાય છે
B
માત્ર વેગમાનનું સંરક્ષણ થાય છે
C
ઊર્જા અને વેગમાન બંનેનું સંરક્ષણ થાય છે
D
ઊર્જા કે વેગમાન બંનેમાંથી કોઈનું સંરક્ષણ થતું નથી

Solution

(C) સ્થિતિસ્થાપક અથડામણમાં,તંત્ર પર કોઈ બાહ્ય બળ લાગતું નથી,તેથી તંત્રનું કુલ રેખીય વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે.
વધુમાં,સ્થિતિસ્થાપક અથડામણમાં,ઘર્ષણ અથવા ગરમીને કારણે કોઈ કાયમી વિકૃતિ કે ઊર્જાનો વ્યય થતો નથી. તેથી,તંત્રની કુલ ગતિઊર્જા પણ સંરક્ષિત રહે છે.
આમ,સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ દરમિયાન કુલ ઊર્જા અને કુલ વેગમાન બંને સંરક્ષિત રહે છે.
6
EasyMCQ
$1\, kg$ કરતા વધુ દળ ધરાવતો એક ભારે સ્ટીલનો દડો $2\, m/s$ ની ઝડપે ગતિ કરે છે અને તે $0.1\, g$ કરતા ઓછા દળ ધરાવતા સ્થિર પિંગ-પોંગ દડા સાથે હેડ-ઓન અથડામણ કરે છે. આ અથડામણ સ્થિતિસ્થાપક છે. અથડામણ પછી,પિંગ-પોંગ દડો આશરે ......... $m/s$ ની ઝડપે ગતિ કરશે.
A
$2$
B
$4$
C
$2 \times 10^4$
D
$2 \times 10^3$

Solution

(B) ધારો કે ભારે સ્ટીલના દડાનું દળ $M$ છે અને પિંગ-પોંગ દડાનું દળ $m$ છે,જ્યાં $M \gg m$ છે.
ધારો કે સ્ટીલના દડાનો પ્રારંભિક વેગ $u_1 = 2\, m/s$ છે અને પિંગ-પોંગ દડાનો પ્રારંભિક વેગ $u_2 = 0$ છે.
સ્થિતિસ્થાપક હેડ-ઓન અથડામણ પછી હલકા પદાર્થનો અંતિમ વેગ $v_2$ શોધવાનું સૂત્ર:
$v_2 = \frac{2M}{M+m} u_1 + \frac{m-M}{M+m} u_2$
અહીં $u_2 = 0$ હોવાથી,આ સૂત્ર $v_2 = \frac{2M}{M+m} u_1$ બને છે.
$M \gg m$ હોવાથી,આપણે $M+m \approx M$ લઈ શકીએ.
તેથી,$v_2 \approx \frac{2M}{M} u_1 = 2 u_1$.
$u_1 = 2\, m/s$ કિંમત મૂકતા,આપણને $v_2 \approx 2 \times 2 = 4\, m/s$ મળે છે.
7
MediumMCQ
$M$ દળનો એક લીસો ગોળો $u$ વેગથી ગતિ કરે છે અને સ્થિર રહેલા $m$ દળના બીજા ગોળા સાથે સીધી સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ કરે છે. અથડામણ પછી તેમના અંતિમ વેગ અનુક્રમે $V$ અને $v$ છે. $v$ નું મૂલ્ય કેટલું છે?
A
$\frac{2uM}{m}$
B
$\frac{2um}{M}$
C
$\frac{2u}{1 + \frac{m}{M}}$
D
$\frac{2u}{1 + \frac{M}{m}}$

Solution

(C) એક-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ માટે,બીજા પદાર્થ ($m_2$ દળ) નો અંતિમ વેગ $v_2$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$v_2 = \left( \frac{m_2 - m_1}{m_1 + m_2} \right) u_2 + \left( \frac{2m_1}{m_1 + m_2} \right) u_1$
અહીં,$m_1 = M$,$m_2 = m$,$u_1 = u$,અને $u_2 = 0$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$v = \left( \frac{m - M}{M + m} \right) (0) + \left( \frac{2M}{M + m} \right) u$
$v = \frac{2Mu}{M + m}$
અંશ અને છેદને $M$ વડે ભાગતા:
$v = \frac{2u}{\frac{M}{M} + \frac{m}{M}} = \frac{2u}{1 + \frac{m}{M}}$
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
Solution diagram
8
EasyMCQ
$m$ દળ ધરાવતો એક પદાર્થ જેનો પ્રારંભિક વેગ $v$ છે,તે $M$ દળ ધરાવતા સ્થિર પદાર્થ સાથે સીધી અથડામણ (head-on collision) કરે છે. અથડામણ પછી,$m$ દળ ધરાવતો પદાર્થ સ્થિર થઈ જાય છે અને માત્ર $M$ દળ ધરાવતો પદાર્થ ગતિ કરે છે. આ ત્યારે જ શક્ય બને જ્યારે:
A
$m >> M$
B
$m << M$
C
$m = M$
D
$m = \frac{1}{2}M$

Solution

(C) એક-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ માટે,$m$ અને $M$ દળના અંતિમ વેગ $v_1$ અને $v_2$ નીચે મુજબ છે:
$v_1 = \frac{m-M}{m+M}v + \frac{2M}{m+M}u_2$
$v_2 = \frac{2m}{m+M}v + \frac{M-m}{m+M}u_2$
અહીં $M$ દળનો પદાર્થ શરૂઆતમાં સ્થિર છે,તેથી $u_2 = 0$.
અથડામણ પછી,$m$ દળનો પદાર્થ સ્થિર થાય છે,તેથી $v_1 = 0$.
આ કિંમતો $v_1$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$0 = \frac{m-M}{m+M}v$
$v \neq 0$ હોવાથી,$m - M = 0$ હોવું જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે $m = M$.
આમ,સ્થિર પદાર્થમાં વેગ સંપૂર્ણપણે સ્થાનાંતરિત કરવા માટે બંને પદાર્થોના દળ સમાન હોવા જોઈએ.
9
EasyMCQ
$m$ દળનો એક કણ $\vec{V}$ વેગથી ગતિ કરે છે અને સ્થિર રહેલા સમાન દળના બીજા કણ સાથે હેડ-ઓન સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ કરે છે. અથડામણ પછી પ્રથમ કણનો વેગ કેટલો હશે?
A
$\vec{V}$
B
$-\vec{V}$
C
$-2\vec{V}$
D
શૂન્ય

Solution

(D) સમાન દળ ધરાવતા બે કણો વચ્ચેની સંપૂર્ણ સ્થિતિસ્થાપક હેડ-ઓન અથડામણમાં,જ્યાં એક કણ શરૂઆતમાં સ્થિર હોય છે,ત્યારે કણો તેમના વેગની અદલાબદલી કરે છે.
ધારો કે બંને કણોનું દળ $m$ છે.
પ્રથમ કણનો પ્રારંભિક વેગ $\vec{V}_1 = \vec{V}$ છે.
બીજા કણનો પ્રારંભિક વેગ $\vec{V}_2 = 0$ છે.
અથડામણ પછી,વેગની અદલાબદલી થાય છે,તેથી પ્રથમ કણનો અંતિમ વેગ $\vec{V}_1' = \vec{V}_2 = 0$ થાય છે અને બીજા કણનો અંતિમ વેગ $\vec{V}_2' = \vec{V}_1 = \vec{V}$ થાય છે.
તેથી,અથડામણ પછી પ્રથમ કણનો વેગ શૂન્ય હશે.
10
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $m$ દળનો એક કણ $6 \, m/s$ ની સમક્ષિતિજ ઝડપથી ગતિ કરી રહ્યો છે. જો $m << M$ હોય,તો એક-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત માટે,સંઘાત પછી હલકા કણની ઝડપ કેટલી હશે?
Question diagram
A
મૂળ દિશામાં $2 \, m/s$
B
મૂળ દિશાની વિરુદ્ધ દિશામાં $2 \, m/s$
C
મૂળ દિશાની વિરુદ્ધ દિશામાં $4 \, m/s$
D
મૂળ દિશામાં $4 \, m/s$

Solution

(A) એક-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત પછી પ્રથમ કણનો અંતિમ વેગ $v_1$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$v_1 = \left( \frac{m_1 - m_2}{m_1 + m_2} \right) u_1 + \left( \frac{2m_2}{m_1 + m_2} \right) u_2$
અહીં $m_1 = m$ અને $m_2 = M$ છે. કારણ કે $m << M$,આપણે $m_1 \approx 0$ અને $m_1 + m_2 \approx M$ લઈ શકીએ.
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$v_1 = \left( \frac{0 - M}{0 + M} \right) u_1 + \left( \frac{2M}{0 + M} \right) u_2$
$v_1 = -u_1 + 2u_2$
આપેલ છે કે $u_1 = 6 \, m/s$ અને $u_2 = 4 \, m/s$ (બંને એક જ દિશામાં છે):
$v_1 = -6 + 2(4) = -6 + 8 = 2 \, m/s$
ધન નિશાની સૂચવે છે કે હલકો કણ મૂળ દિશામાં $2 \, m/s$ ની ઝડપથી ગતિ કરશે.
Solution diagram
11
EasyMCQ
બે સમાન દળ $m_1$ અને $m_2$ એક જ સીધી રેખા પર અનુક્રમે $+3 \, m/s$ અને $-5 \, m/s$ ના વેગથી ગતિ કરે છે અને સ્થિતિસ્થાપક રીતે અથડાય છે. અથડામણ પછી તેમના વેગ અનુક્રમે કેટલા હશે?
Question diagram
A
બંને માટે $+4 \, m/s$
B
$-3 \, m/s$ અને $+5 \, m/s$
C
$-4 \, m/s$ અને $+4 \, m/s$
D
$-5 \, m/s$ અને $+3 \, m/s$

Solution

(D) સમાન દળ ધરાવતા બે પદાર્થો વચ્ચેની એક-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક અથડામણમાં,અથડામણ પછી પદાર્થોના વેગની અદલાબદલી થાય છે.
આપેલ છે: દળ $m_1$ નો પ્રારંભિક વેગ $u_1 = +3 \, m/s$ અને દળ $m_2$ નો પ્રારંભિક વેગ $u_2 = -5 \, m/s$ છે.
અહીં $m_1 = m_2$ હોવાથી,સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ પછી,દળ $m_1$ નો અંતિમ વેગ $v_1 = u_2 = -5 \, m/s$ થશે અને દળ $m_2$ નો અંતિમ વેગ $v_2 = u_1 = +3 \, m/s$ થશે.
12
MediumMCQ
$10\, kg$ દળનો એક દડો $10\, m/s$ ના વેગથી ગતિ કરી રહ્યો છે. તે $5\, kg$ દળના બીજા દડા સાથે અથડાય છે જે સમાન દિશામાં $4\, m/s$ ના વેગથી ગતિ કરી રહ્યો છે. જો અથડામણ સ્થિતિસ્થાપક હોય,તો અથડામણ પછી તેમના વેગ અનુક્રમે કેટલા હશે?
A
$6\, m/s, 12\, m/s$
B
$12\, m/s, 6\, m/s$
C
$12\, m/s, 10\, m/s$
D
$12\, m/s, 25\, m/s$

Solution

(A) એક-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ માટે,અંતિમ વેગ $v_1$ અને $v_2$ નીચેના સૂત્રો દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$v_1 = \left( \frac{m_1 - m_2}{m_1 + m_2} \right) u_1 + \left( \frac{2m_2}{m_1 + m_2} \right) u_2$
$v_2 = \left( \frac{2m_1}{m_1 + m_2} \right) u_1 + \left( \frac{m_2 - m_1}{m_1 + m_2} \right) u_2$
આપેલ છે: $m_1 = 10\, kg, u_1 = 10\, m/s, m_2 = 5\, kg, u_2 = 4\, m/s$.
કિંમતો મૂકતા:
$v_1 = \left( \frac{10 - 5}{10 + 5} \right) 10 + \left( \frac{2 \times 5}{10 + 5} \right) 4 = \left( \frac{5}{15} \right) 10 + \left( \frac{10}{15} \right) 4 = \frac{50}{15} + \frac{40}{15} = \frac{90}{15} = 6\, m/s$.
$v_2 = \left( \frac{2 \times 10}{10 + 5} \right) 10 + \left( \frac{5 - 10}{10 + 5} \right) 4 = \left( \frac{20}{15} \right) 10 + \left( \frac{-5}{15} \right) 4 = \frac{200}{15} - \frac{20}{15} = \frac{180}{15} = 12\, m/s$.
આમ,વેગ $6\, m/s$ અને $12\, m/s$ છે.
13
EasyMCQ
$5 \, m/s$ ની ઝડપે ગતિ કરતો એક બિલિયર્ડ બોલ સ્થિર રહેલા સમાન બોલ સાથે અથડાય છે. જો અથડામણ પછી પ્રથમ બોલ અટકી જાય,તો બીજો બોલ ........... $m/s$ ની ઝડપે આગળ વધશે.
A
$10$
B
$5$
C
$2.5$
D
$1.0$

Solution

(B) રેખીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,$m_1u_1 + m_2u_2 = m_1v_1 + m_2v_2$.
બંને બોલ સમાન હોવાથી,$m_1 = m_2 = m$.
પ્રથમ બોલનો પ્રારંભિક વેગ $u_1 = 5 \, m/s$ છે અને બીજો બોલ સ્થિર છે,તેથી $u_2 = 0$.
અથડામણ પછી,પ્રથમ બોલ અટકી જાય છે,તેથી $v_1 = 0$.
આ કિંમતોને વેગમાનના સમીકરણમાં મૂકતા: $m(5) + m(0) = m(0) + m(v_2)$.
આનું સાદું રૂપ આપતા $5m = mv_2$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $v_2 = 5 \, m/s$.
બે સમાન દળ ધરાવતા પદાર્થો વચ્ચેની સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત (elastic collision) માં વેગની અદલાબદલી થાય છે.
14
DifficultMCQ
$2 \, cm$ ત્રિજ્યાનો એક સ્ટીલનો દડો ઘર્ષણરહિત સપાટી પર સ્થિર છે. $4 \, cm$ ત્રિજ્યાનો બીજો સ્ટીલનો દડો $81 \, cm/s$ ના વેગથી ગતિ કરીને પ્રથમ દડા સાથે સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ કરે છે. અથડામણ પછી,નાનો દડો ............. $cm/s$ ની ઝડપે ગતિ કરે છે.
A
$81$
B
$63$
C
$144$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) સ્ટીલના દડાઓની ત્રિજ્યાનો ગુણોત્તર $r_1 : r_2 = 2 \, cm : 4 \, cm = 1 : 2$ છે.
દડાઓ સમાન પદાર્થના બનેલા હોવાથી,તેમનું દળ તેમના કદના સમપ્રમાણમાં હોય છે,$M \propto V \propto r^3$.
તેથી,તેમના દળનો ગુણોત્તર $m_1 : m_2 = (2)^3 : (1)^3 = 8 : 1$ છે.
ધારો કે મોટા દડાનું દળ $m_1 = 8m$ અને નાના દડાનું દળ $m_2 = m$ છે.
મોટા દડાનો પ્રારંભિક વેગ $u_1 = 81 \, cm/s$ છે અને નાના દડાનો પ્રારંભિક વેગ $u_2 = 0$ છે.
એક-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ માટે જ્યાં બીજો પદાર્થ શરૂઆતમાં સ્થિર હોય,ત્યારે બીજા પદાર્થનો અંતિમ વેગ $v_2$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$v_2 = \frac{2m_1 u_1}{m_1 + m_2}$
કિંમતો મૂકતા:
$v_2 = \frac{2 \times 8m \times 81}{8m + m} = \frac{16m \times 81}{9m} = 16 \times 9 = 144 \, cm/s$.
Solution diagram
15
EasyMCQ
એક સાદા લોલકનો ગોળો $A$ જ્યારે દોરી શિરોલંબ સાથે $45^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે ત્યારે તેને મુક્ત કરવામાં આવે છે. તે ટેબલ પર સ્થિર રહેલા સમાન દ્રવ્ય અને સમાન દળના બીજા ગોળા $B$ ને અથડાય છે. જો અથડામણ સ્થિતિસ્થાપક હોય,તો અથડામણ પછી શું થાય છે?
Question diagram
A
$A$ અને $B$ બંને સમાન ઊંચાઈ સુધી ઉપર જાય છે.
B
$A$ અને $B$ બંને $B$ પાસે સ્થિર થઈ જાય છે.
C
$A$ અને $B$ બંને $A$ ના સમાન વેગથી ગતિ કરે છે.
D
$A$ સ્થિર થઈ જાય છે અને $B$ એ $A$ ના વેગથી ગતિ કરે છે.

Solution

(D) સમાન દળ ધરાવતા બે પદાર્થો વચ્ચેની એક-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક અથડામણમાં,જ્યાં એક પદાર્થ શરૂઆતમાં સ્થિર હોય છે,અથડામણ પછી બંને પદાર્થોના વેગની અદલાબદલી થાય છે.
ગોળા $A$ અને ગોળા $B$ નું દળ સમાન $(m_A = m_B = m)$ હોવાથી અને અથડામણ સ્થિતિસ્થાપક હોવાથી,ગોળો $A$ (જેની પાસે અથડામણ પહેલા વેગ $v$ હતો) અથડામણ પછી સ્થિર થઈ જશે.
તે જ સમયે,ગોળો $B$ (જે શરૂઆતમાં સ્થિર હતો) તે વેગ $v$ પ્રાપ્ત કરશે જે ગોળા $A$ પાસે અથડામણ પહેલા હતો.
તેથી,$A$ સ્થિર થઈ જાય છે અને $B$ એ $A$ ના વેગથી ગતિ કરે છે.
16
EasyMCQ
$m$ દળનો એક દડો $V$ વેગથી ગતિ કરે છે અને તેની સામે $2V$ વેગથી આવતા સમાન દળના બીજા દડા સાથે હેડ-ઓન સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત અનુભવે છે. $V$ ની દિશાને ધન લેતા,સંઘાત બાદ બંને દડાઓના વેગ કેટલા હશે?
A
$ - V$ અને $2V$
B
$2V$ અને $-V$
C
$V$ અને $-2V$
D
$-2V$ અને $V$

Solution

(D) સમાન દળ $(m_1 = m_2 = m)$ ધરાવતા બે પદાર્થો વચ્ચેના એક-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક સંઘાતમાં,સંઘાત બાદ પદાર્થોના વેગની અદલાબદલી થાય છે.
ધારો કે પ્રારંભિક વેગ $u_1 = V$ અને $u_2 = -2V$ છે (કારણ કે બીજો દડો પ્રથમ દડાની તરફ આવે છે,તેથી તેનો વેગ વિરુદ્ધ દિશામાં છે).
સમાન દળ માટે સ્થિતિસ્થાપક સંઘાતના ગુણધર્મ મુજબ,અંતિમ વેગ $v_1$ અને $v_2$ નીચે મુજબ હશે:
$v_1 = u_2 = -2V$
$v_2 = u_1 = V$
તેથી,સંઘાત બાદ બંને દડાઓના વેગ $-2V$ અને $V$ હશે.
17
MediumMCQ
$M_1$ દળ ધરાવતો પદાર્થ સ્થિર રહેલા $M_2$ દળ સાથે સ્થિતિસ્થાપક રીતે અથડાય છે. ઉર્જાનું મહત્તમ સ્થાનાંતરણ ત્યારે થાય છે જ્યારે
A
$M_1 > M_2$
B
$M_1 < M_2$
C
$M_1 = M_2$
D
$M_1$ અને $M_2$ ના તમામ મૂલ્યો માટે સમાન

Solution

(C) બે પદાર્થો વચ્ચેની સ્થિતિસ્થાપક અથડામણમાં,પ્રથમ પદાર્થ ($M_1$ દળ) થી બીજા પદાર્થ ($M_2$ દળ) માં સ્થાનાંતરિત ગતિ ઉર્જાનો અંશ,જે શરૂઆતમાં સ્થિર છે,તે નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$f = \frac{4 M_1 M_2}{(M_1 + M_2)^2}$
ઉર્જાના મહત્તમ સ્થાનાંતરણ માટેની શરત શોધવા માટે,આપણે દળના ગુણોત્તરના સંદર્ભમાં $f$ ને મહત્તમ કરીએ છીએ.
વૈકલ્પિક રીતે,એક-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ માટે,જો $M_1 = M_2$ હોય,તો અથડામણ પછી પદાર્થો તેમના વેગની આપ-લે કરે છે.
કારણ કે બીજો પદાર્થ સ્થિર હતો,તે પ્રથમ પદાર્થનો સંપૂર્ણ પ્રારંભિક વેગ મેળવે છે,જેનો અર્થ છે કે $100\%$ ગતિ ઉર્જા સ્થાનાંતરિત થાય છે.
આમ,ઉર્જાનું મહત્તમ સ્થાનાંતરણ ત્યારે થાય છે જ્યારે $M_1 = M_2$ હોય.
18
EasyMCQ
પદાર્થોની સ્થિતિસ્થાપક અથડામણમાં,
A
માત્ર વેગમાન અચળ રહે છે
B
માત્ર ગતિઊર્જા અચળ રહે છે
C
બંને અચળ રહે છે
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) વ્યાખ્યા મુજબ,સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ એ એવી અથડામણ છે જેમાં કુલ ગતિઊર્જામાં કોઈ ચોખ્ખો ઘટાડો થતો નથી.
કોઈપણ અથડામણમાં (સ્થિતિસ્થાપક કે અસ્થિતિસ્થાપક),તંત્ર પર કોઈ બાહ્ય બળ લાગતું ન હોય તો તંત્રનું કુલ રેખીય વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે.
તેથી,સ્થિતિસ્થાપક અથડામણમાં,તંત્રનું કુલ રેખીય વેગમાન અને કુલ ગતિઊર્જા બંને અચળ રહે છે.
19
MediumMCQ
એક ન્યુટ્રોન સ્થિર ડ્યુટેરોન સાથે હેડ-ઓન સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ કરે છે. અથડામણમાં ન્યુટ્રોનનો આંશિક ઉર્જા વ્યય કેટલો હશે?
A
$16/81$
B
$8/9$
C
$8/27$
D
$2/3$

Solution

(B) હેડ-ઓન સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ માટે,સ્થિર લક્ષ્ય (દળ $m_2$) સાથે અથડાતા પ્રક્ષિપ્ત (દળ $m_1$) નો આંશિક ઉર્જા વ્યય નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$\frac{\Delta K}{K} = 1 - \left( \frac{m_1 - m_2}{m_1 + m_2} \right)^2$
અહીં,ન્યુટ્રોનનું દળ $m_1 = 1 \text{ u}$ અને ડ્યુટેરોનનું દળ $m_2 = 2 \text{ u}$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$\frac{\Delta K}{K} = 1 - \left( \frac{1 - 2}{1 + 2} \right)^2$
$\frac{\Delta K}{K} = 1 - \left( \frac{-1}{3} \right)^2$
$\frac{\Delta K}{K} = 1 - \frac{1}{9}$
$\frac{\Delta K}{K} = \frac{8}{9}$
આમ,ન્યુટ્રોનનો આંશિક ઉર્જા વ્યય $8/9$ છે.
20
MediumMCQ
$m$ દળ ધરાવતો એક પદાર્થ સ્થિર છે. સમાન દળ ધરાવતો બીજો પદાર્થ $V$ વેગથી ગતિ કરીને પ્રથમ પદાર્થ સાથે હેડ-ઓન સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ કરે છે. અથડામણ પછી,પ્રથમ પદાર્થ કયા વેગથી ગતિ કરવાનું શરૂ કરશે?
A
$V$
B
$2V$
C
સ્થિર રહેશે
D
અનુમાનિત નથી

Solution

(A) સમાન દળ $(m_1 = m_2 = m)$ ધરાવતા બે પદાર્થો વચ્ચેની એક-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક અથડામણમાં,પદાર્થો તેમના વેગની અદલાબદલી કરે છે.
ધારો કે પ્રારંભિક વેગ $u_1 = V$ અને $u_2 = 0$ છે.
રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$m u_1 + m u_2 = m v_1 + m v_2$
$V + 0 = v_1 + v_2$
$v_1 + v_2 = V$ --- $(1)$
સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ માટે ગતિઊર્જાના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$\frac{1}{2} m u_1^2 + \frac{1}{2} m u_2^2 = \frac{1}{2} m v_1^2 + \frac{1}{2} m v_2^2$
$V^2 = v_1^2 + v_2^2$ --- $(2)$
સમીકરણ $(1)$ પરથી,$v_2 = V - v_1$. આ કિંમત $(2)$ માં મૂકતા:
$V^2 = v_1^2 + (V - v_1)^2$
$V^2 = v_1^2 + V^2 + v_1^2 - 2 V v_1$
$2 v_1^2 - 2 V v_1 = 0$
$2 v_1 (v_1 - V) = 0$
આનાથી $v_1 = 0$ (જ્યારે અથડામણ ન થાય) અથવા $v_1 = V$ મળે છે.
પ્રથમ પદાર્થ સ્થિર હોવાથી અને બીજો પદાર્થ તેને અથડાતો હોવાથી,પ્રથમ પદાર્થ બીજા પદાર્થનો વેગ પ્રાપ્ત કરશે,જે $V$ છે.
21
EasyMCQ
$M$ દળ ધરાવતો એક પદાર્થ $v$ વેગથી ગતિ કરે છે અને સ્થિર રહેલા $m$ દળના બીજા પદાર્થ સાથે સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ કરે છે $(M >> m)$. તો $m$ દળના પદાર્થનો વેગ કેટલો હશે?
A
$v$
B
$2v$
C
$v/2$
D
$Zero$

Solution

(B) $M$ અને $m$ દળ ધરાવતા બે પદાર્થો વચ્ચેની એક-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ માટે,જ્યાં $m$ શરૂઆતમાં સ્થિર છે,$m$ દળના પદાર્થનો અંતિમ વેગ $v_2$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$v_2 = \frac{2M}{M+m} v_1$
આપેલ છે કે $M >> m$,તેથી આપણે $M + m \approx M$ તરીકે લઈ શકીએ છીએ.
આ કિંમત સૂત્રમાં મૂકતા:
$v_2 \approx \frac{2M}{M} v = 2v$
તેથી,અથડામણ પછી $m$ દળનો પદાર્થ $2v$ ના વેગથી ગતિ કરશે.
22
EasyMCQ
$m_A$ અને $m_B$ દળ ધરાવતા બે પદાર્થો અનુક્રમે $v_A$ અને $v_B$ વેગથી પરસ્પર વિરુદ્ધ દિશામાં ગતિ કરી સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત અનુભવે છે. સંઘાત બાદ,$m_A$ અને $m_B$ દળ ધરાવતા પદાર્થો અનુક્રમે $v_B$ અને $v_A$ વેગથી ગતિ કરે છે. તો ગુણોત્તર $\frac{m_A}{m_B} = $
A
$1$
B
$\frac{v_A - v_B}{v_A + v_B}$
C
$(m_A + m_B)/m_A$
D
$v_A/v_B$

Solution

(A) બે પદાર્થો વચ્ચેના એક-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક સંઘાતમાં,જો સંઘાત બાદ પદાર્થો તેમના વેગની અદલાબદલી કરે,તો તેનો અર્થ એ છે કે બંને પદાર્થોના દળ સમાન હોવા જોઈએ.
ધારો કે પ્રારંભિક વેગ $u_A = v_A$ અને $u_B = -v_B$ છે (કારણ કે તેઓ વિરુદ્ધ દિશામાં ગતિ કરે છે).
સંઘાત બાદ,અંતિમ વેગ $v'_A = -v_B$ અને $v'_B = v_A$ છે.
વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ: $m_A u_A + m_B u_B = m_A v'_A + m_B v'_B$.
કિંમતો મૂકતા: $m_A v_A - m_B v_B = -m_A v_B + m_B v_A$.
પદોને ગોઠવતા: $m_A(v_A + v_B) = m_B(v_A + v_B)$.
કારણ કે $(v_A + v_B) \neq 0$,તેથી $m_A = m_B$ મળે છે.
આમ,ગુણોત્તર $\frac{m_A}{m_B} = 1$ થાય છે.
23
MediumMCQ
$m$ દળ ધરાવતો એક પદાર્થ $v$ વેગથી ગતિ કરે છે અને તે સ્થિર રહેલા $2m$ દળ ધરાવતા બીજા પદાર્થ સાથે સીધી (head-on) સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ કરે છે. અથડામણ પામતા પદાર્થ ($m$ દળ) ની ગતિઊર્જામાં થતો ઘટાડો કેટલો હશે?
A
તેની પ્રારંભિક ગતિઊર્જાના $\frac{1}{2}$
B
તેની પ્રારંભિક ગતિઊર્જાના $\frac{1}{9}$
C
તેની પ્રારંભિક ગતિઊર્જાના $\frac{8}{9}$
D
તેની પ્રારંભિક ગતિઊર્જાના $\frac{1}{4}$

Solution

(C) સંપૂર્ણ સ્થિતિસ્થાપક સીધી અથડામણ માટે,પ્રથમ પદાર્થ ($m_1$ દળ) નો અંતિમ વેગ $v_1 = \left( \frac{m_1 - m_2}{m_1 + m_2} \right) v$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$m_1 = m$ અને $m_2 = 2m$ છે.
આ કિંમતો મૂકતા: $v_1 = \left( \frac{m - 2m}{m + 2m} \right) v = \left( \frac{-m}{3m} \right) v = -\frac{v}{3}$.
પ્રારંભિક ગતિઊર્જા $K_i = \frac{1}{2}mv^2$ છે.
પ્રથમ પદાર્થની અંતિમ ગતિઊર્જા $K_f = \frac{1}{2}m(v_1)^2 = \frac{1}{2}m(-\frac{v}{3})^2 = \frac{1}{2}m(\frac{v^2}{9}) = \frac{1}{9} K_i$ છે.
ગતિઊર્જામાં થતો ઘટાડો $\Delta K = K_i - K_f = K_i - \frac{1}{9} K_i = \frac{8}{9} K_i$ છે.
આમ,ગતિઊર્જામાં થતો ઘટાડો તેની પ્રારંભિક ગતિઊર્જાના $\frac{8}{9}$ ભાગ જેટલો છે.
24
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કઈ અથડામણ સંપૂર્ણ અસ્થિતિસ્થાપક (perfectly inelastic) અથડામણ નથી?
A
બે કાચના દડાઓનું અથડાવું
B
ગોળીનું રેતીની થેલીમાં ખૂંપી જવું
C
પ્રોટોન દ્વારા ઇલેક્ટ્રોનનું કેપ્ચર થવું
D
ગતિમાન ગાડા પર માણસનું કૂદીને બેસવું

Solution

(A) સંપૂર્ણ અસ્થિતિસ્થાપક અથડામણમાં,અથડાતા પદાર્થો અથડામણ પછી એકબીજા સાથે ચોંટી જાય છે અને સમાન વેગથી ગતિ કરે છે.
$A$. બે કાચના દડાઓનું અથડાવું એ સામાન્ય રીતે સ્થિતિસ્થાપક અથવા આંશિક અસ્થિતિસ્થાપક અથડામણ છે,કારણ કે તેઓ એકબીજા સાથે ચોંટતા નથી.
$B$. ગોળીનું રેતીની થેલીમાં ખૂંપી જવું એ સંપૂર્ણ અસ્થિતિસ્થાપક અથડામણ છે કારણ કે ગોળી રેતીમાં અંદર રહી જાય છે.
$C$. પ્રોટોન દ્વારા ઇલેક્ટ્રોનનું કેપ્ચર થવું (હાઇડ્રોજન પરમાણુ બનાવવો) એ એક સંપૂર્ણ અસ્થિતિસ્થાપક પ્રક્રિયા છે.
$D$. ગતિમાન ગાડા પર માણસનું કૂદીને બેસવું અને તેની સાથે જ રહેવું એ સંપૂર્ણ અસ્થિતિસ્થાપક અથડામણ છે કારણ કે ત્યારબાદ તેઓ સમાન વેગથી ગતિ કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.
25
EasyMCQ
$m$ દળનો એક કણ $u$ વેગથી ગતિ કરે છે અને સ્થિર રહેલા સમાન દળના બીજા કણ સાથે સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત અનુભવે છે। સંઘાત બાદ, પ્રક્ષિપ્ત કણ અને અથડાયેલો કણ પ્રારંભિક ગતિની દિશા સાથે અનુક્રમે $\theta_1$ અને $\theta_2$ ખૂણે ગતિ કરે છે। તો ખૂણાઓનો સરવાળો, $\theta_1 + \theta_2$, કેટલો થાય ($^\circ$ માં)?
A
$45$
B
$90$
C
$135$
D
$180$

Solution

(B) જ્યારે સમાન દળ $(m_1 = m_2 = m)$ ધરાવતા બે કણો વચ્ચે સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત થાય અને એક કણ શરૂઆતમાં સ્થિર $(u_2 = 0)$ હોય:
રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ: $\vec{p}_1 = \vec{p}_1' + \vec{p}_2'$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $p_1^2 = p_1'^2 + p_2'^2 + 2\vec{p}_1' \cdot \vec{p}_2'$.
ગતિઊર્જાના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ: $\frac{1}{2}mu^2 = \frac{1}{2}mv_1^2 + \frac{1}{2}mv_2^2$, જે સૂચવે છે કે $p_1^2 = p_1'^2 + p_2'^2$.
આ બંને સમીકરણોની સરખામણી કરતા, આપણને $2\vec{p}_1' \cdot \vec{p}_2' = 0$ મળે છે।
વેગમાન શૂન્ય ન હોવાથી, ડોટ પ્રોડક્ટ ત્યારે જ શૂન્ય થાય જો અંતિમ વેગ સદિશો વચ્ચેનો ખૂણો $90^\circ$ હોય।
આમ, $\theta_1 + \theta_2 = 90^\circ$.
26
EasyMCQ
$v$ ઝડપે ગતિ કરતો કણ $P$,સમાન દળ ધરાવતા પણ સ્થિર રહેલા બીજા કણ $Q$ સાથે હેડ-ઓન સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ અનુભવે છે. અથડામણ પછી:
A
$P$ અને $Q$ બંને $\frac{v}{2}$ ઝડપે આગળ વધે છે
B
$P$ અને $Q$ બંને $\frac{v}{\sqrt{2}}$ ઝડપે આગળ વધે છે
C
$P$ સ્થિર થાય છે અને $Q$ એ $v$ ઝડપે આગળ વધે છે
D
$P$ અને $Q$ વિરુદ્ધ દિશામાં $\frac{v}{\sqrt{2}}$ ઝડપે ગતિ કરે છે

Solution

(C) જ્યારે સમાન દળ ધરાવતા બે કણો વચ્ચે હેડ-ઓન સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ થાય અને તેમાંથી એક શરૂઆતમાં સ્થિર હોય,ત્યારે તેઓ તેમના વેગની અદલાબદલી કરે છે.
ધારો કે બંને કણોનું દળ $m$ છે.
$P$ નો પ્રારંભિક વેગ $u_1 = v$ અને $Q$ નો પ્રારંભિક વેગ $u_2 = 0$ છે.
રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ: $mv + m(0) = mv_1 + mv_2 \implies v = v_1 + v_2$.
સ્થિતિસ્થાપક અથડામણના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા (રેસ્ટિટ્યુશનનો ગુણાંક $e = 1$): $v_2 - v_1 = e(u_1 - u_2) = 1(v - 0) = v$.
આ બે સમીકરણો ઉકેલતા:
$v_1 + v_2 = v$
$v_2 - v_1 = v$
આ બંનેનો સરવાળો કરતા $2v_2 = 2v \implies v_2 = v$ મળે છે.
કિંમત મૂકતા $v_1 = 0$ મળે છે.
તેથી,$P$ સ્થિર થાય છે અને $Q$ એ $v$ ઝડપે આગળ વધે છે.
27
DifficultMCQ
$m$ દળનો એક કણ $u$ વેગથી ગતિ કરે છે અને $m$ દળના સ્થિર કણ સાથે એક-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ કરે છે. તેઓ કુલ $T$ સમય માટે સંપર્કમાં રહે છે. સંપર્ક બળ સમય $\frac{T}{4}$ માં $0$ થી $F_0$ સુધી રેખીય રીતે વધે છે, ત્યારબાદ $\frac{T}{2}$ સમય માટે અચળ રહે છે અને અંતિમ $\frac{T}{4}$ સમયમાં $F_0$ થી $0$ સુધી રેખીય રીતે ઘટે છે, જે આલેખમાં દર્શાવેલ છે. $F_0$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે?
Question diagram
A
$\frac{mu}{T}$
B
$\frac{2mu}{T}$
C
$\frac{4mu}{3T}$
D
$\frac{3mu}{4T}$

Solution

(C) સમાન દળ $m$ ધરાવતા બે કણો વચ્ચેની એક-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક અથડામણમાં, કણો તેમના વેગની અદલાબદલી કરે છે. પ્રથમ કણ $u$ વેગથી ગતિ કરતો હતો અને બીજો કણ સ્થિર હતો, તેથી અથડામણ પછી, પ્રથમ કણ સ્થિર થઈ જાય છે અને બીજો કણ $u$ વેગથી ગતિ કરે છે.
બીજા કણના વેગમાનમાં થતો ફેરફાર $\Delta p = m(u - 0) = mu$ છે.
આઘાત-વેગમાન પ્રમેય મુજબ, આઘાત $J$ એ વેગમાનમાં થતા ફેરફાર $\Delta p$ જેટલો હોય છે. આઘાત એ બળ-સમય $(F-t)$ આલેખ હેઠળના ક્ષેત્રફળ જેટલો પણ હોય છે.
આલેખ દ્વારા બનતા સમલંબ ચતુષ્કોણનું ક્ષેત્રફળ:
$J = \text{ક્ષેત્રફળ} = \frac{1}{2} \times (\text{સમાંતર બાજુઓનો સરવાળો}) \times \text{ઊંચાઈ}$
$J = \frac{1}{2} \times (T + \frac{T}{2}) \times F_0$
$J = \frac{1}{2} \times (\frac{3T}{2}) \times F_0 = \frac{3T F_0}{4}$
આઘાતને વેગમાનના ફેરફાર સાથે સરખાવતા:
$mu = \frac{3T F_0}{4}$
$F_0 = \frac{4mu}{3T}$
28
DifficultMCQ
$v$ વેગ ધરાવતો એક ન્યુટ્રોન સ્થિર ડ્યુટેરિયમ પરમાણુ સાથે અથડાય છે. તેની ગતિઊર્જામાં કેટલા ગણો ફેરફાર થાય છે?
A
$\frac{15}{16}$
B
$\frac{1}{2}$
C
$\frac{2}{1}$
D
$\frac{8}{9}$

Solution

(D) ધારો કે ન્યુટ્રોનનું દળ $m$ છે અને તેનો પ્રારંભિક વેગ $v$ છે. ડ્યુટેરિયમ પરમાણુ (ડ્યુટેરોન) નું દળ $M = 2m$ છે. અથડામણ સ્થિતિસ્થાપક હોવાથી,રેખીય વેગમાન અને ગતિઊર્જા બંનેનું સંરક્ષણ થાય છે.
ધારો કે ન્યુટ્રોનનો અંતિમ વેગ $v_1$ છે અને ડ્યુટેરોનનો અંતિમ વેગ $v_2$ છે.
વેગમાનના સંરક્ષણ મુજબ: $mv = mv_1 + (2m)v_2$ => $v = v_1 + 2v_2$ ... $(i)$
ગતિઊર્જાના સંરક્ષણ મુજબ: $\frac{1}{2}mv^2 = \frac{1}{2}mv_1^2 + \frac{1}{2}(2m)v_2^2$ => $v^2 = v_1^2 + 2v_2^2$ ... $(ii)$
$(i)$ પરથી,$2v_2 = v - v_1$. તેને $(ii)$ માં મૂકતા:
$v^2 = v_1^2 + \frac{1}{2}(v - v_1)^2$
$2v^2 = 2v_1^2 + v^2 - 2vv_1 + v_1^2$
$3v_1^2 - 2vv_1 - v^2 = 0$
$(3v_1 + v)(v_1 - v) = 0$
અહીં $v_1 \neq v$ હોવાથી,$v_1 = -\frac{v}{3}$ મળે છે.
પ્રારંભિક ગતિઊર્જા $K_i = \frac{1}{2}mv^2$ છે. અંતિમ ગતિઊર્જા $K_f = \frac{1}{2}mv_1^2 = \frac{1}{2}m(-\frac{v}{3})^2 = \frac{1}{9}(\frac{1}{2}mv^2) = \frac{1}{9}K_i$ છે.
ગતિઊર્જામાં ફેરફાર $\Delta K = K_f - K_i = \frac{1}{9}K_i - K_i = -\frac{8}{9}K_i$ થાય. આમ,ફેરફારનું મૂલ્ય પ્રારંભિક ગતિઊર્જાના $\frac{8}{9}$ ગણું છે.
Solution diagram
29
MediumMCQ
એક લીસો ગોળો $A$ ઘર્ષણરહિત સમક્ષિતિજ સપાટી પર કોણીય ઝડપ $\omega$ અને દ્રવ્યમાન કેન્દ્રના વેગ $v$ સાથે ગતિ કરી રહ્યો છે. તે સ્થિર રહેલા સમાન ગોળા $B$ સાથે સ્થિતિસ્થાપક અને સીધી અથડામણ કરે છે. બધે જ ઘર્ષણને અવગણો. અથડામણ પછી,તેમની કોણીય ઝડપ અનુક્રમે $\omega_A$ અને $\omega_B$ છે. તો
A
$\omega_A < \omega_B$
B
$\omega_A = \omega_B$
C
$\omega_A = \omega$
D
$\omega = \omega_B$

Solution

(C) ગોળાઓ લીસા હોવાથી,અથડામણ દરમિયાન તેમની વચ્ચે કોઈ ઘર્ષણ હોતું નથી.
ઘર્ષણ એ ટોર્કનો એકમાત્ર સ્ત્રોત છે જે દ્રવ્યમાન કેન્દ્રની આસપાસ ગોળાના કોણીય વેગમાનમાં ફેરફાર કરી શકે છે.
કોઈ ઘર્ષણ ન હોવાથી,કોઈપણ ગોળા પર કોઈ ટોર્ક લાગતું નથી.
પરિણામે,દરેક ગોળાનું કોણીય વેગમાન અચળ રહે છે.
ગોળા $A$ માટે,પ્રારંભિક કોણીય વેગમાન $L_A = I\omega$ છે. તેના પર કોઈ ટોર્ક લાગતું ન હોવાથી,તેનું અંતિમ કોણીય વેગમાન $I\omega_A = I\omega$ રહે છે,જેનો અર્થ છે કે $\omega_A = \omega$.
ગોળા $B$ માટે,જે શરૂઆતમાં સ્થિર હતો,તેનું પ્રારંભિક કોણીય વેગમાન $0$ છે. તેના પર કોઈ ટોર્ક લાગતું ન હોવાથી,તેનું અંતિમ કોણીય વેગમાન $0$ રહે છે,જેનો અર્થ છે કે $\omega_B = 0$.
30
MediumMCQ
એક લીસો ગોળો $A$ ઘર્ષણરહીત સમક્ષિતિજ સપાટી પર કોણીય વેગ $\omega$ અને તેના દ્રવ્યમાન કેન્દ્રના રેખીય વેગ $v$ સાથે ગતિ કરે છે. તે સ્થિર રહેલા બીજા સમાન ગોળા $B$ સાથે સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત અનુભવે છે. દરેક જગ્યાએ ઘર્ષણ અવગણતા,સંઘાત બાદ તેમની કોણીય ઝડપ અનુક્રમે $\omega_A$ અને $\omega_B$ હોય,તો:
A
$\omega_A < \omega_B$
B
$\omega_A = \omega_B$
C
$\omega_A = \omega$
D
$\omega = \omega_B$

Solution

(C) ગોળાઓ સંપૂર્ણપણે લીસા હોવાથી,સંઘાત દરમિયાન તેમની વચ્ચે કોઈ સ્પર્શક બળ લાગતું નથી.
ગોળાઓના કોણીય વેગમાનમાં ફેરફાર કરવા માટે ટોર્ક ઉત્પન્ન કરવા ઘર્ષણની જરૂર પડે છે.
અહીં ઘર્ષણનો અભાવ હોવાથી,સંઘાત દરમિયાન કોઈ પણ ગોળા પર ટોર્ક લાગતું નથી.
તેથી,ગોળા $A$ નો કોણીય વેગ બદલાતો નથી,એટલે કે $\omega_A = \omega$.
ગોળો $B$ શરૂઆતમાં સ્થિર હતો અને તેના પર કોઈ ટોર્ક લાગતું નથી,તેથી તેનો કોણીય વેગ શૂન્ય રહે છે,એટલે કે $\omega_B = 0$.
31
EasyMCQ
વિધાન-$1$: બે પદાર્થો વચ્ચેના સ્થિતિસ્થાપક સંઘાતમાં,સંઘાત પછી પદાર્થોની સાપેક્ષ ઝડપ એ સંઘાત પહેલા પદાર્થોની સાપેક્ષ ઝડપ જેટલી હોય છે.
વિધાન-$2$: સ્થિતિસ્થાપક સંઘાતમાં તંત્રનું રેખીય વેગમાન સંરક્ષી હોય છે.
A
વિધાન-$1$ સાચું છે. વિધાન-$2$ સાચું છે. વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી છે.
B
વિધાન-$1$ સાચું છે. વિધાન-$2$ સાચું છે. વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
C
વિધાન-$1$ સાચું છે,પણ વિધાન-$2$ ખોટું છે.
D
વિધાન-$1$ ખોટું છે,પણ વિધાન-$2$ સાચું છે.

Solution

(B) સ્થિતિસ્થાપક સંઘાતમાં,રેખીય વેગમાન અને ગતિઊર્જા બંને સંરક્ષી હોય છે.
$m_1$ અને $m_2$ દળ ધરાવતા બે પદાર્થો વચ્ચેના એક-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત માટે,પ્રારંભિક વેગ $u_1$ અને $u_2$ તથા અંતિમ વેગ $v_1$ અને $v_2$ હોય તો:
વેગમાન સંરક્ષણનો નિયમ: $m_1 u_1 + m_2 u_2 = m_1 v_1 + m_2 v_2$
ગતિઊર્જા સંરક્ષણનો નિયમ: $\frac{1}{2} m_1 u_1^2 + \frac{1}{2} m_2 u_2^2 = \frac{1}{2} m_1 v_1^2 + \frac{1}{2} m_2 v_2^2$
આ સમીકરણોનું સાદુંરૂપ આપતા મળે છે: $u_1 - u_2 = v_2 - v_1$,જેનો અર્થ છે કે અભિગમની સાપેક્ષ ઝડપ એ અલગ પડવાની સાપેક્ષ ઝડપ જેટલી હોય છે.
વિધાન-$1$ એ ગતિઊર્જાના સંરક્ષણનું સીધું પરિણામ છે,રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણનું નહીં.
તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે,પરંતુ વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
32
EasyMCQ
પાંચ સમાન સ્થિતિસ્થાપક દડાઓને સમાન લંબાઈની દોરીઓ વડે હરોળમાં એવી રીતે લટકાવવામાં આવ્યા છે કે જેથી દડાઓની બાજુઓ વચ્ચેનું અંતર ખૂબ જ ઓછું રહે. જો જમણા છેડાના દડાને એક બાજુએથી મુક્ત કરવામાં આવે,તો:
A
ડાબી તરફના છેડાનો એક દડો ઉછળશે.
B
ડાબી તરફના છેડાના બે દડા ઉછળશે.
C
ડાબી તરફના છેડાના ત્રણ દડા ઉછળશે.
D
ડાબી તરફના બધા જ દડાઓ ઉછળશે.

Solution

(A) આ ન્યૂટનના પારણા (Newton's Cradle) નું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. જ્યારે સમાન દળ ધરાવતી બે વસ્તુઓ વચ્ચે સંપૂર્ણ સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત થાય છે,ત્યારે તેઓ તેમના વેગની આપ-લે કરે છે.
જ્યારે જમણા છેડાના દડાને મુક્ત કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે બાજુના દડા સાથે અથડાય તે પહેલાં $v$ જેટલો વેગ પ્રાપ્ત કરે છે.
બધા દડા સમાન હોવાથી અને સંઘાત સ્થિતિસ્થાપક હોવાથી,વેગમાન અને ગતિઊર્જાનું સંરક્ષણ થાય છે.
વેગમાન વચ્ચેના સ્થિર દડાઓમાંથી પસાર થઈને સામેના છેડાના દડા સુધી પહોંચે છે.
પરિણામે,ડાબી તરફના છેડાનો એક દડો તેટલી જ ઊંચાઈ સુધી ઉપર જશે જેટલી ઊંચાઈએથી જમણા દડાને મુક્ત કરવામાં આવ્યો હતો,જ્યારે બાકીના ચાર દડા સ્થિર રહેશે.
તેથી,ડાબી તરફના છેડાનો માત્ર એક જ દડો ઉછળશે.
33
MediumMCQ
એક બોલ ભોયતળિયે અથડાઈને પાછો ફરે છે. આ સ્થિતિસ્થાપક અથડામણના કિસ્સા માટે નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
અથડામણ પહેલાં અને પછી બોલનું વેગમાન સમાન રહે છે.
B
બોલની યાંત્રિક ઊર્જા સંરક્ષિત રહે છે.
C
બોલ-પૃથ્વી તંત્રનું કુલ વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે.
D
પૃથ્વી અને બોલની કુલ ગતિ ઊર્જા સંરક્ષિત રહે છે.

Solution

(C) અથડામણ દરમિયાન,જો તંત્ર પર કોઈ બાહ્ય આઘાતી બળ (impulsive force) ન લાગે તો તંત્રનું કુલ વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે.
જ્યારે બોલ ભોયતળિયે અથડાય છે,ત્યારે ભોયતળિયા દ્વારા બોલ પર લાગતું બળ અને બોલ દ્વારા ભોયતળિયા પર લાગતું બળ એ 'બોલ-પૃથ્વી' તંત્ર માટે આંતરિક બળો છે.
તેથી,'બોલ-પૃથ્વી' તંત્રનું કુલ વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે.
જોકે અથડામણ સ્થિતિસ્થાપક છે,તેમ છતાં માત્ર બોલની યાંત્રિક ઊર્જા સંરક્ષિત રહેતી નથી કારણ કે અથડામણ દરમિયાન તે પૃથ્વીને ઊર્જાનું સ્થાનાંતરણ કરે છે.
જોકે,સ્થિતિસ્થાપક અથડામણમાં તંત્રની કુલ ગતિ ઊર્જા સંરક્ષિત રહે છે.
34
EasyMCQ
બે સમાન ગોળાઓ $A$ અને $B$ અન્ય બે સમાન ગોળાઓ $C$ અને $D$ સાથે સમાન વેગ $v$ થી અથડાય છે. સંઘાત પછી શું થશે?
Question diagram
A
$D$ વધુ ઝડપથી ગતિ કરશે.
B
$C$ અને $D$ સમાન વેગથી ગતિ કરશે.
C
$C$ સ્થિર રહેશે અને $D$ એ $v$ વેગથી ગતિ કરશે.
D
બધા ગોળાઓ $A, B, C$ અને $D$ એ $v/2$ વેગથી ગતિ કરશે.

Solution

(C) બે સમાન દળ ધરાવતા પદાર્થો વચ્ચેના સ્થિતિસ્થાપક સંઘાતમાં,જ્યારે એક પદાર્થ સ્થિર હોય,ત્યારે ગતિ કરતો પદાર્થ સ્થિર થઈ જાય છે અને સ્થિર પદાર્થ ગતિમાન પદાર્થના પ્રારંભિક વેગથી ગતિ કરવા લાગે છે.
શરૂઆતમાં,$B$ એ $C$ સાથે અથડાય છે. તેઓ સમાન હોવાથી અને $C$ સ્થિર હોવાથી,$B$ સ્થિર થઈ જાય છે અને $C$ એ $v$ વેગથી ગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે.
ત્યારબાદ,$C$ એ $D$ સાથે અથડાય છે. $C$ સ્થિર થઈ જાય છે અને $D$ એ $v$ વેગથી ગતિ કરે છે.
દરમિયાન,$A$ એ સ્થિર થયેલા $B$ સાથે અથડાય છે. $A$ સ્થિર થઈ જાય છે અને $B$ એ $v$ વેગથી ગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે.
છેલ્લે,$B$ એ સ્થિર થયેલા $C$ સાથે અથડાય છે. $B$ સ્થિર થઈ જાય છે અને $C$ એ $v$ વેગથી ગતિ કરે છે.
આમ,તમામ સંઘાત પછી,$A$ અને $B$ સ્થિર રહે છે,જ્યારે $C$ સ્થિર રહે છે અને $D$ એ $v$ વેગથી ગતિ કરે છે.
35
EasyMCQ
$m$ દળનો એક બોલ $v$ વેગથી ગતિ કરે છે અને તેટલા જ દળના બીજા બોલ સાથે સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત અનુભવે છે,જે વિરુદ્ધ દિશામાં $2v$ વેગથી ગતિ કરી રહ્યો છે. સંઘાત પછી તેમના વેગ કેટલા હશે?
A
$-v, 2v$
B
$-2v, v$
C
$v, -2v$
D
$2v, -v$

Solution

(B) સમાન દળ ધરાવતા બે પદાર્થો વચ્ચે થતા સ્થિતિસ્થાપક સંઘાતમાં,પદાર્થો પોતાના વેગની આપ-લે કરે છે.
ધારો કે પ્રારંભિક વેગ $u_1 = v$ અને $u_2 = -2v$ છે (કારણ કે તેઓ વિરુદ્ધ દિશામાં ગતિ કરે છે).
સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત પછી,અંતિમ વેગ $v_1$ અને $v_2$ નીચે મુજબ હશે:
$v_1 = u_2 = -2v$
$v_2 = u_1 = v$
તેથી,સંઘાત પછી તેમના વેગ $-2v$ અને $v$ હશે.
36
EasyMCQ
$E_k$ ગતિઊર્જા ધરાવતો એક સંપૂર્ણ સખત બિલીયર્ડનો દડો તેના જેવા જ બીજા સ્થિર દડા સાથે અથડાય છે. સંઘાત પછી,પ્રથમ દડાની ગતિઊર્જા $E'_k$ બને છે. તો,નીચેનામાંથી શું સાચું છે?
A
$E'_k = E_k$
B
$E'_k > E_k$
C
$E'_k < E_k$
D
$E'_k = E_k^2$

Solution

(C) જ્યારે સમાન દળ ધરાવતા બે દડાઓ વચ્ચે સંઘાત થાય છે અને તેમાંથી એક શરૂઆતમાં સ્થિર હોય છે,ત્યારે ગતિશીલ પદાર્થમાંથી સ્થિર પદાર્થમાં ઊર્જાનું સ્થાનાંતર થાય છે.
બે સમાન દળ ધરાવતા પદાર્થો વચ્ચેના સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત માટે ઊર્જા અને વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,પ્રથમ દડો કાં તો સ્થિર થઈ જશે (સીધા સંઘાતમાં) અથવા ઘટતા વેગ સાથે ગતિ કરશે (ત્રાંસા સંઘાતમાં).
બંને કિસ્સાઓમાં,સંઘાત પછી પ્રથમ દડાની ગતિઊર્જા $(E'_k)$ તેની પ્રારંભિક ગતિઊર્જા $(E_k)$ કરતા ઓછી અથવા તેના જેટલી હશે.
કારણ કે સંઘાતમાં બીજા દડાને ઊર્જાનું સ્થાનાંતર થાય છે,તેથી પ્રથમ દડો તેની કેટલીક ગતિઊર્જા ગુમાવે છે.
તેથી,$E'_k < E_k$.
37
MediumMCQ
$\text{m}$ દળ ધરાવતા અને $\text{u}$ વેગથી ગતિ કરતા એક કણનું, સ્થિર રહેલા સમાન દળ $\text{m}$ ના બીજા કણ સાથેના સ્થિતિસ્થાપક સંઘાતનો વિચાર કરો। સંઘાત બાદ, બંને કણો તેમની પ્રારંભિક ગતિની દિશા સાથે અનુક્રમે $\theta_1$ અને $\theta_2$ ખૂણે ગતિ કરે છે। તો ખૂણાઓનો સરવાળો $\theta_1 + \theta_2$ કેટલા $^\circ$ થશે?
A
$45$
B
$90$
C
$135$
D
$180$

Solution

(B) સમાન દળ ધરાવતા બે કણો વચ્ચેના સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત માટે, જ્યાં એક કણ શરૂઆતમાં સ્થિર છે, આપણે વેગમાન સંરક્ષણ અને ગતિઊર્જા સંરક્ષણના નિયમોનો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
ધારો કે પ્રારંભિક વેગ $\vec{u}_1 = u\hat{i}$ અને $\vec{u}_2 = 0$ છે.
સંઘાત પછી, ધારો કે વેગ $\vec{v}_1$ અને $\vec{v}_2$ છે.
વેગમાન સંરક્ષણ મુજબ: $m\vec{u}_1 = m\vec{v}_1 + m\vec{v}_2 \implies \vec{u}_1 = \vec{v}_1 + \vec{v}_2$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $u_1^2 = v_1^2 + v_2^2 + 2\vec{v}_1 \cdot \vec{v}_2$.
ગતિઊર્જા સંરક્ષણ મુજબ: $\frac{1}{2}mu_1^2 = \frac{1}{2}mv_1^2 + \frac{1}{2}mv_2^2 \implies u_1^2 = v_1^2 + v_2^2$.
આ બંને સમીકરણોની સરખામણી કરતા, આપણને $2\vec{v}_1 \cdot \vec{v}_2 = 0$ મળે છે.
વેગ શૂન્ય ન હોવાથી, તેમનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય છે, જેનો અર્થ છે કે $\vec{v}_1 \perp \vec{v}_2$.
આમ, સંઘાત પછી બંને કણો વચ્ચેનો ખૂણો $90^\circ$ થાય છે, એટલે કે $\theta_1 + \theta_2 = 90^\circ$.
38
DifficultMCQ
$M$ દળનો એક ગોળો $u$ વેગથી ગતિ કરે છે અને $m$ દળના સ્થિર રહેલા બીજા ગોળા સાથે સંપૂર્ણ સ્થિતિસ્થાપક હેડ-ઓન સંઘાત કરે છે. સંઘાત પછી તેમના વેગ અનુક્રમે $V$ અને $v$ છે. તો $v$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$2u \frac{M}{m}$
B
$2u \frac{m}{M}$
C
$\frac{2u}{1 + m/M}$
D
$\frac{2u}{1 + M/m}$

Solution

(C) સંપૂર્ણ સ્થિતિસ્થાપક હેડ-ઓન સંઘાત માટે,બીજા પદાર્થ ($m_2$ દળ) નો અંતિમ વેગ $v_2$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$v_2 = \left( \frac{2m_1}{m_1 + m_2} \right) u_1 + \left( \frac{m_2 - m_1}{m_1 + m_2} \right) u_2$
અહીં,$m_1 = M$,$m_2 = m$,$u_1 = u$,અને $u_2 = 0$ (કારણ કે બીજો ગોળો સ્થિર છે).
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$v = \left( \frac{2M}{M + m} \right) u + \left( \frac{m - M}{M + m} \right) (0)$
$v = \frac{2Mu}{M + m}$
આપેલા વિકલ્પો સાથે મેળવવા માટે,અંશ અને છેદને $M$ વડે ભાગતા:
$v = \frac{2u}{(M + m)/M} = \frac{2u}{1 + m/M}$
39
DifficultMCQ
એક ન્યુટ્રોન સ્થિર ડ્યુટેરોન સાથે હેડ-ઓન સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત કરે છે. આ સંઘાતમાં ન્યુટ્રોનની ઊર્જાનો ગુમાવેલો અંશ કેટલો હશે?
A
$16/81$
B
$8/9$
C
$8/27$
D
$2/3$

Solution

(B) એક-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત માટે,$m_1$ દળ ધરાવતા આપાત કણનો અંતિમ વેગ $v_1' = \left( \frac{m_1 - m_2}{m_1 + m_2} \right) v_1$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $v_1$ એ પ્રારંભિક વેગ છે અને $m_2$ એ સ્થિર લક્ષ્યનું દળ છે.
અહીં,$m_1 = 1$ (ન્યુટ્રોન) અને $m_2 = 2$ (ડ્યુટેરોન) છે.
આ કિંમતો મૂકતા: $v_1' = \left( \frac{1 - 2}{1 + 2} \right) v_1 = -\frac{1}{3} v_1$.
ગતિઊર્જામાં થતો આંશિક ઘટાડો $\frac{\Delta K}{K_i} = \frac{K_i - K_f}{K_i} = 1 - \frac{K_f}{K_i} = 1 - \left( \frac{v_1'}{v_1} \right)^2$ દ્વારા મળે છે.
ગુણોત્તરની કિંમત મૂકતા: $\frac{\Delta K}{K_i} = 1 - \left( -\frac{1}{3} \right)^2 = 1 - \frac{1}{9} = \frac{8}{9}$.
40
MediumMCQ
$8 \ kg$ દળનો એક પદાર્થ અમુક વેગથી ગતિ કરી રહ્યો છે અને તે સ્થિર સ્થિતિમાં રહેલા $2 \ kg$ દળના બીજા પદાર્થ સાથે સ્થિતિસ્થાપક રીતે અથડાય છે. જો ગતિ કરતા પદાર્થની પ્રારંભિક ગતિઊર્જા $E$ હોય,તો અથડામણ પછી તે પદાર્થની બાકી રહેલી ગતિઊર્જા કેટલી હશે ($E$ માં)?
A
$0.80$
B
$0.64$
C
$0.36$
D
$0.08$

Solution

(C) એક પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ માટે,જ્યાં બીજો પદાર્થ શરૂઆતમાં સ્થિર હોય,ત્યારે અથડામણ પછી પ્રથમ પદાર્થ $(m_1)$ દ્વારા જાળવી રાખવામાં આવેલી ગતિઊર્જાનો અંશ નીચે મુજબના સૂત્ર દ્વારા મળે છે:
$f = \left( \frac{m_1 - m_2}{m_1 + m_2} \right)^2$
અહીં $m_1 = 8 \ kg$ અને $m_2 = 2 \ kg$ આપેલ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$f = \left( \frac{8 - 2}{8 + 2} \right)^2 = \left( \frac{6}{10} \right)^2 = (0.6)^2 = 0.36$.
તેથી,બાકી રહેલી ગતિઊર્જા $0.36 E$ થશે.
41
EasyMCQ
$5 \ kg$ દળના બે દડા વિરુદ્ધ દિશામાં $5 \ m/s$ ની સમાન ઝડપે ગતિ કરે છે. તેઓ એકબીજા સાથે સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત અનુભવે છે. દડાઓના અંતિમ વેગ $m/s$ માં શોધો.
A
$5$
B
$2$
C
$-5$
D
$10$

Solution

(C) આપેલ છે: $m_1 = m_2 = 5 \ kg$,$u_1 = 5 \ m/s$,અને $u_2 = -5 \ m/s$.
સમાન દળ ધરાવતા બે પદાર્થો વચ્ચેના એક-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક સંઘાતમાં,સંઘાત બાદ પદાર્થો તેમના વેગની અદલાબદલી કરે છે.
તેથી,પ્રથમ દડાનો અંતિમ વેગ $v_1 = u_2 = -5 \ m/s$ થશે.
બીજા દડાનો અંતિમ વેગ $v_2 = u_1 = 5 \ m/s$ થશે.
આમ,સંઘાત બાદ દડાઓના વેગ $5 \ m/s$ અને $-5 \ m/s$ હશે.
42
EasyMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા પ્રમાણે,લોલક $A$ ને શિરોલંબ સાથે $30^{\circ}$ ના ખૂણેથી મુક્ત કરવામાં આવે છે અને તે સમાન દળના લોલક $B$ ને અથડાય છે. અથડામણ બાદ,લોલક $A$ કેટલી ઊંચાઈ ($m$ માં) સુધી ઉપર જશે? લોલકનું કદ અવગણો અને અથડામણ સંપૂર્ણ સ્થિતિસ્થાપક છે તેમ ધારો.
Question diagram
A
$0.1$
B
$0.2$
C
$0.3$
D
તે ઉપર જશે નહીં.

Solution

(D) સમાન દળ ધરાવતા બે પદાર્થો વચ્ચેની સંપૂર્ણ સ્થિતિસ્થાપક અથડામણમાં,પદાર્થો તેમના વેગની આપ-લે કરે છે.
અહીં લોલક $A$ એ સ્થિર રહેલા લોલક $B$ ને અથડાય છે અને બંનેના દળ સમાન છે,તેથી અથડામણ બાદ લોલક $A$ સ્થિર થઈ જશે અને લોલક $B$ એ વેગ પ્રાપ્ત કરશે જે અથડામણ પહેલા $A$ પાસે હતો.
તેથી,અથડામણ બાદ લોલક $A$ ઉપર જશે નહીં.
43
MediumMCQ
$0.1 \ kg$ દળનો એક બોલ સ્થિર રહેલા અજ્ઞાત દળના બોલ સાથે હેડ-ઓન સંઘાત અનુભવે છે. જો $0.1 \ kg$ નો બોલ તેની મૂળ ઝડપના $1/3$ ગણી ઝડપે પાછો ફરે છે,તો બીજા બોલનું દળ .......... $kg$ હશે.
A
$1$
B
$0.2$
C
$2.1$
D
$1.5$

Solution

(B) આપેલ છે: $m_1 = 0.1 \ kg$,$m_2 = ?$,$u_2 = 0$,$u_1 = u$,$v_1 = -u/3$ (પાછા ફરવાનો અર્થ વિરુદ્ધ દિશા છે).
એક-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત માટે પ્રથમ પદાર્થના અંતિમ વેગનું સૂત્ર વાપરતા:
$v_1 = \left( \frac{m_1 - m_2}{m_1 + m_2} \right) u_1 + \left( \frac{2m_2}{m_1 + m_2} \right) u_2$
અહીં $u_2 = 0$ હોવાથી,સમીકરણ નીચે મુજબ બનશે:
$-u/3 = \left( \frac{0.1 - m_2}{0.1 + m_2} \right) u$
બંને બાજુ $u$ વડે ભાગતા:
$-1/3 = \frac{0.1 - m_2}{0.1 + m_2}$
$-(0.1 + m_2) = 3(0.1 - m_2)$
$-0.1 - m_2 = 0.3 - 3m_2$
$2m_2 = 0.4$
$m_2 = 0.2 \ kg$.
44
MediumMCQ
$10 \ m$ ની ઊંચાઈએથી એક બોલને મુક્ત કરવામાં આવે છે અને તે $1 \ m/s$ ના વેગથી નીચે તરફ ગતિ કરતી લિફ્ટની છત પર અથડાય છે. તો બોલનો પ્રત્યાઘાતી વેગ (rebound velocity) $m/s$ માં કેટલો હશે?
A
$8$
B
$11$
C
$12$
D
$15$

Solution

(C) સૌ પ્રથમ,લિફ્ટની છત સાથે અથડાય તે પહેલાં બોલનો વેગ શોધો. ગતિના સમીકરણ $v^2 = u^2 + 2gh$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $u = 0$,$g = 10 \ m/s^2$,અને $h = 10 \ m$:
$v_{ball} = \sqrt{2 \times 10 \times 10} = \sqrt{200} \approx 14.14 \ m/s$ (નીચેની તરફ).
ધારો કે લિફ્ટનો વેગ $v_e = 1 \ m/s$ (નીચેની તરફ) છે.
લિફ્ટના સંદર્ભમાં,અથડામણ પહેલાં બોલનો સાપેક્ષ વેગ $u_{rel} = v_{ball} - v_e = 14.14 - 1 = 13.14 \ m/s$ (નીચેની તરફ) થશે.
સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ ધારતા,બોલ લિફ્ટની સાપેક્ષમાં તેટલા જ વેગથી $13.14 \ m/s$ (ઉપરની તરફ) ઉછળશે.
જમીનની સાપેક્ષમાં વેગ શોધવા માટે,$v_{ground} = v_{rel} + v_e = 13.14 + 1 = 14.14 \ m/s$ થાય. આપેલા વિકલ્પો મુજબ,નજીકનો જવાબ $12 \ m/s$ છે.
45
DifficultMCQ
$m$ દળના એક દડાને $v$ ઝડપે દિવાલ પર લંબ સાથે $\theta$ કોણ બનાવે તે રીતે પ્રહાર કરવામાં આવે છે. જો રેસ્ટીટ્યૂશન ગુણાંક $e$ હોય,તો અથડામણ પછી દડાના વેગનું મૂલ્ય અને દિશા દિવાલની સાપેક્ષે શું હશે?
A
$\tan^{-1}\left(\frac{\tan \theta}{e}\right), v\sqrt{\sin^2 \theta + e^2 \cos^2 \theta}$
B
$\tan^{-1}\left(\frac{e}{\tan \theta}\right), \frac{1}{v}\sqrt{e^2 \sin^2 \theta + \cos^2 \theta}$
C
$\tan^{-1}(e \tan \theta), \frac{v}{e} \tan \theta$
D
$\tan^{-1}(e \tan \theta), v\sqrt{\sin^2 \theta + e^2 \cos^2 \theta}$

Solution

(A) ધારો કે અથડામણ પછીનો વેગ $v'$ છે જે લંબ સાથે $\phi$ કોણ બનાવે છે.
દિવાલની સમાંતર દિશામાં વેગ બદલાતો નથી કારણ કે ત્યાં કોઈ આઘાતી બળ નથી: $v' \sin \phi = v \sin \theta$.
લંબ દિશામાં,રેસ્ટીટ્યૂશન ગુણાંક $e$ એ અલગ થવાના સાપેક્ષ વેગ અને નજીક આવવાના સાપેક્ષ વેગનો ગુણોત્તર છે: $v' \cos \phi = e v \cos \theta$.
બંને સમીકરણોનો ભાગાકાર કરતા: $\frac{v' \sin \phi}{v' \cos \phi} = \frac{v \sin \theta}{e v \cos \theta} \implies \tan \phi = \frac{\tan \theta}{e} \implies \phi = \tan^{-1}\left(\frac{\tan \theta}{e}\right)$.
વેગ $v'$ નું મૂલ્ય: $v' = \sqrt{(v' \sin \phi)^2 + (v' \cos \phi)^2} = \sqrt{(v \sin \theta)^2 + (ev \cos \theta)^2} = v \sqrt{\sin^2 \theta + e^2 \cos^2 \theta}$.
46
DifficultMCQ
$m$ દળનો એક બોલ $u$ ઝડપથી ગતિ કરીને સ્થિર રહેલા $nm$ દળના બોલ સાથે હેડ-ઓન સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત અનુભવે છે. ભારે બોલમાં વહન પામતી ગતિઊર્જાનો અંશ કેટલો હશે?
A
$\frac{n}{1 + n}$
B
$\frac{n}{(1 + n)^2}$
C
$\frac{2n}{(1 + n)^2}$
D
$\frac{4n}{(1 + n)^2}$

Solution

(D) એક-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત માટે, સ્થિર રહેલા $m_2$ દળના પદાર્થનો સંઘાત બાદનો વેગ $v_{2f}$ નીચે મુજબ મળે છે: $v_{2f} = \left( \frac{2m_1}{m_1 + m_2} \right) u$.
અહીં $m_1 = m$ અને $m_2 = nm$ હોવાથી, $v_{2f} = \left( \frac{2m}{m + nm} \right) u = \left( \frac{2}{1 + n} \right) u$.
સંઘાત બાદ સ્થિર પદાર્થની ગતિઊર્જા $K_f = \frac{1}{2} (nm) v_{2f}^2 = \frac{1}{2} nm \left( \frac{4u^2}{(1 + n)^2} \right) = \frac{2nmu^2}{(1 + n)^2}$.
આપાત બોલની પ્રારંભિક ગતિઊર્જા $K_i = \frac{1}{2} mu^2$ છે.
તેથી, વહન પામતી ગતિઊર્જાનો અંશ $f = \frac{K_f}{K_i} = \frac{\frac{2nmu^2}{(1 + n)^2}}{\frac{1}{2} mu^2} = \frac{4n}{(1 + n)^2}$.
47
DifficultMCQ
$m$ દળનો એક કણ $\vec{v_1}$ વેગથી ગતિ કરે છે અને સ્થિર પડેલા $m$ દળના બીજા કણ સાથે દ્વિ-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત અનુભવે છે. જો સંઘાત બાદ કણો $\vec{v_1}'$ અને $\vec{v_2}'$ વેગથી ગતિ કરતા હોય,તો તેમની વચ્ચેનો ખૂણો કેટલા $^\circ$ થાય?
A
$45$
B
$180$
C
$90$
D
$120$

Solution

(C) સમાન દળ ધરાવતા બે કણો વચ્ચેના સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત માટે,જ્યાં એક કણ શરૂઆતમાં સ્થિર છે,વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ: $m\vec{v_1} = m\vec{v_1}' + m\vec{v_2}'$,જેનું સાદું રૂપ $\vec{v_1} = \vec{v_1}' + \vec{v_2}'$ થાય છે.
બંને બાજુનો અદિશ ગુણાકાર (dot product) લેતા: $\vec{v_1} \cdot \vec{v_1} = (\vec{v_1}' + \vec{v_2}') \cdot (\vec{v_1}' + \vec{v_2}')$.
આથી: $v_1^2 = v_1'^2 + v_2'^2 + 2(\vec{v_1}' \cdot \vec{v_2}')$ ... $(1)$.
ગતિ ઉર્જાના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ: $\frac{1}{2}mv_1^2 = \frac{1}{2}mv_1'^2 + \frac{1}{2}mv_2'^2$,જેનું સાદું રૂપ $v_1^2 = v_1'^2 + v_2'^2$ ... $(2)$ થાય છે.
સમીકરણ $(2)$ ની કિંમત સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા: $v_1'^2 + v_2'^2 = v_1'^2 + v_2'^2 + 2(\vec{v_1}' \cdot \vec{v_2}')$.
આનો અર્થ એ થાય કે $2(\vec{v_1}' \cdot \vec{v_2}') = 0$,તેથી $\vec{v_1}' \cdot \vec{v_2}' = 0$.
અદિશ ગુણાકાર $v_1' v_2' \cos \theta = 0$ હોવાથી,અને વેગ શૂન્ય ન હોવાથી,$\cos \theta = 0$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $\theta = 90^\circ$.
48
DifficultMCQ
$m$ દળ ધરાવતો એક પદાર્થ $u_1$ વેગથી ગતિ કરે છે અને સ્થિર રહેલા સમાન દળ $m$ ના બીજા પદાર્થ સાથે સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત અનુભવે છે। સંઘાત પછી,તેઓ એકબીજા સાથે .............. $^o$ ના ખૂણે ગતિ કરે છે।
A
$45$
B
$60$
C
$90$
D
$120$

Solution

(C) $X$-અક્ષની દિશામાં રેખીય વેગમાનનું સંરક્ષણ:
$mu_1 = mv_1 \cos \theta_1 + mv_2 \cos \theta_2 \implies u_1 = v_1 \cos \theta_1 + v_2 \cos \theta_2 \quad \dots(i)$
$Y$-અક્ષની દિશામાં રેખીય વેગમાનનું સંરક્ષણ:
$0 = mv_1 \sin \theta_1 - mv_2 \sin \theta_2 \implies v_1 \sin \theta_1 = v_2 \sin \theta_2 \quad \dots(ii)$
ગતિઊર્જાનું સંરક્ષણ:
$\frac{1}{2}mu_1^2 = \frac{1}{2}mv_1^2 + \frac{1}{2}mv_2^2 \implies u_1^2 = v_1^2 + v_2^2 \quad \dots(iii)$
સમીકરણ $(i)$ અને $(ii)$ નો વર્ગ કરીને સરવાળો કરતા:
$u_1^2 = (v_1 \cos \theta_1 + v_2 \cos \theta_2)^2 + (v_1 \sin \theta_1 - v_2 \sin \theta_2)^2$
$u_1^2 = v_1^2 \cos^2 \theta_1 + v_2^2 \cos^2 \theta_2 + 2v_1v_2 \cos \theta_1 \cos \theta_2 + v_1^2 \sin^2 \theta_1 + v_2^2 \sin^2 \theta_2 - 2v_1v_2 \sin \theta_1 \sin \theta_2$
$u_1^2 = v_1^2(\cos^2 \theta_1 + \sin^2 \theta_1) + v_2^2(\cos^2 \theta_2 + \sin^2 \theta_2) + 2v_1v_2(\cos \theta_1 \cos \theta_2 - \sin \theta_1 \sin \theta_2)$
$u_1^2 = v_1^2 + v_2^2 + 2v_1v_2 \cos(\theta_1 + \theta_2)$
સમીકરણ $(iii)$ $(u_1^2 = v_1^2 + v_2^2)$ સાથે સરખાવતા:
$v_1^2 + v_2^2 = v_1^2 + v_2^2 + 2v_1v_2 \cos(\theta_1 + \theta_2)$
$2v_1v_2 \cos(\theta_1 + \theta_2) = 0$
અહીં $v_1, v_2 \neq 0$ હોવાથી,$\cos(\theta_1 + \theta_2) = 0$
તેથી,$\theta_1 + \theta_2 = 90^o$.
Solution diagram
49
DifficultMCQ
$10 \ kg$ દળનો એક ગોળો $10 \ m/s$ ના વેગથી ગતિ કરે છે અને તે જ દિશામાં $4 \ m/s$ ના વેગથી ગતિ કરતા $5 \ kg$ દળના પદાર્થ સાથે સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત અનુભવે છે. સંઘાત બાદ તેમના વેગ કેટલા હશે?
A
$12 \ m/s, 6 \ m/s$
B
$12 \ m/s, 24 \ m/s$
C
$6 \ m/s, 12 \ m/s$
D
$24 \ m/s, 12 \ m/s$

Solution

(C) એક-પરિમાણીય સ્થિતિસ્થાપક સંઘાત માટે,અંતિમ વેગ $v_1'$ અને $v_2'$ નીચે મુજબ મળે છે:
$v_1' = \left( \frac{m_1 - m_2}{m_1 + m_2} \right) v_1 + \left( \frac{2m_2}{m_1 + m_2} \right) v_2$
$v_2' = \left( \frac{2m_1}{m_1 + m_2} \right) v_1 + \left( \frac{m_2 - m_1}{m_1 + m_2} \right) v_2$
અહીં,$m_1 = 10 \ kg, v_1 = 10 \ m/s, m_2 = 5 \ kg, v_2 = 4 \ m/s$ છે.
$v_1'$ ની ગણતરી:
$v_1' = \left( \frac{10 - 5}{10 + 5} \right) 10 + \left( \frac{2 \times 5}{10 + 5} \right) 4 = \left( \frac{5}{15} \right) 10 + \left( \frac{10}{15} \right) 4 = \frac{10}{3} + \frac{8}{3} = \frac{18}{3} = 6 \ m/s$.
$v_2'$ ની ગણતરી:
$v_2' = \left( \frac{2 \times 10}{10 + 5} \right) 10 + \left( \frac{5 - 10}{10 + 5} \right) 4 = \left( \frac{20}{15} \right) 10 + \left( \frac{-5}{15} \right) 4 = \frac{40}{3} - \frac{4}{3} = \frac{36}{3} = 12 \ m/s$.
આમ,સંઘાત બાદ તેમના વેગ $6 \ m/s$ અને $12 \ m/s$ થશે.

Work, Energy, Power and Collision — Elastic Collision · Frequently Asked Questions

1Are these Work, Energy, Power and Collision questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Work, Energy, Power and Collision Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.