Gujarati

Velocity of Simple Harmonic Motion Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Oscillations · Velocity of Simple Harmonic Motion

170+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 170 questions in Gujarati

101
DifficultMCQ
એક કણ $A$ કંપવિસ્તાર સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. જ્યારે તેનું સ્થાનાંતર $\frac{2A}{3}$ હોય ત્યારે તેની ઝડપ ત્રણ ગણી કરવામાં આવે છે. ગતિનો નવો કંપવિસ્તાર $\frac{nA}{3}$ છે. $n$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
A
$7$
B
$8$
C
$9$
D
$10$

Solution

(A) સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણનો વેગ $v = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સ્થાનાંતર $x = \frac{2A}{3}$ પર,વેગ $v = \omega \sqrt{A^2 - (\frac{2A}{3})^2} = \omega \sqrt{A^2 - \frac{4A^2}{9}} = \omega \sqrt{\frac{5A^2}{9}} = \frac{\sqrt{5}A\omega}{3}$ છે.
જ્યારે ઝડપ ત્રણ ગણી કરવામાં આવે છે,ત્યારે નવો વેગ $v' = 3v = 3 \times \frac{\sqrt{5}A\omega}{3} = \sqrt{5}A\omega$ થાય છે.
ધારો કે નવો કંપવિસ્તાર $A'$ છે. સમાન સ્થાન $x = \frac{2A}{3}$ પર નવો વેગ $v' = \omega \sqrt{(A')^2 - x^2}$ છે.
બંને સમીકરણોને સરખાવતા: $\sqrt{5}A\omega = \omega \sqrt{(A')^2 - (\frac{2A}{3})^2}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $5A^2 = (A')^2 - \frac{4A^2}{9}$.
$(A')^2 = 5A^2 + \frac{4A^2}{9} = \frac{45A^2 + 4A^2}{9} = \frac{49A^2}{9}$.
વર્ગમૂળ લેતા: $A' = \frac{7A}{3}$.
આને $\frac{nA}{3}$ સાથે સરખાવતા,આપણને $n = 7$ મળે છે.
102
DifficultMCQ
$SHM$ કરતા કણનું સ્થાનાંતર $x = 10 \sin \left(\omega t + \frac{\pi}{3}\right) \ m$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. ગતિનો આવર્તકાળ $3.14 \ s$ છે. $t = 0$ સમયે કણનો વેગ . . . . . . $m/s$ છે.
A
$10$
B
$15$
C
$20$
D
$25$

Solution

(A) આપેલ છે કે,સ્થાનાંતરનું સમીકરણ $x = 10 \sin \left(\omega t + \frac{\pi}{3}\right) \ m$ છે.
આવર્તકાળ $T = 3.14 \ s$. આપણે જાણીએ છીએ કે $T = \frac{2\pi}{\omega}$.
$\pi \approx 3.14$ લેતા,$3.14 = \frac{2 \times 3.14}{\omega}$,તેથી $\omega = 2 \ rad/s$ મળે છે.
વેગ $v$ એ સ્થાનાંતરનું સમયની સાપેક્ષે વિકલન છે: $v = \frac{dx}{dt} = \frac{d}{dt} \left[10 \sin \left(\omega t + \frac{\pi}{3}\right)\right]$.
$v = 10 \omega \cos \left(\omega t + \frac{\pi}{3}\right)$.
$t = 0$ સમયે,વેગ $v = 10 \times 2 \times \cos \left(0 + \frac{\pi}{3}\right)$ થશે.
$v = 20 \times \cos \left(\frac{\pi}{3}\right) = 20 \times \frac{1}{2} = 10 \ m/s$.
103
DifficultMCQ
એક કણ $0.06 \,m$ ના કંપનવિસ્તાર અને $3.14 \,s$ ના આવર્તકાળ સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે। કણનો મહત્તમ વેગ . . . . . . $cm/s$ છે।
A
$12$
B
$15$
C
$20$
D
$22$

Solution

(A) $\text{સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણનો મહત્તમ વેગ } (V_{\max}) \text{ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: } V_{\max} = \omega A$.
અહીં, $\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે અને $A$ એ કંપનવિસ્તાર છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\omega = \frac{2\pi}{T}$, જ્યાં $T$ એ આવર્તકાળ છે.
આપેલ છે: $A = 0.06 \,m$ અને $T = 3.14 \,s \approx \pi \,s$.
કિંમતો મૂકતા:
$V_{\max} = \left(\frac{2\pi}{\pi}\right) \times 0.06 = 2 \times 0.06 = 0.12 \,m/s$.
વેગને $cm/s$ માં ફેરવવા માટે, આપણે $100$ વડે ગુણીએ છીએ:
$V_{\max} = 0.12 \times 100 = 12 \,cm/s$.
104
DifficultMCQ
સરળ આવર્ત ગતિ કરતા એક કણનું સ્થાન,વેગ અને પ્રવેગના મૂલ્યો કોઈ એક ક્ષણે $4 \ m$,$2 \ ms^{-1}$ અને $16 \ ms^{-2}$ માલૂમ પડે છે. આ ગતિનો કંપવિસ્તાર $\sqrt{x} \ m$ હોય,તો $x$ ની કિંમત . . . . . . છે.
A
$17$
B
$18$
C
$19$
D
$20$

Solution

(A) આપેલ છે: સ્થાન $x = 4 \ m$,વેગ $v = 2 \ ms^{-1}$,પ્રવેગ $a = 16 \ ms^{-2}$.
સરળ આવર્ત ગતિમાં પ્રવેગનું મૂલ્ય $|a| = \omega^2 x$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા: $16 = \omega^2(4) \Rightarrow \omega^2 = 4 \Rightarrow \omega = 2 \ rad/s$.
સરળ આવર્ત ગતિમાં વેગનું સૂત્ર $v = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$ છે,જ્યાં $A$ એ કંપવિસ્તાર છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $v^2 = \omega^2(A^2 - x^2) \Rightarrow \frac{v^2}{\omega^2} = A^2 - x^2$.
$A$ માટે સૂત્ર બનાવતા: $A^2 = \frac{v^2}{\omega^2} + x^2$.
કિંમતો મૂકતા: $A^2 = \frac{2^2}{2^2} + 4^2 = \frac{4}{4} + 16 = 1 + 16 = 17$.
તેથી,$A = \sqrt{17} \ m$. આને $\sqrt{x} \ m$ સાથે સરખાવતા,આપણને $x = 17$ મળે છે.
105
MediumMCQ
એક કણ રેખીય $S.H.M.$ કરે છે. તેની બે સ્થિતિઓમાં વેગ $V_1$ અને $V_2$ છે અને પ્રવેગ અનુક્રમે $a_1$ અને $a_2$ છે $(0 < a_1 < a_2)$. આ બે સ્થિતિઓ વચ્ચેનું અંતર કેટલું છે?
A
$\frac{V_1^2-V_2^2}{a_1-a_2}$
B
$\frac{V_2^2-V_1^2}{a_1-a_2}$
C
$\frac{V_1^2-V_2^2}{a_1+a_2}$
D
$\frac{V_2^2-V_1^2}{a_1^2+a_2^2}$

Solution

(C) $S.H.M.$ માં રહેલા કણ માટે,સ્થાનાંતર $x$ પર વેગ $V$ નું સૂત્ર $V^2 = \omega^2(A^2 - x^2)$ છે અને પ્રવેગ $a = -\omega^2 x$ છે.
પ્રવેગના સમીકરણ પરથી,$x = -a/\omega^2$ મળે છે.
આ કિંમત વેગના સમીકરણમાં મૂકતા: $V^2 = \omega^2 A^2 - a^2/\omega^2$.
બે સ્થિતિઓ માટે:
$V_1^2 = \omega^2 A^2 - a_1^2/\omega^2$
$V_2^2 = \omega^2 A^2 - a_2^2/\omega^2$
બંનેની બાદબાકી કરતા: $V_1^2 - V_2^2 = (a_2^2 - a_1^2)/\omega^2$.
બે સ્થિતિઓ વચ્ચેનું અંતર $d = |x_1 - x_2| = |(-a_1/\omega^2) - (-a_2/\omega^2)| = |a_2 - a_1|/\omega^2$.
બાદબાકીના પરિણામ પરથી,$1/\omega^2 = (V_1^2 - V_2^2) / (a_2^2 - a_1^2)$.
આ કિંમત અંતરના સૂત્રમાં મૂકતા: $d = |a_2 - a_1| \cdot \frac{V_1^2 - V_2^2}{a_2^2 - a_1^2} = \frac{V_1^2 - V_2^2}{a_2 + a_1}$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
106
MediumMCQ
સ્પ્રિંગ સાથે જોડાયેલ એક દળ $S.H.M.$ કરે છે,જેનું સ્થાનાંતર $x = 3 \times 10^{-3} \cos(2 \pi t) \text{ m}$ છે. પ્રથમ વખત મહત્તમ ઝડપ મેળવવા માટે લાગતો સમય કેટલો છે?
A
$1/12 \text{ s}$
B
$1/8 \text{ s}$
C
$1/4 \text{ s}$
D
$1/2 \text{ s}$

Solution

(C) કણનું સ્થાનાંતર $x = A \cos(\omega t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $A = 3 \times 10^{-3} \text{ m}$ અને $\omega = 2 \pi \text{ rad/s}$ છે.
કણનો વેગ $v$ એ સમયની સાપેક્ષમાં સ્થાનાંતરનું વિકલન છે: $v = \frac{dx}{dt} = -A \omega \sin(\omega t)$.
ઝડપ $|v| = A \omega |\sin(\omega t)|$ છે.
મહત્તમ ઝડપ ત્યારે મળે છે જ્યારે $|\sin(\omega t)| = 1$ હોય,જેનો અર્થ છે કે $\omega t = \frac{\pi}{2}, \frac{3\pi}{2}, \dots$.
પ્રથમ વખત માટે,$\omega t = \frac{\pi}{2}$ લો.
$\omega = 2 \pi$ મૂકતા,આપણને $2 \pi t = \frac{\pi}{2}$ મળે છે.
$t$ માટે ઉકેલતા,આપણને $t = 1/4 \text{ s}$ મળે છે.
107
MediumMCQ
એક કણ સરેરાશ સ્થાનથી શરૂ કરીને $S.H.M.$ કરે છે. તેનો કંપવિસ્તાર '$a$' છે અને તેનો આવર્તકાળ '$T$' છે. કોઈ ચોક્કસ ક્ષણે,તેની ઝડપ '$u$' એ મહત્તમ ઝડપ $V_{\text{max}}$ કરતા અડધી છે. તે ક્ષણે કણનું સ્થાનાંતર કેટલું હશે?
A
$\frac{2 a}{\sqrt{3}}$
B
$\frac{\sqrt{2} a}{3}$
C
$\frac{3 a}{\sqrt{2}}$
D
$\frac{\sqrt{3} a}{2}$

Solution

(D) $S.H.M.$ માં '$x$' સ્થાનાંતરે કણની ઝડપ $u = \omega \sqrt{a^2 - x^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કણની મહત્તમ ઝડપ $V_{\text{max}} = a\omega$ છે.
આપેલ છે કે ઝડપ '$u$' એ મહત્તમ ઝડપ કરતા અડધી છે,તેથી $u = \frac{V_{\text{max}}}{2} = \frac{a\omega}{2}$.
ઝડપ માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા: $\frac{a\omega}{2} = \omega \sqrt{a^2 - x^2}$.
બંને બાજુથી $\omega$ દૂર કરતા: $\frac{a}{2} = \sqrt{a^2 - x^2}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $\frac{a^2}{4} = a^2 - x^2$.
'$x^2$' માટે ગોઠવતા: $x^2 = a^2 - \frac{a^2}{4} = \frac{3a^2}{4}$.
વર્ગમૂળ લેતા: $x = \frac{\sqrt{3}a}{2}$.
108
MediumMCQ
$S$.$H$.$M$. માં કણનું સ્થાનાંતર $x = A \cos(\omega t + \pi/6)$ છે. તેની ઝડપ કયા સમયે મહત્તમ હશે?
A
$\frac{\pi}{3 \omega} \text{ s}$
B
$\frac{\pi}{2 \omega} \text{ s}$
C
$\frac{\pi}{\omega} \text{ s}$
D
$\frac{\pi}{4 \omega} \text{ s}$

Solution

(A) કણનું સ્થાનાંતર $x = A \cos(\omega t + \pi/6)$ છે.
વેગ $v$ એ સ્થાનાંતરનું સમયની સાપેક્ષે વિકલન છે: $v = \frac{dx}{dt} = -A \omega \sin(\omega t + \pi/6)$.
ઝડપ ત્યારે મહત્તમ હોય છે જ્યારે વેગનું મૂલ્ય $|v|$ મહત્તમ હોય,જે ત્યારે થાય છે જ્યારે $|\sin(\omega t + \pi/6)| = 1$ હોય.
આ ત્યારે થાય છે જ્યારે $(\omega t + \pi/6) = \pi/2$ હોય.
$\omega t + \pi/6 = \pi/2$ લેતા,આપણને $\omega t = \pi/2 - \pi/6 = 3\pi/6 - \pi/6 = 2\pi/6 = \pi/3$ મળે છે.
તેથી,$t = \frac{\pi}{3 \omega} \text{ s}$.
109
MediumMCQ
એક સ્પ્રિંગ $1 \,kg$ દળ સાથે $S.H.M.$ કરે છે. સ્પ્રિંગનો બળ અચળાંક $4 \,N/m$ છે. જો કોઈ ક્ષણે તેનો વેગ $20 \,cm/s$ હોય, તો તે ક્ષણે સ્થાનાંતર કેટલું હશે? ($S.H.M.$ નો કંપવિસ્તાર $0.4 \,m$ છે)
A
$\sqrt{0.11} \,m$
B
$\sqrt{0.15} \,m$
C
$\sqrt{0.17} \,m$
D
$\sqrt{0.19} \,m$

Solution

(B) આપેલ છે: દળ $m = 1 \,kg$, બળ અચળાંક $k = 4 \,N/m$, વેગ $v = 20 \,cm/s = 0.2 \,m/s$, કંપવિસ્તાર $A = 0.4 \,m$.
પ્રથમ, કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \sqrt{k/m} = \sqrt{4/1} = 2 \,rad/s$ ગણો.
$S.H.M.$ માં કણનો વેગ $v = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $x$ એ સ્થાનાંતર છે.
કિંમતો મૂકતા: $0.2 = 2 \sqrt{0.4^2 - x^2}$.
$2$ વડે ભાગતા: $0.1 = \sqrt{0.16 - x^2}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $0.01 = 0.16 - x^2$.
$x^2$ માટે ગોઠવતા: $x^2 = 0.16 - 0.01 = 0.15$.
તેથી, સ્થાનાંતર $x = \sqrt{0.15} \,m$ થાય.
110
MediumMCQ
એક સાદું લોલક તેના મધ્યમાન સ્થાન $(x=0)$ થી '$a$' કંપવિસ્તાર અને '$T$' આવર્તકાળ સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે. $x=\frac{a}{2}$ સ્થાને લોલકના વેગનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$\frac{3 \pi^2 a}{T}$
B
$\frac{\sqrt{3} \pi a}{2 T}$
C
$\frac{\pi a}{T}$
D
$\frac{\sqrt{3} \pi a}{T}$

Solution

(D) સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ માં કણનું સ્થાનાંતર $x = a \sin(\omega t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કણનો વેગ $v = \omega \sqrt{a^2 - x^2}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં આવર્તકાળ $T$ આપેલ છે,તેથી કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \frac{2\pi}{T}$ થશે.
$x = \frac{a}{2}$ સ્થાને વેગ:
$v = \frac{2\pi}{T} \sqrt{a^2 - (\frac{a}{2})^2}$
$v = \frac{2\pi}{T} \sqrt{a^2 - \frac{a^2}{4}}$
$v = \frac{2\pi}{T} \sqrt{\frac{3a^2}{4}}$
$v = \frac{2\pi}{T} \cdot \frac{\sqrt{3}a}{2}$
$v = \frac{\sqrt{3} \pi a}{T}$.
111
EasyMCQ
એક કણ $4 \,cm$ કંપવિસ્તાર સાથે $S.H.M.$ કરી રહ્યો છે. મધ્યમાન સ્થાને કણનો વેગ $12 \,cm/s$ છે. જ્યારે કણની ઝડપ $6 \,cm/s$ થાય, ત્યારે મધ્યમાન સ્થાનથી કણનું અંતર કેટલું હશે?
A
$\sqrt{3} \,cm$
B
$\sqrt{6} \,cm$
C
$2 \sqrt{3} \,cm$
D
$2 \sqrt{6} \,cm$

Solution

(C) મધ્યમાન સ્થાને વેગ મહત્તમ હોય છે, જે $v_{\max} = A\omega$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $A = 4 \,cm$ અને $v_{\max} = 12 \,cm/s$ આપેલ છે.
તેથી, $\omega = \frac{v_{\max}}{A} = \frac{12}{4} = 3 \,rad/s$.
કોઈપણ સ્થાનાંતર $x$ પર વેગ $v = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $v^2 = \omega^2 (A^2 - x^2)$.
$x$ માટે સૂત્ર બનાવતા: $x^2 = A^2 - \frac{v^2}{\omega^2}$.
કિંમતો $A = 4$, $v = 6$ અને $\omega = 3$ મૂકતા:
$x^2 = 4^2 - \frac{6^2}{3^2} = 16 - \frac{36}{9} = 16 - 4 = 12$.
તેથી, $x = \sqrt{12} = 2\sqrt{3} \,cm$.
112
DifficultMCQ
એક કણ રેખીય સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. ધારો કે સંતુલન સ્થિતિથી $x_1$ અને $x_2$ અંતરે તેની ઝડપ અનુક્રમે $V_1$ અને $V_2$ છે. તો દોલનનો કંપવિસ્તાર કેટલો હશે?
A
$\sqrt{\frac{V_1^2 x_2^2-V_2^2 x_2^2}{V_1^2-V_2^2}}$
B
$\sqrt{\frac{V_1^2-V_2^2}{V_1^2 x_2^2-V_2^2 x_1^2}}$
C
$\sqrt{\frac{V_1^2 x_2^2-V_2^2 x_1^2}{V_1^2-V_2^2}}$
D
$\sqrt{\frac{V_1^2 x_1^2-V_2^2 x_2^2}{V_1^2-V_2^2}}$

Solution

(C) સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ કરતા કણ માટે,$x$ સ્થાનાંતરે વેગ $V$ નું સૂત્ર $V = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$ છે,જ્યાં $A$ એ કંપવિસ્તાર છે અને $\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે. બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$V^2 = \omega^2(A^2 - x^2)$ મળે.
આપેલ શરતો મુજબ:
$V_1^2 = \omega^2(A^2 - x_1^2)$ --- $(1)$
$V_2^2 = \omega^2(A^2 - x_2^2)$ --- $(2)$
સમીકરણ $(1)$ ને સમીકરણ $(2)$ વડે ભાગતા:
$\frac{V_1^2}{V_2^2} = \frac{A^2 - x_1^2}{A^2 - x_2^2}$
ચોકડી ગુણાકાર કરતા:
$V_1^2(A^2 - x_2^2) = V_2^2(A^2 - x_1^2)$
$V_1^2 A^2 - V_1^2 x_2^2 = V_2^2 A^2 - V_2^2 x_1^2$
$A^2$ માટે પદોને ગોઠવતા:
$A^2(V_1^2 - V_2^2) = V_1^2 x_2^2 - V_2^2 x_1^2$
$A^2 = \frac{V_1^2 x_2^2 - V_2^2 x_1^2}{V_1^2 - V_2^2}$
વર્ગમૂળ લેતા,કંપવિસ્તાર મળે છે:
$A = \sqrt{\frac{V_1^2 x_2^2 - V_2^2 x_1^2}{V_1^2 - V_2^2}}$
113
EasyMCQ
એક કણ $V$ જેટલા મહત્તમ વેગ સાથે $S.H.M.$ કરી રહ્યો છે. જો કંપવિસ્તાર બમણો કરવામાં આવે અને આવર્તકાળ મૂળ મૂલ્યના $\left(\frac{1}{3}\right)$ ભાગનો કરવામાં આવે,તો નવો મહત્તમ વેગ કેટલો થશે?
A
$\frac{V}{2}$
B
$\frac{V}{3}$
C
$6V$
D
$\frac{2V}{3}$

Solution

(C) આપેલ છે:
- પ્રારંભિક મહત્તમ વેગ $V = A\omega$ છે.
- કંપવિસ્તાર બમણો થાય છે: $A' = 2A$.
- આવર્તકાળ ત્રીજા ભાગનો થાય છે: $T' = \frac{T}{3}$.
પગલું $1$: નવી કોણીય આવૃત્તિ $\omega'$ શોધો.
$\omega = \frac{2\pi}{T}$ હોવાથી,નવી કોણીય આવૃત્તિ:
$\omega' = \frac{2\pi}{T'} = \frac{2\pi}{T/3} = 3 \left(\frac{2\pi}{T}\right) = 3\omega$.
પગલું $2$: નવો મહત્તમ વેગ $V'$ શોધો.
મહત્તમ વેગનું સૂત્ર $V_{\max} = A\omega$ છે.
$V' = A' \omega' = (2A)(3\omega) = 6(A\omega)$.
$V = A\omega$ હોવાથી,આપણને મળે છે:
$V' = 6V$.
114
DifficultMCQ
એક કણ રેખીય $SHM$ કરે છે. એક ચોક્કસ ક્ષણે,કણનો વેગ $u$ છે અને પ્રવેગ $a_1$ છે. બીજી ક્ષણે,વેગ $V$ છે અને પ્રવેગ $a_2$ $(0 < a_1 < a_2)$ છે. બે સ્થાન વચ્ચેનું અંતર કેટલું છે?
A
$\frac{V^2 - u^2}{a_1 - a_2}$
B
$\frac{V^2 + u^2}{a_1 + a_2}$
C
$\frac{u^2 + V^2}{a_1 - a_2}$
D
$\frac{u^2 - V^2}{a_1 + a_2}$

Solution

(D) ધારો કે બે ક્ષણો પર કણના સ્થાન $x_1$ અને $x_2$ છે.
$SHM$ માં પ્રવેગ $a = -\omega^2 x$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. મૂલ્યો ધ્યાનમાં લેતા,$a_1 = \omega^2 |x_1|$ અને $a_2 = \omega^2 |x_2|$.
$SHM$ માં વેગ $v^2 = \omega^2 (A^2 - x^2)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ ક્ષણ માટે: $u^2 = \omega^2 A^2 - \omega^2 x_1^2$ . . . $(i)$
બીજી ક્ષણ માટે: $V^2 = \omega^2 A^2 - \omega^2 x_2^2$ . . . $(ii)$
$(i)$ માંથી $(ii)$ બાદ કરતા: $u^2 - V^2 = \omega^2 (x_2^2 - x_1^2) = \omega^2 (x_2 - x_1)(x_2 + x_1)$ . . . $(iii)$
પ્રવેગના સમીકરણો પરથી: $a_2 - a_1 = \omega^2 (x_2 - x_1)$ (ધારો કે $x_2 > x_1$).
જો કે,સ્થાન વચ્ચેનું અંતર $|x_2 - x_1|$ છે.
$a_1 = \omega^2 x_1$ અને $a_2 = \omega^2 x_2$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $x_1 = a_1/\omega^2$ અને $x_2 = a_2/\omega^2$ મળે છે.
વેગના તફાવતમાં કિંમત મૂકતા: $u^2 - V^2 = \omega^2 (x_2^2 - x_1^2) = \omega^2 (a_2^2/\omega^4 - a_1^2/\omega^4) = \frac{1}{\omega^2} (a_2^2 - a_1^2)$.
આનો અર્થ એ છે કે $\omega^2 = \frac{a_2^2 - a_1^2}{u^2 - V^2}$.
અંતર $d = |x_2 - x_1| = |\frac{a_2 - a_1}{\omega^2}| = |\frac{a_2 - a_1}{(a_2^2 - a_1^2)/(u^2 - V^2)}| = |\frac{u^2 - V^2}{a_2 + a_1}|$.
આમ,અંતર $\frac{u^2 - V^2}{a_1 + a_2}$ છે.
115
EasyMCQ
એક કણ તેના મધ્યમાન સ્થાનની આસપાસ $a$ કંપવિસ્તાર અને $T$ આવર્તકાળ સાથે $S.H.M.$ કરી રહ્યો છે. જ્યારે તેનું મધ્યમાન સ્થાનથી સ્થાનાંતર $\frac{a}{3}$ હોય ત્યારે કણની ઝડપ કેટલી હશે?
A
$\frac{2 \pi a}{T}$
B
$\frac{4 \sqrt{2} \pi a}{3 T}$
C
$\frac{4 \pi^2 a}{3 T}$
D
$\frac{\sqrt{3} \pi^2 a}{2 T}$

Solution

(B) $S.H.M.$ કરતા કણની મધ્યમાન સ્થાનથી $x$ સ્થાનાંતરે ઝડપ $V$ નીચે મુજબના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $V = \omega \sqrt{a^2 - x^2}$.
અહીં,કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \frac{2 \pi}{T}$ અને સ્થાનાંતર $x = \frac{a}{3}$ છે.
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$V = \frac{2 \pi}{T} \sqrt{a^2 - (\frac{a}{3})^2}$
$V = \frac{2 \pi}{T} \sqrt{a^2 - \frac{a^2}{9}}$
$V = \frac{2 \pi}{T} \sqrt{\frac{8 a^2}{9}}$
$V = \frac{2 \pi}{T} \times \frac{2 \sqrt{2} a}{3}$
$V = \frac{4 \sqrt{2} \pi a}{3 T}$
116
MediumMCQ
$A$ જેટલો કંપવિસ્તાર ધરાવતા $S.H.M.$ કરતા કણ માટે,જ્યારે મધ્યમાન સ્થાનથી સ્થાનાંતર કેટલું હોય ત્યારે કણની ઝડપ તેની મહત્તમ ઝડપના $\left(\frac{1}{3}\right)$ ગણી થાય?
A
$\frac{3 A}{\sqrt{2}}$
B
$\frac{2 A}{3}$
C
$\frac{2 \sqrt{2}}{3} A$
D
$\frac{\sqrt{2}}{3} A$

Solution

(C) $S.H.M.$ માં $x$ સ્થાનાંતરે કણનો વેગ $V = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
મહત્તમ વેગ $V_{\max} = \omega A$ છે.
આપેલ છે કે ઝડપ $V = \frac{V_{\max}}{3} = \frac{\omega A}{3}$ છે.
બંને સમીકરણોને સરખાવતા: $\frac{\omega A}{3} = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $\frac{A^2}{9} = A^2 - x^2$.
$x^2$ માટે ગોઠવતા: $x^2 = A^2 - \frac{A^2}{9} = \frac{8A^2}{9}$.
વર્ગમૂળ લેતા: $x = \sqrt{\frac{8}{9} A^2} = \frac{2\sqrt{2}}{3} A$.
117
MediumMCQ
એક કણ રેખીય $S.H.M.$ કરે છે. એક ચોક્કસ ક્ષણે,કણનો વેગ $u$ છે અને પ્રવેગ $\alpha$ છે,જ્યારે બીજી ક્ષણે,વેગ $v$ છે અને પ્રવેગ $\beta$ છે $(0 < \alpha < \beta)$. બે સ્થાન વચ્ચેનું અંતર કેટલું છે?
A
$\frac{u^2 - v^2}{\alpha + \beta}$
B
$\frac{u^2 + v^2}{\alpha + \beta}$
C
$\frac{u^2 - v^2}{\alpha - \beta}$
D
$\frac{u^2 + v^2}{\alpha - \beta}$

Solution

(A) ધારો કે બે ક્ષણો પર કણના સ્થાન $x_1$ અને $x_2$ છે.
$S.H.M.$ માં,પ્રવેગ $a = -\omega^2 x$ છે. મૂલ્યોને ધ્યાનમાં લેતા,$\alpha = \omega^2 |x_1|$ અને $\beta = \omega^2 |x_2|$.
આમ,$|x_1| = \frac{\alpha}{\omega^2}$ અને $|x_2| = \frac{\beta}{\omega^2}$.
$S.H.M.$ માં વેગ $v^2 = \omega^2(A^2 - x^2)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ ક્ષણ માટે: $u^2 = \omega^2 A^2 - \omega^2 x_1^2$ . . . $(i)$
બીજી ક્ષણ માટે: $v^2 = \omega^2 A^2 - \omega^2 x_2^2$ . . . $(ii)$
$(i)$ માંથી $(ii)$ બાદ કરતા: $u^2 - v^2 = \omega^2(x_2^2 - x_1^2) = \omega^2(x_2 - x_1)(x_2 + x_1)$.
જેમ કે $\alpha = \omega^2 x_1$ અને $\beta = \omega^2 x_2$,આપણી પાસે $\alpha + \beta = \omega^2(x_1 + x_2)$ છે.
આને સમીકરણમાં મૂકતા: $u^2 - v^2 = \omega^2(x_2 - x_1) \cdot \frac{\alpha + \beta}{\omega^2}$.
તેથી,બે સ્થાન વચ્ચેનું અંતર $|x_2 - x_1| = \frac{u^2 - v^2}{\alpha + \beta}$ છે.
118
MediumMCQ
$S.H.M.$ કરતા કણનો મહત્તમ વેગ $V$ છે. જો આવર્તકાળ તેના મૂળ મૂલ્યના $\left(\frac{1}{3}\right)$ ગણો કરવામાં આવે અને કંપવિસ્તાર બમણો કરવામાં આવે,તો કણનો નવો મહત્તમ વેગ કેટલો થશે?
A
$\frac{V}{6}$
B
$\frac{3V}{2}$
C
$3V$
D
$6V$

Solution

(D) $S.H.M.$ માં કણનો મહત્તમ વેગ $V = A\omega$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $A$ એ કંપવિસ્તાર છે અને $\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\omega = \frac{2\pi}{T}$,જ્યાં $T$ એ આવર્તકાળ છે.
આપેલ છે કે નવો આવર્તકાળ $T' = \frac{1}{3}T$ અને નવો કંપવિસ્તાર $A' = 2A$ છે.
નવી કોણીય આવૃત્તિ $\omega' = \frac{2\pi}{T'} = \frac{2\pi}{\frac{1}{3}T} = 3 \left(\frac{2\pi}{T}\right) = 3\omega$ થશે.
નવો મહત્તમ વેગ $V' = A'\omega'$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા,$V' = (2A) \times (3\omega) = 6(A\omega) = 6V$.
119
MediumMCQ
બે $S$.$H$.$M$. ના સમીકરણો $y_1 = 0.1 \sin \left(100 \pi t + \frac{\pi}{3} \right)$ અને $y_2 = 0.1 \cos (100 \pi t)$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવ્યા છે. બે કણોની ઝડપ વચ્ચેનો કળા તફાવત કેટલો છે?
A
$\frac{\pi}{3}$
B
$-\frac{\pi}{6}$
C
$+\frac{\pi}{6}$
D
$-\frac{\pi}{3}$

Solution

(B) સ્થાનાંતર માટે આપેલા સમીકરણો:
$y_1 = 0.1 \sin \left(100 \pi t + \frac{\pi}{3} \right)$
$y_2 = 0.1 \cos (100 \pi t) = 0.1 \sin \left(100 \pi t + \frac{\pi}{2} \right)$
વેગ એ સ્થાનાંતરનું સમયની સાપેક્ષે વિકલન છે:
$v_1 = \frac{dy_1}{dt} = 0.1 \times 100 \pi \cos \left(100 \pi t + \frac{\pi}{3} \right) = 10 \pi \sin \left(100 \pi t + \frac{\pi}{3} + \frac{\pi}{2} \right) = 10 \pi \sin \left(100 \pi t + \frac{5\pi}{6} \right)$
$v_2 = \frac{dy_2}{dt} = 0.1 \times 100 \pi \cos \left(100 \pi t + \frac{\pi}{2} \right) = 10 \pi \sin \left(100 \pi t + \frac{\pi}{2} + \frac{\pi}{2} \right) = 10 \pi \sin (100 \pi t + \pi)$
$v_1$ ની કળા $\phi_1 = 100 \pi t + \frac{5\pi}{6}$ છે અને $v_2$ ની કળા $\phi_2 = 100 \pi t + \pi$ છે.
કળા તફાવત $\Delta \phi = \phi_1 - \phi_2 = \frac{5\pi}{6} - \pi = -\frac{\pi}{6}$.
120
DifficultMCQ
$S.H.M.$ કરતા કણનું સ્થાનાંતર $x = a \sin (\omega t - \phi)$ છે. $t = \frac{\phi}{\omega}$ સમયે કણનો વેગ કેટલો હશે? (આપેલ છે $\cos 0^{\circ} = 1$):
A
$a \omega \cos \phi$
B
$a \omega$
C
$\omega \cos 2 \phi$
D
$-a \omega \cos 2 \phi$

Solution

(B) કણનું સ્થાનાંતર $x = a \sin (\omega t - \phi)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વેગ શોધવા માટે,આપણે સ્થાનાંતરનું સમય $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ છીએ:
$v = \frac{dx}{dt} = \frac{d}{dt} [a \sin (\omega t - \phi)] = a \omega \cos (\omega t - \phi)$.
હવે,આપેલ સમય $t = \frac{\phi}{\omega}$ ને વેગના સમીકરણમાં મૂકતા:
$v = a \omega \cos \left( \omega \left( \frac{\phi}{\omega} \right) - \phi \right)$.
$v = a \omega \cos (\phi - \phi) = a \omega \cos (0)$.
કારણ કે $\cos 0^{\circ} = 1$,તેથી:
$v = a \omega \times 1 = a \omega$.
121
MediumMCQ
$S.H.M.$ માં કણની મહત્તમ ઝડપ $V$ છે. સરેરાશ ઝડપ કેટલી થાય?
A
$\frac{V}{\pi}$
B
$\frac{3 V}{\pi}$
C
$\frac{4 V}{\pi}$
D
$\frac{2 V}{\pi}$

Solution

(D) સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
ખ્યાલ: $S.H.M.$ માટે,સ્થાનાંતર $x = A \sin(\omega t + \phi)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વેગ $v = \frac{dx}{dt} = A \omega \cos(\omega t + \phi)$ છે.
મહત્તમ ઝડપ $V = A \omega$ છે.
એક સંપૂર્ણ સમયગાળા $T$ માં,કણ કુલ $4A$ જેટલું અંતર કાપે છે.
સરેરાશ ઝડપ એટલે કુલ અંતર ભાગ્યા કુલ સમય.
$\text{સરેરાશ ઝડપ} = \frac{\text{કુલ અંતર}}{\text{કુલ સમય}} = \frac{4A}{T}$.
જેમ કે $T = \frac{2\pi}{\omega}$ અને $\omega = \frac{V}{A}$,તેથી $T = \frac{2\pi A}{V}$ મળે.
સરેરાશ ઝડપના સૂત્રમાં $T$ ની કિંમત મૂકતા:
$\text{સરેરાશ ઝડપ} = \frac{4A}{\left(\frac{2\pi A}{V}\right)} = \frac{4A \cdot V}{2\pi A} = \frac{2V}{\pi}$.
122
MediumMCQ
રેખીય $S.H.M$ કરતા કણનું ગતિનું સમીકરણ $x=5 \sin \left[4 t-\frac{\pi}{6}\right]$ છે,જ્યાં $x$ એ $cm$ માં તેનું સ્થાનાંતર છે. જ્યારે તેનું સ્થાનાંતર $3 \ cm$ હોય ત્યારે કણનો વેગ કેટલો હશે ($cm/s$ માં)?
A
$8$
B
$6$
C
$16$
D
$10$

Solution

(C) રેખીય $S.H.M$ માટેનું પ્રમાણિત સમીકરણ $x = a \sin(\omega t + \phi)$ છે.
આપેલ સમીકરણ $x = 5 \sin(4t - \frac{\pi}{6})$ ને પ્રમાણિત સમીકરણ સાથે સરખાવતા,આપણને કંપવિસ્તાર $a = 5 \ cm$ અને કોણીય આવૃત્તિ $\omega = 4 \ rad/s$ મળે છે.
$S.H.M$ માં $x$ સ્થાનાંતરે કણનો વેગ $v$ શોધવાનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$v = \omega \sqrt{a^2 - x^2}$
આપેલ કિંમતો $a = 5 \ cm$,$x = 3 \ cm$ અને $\omega = 4 \ rad/s$ મૂકતા:
$v = 4 \sqrt{5^2 - 3^2}$
$v = 4 \sqrt{25 - 9}$
$v = 4 \sqrt{16}$
$v = 4 \times 4 = 16 \ cm/s$.
આમ,કણનો વેગ $16 \ cm/s$ છે.
123
DifficultMCQ
$S.H.M.$ કરતા કણ માટે,નીચેનામાંથી કયું વિધાન ખોટું છે?
A
મધ્યમાન સ્થિતિએ કણનો પ્રવેગ ન્યૂનતમ હોય છે.
B
પુનઃસ્થાપક બળ હંમેશા મધ્યમાન સ્થિતિ તરફ હોય છે.
C
કણની કુલ ઉર્જા દરેક સમયે સમાન રહે છે.
D
મધ્યમાન સ્થિતિએ કણનો વેગ ન્યૂનતમ હોય છે.

Solution

(D) $S.H.M.$ માં,સ્થાનાંતર $x = A \sin(\omega t + \phi)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વેગ $v = \frac{dx}{dt} = A\omega \cos(\omega t + \phi)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. મધ્યમાન સ્થિતિ $(x = 0)$ પર,વેગ મહત્તમ $(v_{max} = A\omega)$ હોય છે.
પ્રવેગ $a = -\omega^2 x$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. મધ્યમાન સ્થિતિ $(x = 0)$ પર,પ્રવેગ ન્યૂનતમ $(a = 0)$ હોય છે.
પુનઃસ્થાપક બળ $F = -kx$ હંમેશા મધ્યમાન સ્થિતિ તરફ હોય છે.
કુલ ઉર્જા $E = K.E. + P.E. = \frac{1}{2}kA^2$ દરેક સમયે અચળ રહે છે.
તેથી,વિધાન $D$ ખોટું છે કારણ કે મધ્યમાન સ્થિતિએ વેગ ન્યૂનતમ નહીં પણ મહત્તમ હોય છે.
124
MediumMCQ
$S.H.M.$ માં કણનું તાત્કાલિક સ્થાનાંતર $x = A \cos \left(\omega t + \frac{\pi}{4}\right)$ છે. જે સમયે વેગ પ્રથમ વખત મહત્તમ થાય તે સમય છે
A
$\frac{\omega}{2 \pi}$
B
$\frac{\pi}{\omega}$
C
$\frac{2 \pi}{\omega}$
D
$\frac{\pi}{4 \omega}$

Solution

(D) આપેલ છે,$x = A \cos \left(\omega t + \frac{\pi}{4}\right)$.
વેગ $v = \frac{dx}{dt} = -A \omega \sin \left(\omega t + \frac{\pi}{4}\right)$.
જ્યારે $\sin \left(\omega t + \frac{\pi}{4}\right) = -1$ થાય ત્યારે વેગનું મૂલ્ય મહત્તમ હોય છે.
આ સ્થિતિ ત્યારે સર્જાય છે જ્યારે ફેઝ એંગલ $\left(\omega t + \frac{\pi}{4}\right) = \frac{3\pi}{2}$ થાય.
$\omega t + \frac{\pi}{4} = \frac{3\pi}{2} \implies \omega t = \frac{3\pi}{2} - \frac{\pi}{4} = \frac{5\pi}{4}$.
$t = \frac{5\pi}{4\omega}$.
જોકે,આપેલા વિકલ્પોને ધ્યાનમાં લેતા,પ્રશ્ન એવા સમયની વાત કરે છે જ્યારે કણ સંતુલન સ્થિતિ $(x=0)$ પર પહોંચે છે. $\omega t + \frac{\pi}{4} = \frac{\pi}{2}$ લેતા,$\omega t = \frac{\pi}{4}$ મળે છે,તેથી $t = \frac{\pi}{4\omega}$.
125
MediumMCQ
એક કણ $\frac{2 \pi}{\sqrt{3}} \text{ s}$ ના આવર્તકાળ સાથે $4 \text{ cm}$ લાંબી સીધી રેખા પર $S.H.M.$ કરે છે. કણનું તે સ્થાનાંતર શોધો જ્યાં વેગનું મૂલ્ય પ્રવેગના મૂલ્ય જેટલું હોય. ($\text{ cm}$ માં)
A
$2$
B
$1$
C
$4$
D
$3$

Solution

(B) આપેલ છે: આવર્તકાળ $T = \frac{2 \pi}{\sqrt{3}} \text{ s}$, કુલ પથ લંબાઈ $= 4 \text{ cm}$.
કંપવિસ્તાર $A = \frac{\text{પથ લંબાઈ}}{2} = \frac{4}{2} = 2 \text{ cm}$.
કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \frac{2 \pi}{T} = \frac{2 \pi}{2 \pi / \sqrt{3}} = \sqrt{3} \text{ rad/s}$.
પ્રવેગનું મૂલ્ય $a = \omega^2 |x|$ અને વેગનું મૂલ્ય $v = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$.
આપેલ છે કે $v = a$, તેથી $\omega \sqrt{A^2 - x^2} = \omega^2 |x|$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $\omega^2 (A^2 - x^2) = \omega^4 x^2$.
$\omega^2$ વડે ભાગતા: $A^2 - x^2 = \omega^2 x^2$.
કિંમતો મૂકતા: $2^2 - x^2 = (\sqrt{3})^2 x^2$.
$4 - x^2 = 3x^2 \implies 4x^2 = 4 \implies x^2 = 1$.
આમ, $x = 1 \text{ cm}$.
126
EasyMCQ
એક કણ $v$ જેટલા મહત્તમ વેગ સાથે $S.H.M.$ કરી રહ્યો છે. જો કંપવિસ્તાર ત્રણ ગણો કરવામાં આવે અને આવર્તકાળ બમણો કરવામાં આવે,તો નવો મહત્તમ વેગ કેટલો થશે?
A
$1.5 v$
B
$3 v$
C
$2 v$
D
$v$

Solution

(A) $S.H.M.$ કરતા કણનો મહત્તમ વેગ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $V_{max} = \omega A = \frac{2 \pi}{T} A$.
અહીં,$A$ એ કંપવિસ્તાર છે અને $T$ એ આવર્તકાળ છે.
આપેલ છે કે પ્રારંભિક મહત્તમ વેગ $v = \frac{2 \pi A}{T}$ છે.
જો કંપવિસ્તાર ત્રણ ગણો $(A' = 3A)$ અને આવર્તકાળ બમણો $(T' = 2T)$ કરવામાં આવે,તો નવો મહત્તમ વેગ $V'_{max}$ નીચે મુજબ થશે:
$V'_{max} = \frac{2 \pi A'}{T'} = \frac{2 \pi (3A)}{2T} = \frac{3}{2} \left( \frac{2 \pi A}{T} \right) = 1.5 v$.
તેથી,નવો મહત્તમ વેગ $1.5 v$ થશે.
127
EasyMCQ
$0.1 \,m$ જેટલા કંપનવિસ્તાર સાથે રેખીય $S.H.M.$ કરતા કણનું સ્થાનાંતર $0.02 \,m$ અને પ્રવેગ $0.5 \,m/s^2$ છે. તો $m/s$ માં કણનો મહત્તમ વેગ કેટલો હશે?
A
$0.05$
B
$0.5$
C
$0.01$
D
$0.25$

Solution

(B) $S.H.M.$ માં કણનો પ્રવેગ $a = \omega^2 x$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $x$ એ સ્થાનાંતર છે.
અહીં $a = 0.5 \,m/s^2$ અને $x = 0.02 \,m$ આપેલ છે.
$\omega^2 = \frac{a}{x} = \frac{0.5}{0.02} = 25 \,rad^2/s^2$.
વર્ગમૂળ લેતા,$\omega = 5 \,rad/s$ મળે છે.
મહત્તમ વેગ $V_{\max}$ નું સૂત્ર $V_{\max} = A \omega$ છે,જ્યાં $A$ એ કંપનવિસ્તાર છે.
અહીં $A = 0.1 \,m$ આપેલ છે.
તેથી,$V_{\max} = 0.1 \times 5 = 0.5 \,m/s$.
128
MediumMCQ
$S.H.M.$ કરતી એક કણ મધ્યમાન સ્થિતિથી ગતિ શરૂ કરે છે. તેનો કંપવિસ્તાર $A$ અને આવર્તકાળ $T$ છે. કયા સ્થાનાંતરે તેની ઝડપ મહત્તમ ઝડપના ચોથા ભાગની હશે?
A
$\frac{A}{\sqrt{15}}$
B
$\frac{A}{4}$
C
$\frac{4A}{15}$
D
$\frac{A\sqrt{15}}{4}$

Solution

(D) $S.H.M.$ માં $x$ સ્થાનાંતરે કણનો વેગ $V = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
મહત્તમ ઝડપ $V_{\max}$ મધ્યમાન સ્થિતિએ મળે છે અને તે $V_{\max} = A\omega$ છે.
પ્રશ્ન મુજબ,ઝડપ $V$ એ મહત્તમ ઝડપના ચોથા ભાગની છે:
$V = \frac{1}{4} V_{\max}$
$\omega \sqrt{A^2 - x^2} = \frac{1}{4} (A\omega)$
$\sqrt{A^2 - x^2} = \frac{A}{4}$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$A^2 - x^2 = \frac{A^2}{16}$
$x^2 = A^2 - \frac{A^2}{16} = \frac{15A^2}{16}$
$x = \frac{A\sqrt{15}}{4}$
129
EasyMCQ
સરળ આવર્ત ગતિ કરતા બે કણોના સ્થાનાંતર $y_{1} = 2 \sin (10 t + \theta)$ અને $y_{2} = 3 \cos 10 t$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. આ તરંગોના વેગ વચ્ચેનો કળા તફાવત કેટલો છે?
A
$(\theta + \frac{\pi}{2})$
B
$-\theta$
C
$(\theta - \frac{\pi}{2})$
D
$\theta$

Solution

(C) આપેલ છે,$y_{1} = 2 \sin (10 t + \theta)$.
વેગ $V_{1} = \frac{dy_{1}}{dt} = 2 \times 10 \cos (10 t + \theta) = 20 \cos (10 t + \theta)$.
આપેલ છે,$y_{2} = 3 \cos 10 t = 3 \sin (10 t + \frac{\pi}{2})$.
વેગ $V_{2} = \frac{dy_{2}}{dt} = 3 \times 10 \cos (10 t + \frac{\pi}{2}) = 30 \cos (10 t + \frac{\pi}{2})$.
$V_{1}$ ની કળા $\phi_{1} = 10 t + \theta$ છે.
$V_{2}$ ની કળા $\phi_{2} = 10 t + \frac{\pi}{2}$ છે.
કળા તફાવત $\Delta \phi = \phi_{1} - \phi_{2} = (10 t + \theta) - (10 t + \frac{\pi}{2}) = \theta - \frac{\pi}{2}$.
130
MediumMCQ
એક કણ $A$ કંપવિસ્તાર સાથે $S.H.M.$ કરે છે. જ્યારે તે મધ્યસ્થ સ્થાનથી $\frac{2A}{3}$ અંતરે હોય ત્યારે તેની ઝડપ ત્રણ ગણી કરવામાં આવે છે. ગતિનો નવો કંપવિસ્તાર કેટલો હશે?
A
$\frac{5A}{3}$
B
$\frac{7A}{3}$
C
$\frac{2A}{3}$
D
$\frac{A}{3}$

Solution

(B) $S.H.M.$ માં સ્થાનાંતર $x$ પર કણનો વેગ $v = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$x = \frac{2A}{3}$ પર,વેગ $v = \omega \sqrt{A^2 - (\frac{2A}{3})^2} = \omega \sqrt{A^2 - \frac{4A^2}{9}} = \omega \sqrt{\frac{5A^2}{9}} = \frac{\sqrt{5}}{3} \omega A$ છે.
જ્યારે ઝડપ ત્રણ ગણી કરવામાં આવે,ત્યારે નવો વેગ $v' = 3v = 3 \times \frac{\sqrt{5}}{3} \omega A = \sqrt{5} \omega A$ થાય.
$S.H.M.$ ની કુલ ઉર્જા કોઈપણ બિંદુએ અચળ રહે છે,તેથી $E' = K' + U$.
નવી કુલ ઉર્જા $E' = \frac{1}{2} m \omega^2 A'^2$ છે.
$x = \frac{2A}{3}$ પર સ્થિતિ ઉર્જા $U = \frac{1}{2} m \omega^2 x^2 = \frac{1}{2} m \omega^2 (\frac{2A}{3})^2 = \frac{1}{2} m \omega^2 \frac{4A^2}{9}$ છે.
નવી ગતિ ઉર્જા $K' = \frac{1}{2} m v'^2 = \frac{1}{2} m (\sqrt{5} \omega A)^2 = \frac{1}{2} m \omega^2 (5A^2)$ છે.
કુલ ઉર્જાને સરખાવતા: $\frac{1}{2} m \omega^2 A'^2 = \frac{1}{2} m \omega^2 (\frac{4A^2}{9}) + \frac{1}{2} m \omega^2 (5A^2)$.
$A'^2 = \frac{4A^2}{9} + 5A^2 = A^2 (\frac{4+45}{9}) = \frac{49A^2}{9}$.
વર્ગમૂળ લેતા,$A' = \frac{7A}{3}$ મળે છે.
131
DifficultMCQ
એક સ્પ્રિંગ $10 \ kg$ દળ સાથે $S.H.M.$ કરે છે. સ્પ્રિંગનો બળ અચળાંક $10 \ N/m$ છે. જો કોઈ ક્ષણે તેનો વેગ $40 \ cm/s$ હોય,તો તે ક્ષણે તેનું સ્થાનાંતર કેટલું હશે ($m$ માં)? ($S.H.M.$ નો કંપવિસ્તાર $= 0.5 \ m$)
A
$0.3$
B
$0.2$
C
$0.4$
D
$0.45$

Solution

(A) $S.H.M.$ માં કણનો વેગ $v = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\omega = \sqrt{\frac{k}{m}}$.
આપેલ છે: $m = 10 \ kg$,$k = 10 \ N/m$,$A = 0.5 \ m$,અને $v = 40 \ cm/s = 0.4 \ m/s$.
પ્રથમ,કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \sqrt{\frac{10}{10}} = 1 \ rad/s$ ગણો.
હવે,કિંમતોને વેગના સમીકરણમાં મૂકો: $0.4 = 1 \cdot \sqrt{(0.5)^2 - x^2}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $0.16 = 0.25 - x^2$.
$x^2$ માટે ગોઠવતા: $x^2 = 0.25 - 0.16 = 0.09$.
વર્ગમૂળ લેતા: $x = 0.3 \ m$.
132
EasyMCQ
એક કણ $A$ કંપનવિસ્તાર અને $T$ આવર્તકાળ સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. જો તે મધ્યમાન સ્થાન અને અંતિમ સ્થાનની વચ્ચે અડધે રસ્તે હોય,તો તે બિંદુએ તેની ઝડપ કેટલી હશે?
A
$\frac{3 \pi A}{T}$
B
$\frac{\sqrt{3} \pi A}{2 T}$
C
$\frac{\pi A}{T}$
D
$\frac{\sqrt{3} \pi A}{T}$

Solution

(D) સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણનો $x$ સ્થાનાંતરે વેગ $v$ નીચે મુજબના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $v = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$.
અહીં આપેલ છે કે કણ મધ્યમાન સ્થાન $(x = 0)$ અને અંતિમ સ્થાન $(x = A)$ ની વચ્ચે અડધે રસ્તે છે,તેથી સ્થાનાંતર $x = \frac{A}{2}$ થશે.
કોણીય આવૃત્તિ $\omega$ અને આવર્તકાળ $T$ વચ્ચેનો સંબંધ $\omega = \frac{2 \pi}{T}$ છે.
આ કિંમતોને વેગના સૂત્રમાં મૂકતા:
$v = \frac{2 \pi}{T} \sqrt{A^2 - (\frac{A}{2})^2}$
$v = \frac{2 \pi}{T} \sqrt{A^2 - \frac{A^2}{4}}$
$v = \frac{2 \pi}{T} \sqrt{\frac{3 A^2}{4}}$
$v = \frac{2 \pi}{T} \times \frac{\sqrt{3} A}{2}$
$v = \frac{\sqrt{3} \pi A}{T}$
133
MediumMCQ
$S.H.M.$ કરતી એક કણ સંતુલન સ્થિતિથી શરૂઆત કરે છે અને તેનો આવર્તકાળ $16 \ s$ છે. $2 \ s$ પછી તેનો વેગ $\pi \ m \ s^{-1}$ છે. તો દોલનનો કંપવિસ્તાર શોધો (આપેલ છે: $\cos 45^{\circ} = \frac{1}{\sqrt{2}}$).
A
$2 \sqrt{2} \ m$
B
$4 \sqrt{2} \ m$
C
$6 \sqrt{2} \ m$
D
$8 \sqrt{2} \ m$

Solution

(D) સંતુલન સ્થિતિથી શરૂઆત કરતા $S.H.M.$ કરતા કણનું સ્થાનાંતર $x = A \sin(\omega t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કણનો વેગ $v = \frac{dx}{dt} = A \omega \cos(\omega t)$ છે.
આપેલ છે: $v = \pi \ m \ s^{-1}$,$T = 16 \ s$,અને $t = 2 \ s$.
કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \frac{2\pi}{T} = \frac{2\pi}{16} = \frac{\pi}{8} \ rad \ s^{-1}$ છે.
વેગના સમીકરણમાં કિંમતો મૂકતા:
$\pi = A \times \frac{\pi}{8} \times \cos\left(\frac{\pi}{8} \times 2\right)$
$\pi = A \times \frac{\pi}{8} \times \cos\left(\frac{\pi}{4}\right)$
$1 = \frac{A}{8} \times \frac{1}{\sqrt{2}}$
$A = 8\sqrt{2} \ m$.
134
EasyMCQ
જો એક સાદું લોલક $50 \,mm$ ના કંપનવિસ્તાર અને $2 \,s$ ના આવર્તકાળ સાથે દોલન કરતું હોય, તો તેનો મહત્તમ વેગ કેટલો હશે ($\,ms^{-1}$ માં)?
A
$0.10$
B
$0.15$
C
$0.8$
D
$0.26$

Solution

(B) સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણનો મહત્તમ વેગ $(v_{\max})$ શોધવાનું સૂત્ર $v_{\max} = A \omega$ છે, જ્યાં $A$ એ કંપનવિસ્તાર છે અને $\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે。
આપેલ છે: કંપનવિસ્તાર $A = 50 \,mm = 50 \times 10^{-3} \,m = 0.05 \,m$.
આવર્તકાળ $T = 2 \,s$.
કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \frac{2 \pi}{T} = \frac{2 \pi}{2} = \pi \,rad/s$.
કિંમતો મૂકતા: $v_{\max} = 0.05 \times \pi \approx 0.05 \times 3.14159 = 0.157 \,ms^{-1}$.
આમ, આપેલા વિકલ્પો મુજબ નજીકની કિંમત $0.15 \,ms^{-1}$ છે।
135
DifficultMCQ
$SHM$ કરતા એક કણનો આવર્તકાળ $\frac{2 \pi}{\sqrt{3}} \,s$ અને પથ લંબાઈ $4 \,cm$ છે. મધ્યમાન સ્થાનથી કેટલા સ્થાનાંતરે પ્રવેગનું મૂલ્ય વેગના મૂલ્ય જેટલું થાય ($\,cm$ માં)?
A
$0$
B
$0.5$
C
$1$
D
$1.5$

Solution

(C) $SHM$ માં કણનો વેગ $v = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$SHM$ માં કણનો પ્રવેગ $a = \omega^2 x$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે પ્રવેગનું મૂલ્ય વેગના મૂલ્ય જેટલું છે:
$\omega^2 x = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$
$\omega x = \sqrt{A^2 - x^2}$ (સમીકરણ $i$)
આવર્તકાળ $T = \frac{2 \pi}{\sqrt{3}} \,s$ આપેલ હોવાથી,કોણીય આવૃત્તિ:
$\omega = \frac{2 \pi}{T} = \sqrt{3} \,rad/s$.
$\omega$ ની કિંમત સમીકરણ $i$ માં મૂકતા:
$\sqrt{3} x = \sqrt{A^2 - x^2}$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$3x^2 = A^2 - x^2$
$4x^2 = A^2 \Rightarrow A = 2x$.
પથ લંબાઈ $4 \,cm$ છે,તેથી કંપવિસ્તાર $A = \frac{\text{પથ લંબાઈ}}{2} = 2 \,cm$.
$A = 2 \,cm$ ને $A = 2x$ માં મૂકતા:
$2 = 2x \Rightarrow x = 1 \,cm$.
136
MediumMCQ
$S.H.M.$ કરતા કણનો વેગ સ્થાનાંતર $(x)$ સાથે $4V^2 = 50 - x^2$ મુજબ બદલાય છે. દોલનનો આવર્તકાળ $\frac{x}{7}$ સેકન્ડ છે. '$x$' નું મૂલ્ય શોધો. ($\pi = \frac{22}{7}$ લો)
A
$22$
B
$44$
C
$66$
D
$88$

Solution

(D) $S.H.M.$ માં વેગ માટેનું સમીકરણ આપેલ છે: $4V^2 = 50 - x^2$.
આને ફરીથી ગોઠવતા,$V^2 = \frac{1}{4}(50 - x^2) = \frac{1}{4}(50 - x^2)$ મળે છે.
આને પ્રમાણિત $S.H.M.$ વેગ સમીકરણ $V^2 = \omega^2(A^2 - x^2)$ સાથે સરખાવતા,આપેલ સમીકરણને $V^2 = \frac{1}{4} \cdot 50 - \frac{1}{4}x^2$ તરીકે લખી શકાય.
આનો અર્થ એ છે કે $\omega^2 = \frac{1}{4}$,તેથી $\omega = \frac{1}{2} \text{ rad/s}$.
આવર્તકાળ $T$ નું સૂત્ર $T = \frac{2\pi}{\omega} = \frac{2\pi}{1/2} = 4\pi$ છે.
$\pi = \frac{22}{7}$ મૂકતા,$T = 4 \times \frac{22}{7} = \frac{88}{7} \text{ સેકન્ડ}$ મળે છે.
આને આપેલ આવર્તકાળ $\frac{x}{7}$ સાથે સરખાવતા,$x = 88$ મળે છે.
137
DifficultMCQ
એક કણ રેખીય $S.H.M.$ કરે છે. જ્યારે મધ્યમાન સ્થાનથી કણનું સ્થાનાંતર $3 \ cm$ અને $4 \ cm$ હોય,ત્યારે અનુરૂપ વેગ અનુક્રમે $8 \ cm/s$ અને $6 \ cm/s$ છે. તેનો આવર્તકાળ કેટલો હશે?
A
$2 \pi \ s$
B
$\pi \ s$
C
$3 \pi \ s$
D
$4 \pi \ s$

Solution

(B) $S.H.M.$ માં કણનો વેગ $v = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$x_1 = 3 \ cm$ માટે,$v_1 = 8 \ cm/s$: $8 = \omega \sqrt{A^2 - 3^2} \implies 8 = \omega \sqrt{A^2 - 9}$ ... $(i)$
$x_2 = 4 \ cm$ માટે,$v_2 = 6 \ cm/s$: $6 = \omega \sqrt{A^2 - 4^2} \implies 6 = \omega \sqrt{A^2 - 16}$ ... (ii)
સમીકરણ $(i)$ ને (ii) વડે ભાગતા:
$\frac{8}{6} = \frac{\sqrt{A^2 - 9}}{\sqrt{A^2 - 16}} \implies \frac{4}{3} = \frac{\sqrt{A^2 - 9}}{\sqrt{A^2 - 16}}$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$\frac{16}{9} = \frac{A^2 - 9}{A^2 - 16} \implies 16(A^2 - 16) = 9(A^2 - 9)$
$16A^2 - 256 = 9A^2 - 81 \implies 7A^2 = 175 \implies A^2 = 25 \ cm^2$.
$A^2 = 25$ ની કિંમત સમીકરણ (ii) માં મૂકતા:
$6 = \omega \sqrt{25 - 16} = \omega \sqrt{9} = 3\omega \implies \omega = 2 \ rad/s$.
આવર્તકાળ $T = \frac{2\pi}{\omega} = \frac{2\pi}{2} = \pi \ s$ મળે છે.
138
MediumMCQ
$S.H.M.$ કરતી એક કણ સંતુલન સ્થિતિથી ગતિ શરૂ કરે છે અને તેનો આવર્તકાળ $12 \ s$ છે. $2 \ s$ પછી તેનો વેગ $\pi \ m/s$ છે. દોલનનો કંપવિસ્તાર કેટલો હશે? $[\sin 30^{\circ}=\cos 60^{\circ}=0.5, \sin 60^{\circ}=\cos 30^{\circ}=\sqrt{3}/2]$
A
$6 \ m$
B
$12 \ m$
C
$12 \sqrt{3} \ m$
D
$6 \sqrt{3} \ m$

Solution

(B) સંતુલન સ્થિતિથી શરૂ થતા $S.H.M.$ કરતા કણનું સ્થાનાંતર $x = A \sin(\omega t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કણનો વેગ $v = \frac{dx}{dt} = A \omega \cos(\omega t) \dots (i)$ છે.
આપેલ છે: $v = \pi \ m/s$,$T = 12 \ s$,અને $t = 2 \ s$.
કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \frac{2 \pi}{T} = \frac{2 \pi}{12} = \frac{\pi}{6} \ rad/s$.
આ કિંમતોને સમીકરણ $(i)$ માં મૂકતા:
$\pi = A \times \frac{\pi}{6} \times \cos\left(\frac{\pi}{6} \times 2\right)$
$\pi = A \times \frac{\pi}{6} \times \cos\left(\frac{\pi}{3}\right)$
કારણ કે $\cos(60^{\circ}) = 0.5 = \frac{1}{2}$,તેથી:
$1 = \frac{A}{6} \times \frac{1}{2}$
$1 = \frac{A}{12}$
$A = 12 \ m$.
139
EasyMCQ
$7 \ mm$ જેટલા કંપનવિસ્તાર સાથે સરળ આવર્ત ગતિ ($S$.$H$.$M$.) કરતા કણનો મહત્તમ વેગ $4.4 \ ms^{-1}$ છે. તો તેનો આવર્તકાળ શોધો. $\left[\pi=\frac{22}{7}\right]$. ($s$ માં)
A
$100$
B
$10$
C
$0.1$
D
$0.01$

Solution

(D) સરળ આવર્ત ગતિ ($S$.$H$.$M$.) કરતા કણનો મહત્તમ વેગ $(V_{\max})$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $V_{\max} = A \omega$,જ્યાં $A$ એ કંપનવિસ્તાર છે અને $\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે.
આપેલ છે: કંપનવિસ્તાર $A = 7 \ mm = 7 \times 10^{-3} \ m$,મહત્તમ વેગ $V_{\max} = 4.4 \ ms^{-1}$,અને $\pi = \frac{22}{7}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\omega = \frac{2\pi}{T}$,જ્યાં $T$ એ આવર્તકાળ છે.
કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા: $4.4 = (7 \times 10^{-3}) \times \left(\frac{2 \times 22/7}{T}\right)$.
સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા: $4.4 = (7 \times 10^{-3}) \times \left(\frac{44}{7T}\right)$.
$4.4 = \frac{44 \times 10^{-3}}{T}$.
$T = \frac{44 \times 10^{-3}}{4.4} = 10 \times 10^{-3} = 0.01 \ s$.
140
MediumMCQ
$S.H.M.$ કરતા એક કણના મધ્યમાન સ્થાનથી $x_1$ અને $x_2$ અંતરે વેગ અનુક્રમે $V_1$ અને $V_2$ છે. તેની આવૃત્તિ કેટલી હશે?
A
$\frac{1}{2 \pi} \sqrt{\frac{V_1^2-V_2^2}{x_1^2-x_2^2}}$
B
$2 \pi \sqrt{\frac{x_1^2-x_2^2}{V_1^2-V_2^2}}$
C
$\frac{1}{2 \pi} \sqrt{\frac{V_2^2-V_1^2}{x_1^2-x_2^2}}$
D
$2 \pi \sqrt{\frac{x_1^2-x_2^2}{V_2^2-V_1^2}}$

Solution

(C) $S.H.M.$ માં મધ્યમાન સ્થાનથી $x$ અંતરે કણનો વેગ $V = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $A$ એ કંપવિસ્તાર છે અને $\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$V^2 = \omega^2(A^2 - x^2)$ મળે.
આપેલ શરતો માટે:
$V_1^2 = \omega^2(A^2 - x_1^2)$ $(i)$
$V_2^2 = \omega^2(A^2 - x_2^2)$ $(ii)$
સમીકરણ $(i)$ ને $(ii)$ માંથી બાદ કરતા:
$V_2^2 - V_1^2 = \omega^2(A^2 - x_2^2 - A^2 + x_1^2)$
$V_2^2 - V_1^2 = \omega^2(x_1^2 - x_2^2)$
$\omega^2 = \frac{V_2^2 - V_1^2}{x_1^2 - x_2^2}$
$\omega = \sqrt{\frac{V_2^2 - V_1^2}{x_1^2 - x_2^2}}$
આવૃત્તિ $f = \frac{\omega}{2\pi}$ હોવાથી,આપણને મળે:
$f = \frac{1}{2\pi} \sqrt{\frac{V_2^2 - V_1^2}{x_1^2 - x_2^2}}$
141
EasyMCQ
જો '$x$','$v$' અને '$a$' એ $T$ આવર્તકાળ ધરાવતા $SHM$ કરતા કણનું સ્થાનાંતર,વેગ અને પ્રવેગ દર્શાવતા હોય,તો નીચેનામાંથી કયું સમય સાથે બદલાતું નથી?
A
$\frac{a T}{x}$
B
$a T + 2 \pi v$
C
$\frac{a T}{v}$
D
$a T + 4 \pi^2 v^2$

Solution

(C) $SHM$ કરતા કણ માટે,સ્થાનાંતર $x = A \sin(\omega t + \phi)$ છે.
વેગ $v = \frac{dx}{dt} = A \omega \cos(\omega t + \phi)$ છે.
પ્રવેગ $a = \frac{dv}{dt} = -A \omega^2 \sin(\omega t + \phi) = -\omega^2 x$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \frac{2 \pi}{T}$ છે.
હવે,વિકલ્પ $(c)$ માં આપેલ પદનું પરિમાણીય વિશ્લેષણ કરીએ:
$\frac{a T}{v}$ નું પરિમાણ $= \frac{[L T^{-2}] [T]}{[L T^{-1}]} = \frac{[L T^{-1}]}{[L T^{-1}]} = [M^0 L^0 T^0]$.
આ પદ પરિમાણરહિત છે અને તે $SHM$ ની લાક્ષણિકતા દર્શાવતો અચળાંક છે,તેથી તે સમય સાથે બદલાતું નથી.
142
EasyMCQ
સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ કરતા કણ માટે,તેની સરેરાશ (મધ્ય) સ્થિતિએ
A
વેગ શૂન્ય હોય છે અને પ્રવેગ મહત્તમ હોય છે.
B
વેગ મહત્તમ હોય છે અને પ્રવેગ શૂન્ય હોય છે.
C
વેગ અને પ્રવેગ બંને મહત્તમ હોય છે.
D
વેગ અને પ્રવેગ બંને શૂન્ય હોય છે.

Solution

(B) આપણે જાણીએ છીએ કે $SHM$ કરતી કણ માટે વેગ $v$ અને પ્રવેગ $a$ નીચેના સમીકરણો દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$v = \omega \sqrt{A^2 - y^2}$
$a = -\omega^2 y$
મધ્ય સ્થિતિએ,સ્થાનાંતર $y = 0$ હોય છે.
વેગના સમીકરણમાં $y = 0$ મૂકતા:
$v = \omega \sqrt{A^2 - 0} = \omega A$
આમ,વેગ મહત્તમ $(v_{\max} = \omega A)$ હોય છે.
પ્રવેગના સમીકરણમાં $y = 0$ મૂકતા:
$a = -\omega^2 (0) = 0$
આમ,પ્રવેગ શૂન્ય હોય છે.
143
MediumMCQ
$SHM$ કરતા કણનું સ્થાનાંતર $x = 3 \sin \left(2 \pi t + \frac{\pi}{4}\right)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $x$ એ $m$ માં અને $t$ એ $s$ માં છે. કણનો કંપવિસ્તાર અને મહત્તમ ઝડપ શોધો.
A
$3 \ m, 4 \pi \ m/s$
B
$3 \ m, 6 \pi \ m/s$
C
$3 \ m, 8 \pi \ m/s$
D
$3 \ m, 2 \pi \ m/s$

Solution

(B) $SHM$ કરતા કણ માટે સ્થાનાંતરનું સમીકરણ $x = A \sin(\omega t + \phi)$ છે.
આપેલ સમીકરણ $x = 3 \sin \left(2 \pi t + \frac{\pi}{4}\right)$ ને પ્રમાણિત સમીકરણ સાથે સરખાવતા:
કંપવિસ્તાર $A = 3 \ m$ મળે છે.
કોણીય આવૃત્તિ $\omega = 2 \pi \ rad/s$ મળે છે.
$SHM$ માં કણની મહત્તમ ઝડપ $v_{\max}$ શોધવાનું સૂત્ર $v_{\max} = \omega A$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $v_{\max} = (2 \pi \ rad/s) \times (3 \ m) = 6 \pi \ m/s$.
આમ,કંપવિસ્તાર $3 \ m$ અને મહત્તમ ઝડપ $6 \pi \ m/s$ છે.
144
EasyMCQ
$X$-અક્ષ પર ગતિ કરતા $2 \,kg$ દળના પદાર્થનું સ્થાન $x=2 \cos (2 t) \,m$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. તો પદાર્થની મહત્તમ ગતિઊર્જા જુલમાં કેટલી હશે?
A
$4$
B
$8$
C
$12$
D
$16$

Solution

(D) કણનું સ્થાન $x = 2 \cos (2t)$ છે.
સમય $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને વેગ $v$ મળે છે:
$v = \frac{dx}{dt} = \frac{d}{dt} [2 \cos (2t)] = -2 \sin (2t) \times 2 = -4 \sin (2t) \,m/s$.
જ્યારે $|\sin (2t)| = 1$ હોય ત્યારે વેગ મહત્તમ હોય છે,તેથી $|v_{\max}| = 4 \,m/s$.
મહત્તમ ગતિઊર્જા $K_{\max}$ નું સૂત્ર $K_{\max} = \frac{1}{2} m (v_{\max})^2$ છે.
આપેલ દળ $m = 2 \,kg$ અને $v_{\max} = 4 \,m/s$ કિંમતો મૂકતા:
$K_{\max} = \frac{1}{2} \times 2 \,kg \times (4 \,m/s)^2 = 16 \,J$.
145
MediumMCQ
જો સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણનો મહત્તમ વેગ અને મહત્તમ પ્રવેગ અનુક્રમે $5 \,m \,s^{-1}$ અને $10 \,m \,s^{-2}$ હોય, તો કણનો દોલનનો આવર્તકાળ કેટલો હશે?
A
$\pi \,s$
B
$2 \pi \,s$
C
$2 \,s$
D
$1 \,s$

Solution

(A) સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ કરતા કણ માટે, મહત્તમ વેગ $v_{max} = A\omega$ દ્વારા અને મહત્તમ પ્રવેગ $a_{max} = A\omega^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $A$ એ કંપવિસ્તાર છે અને $\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે.
આપેલ છે: $v_{max} = 5 \,m \,s^{-1}$ અને $a_{max} = 10 \,m \,s^{-2}$.
$a_{max}$ ના સમીકરણને $v_{max}$ વડે ભાગતા, આપણને મળે છે: $\frac{a_{max}}{v_{max}} = \frac{A\omega^2}{A\omega} = \omega$.
તેથી, $\omega = \frac{10}{5} = 2 \,rad \,s^{-1}$.
આવર્તકાળ $T$ એ કોણીય આવૃત્તિ સાથે $T = \frac{2\pi}{\omega}$ સૂત્ર દ્વારા સંબંધિત છે.
$\omega$ ની કિંમત મૂકતા, આપણને $T = \frac{2\pi}{2} = \pi \,s$ મળે છે.
146
MediumMCQ
એક કણ $A$ કંપવિસ્તાર સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. મધ્યમાન સ્થાનથી $x$ અંતરે,જ્યારે કણ અંતિમ સ્થાન તરફ ગતિ કરી રહ્યો હોય ત્યારે તેને ગતિની દિશામાં એક ફટકો લાગે છે જે તરત જ તેનો વેગ બમણો કરી દે છે. કણનો નવો કંપવિસ્તાર કેટલો હશે? (ગતિ દરમિયાન આવૃત્તિ અચળ રહે છે)
A
$A$
B
$\sqrt{A^2-x^2}$
C
$\sqrt{2A^2-3x^2}$
D
$\sqrt{4A^2-3x^2}$

Solution

(D) સરળ આવર્ત ગતિમાં,$x$ સ્થાનાંતર પર વેગ $v = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે અને $A$ એ કંપવિસ્તાર છે.
શરૂઆતમાં,વેગ $v_1 = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$ છે.
ફટકો લાગ્યા પછી,વેગ $v_2 = 2v_1 = 2\omega \sqrt{A^2 - x^2}$ થાય છે.
ધારો કે નવો કંપવિસ્તાર $A'$ છે. કારણ કે આવૃત્તિ $\omega$ અચળ રહે છે,સમાન સ્થાન $x$ પર નવો વેગ $v_2 = \omega \sqrt{A'^2 - x^2}$ થશે.
$v_2$ માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા: $\omega \sqrt{A'^2 - x^2} = 2\omega \sqrt{A^2 - x^2}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $A'^2 - x^2 = 4(A^2 - x^2)$.
$A'^2 - x^2 = 4A^2 - 4x^2$.
$A'^2 = 4A^2 - 3x^2$.
તેથી,નવો કંપવિસ્તાર $A' = \sqrt{4A^2 - 3x^2}$ છે.
147
MediumMCQ
સરળ આવર્ત ગતિમાં રહેલા બે કણોના સ્થાનાંતર માટેના સમીકરણો અનુક્રમે $y_1=0.1 \sin \left(100 \pi t+\frac{\pi}{3}\right)$ અને $y_2=0.1 \cos \pi t$ છે. $t=0$ સમયે બંને કણોના વેગ વચ્ચેનો કળા તફાવત કેટલો હશે?
A
$\frac{\pi}{4}$
B
$\frac{\pi}{2}$
C
$\frac{\pi}{6}$
D
$\frac{\pi}{3}$

Solution

(C) પ્રથમ કણનું સ્થાનાંતર $y_1 = 0.1 \sin(100 \pi t + \frac{\pi}{3})$ છે. વેગ $v_1 = \frac{dy_1}{dt} = 0.1 \times 100 \pi \cos(100 \pi t + \frac{\pi}{3}) = 10 \pi \sin(100 \pi t + \frac{\pi}{3} + \frac{\pi}{2})$ છે.
$t=0$ સમયે,$v_1$ ની કળા $\phi_1 = \frac{\pi}{3} + \frac{\pi}{2} = \frac{5\pi}{6}$ છે.
બીજા કણનું સ્થાનાંતર $y_2 = 0.1 \cos(\pi t) = 0.1 \sin(\pi t + \frac{\pi}{2})$ છે. વેગ $v_2 = \frac{dy_2}{dt} = 0.1 \times \pi \cos(\pi t + \frac{\pi}{2}) = 0.1 \pi \sin(\pi t + \frac{\pi}{2} + \frac{\pi}{2}) = 0.1 \pi \sin(\pi t + \pi)$ છે.
$t=0$ સમયે,$v_2$ ની કળા $\phi_2 = \pi$ છે.
કળા તફાવત $\Delta \phi = |\phi_2 - \phi_1| = |\pi - \frac{5\pi}{6}| = \frac{\pi}{6}$ થાય.
148
MediumMCQ
એક કણ $0.6 \,s$ ના આવર્તકાળ અને $10 \,cm$ ના કંપવિસ્તાર સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. સંતુલન સ્થિતિથી શરૂ કરીને $5 \,cm$ અંતર કાપવા માટે લાગતા સમયગાળા દરમિયાન કણનો સરેરાશ વેગ શોધો.
A
$1 \,m/s$
B
$50 \,cm/s$
C
$10 \,cm/s$
D
$1 \,cm/s$

Solution

(A) સંતુલન સ્થિતિથી શરૂ થતી સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ માટે કણનું સ્થાનાંતર $x = A \sin(\omega t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $A = 10 \,cm$ અને $x = 5 \,cm$ આપેલ છે,તેથી $5 = 10 \sin(\omega t)$,જેનો અર્થ છે કે $\sin(\omega t) = 1/2$.
આમ,$\omega t = \pi/6$. કારણ કે $\omega = 2\pi/T$,આપણને $t = \frac{\pi/6}{2\pi/T} = T/12$ મળે છે.
$T = 0.6 \,s$ આપેલ હોવાથી,સમયગાળો $t = 0.6/12 = 0.05 \,s$ થાય છે.
સરેરાશ વેગ $V_{\text{mean}}$ એ કુલ સ્થાનાંતર ભાગ્યા કુલ સમયગાળા તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે:
$V_{\text{mean}} = \frac{\Delta x}{\Delta t} = \frac{x_f - x_i}{t_f - t_i}$.
સંતુલન સ્થિતિ ($t_i = 0$ સમયે $x_i = 0$) થી $t_f = 0.05 \,s$ સમયે $x_f = 5 \,cm$ સુધી:
$V_{\text{mean}} = \frac{5 \,cm - 0}{0.05 \,s} = 100 \,cm/s = 1 \,m/s$.
149
MediumMCQ
$400 \, g$ નો એક બિંદુવત દળ $F = -(10 \, N m^{-1}) x$ બળ હેઠળ $S.H.M.$ કરે છે. જો તે $10 \, m s^{-1}$ ની ઝડપ સાથે દોલનના કેન્દ્રને પસાર કરે, તો ગતિનો કંપવિસ્તાર કેટલો હશે ($ \, m$ માં)?
A
$2$
B
$4$
C
$0.4$
D
$0.5$

Solution

(A) આપેલ છે, દળ $m = 400 \, g = 0.4 \, kg$.
બળ $F = -10 x$.
$S.H.M.$ ના પ્રમાણિત સમીકરણ $F = -m \omega^2 x$ સાથે સરખાવતા, આપણને $m \omega^2 = 10$ મળે છે.
$m$ ની કિંમત મૂકતા:
$0.4 \omega^2 = 10$
$\omega^2 = \frac{10}{0.4} = 25$
$\omega = 5 \, rad/s$.
દોલનના કેન્દ્ર પર મહત્તમ ઝડપ $V_{max} = \omega A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$V_{max} = 10 \, m/s$ આપેલ હોવાથી:
$10 = 5 \times A$
$A = \frac{10}{5} = 2 \, m$.

Oscillations — Velocity of Simple Harmonic Motion · Frequently Asked Questions

1Are these Oscillations questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Oscillations Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.