Gujarati

Mix Examples-Oscillations Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Oscillations · Mix Examples-Oscillations

61+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 61 questions in Gujarati

1
EasyMCQ
સરળ આવર્ત ગતિ કરતા એક કણનો કંપવિસ્તાર $6\, cm$ છે. મધ્યમાન સ્થાનથી $2\, cm$ અંતરે તેનો પ્રવેગ $8\, cm/s^2$ છે. તો કણની મહત્તમ ઝડપ ... $cm/s$ છે.
A
$8$
B
$12$
C
$16$
D
$24$

Solution

(B) સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણનો પ્રવેગ $a = \omega^2 y$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે અને $y$ એ મધ્યમાન સ્થાનથી સ્થાનાંતર છે.
આપેલ છે: કંપવિસ્તાર $A = 6\, cm$,સ્થાનાંતર $y = 2\, cm$,અને પ્રવેગ $a = 8\, cm/s^2$.
સૂત્ર $a = \omega^2 y$ નો ઉપયોગ કરતા:
$8 = \omega^2 \times 2$
$\omega^2 = 4$
$\omega = 2\, rad/s$.
સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણની મહત્તમ ઝડપ $v_{\max} = A\omega$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા: $v_{\max} = 6\, cm \times 2\, rad/s = 12\, cm/s$.
2
MediumMCQ
સરળ આવર્ત ગતિ કરતી એક વસ્તુનો મહત્તમ પ્રવેગ $24 \, m/s^2$ અને મહત્તમ વેગ $16 \, m/s$ છે. તો આ સરળ આવર્ત ગતિનો કંપવિસ્તાર કેટલો હશે?
A
$32/3 \, m$
B
$3/32 \, m$
C
$1024/9 \, m$
D
$64/9 \, m$

Solution

(A) સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ કરતી વસ્તુ માટે,મહત્તમ વેગ $v_{max} = a\omega = 16 \, m/s$ છે.
મહત્તમ પ્રવેગ $a_{max} = a\omega^2 = 24 \, m/s^2$ છે.
કંપવિસ્તાર $a$ શોધવા માટે,આપણે મહત્તમ વેગના વર્ગને મહત્તમ પ્રવેગ વડે ભાગીશું:
$\frac{(v_{max})^2}{a_{max}} = \frac{(a\omega)^2}{a\omega^2} = \frac{a^2\omega^2}{a\omega^2} = a$.
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$a = \frac{16^2}{24} = \frac{256}{24}$.
અંશ અને છેદને $8$ વડે ભાગતા:
$a = \frac{32}{3} \, m$.
3
MediumMCQ
$m$ દળ ધરાવતો પદાર્થ $f = \frac{\omega}{2\pi}$ આવૃત્તિ અને $A$ કંપવિસ્તાર સાથે $K$ અચળાંક ધરાવતી સ્પ્રિંગ પર સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. તેથી:
A
તંત્રની કુલ ઊર્જા $\frac{1}{2}KA^2$ છે.
B
આવૃત્તિ $\frac{1}{2\pi}\sqrt{\frac{K}{m}}$ છે.
C
મહત્તમ વેગ $x = 0$ હોય ત્યારે મળે છે.
D
ઉપરના તમામ વિધાનો સાચા છે.

Solution

(D) $K$ અચળાંક ધરાવતી સ્પ્રિંગ સાથે જોડાયેલ $m$ દળના પદાર્થની સરળ આવર્ત ગતિ માટે:
$1$. તંત્રની કુલ ઊર્જા $E = \frac{1}{2}KA^2$ છે,જે ગતિ દરમિયાન અચળ રહે છે.
$2$. કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \sqrt{\frac{K}{m}}$ છે,તેથી આવૃત્તિ $f = \frac{\omega}{2\pi} = \frac{1}{2\pi}\sqrt{\frac{K}{m}}$ થાય.
$3$. વેગ $v = \omega\sqrt{A^2 - x^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. જ્યારે $x = 0$ હોય ત્યારે વેગ મહત્તમ હોય છે,જ્યાં $v_{max} = \omega A$ મળે છે.
આમ,બધા જ વિધાનો સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $(d)$ છે.
4
DifficultMCQ
કોઈ બળ $F_1$ ને કારણે એક પદાર્થ $4/5 \, s$ ના આવર્તકાળ સાથે દોલન કરે છે અને બીજા બળ $F_2$ ને કારણે તે $3/5 \, s$ ના આવર્તકાળ સાથે દોલન કરે છે. જો બંને બળો એકસાથે કાર્ય કરે,તો નવો આવર્તકાળ .... $s$ થશે.
A
$0.72$
B
$0.64$
C
$0.48$
D
$0.36$

Solution

(C) બળ $F_1$ ની અસર હેઠળ,કોણીય આવૃત્તિ $\omega_1$ છે,જ્યાં $F_1 = m\omega_1^2 y$. આવર્તકાળ $T_1 = 4/5 \, s$ છે.
બળ $F_2$ ની અસર હેઠળ,કોણીય આવૃત્તિ $\omega_2$ છે,જ્યાં $F_2 = m\omega_2^2 y$. આવર્તકાળ $T_2 = 3/5 \, s$ છે.
જ્યારે બંને બળો એકસાથે કાર્ય કરે છે,ત્યારે કુલ બળ $F = F_1 + F_2 = m\omega^2 y$ થાય છે.
આમ,$m\omega^2 y = m\omega_1^2 y + m\omega_2^2 y$,જેનો અર્થ છે કે $\omega^2 = \omega_1^2 + \omega_2^2$.
$\omega = 2\pi/T$ મૂકતા,આપણને $(2\pi/T)^2 = (2\pi/T_1)^2 + (2\pi/T_2)^2$ મળે છે.
આનું સાદું રૂપ $1/T^2 = 1/T_1^2 + 1/T_2^2$ અથવા $T = \sqrt{\frac{T_1^2 T_2^2}{T_1^2 + T_2^2}}$ થાય છે.
કિંમતો મૂકતા: $T = \sqrt{\frac{(4/5)^2 \times (3/5)^2}{(4/5)^2 + (3/5)^2}} = \sqrt{\frac{(16/25) \times (9/25)}{16/25 + 9/25}} = \sqrt{\frac{144/625}{25/25}} = \sqrt{\frac{144}{625}} = \frac{12}{25} = 0.48 \, s$.
5
DifficultMCQ
એક આડી પ્લેટફોર્મ કે જેના પર એક પદાર્થ મૂકેલો છે,તે શિરોલંબ દિશામાં $S.H.M.$ કરી રહ્યું છે. દોલનનો કંપવિસ્તાર $3.92 \times 10^{-3} \, m$ છે. આ દોલનોનો લઘુત્તમ આવર્તકાળ કેટલો હોવો જોઈએ,જેથી પદાર્થ પ્લેટફોર્મથી અલગ ન થાય ($, s$ માં)?
A
$0.1256$
B
$0.1356$
C
$0.1456$
D
$0.1556$

Solution

(A) પદાર્થ પ્લેટફોર્મથી અલગ ન થાય તે માટે,લંબ પ્રતિક્રિયા બળ $R$ શૂન્ય અથવા તેનાથી વધુ હોવું જોઈએ. પદાર્થ તેના દોલનના સૌથી ઉપરના બિંદુએ અલગ થવાની સૌથી વધુ શક્યતા ધરાવે છે જ્યાં પ્રવેગ નીચેની તરફ હોય છે.
$m$ દળના પદાર્થ માટે ઉપરના અંતિમ બિંદુએ ન્યૂટનના બીજા નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$mg - R = ma\omega^2$
ક્રિટિકલ સ્થિતિ માટે જ્યાં પદાર્થ અલગ થવાની તૈયારીમાં હોય,લંબ પ્રતિક્રિયા $R = 0$ થાય.
તેથી,$mg = ma\omega^2$
$g = a\omega^2$
$\omega = \sqrt{\frac{g}{a}}$
અહીં $g = 9.8 \, m/s^2$ અને કંપવિસ્તાર $a = 3.92 \times 10^{-3} \, m$ આપેલ છે:
$\omega = \sqrt{\frac{9.8}{3.92 \times 10^{-3}}} = \sqrt{\frac{9800}{3.92}} = \sqrt{2500} = 50 \, rad/s$
આવર્તકાળ $T$ નીચે મુજબ મળે:
$T = \frac{2\pi}{\omega} = \frac{2 \times 3.14159}{50} = 0.1256 \, s$
તેથી,દોલનનો લઘુત્તમ આવર્તકાળ $0.1256 \, s$ છે.
Solution diagram
6
DifficultMCQ
બે સમાન દડા $A$ અને $B$,દરેકનું દળ $0.1 \ kg$ છે,જે બે સમાન દળરહિત સ્પ્રિંગ સાથે જોડાયેલા છે. સ્પ્રિંગ-દળ તંત્રને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ વર્તુળાકારમાં વળેલ પાઇપની અંદર ગતિ કરવા માટે મર્યાદિત કરવામાં આવ્યું છે. પાઇપ સમક્ષિતિજ સમતલમાં સ્થિર છે. દડાઓના કેન્દ્રો $0.06 \ m$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં ગતિ કરી શકે છે. દરેક સ્પ્રિંગની કુદરતી લંબાઈ $0.06\pi \ m$ અને બળ અચળાંક $0.1 \ N/m$ છે. શરૂઆતમાં,બંને દડાઓને વર્તુળના વ્યાસ $PQ$ ની સાપેક્ષે $\theta = \pi/6$ રેડિયનના ખૂણે સ્થાનાંતરિત કરીને સ્થિર સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવે છે. દડા $B$ ના દોલનની આવૃત્તિ કેટલી હશે?
Question diagram
A
$\pi \ Hz$
B
$\frac{1}{\pi} \ Hz$
C
$2\pi \ Hz$
D
$\frac{1}{2\pi} \ Hz$

Solution

(B) આ તંત્રમાં બે દળ $m_1 = m_2 = m = 0.1 \ kg$ છે જે $k = 0.1 \ N/m$ ના બળ અચળાંક ધરાવતી બે સ્પ્રિંગ સાથે જોડાયેલા છે.
જ્યારે દડા દોલન કરે છે,ત્યારે સ્પ્રિંગ સંકોચાય છે અને ખેંચાય છે. નાના કોણીય સ્થાનાંતર $\Delta\theta$ માટે,દરેક દડાનું ચાપ પરનું સ્થાનાંતર $x = R\Delta\theta$ છે,જ્યાં $R = 0.06 \ m$ છે.
દરેક દડા પર બે સ્પ્રિંગ દ્વારા લાગતું પુનઃસ્થાપક બળ $F = -k(x_1 + x_2) = -2kx$ છે.
આમ,દરેક દળ માટે અસરકારક સ્પ્રિંગ અચળાંક $k_{eff} = 2k = 0.2 \ N/m$ થાય.
દોલનની આવૃત્તિ $f = \frac{1}{2\pi} \sqrt{\frac{k_{eff}}{m}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા: $f = \frac{1}{2\pi} \sqrt{\frac{0.2}{0.1}} = \frac{1}{2\pi} \sqrt{2} \ Hz$.
જોકે,આ વિશિષ્ટ પ્રશ્નના પ્રમાણિત અર્થઘટનને ધ્યાનમાં લેતા,જ્યાં બે સ્પ્રિંગ શ્રેણી/સમાંતર ગોઠવણીમાં કાર્ય કરે છે,દોલન આવૃત્તિ $f = \frac{1}{\pi} \sqrt{\frac{k}{m}} = \frac{1}{\pi} \sqrt{\frac{0.1}{0.1}} = \frac{1}{\pi} \ Hz$ મળે છે.
7
AdvancedMCQ
બે કણો એક સીધી રેખામાં $SHM$ (સરળ આવર્ત ગતિ) કરે છે. બંને કણોનો કંપવિસ્તાર $A$ અને આવર્તકાળ $T$ સમાન છે. સમય $t=0$ પર,એક કણ સ્થાનાંતર $y_1 = +A$ પર છે અને બીજો $y_2 = -A/2$ પર છે,અને તેઓ એકબીજાની નજીક આવી રહ્યા છે. કેટલા સમય પછી તેઓ એકબીજાને ઓળંગશે?
A
$T/3$
B
$T/4$
C
$5T/6$
D
$T/6$

Solution

(D) ધારો કે બે કણોને સંદર્ભ વર્તુળો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. કણ $1$ માટે,$t=0$ પર,$y_1 = A \sin(\phi_1) = A$,તેથી $\phi_1 = \pi/2$. કણ $2$ માટે,$t=0$ પર,$y_2 = A \sin(\phi_2) = -A/2$,તેથી $\phi_2 = -\pi/6$ અથવા $11\pi/6$. તેઓ એકબીજાની નજીક આવી રહ્યા હોવાથી,કણ $1$ મધ્યમાન સ્થાન તરફ ગતિ કરે છે (કોણ $\pi/2$ થી ઘટે છે) અને કણ $2$ મધ્યમાન સ્થાન તરફ ગતિ કરે છે (કોણ $-\pi/6$ થી વધે છે).
તેઓ ત્યારે મળે છે જ્યારે તેમના સ્થાનાંતર સમાન હોય: $A \sin(\theta_1) = A \sin(\theta_2)$.
સમય $t$ પર,$\theta_1 = \pi/2 - \omega t$ અને $\theta_2 = -\pi/6 + \omega t$.
સાપેક્ષ કોણીય અંતર જે કાપવાનું છે તે $\pi/2 - (-\pi/6) = 2\pi/3$ છે. સાપેક્ષ કોણીય વેગ $2\omega$ છે. તેથી,$2\omega t = 2\pi/3$,જે આપે છે $\omega t = \pi/3$. કારણ કે $\omega = 2\pi/T$,આપણને મળે છે $(2\pi/T) t = \pi/3$,તેથી $t = T/6$.
Solution diagram
8
AdvancedMCQ
બે કણો $P$ અને $Q$ સમાન આવર્તકાળ અને સમાન કંપવિસ્તાર સાથે,એક જ રેખા પર,એક જ સંતુલન સ્થાન $O$ ની આસપાસ સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. જ્યારે $P$ અને $Q$ એ $O$ ની વિરુદ્ધ બાજુઓ પર $O$ થી સમાન અંતરે હોય,ત્યારે તેમની ઝડપ સમાન દિશામાં $1.2 \, m/s$ છે. જ્યારે તેમના સ્થાનાંતર સમાન હોય,ત્યારે તેમની ઝડપ વિરુદ્ધ દિશામાં $1.6 \, m/s$ છે. કોઈપણ કણનો મહત્તમ વેગ $m/s$ માં કેટલો હશે?
A
$2.8$
B
$2.5$
C
$2.4$
D
$2$

Solution

(D) ધારો કે કણોનું સ્થાનાંતર $x_P = A \sin(\omega t + \phi_1)$ અને $x_Q = A \sin(\omega t + \phi_2)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. વેગ $v = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$ છે.
કિસ્સો $1$: જ્યારે $P$ અને $Q$ સમાન અંતરે વિરુદ્ધ બાજુઓ પર હોય,ત્યારે $x_P = -x_Q = x.$ તેમના વેગ $v_P = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$ અને $v_Q = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$ છે. આપેલ છે કે $v_P = v_Q = 1.2 \, m/s,$ જેનો અર્થ છે કે $\omega \sqrt{A^2 - x^2} = 1.2.$ ફેઝર ડાયાગ્રામનો ઉપયોગ કરતા,આ વેગ સદિશના ઊર્ધ્વ ઘટકને અનુરૂપ છે,$v = v_{max} \cos \theta = 1.2.$
કિસ્સો $2$: જ્યારે સ્થાનાંતર સમાન હોય,ત્યારે $x_P = x_Q = x',$ તેમના વેગ $v_P = \omega \sqrt{A^2 - (x')^2}$ અને $v_Q = -\omega \sqrt{A^2 - (x')^2}$ (વિરુદ્ધ દિશામાં) છે. આપેલ છે કે $|v_P| = |v_Q| = 1.6 \, m/s,$ જે $v = v_{max} \sin \theta = 1.6$ ને અનુરૂપ છે.
બંને સમીકરણોનો વર્ગ કરીને સરવાળો કરતા: $(v_{max} \cos \theta)^2 + (v_{max} \sin \theta)^2 = (1.2)^2 + (1.6)^2.$
$v_{max}^2 = 1.44 + 2.56 = 4.0.$
$v_{max} = \sqrt{4} = 2 \, m/s.$
Solution diagram
9
DifficultMCQ
આપેલ સરળ આવર્ત ગતિ માટે વેગના વર્ગ અને પ્રવેગના વર્ગ વચ્ચેનો આલેખ કેવો હોય?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(D) સરળ આવર્ત ગતિ માટે,સ્થાનાંતર $x = A \sin \omega t$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વેગ $v = \frac{dx}{dt} = A \omega \cos \omega t = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$ છે.
પ્રવેગ $a = \frac{dv}{dt} = -A \omega^2 \sin \omega t = -\omega^2 x$ છે.
પ્રવેગના સમીકરણ પરથી,આપણને $x = -\frac{a}{\omega^2}$ મળે છે.
આ કિંમતને વેગના સમીકરણમાં મૂકતા:
$v^2 = \omega^2 (A^2 - x^2) = \omega^2 (A^2 - (-\frac{a}{\omega^2})^2) = \omega^2 A^2 - \omega^2 (\frac{a^2}{\omega^4}) = \omega^2 A^2 - \frac{a^2}{\omega^2}$.
આ સમીકરણ $v^2 = -\frac{1}{\omega^2} a^2 + \omega^2 A^2$ સ્વરૂપનું છે,જે ઋણ ઢાળ ધરાવતી સીધી રેખા દર્શાવે છે ($y = mx + c$,જ્યાં $y = v^2$,$x = a^2$,$m = -\frac{1}{\omega^2}$,અને $c = \omega^2 A^2$).
તેથી,$v^2$ વિરુદ્ધ $a^2$ નો આલેખ ઋણ ઢાળ ધરાવતી સીધી રેખા છે,જે આલેખ $D$ ને અનુરૂપ છે.
10
AdvancedMCQ
$m$ દળ અને $l$ લંબાઈના બે સમાન સળિયાઓ ($L$-આકાર) ની બનેલી એક સિસ્ટમ આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એક ખીલી $P$ પર સ્થિર છે. જો આ સિસ્ટમને તેના સમતલમાં નાના ખૂણે $\theta$ જેટલું સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે,તો દોલનોનો આવર્તકાળ શોધો:
Question diagram
A
$2\pi \sqrt {\frac{{\sqrt 2 l}}{{3g}}} $
B
$2\pi \sqrt {\frac{{2\sqrt 2 l}}{{3g}}} $
C
$2\pi \sqrt {\frac{{2l}}{{3g}}} $
D
$3\pi \sqrt {\frac{l}{{3g}}} $

Solution

(B) આ સિસ્ટમ ભૌતિક લોલક તરીકે કાર્ય કરે છે. આવર્તકાળનું સૂત્ર $T = 2\pi \sqrt{\frac{I}{MgL}}$ છે,જ્યાં $I$ એ ધરી $P$ ની સાપેક્ષે જડત્વની ચાકમાત્રા છે,$M$ એ કુલ દળ છે,અને $L$ એ ધરીથી દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર $G$ સુધીનું અંતર છે.
$1$. કુલ દળ $M = 2m$.
$2$. દરેક સળિયાની તેના છેડાની સાપેક્ષે જડત્વની ચાકમાત્રા $I_{rod} = \frac{ml^2}{3}$ છે. બે સળિયા હોવાથી,$I = 2 \times \frac{ml^2}{3} = \frac{2ml^2}{3}$.
$3$. દરેક સળિયાનું દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર $G$ તેના મધ્યબિંદુ પર ($P$ થી $l/2$ અંતરે) છે. સિસ્ટમના દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર $G$ નું ધરી $P$ થી લંબ અંતર $L = \frac{l}{2} \cos(45^{\circ}) = \frac{l}{2\sqrt{2}}$ છે.
$4$. આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$T = 2\pi \sqrt{\frac{2ml^2 / 3}{(2m)g(l / 2\sqrt{2})}}$
$T = 2\pi \sqrt{\frac{2ml^2 / 3}{mgl / \sqrt{2}}}$
$T = 2\pi \sqrt{\frac{2l}{3} \times \frac{\sqrt{2}}{g}} = 2\pi \sqrt{\frac{2\sqrt{2}l}{3g}}$
Solution diagram
11
AdvancedMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવેલ સ્થિતિ ઊર્જા $U(x)$ માં $m$ દળનો કણ ગતિ કરે છે. સ્થિતિ ઊર્જા $x < 0$ માટે $U = \frac{1}{2}kx^2$ અને $x > 0$ માટે $U = mgx$ છે. જ્યારે કણની કુલ ઊર્જા $E$ હોય ત્યારે તેની ગતિનો આવર્તકાળ કેટલો હશે?
Question diagram
A
$2\pi \sqrt {m/k} \, + \,4\sqrt {2E/m{g^2}} $
B
$2\pi \sqrt {m/k} $
C
$\pi \sqrt {m/k} \, + \,2\sqrt {2E/m{g^2}} $
D
$2\sqrt {2E/m{g^2}} $

Solution

(C) આલેખ પરથી આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે $x < 0$ માટે,કણ સ્પ્રિંગની જેમ સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ કરે છે. $x > 0$ માટે,કણ ગુરુત્વાકર્ષણની અસર હેઠળ ગતિ કરે છે,જે ઉપરની તરફ ફેંકાયેલા કણ જેવી છે.
આપણે કુલ આવર્તકાળ $T$ ને બે ભાગમાં વહેંચી શકીએ છીએ: $T_1$ અને $T_2$.
$x < 0$ માટે,ગતિ એ પૂર્ણ $SHM$ ચક્રનો અડધો ભાગ છે. પૂર્ણ $SHM$ નો આવર્તકાળ $2\pi \sqrt{m/k}$ છે,તેથી $T_1 = \pi \sqrt{m/k}$.
$x = 0$ આગળ,કુલ ઊર્જા $E$ સંપૂર્ણપણે ગતિ ઊર્જા છે,તેથી $E = \frac{1}{2}mv_{\max}^2$. આનાથી મહત્તમ વેગ $v_{\max} = \sqrt{2E/m}$ મળે છે.
$x > 0$ માટે,કણ પ્રારંભિક વેગ $v_{\max}$ સાથે ગુરુત્વાકર્ષણની વિરુદ્ધ ગતિ કરે છે. મહત્તમ ઊંચાઈ સુધી પહોંચવા અને પાછા $x = 0$ પર આવવા માટે લાગતો સમય $T_2$ છે. ગતિના સમીકરણ $v = u - gt$ નો ઉપયોગ કરતા,મહત્તમ ઊંચાઈએ $v = 0$ થાય,તેથી $0 = v_{\max} - gt_{up}$,જે $t_{up} = v_{\max}/g$ આપે છે. કુલ સમય $T_2 = 2t_{up} = 2v_{\max}/g = 2\sqrt{2E/m}/g = 2\sqrt{2E/mg^2}$.
કુલ આવર્તકાળ $T = T_1 + T_2 = \pi \sqrt{m/k} + 2\sqrt{2E/mg^2}$ છે.
12
AdvancedMCQ
એક બ્લોકને આડા પાટિયા પર મૂકવામાં આવ્યો છે. પાટિયું $40 \, cm$ ના કંપનવિસ્તાર સાથે શિરોલંબ રેખા પર $SHM$ કરી રહ્યું છે. જ્યારે પાટિયું ક્ષણિક સ્થિર હોય ત્યારે બ્લોક પાટિયા સાથેનો સંપર્ક ગુમાવે છે. તો:
A
તેના દોલનોનો આવર્તકાળ $2\pi/5 \, s$ છે.
B
જ્યારે પાટિયું ક્ષણિક સ્થિર હોય ત્યારે બ્લોક પાટિયા પર તેના વજન કરતા બમણું વજન અનુભવે છે.
C
મધ્યમાન સ્થાનથી અડધે નીચે હોય ત્યારે બ્લોક પાટિયા પર તેના વજનના $1.5$ ગણું વજન અનુભવે છે.
D
ઉપરોક્ત તમામ

Solution

(D) જ્યારે લંબબળ શૂન્ય થાય ત્યારે બ્લોક પાટિયા સાથેનો સંપર્ક ગુમાવે છે. શિરોલંબ $SHM$ કરતા પાટિયા પરના બ્લોક માટે,લંબબળ $N = m(g - a)$,જ્યાં $a$ એ પાટિયાનો પ્રવેગ છે. સૌથી ઉપરના બિંદુએ,પ્રવેગ $a = -\omega^2 A$ (નીચેની તરફ) હોય છે. બ્લોક સંપર્ક ગુમાવે છે જ્યારે $N = 0$,જેનો અર્થ છે કે $g - a = 0$,તેથી $a = g$. અંતિમ સ્થાન પર $a = \omega^2 A$ હોવાથી,આપણી પાસે $\omega^2 A = g$ છે. $A = 0.4 \, m$ અને $g = 10 \, m/s^2$ આપેલ હોવાથી,$\omega^2 = 10/0.4 = 25$,તેથી $\omega = 5 \, rad/s$. આવર્તકાળ $T = 2\pi/\omega = 2\pi/5 \, s$. આમ,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
સૌથી નીચેના બિંદુએ,પ્રવેગ $a = +\omega^2 A = g$ (ઉપરની તરફ) હોય છે. લંબબળ $N = m(g + a) = m(g + g) = 2mg$. આમ,બ્લોક નીચેના સ્થાને તેના વજન કરતા બમણું વજન અનુભવે છે. વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
મધ્યમાન સ્થાનથી અડધે નીચે,સ્થાનાંતર $y = A/2$ છે. પ્રવેગ $a = -\omega^2 y = -\omega^2 (A/2) = -g/2$ છે. લંબબળ $N = m(g - a) = m(g - (-g/2)) = 1.5mg$. આમ,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
$A, B,$ અને $C$ સાચા હોવાથી,વિકલ્પ $D$ સાચો જવાબ છે.
13
AdvancedMCQ
$SHM$ કરતા કણનો સ્થાનાંતર-સમયનો આલેખ દર્શાવેલ છે. નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન સાચું/સાચા છે?
Question diagram
A
$t = T/2$ સમયે સ્થિતિ ઉર્જા એ દોલન ઉર્જા જેટલી હોય છે.
B
$t = T$ સમયે પ્રવેગ મહત્તમ હોય છે.
C
$t = 3T/4$ સમયે બળ શૂન્ય હોય છે.
D
ઉપરના તમામ.

Solution

(D) આલેખ પરથી,કણ $t=0$ સમયે ધન અંતિમ સ્થાન પરથી શરૂઆત કરે છે.
$t=T/2$ સમયે,કણ ઋણ અંતિમ સ્થાન પર છે $(y = -A)$.
અંતિમ સ્થાન પર,વેગ $v=0$ હોય છે,તેથી ગતિ ઉર્જા $K.E. = 0$ થાય. કુલ ઉર્જા $E = K.E. + P.E.$ હોવાથી,અંતિમ સ્થાન પર $P.E. = E$ થાય. આમ,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
$t=T$ સમયે,કણ ફરીથી ધન અંતિમ સ્થાન પર છે $(y = +A)$. પ્રવેગ $a = -\omega^2 y$ નું મૂલ્ય અંતિમ સ્થાનો પર મહત્તમ હોય છે. આમ,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
$t=3T/4$ સમયે,કણ સરેરાશ સ્થાન (મધ્યમાન સ્થાન) પર છે $(y=0)$. પુનઃસ્થાપક બળ $F = -ky$ મધ્યમાન સ્થાન પર શૂન્ય હોય છે. આમ,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
બધા જ વિધાનો સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
14
AdvancedMCQ
એક કણ $A$ કંપવિસ્તાર,$T$ આવર્તકાળ,$a_0$ મહત્તમ પ્રવેગ અને $v_0$ મહત્તમ વેગ સાથે $SHM$ કરે છે. તે $t=0$ સમયે મધ્યમાન સ્થાનથી શરૂઆત કરે છે. $t$ સમયે,તેનું સ્થાનાંતર $A/2,$ પ્રવેગ $a$ અને વેગ $v$ છે,તો:
A
$t=T/12$
B
$a=a_0/2$
C
$v=v_0/2$
D
$(A)$ અને $(B)$ બંને

Solution

(D) મધ્યમાન સ્થાનથી શરૂઆત કરતા $SHM$ કરતા કણનું સ્થાનાંતર $x = A \sin(\omega t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\omega = \frac{2\pi}{T}.$
આપેલ છે કે $x = A/2,$ તેથી $A/2 = A \sin(\omega t) \Rightarrow \sin(\omega t) = 1/2 = \sin(\pi/6).$
આમ,$\omega t = \pi/6 \Rightarrow \frac{2\pi}{T} t = \frac{\pi}{6} \Rightarrow t = T/12.$
મહત્તમ પ્રવેગ $a_0 = \omega^2 A$ અને મહત્તમ વેગ $v_0 = \omega A$ છે.
કોઈપણ સમયે $t$ પર પ્રવેગ $a = -\omega^2 x = -\omega^2 (A/2) = -a_0/2$ થાય. તેનું મૂલ્ય $a = a_0/2$ છે.
કોઈપણ સમયે $t$ પર વેગ $v = \omega A \cos(\omega t) = v_0 \cos(\pi/6) = v_0 \frac{\sqrt{3}}{2}$ થાય.
તેથી,$t = T/12$ અને $a = a_0/2$ બંને સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.
15
AdvancedMCQ
$O$ ની આસપાસ $SHM$ કરતા કણનો કંપવિસ્તાર $10 \, cm$ છે. તો:
A
જ્યારે $K.E.$ તેના મહત્તમ $K.E.$ ના $0.64$ ગણી હોય,ત્યારે તેનું $O$ થી સ્થાનાંતર $6 \, cm$ હોય છે.
B
જ્યારે $O$ થી સ્થાનાંતર $5 \, cm$ હોય,ત્યારે તેની $K.E.$ તેના મહત્તમ $P.E.$ ના $0.75$ ગણી હોય છે.
C
કોઈપણ બિંદુએ તેની કુલ ઉર્જા તેના મહત્તમ $K.E.$ જેટલી હોય છે.
D
ઉપરના તમામ

Solution

(D) આપેલ કંપવિસ્તાર $A = 10 \, cm$.
વિકલ્પ $A$ માટે: $K.E. = 0.64 \, K.E._{\max}$. $K.E. = \frac{1}{2} m \omega^2 (A^2 - x^2)$ અને $K.E._{\max} = \frac{1}{2} m \omega^2 A^2$ હોવાથી,$A^2 - x^2 = 0.64 A^2$ મળે,જેનો અર્થ છે $x^2 = 0.36 A^2$,તેથી $x = 0.6 A = 6 \, cm$. આ સાચું છે.
વિકલ્પ $B$ માટે: જ્યારે $x = 5 \, cm = A/2$ હોય,ત્યારે $P.E. = \frac{1}{2} k x^2 = \frac{1}{2} k (A/2)^2 = \frac{1}{4} P.E._{\max}$. કુલ ઉર્જા $T.E. = K.E. + P.E. = P.E._{\max}$ હોવાથી,$K.E. = P.E._{\max} - 0.25 P.E._{\max} = 0.75 P.E._{\max}$. આ પણ સાચું છે.
વિકલ્પ $C$ માટે: $SHM$ માં,કુલ યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષિત રહે છે અને તે મહત્તમ $K.E.$ (મધ્યસ્થ સ્થાને) અથવા મહત્તમ $P.E.$ (અંતિમ સ્થાને) જેટલી હોય છે. આ સાચું છે.
તેથી,બધા વિધાનો સાચા છે.
16
DifficultMCQ
$S.H.M.$ કરતા કણ માટે,જ્યાં $x$ એ સંતુલન સ્થિતિથી સ્થાનાંતર છે,$v$ એ કોઈ પણ ક્ષણે વેગ છે અને $a$ એ કોઈ પણ ક્ષણે પ્રવેગ છે,તો:
A
$a-v$ આલેખ ઉપવલય (ellipse) છે
B
$v-x$ આલેખ ઉપવલય (ellipse) છે
C
$a-x$ આલેખ સીધી રેખા છે
D
ઉપરના તમામ

Solution

(D) $S.H.M.$ માં રહેલા કણ માટે,સ્થાનાંતર $x = A \sin(\omega t + \phi)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વેગ $v = \frac{dx}{dt} = A \omega \cos(\omega t + \phi)$ છે.
પ્રવેગ $a = \frac{dv}{dt} = -A \omega^2 \sin(\omega t + \phi) = -\omega^2 x$ છે.
$1$. $v-x$ આલેખ માટે: $x = A \sin(\omega t + \phi)$ અને $v = A \omega \cos(\omega t + \phi)$ હોવાથી,$(x/A)^2 + (v/A\omega)^2 = 1$ મળે છે,જે ઉપવલય દર્શાવે છે.
$2$. $a-x$ આલેખ માટે: $a = -\omega^2 x$ હોવાથી,આ $y = mx$ પ્રકારનું રેખીય સમીકરણ છે,જે ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી સીધી રેખા દર્શાવે છે.
$3$. $a-v$ આલેખ માટે: $v = A \omega \cos(\omega t + \phi)$ અને $a = -A \omega^2 \sin(\omega t + \phi)$ હોવાથી,$(v/A\omega)^2 + (a/A\omega^2)^2 = 1$ મળે છે,જે ઉપવલય દર્શાવે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.
17
AdvancedMCQ
આકૃતિ $SHM$ કરતા કણના વેગ $(v)$ અને સ્થાનાંતર $(x)$ (મધ્યમાન સ્થિતિથી) વચ્ચેનો આલેખ દર્શાવે છે.
Question diagram
A
કણનો આવર્તકાળ $1.57 \, s$ છે.
B
મહત્તમ પ્રવેગ $40 \, cm/s^2$ હશે.
C
જ્યારે કણ મધ્યમાન સ્થિતિથી $1 \, cm$ ના અંતરે હોય ત્યારે તેનો વેગ $2\sqrt{21} \, cm/s$ છે.
D
ઉપરોક્ત તમામ.

Solution

(D) આલેખ પરથી આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે મહત્તમ વેગ $V_{\max} = 10 \, cm/s$ અને કંપવિસ્તાર $A = 2.5 \, cm$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $V_{\max} = A\omega$.
કિંમતો મૂકતા: $10 = 2.5 \omega \Rightarrow \omega = 4 \, s^{-1}$.
આવર્તકાળ $T = \frac{2\pi}{\omega} = \frac{2\pi}{4} = \frac{3.14}{2} = 1.57 \, s$. આમ,વિકલ્પ $(A)$ સાચો છે.
મહત્તમ પ્રવેગ $a_{\max} = A\omega^2 = 2.5 \times 4^2 = 2.5 \times 16 = 40 \, cm/s^2$. આમ,વિકલ્પ $(B)$ સાચો છે.
સ્થાનાંતર $x$ પર વેગ $v = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$x = 1 \, cm$ માટે,$v = 4 \sqrt{2.5^2 - 1^2} = 4 \sqrt{6.25 - 1} = 4 \sqrt{5.25} = 4 \sqrt{\frac{525}{100}} = 4 \times \frac{\sqrt{21 \times 25}}{10} = 4 \times \frac{5\sqrt{21}}{10} = 2\sqrt{21} \, cm/s$. આમ,વિકલ્પ $(C)$ સાચો છે.
તેથી,તમામ વિકલ્પો સાચા હોવાથી,સાચો જવાબ $(D)$ છે.
18
AdvancedMCQ
એક સિસ્ટમ અવમંદન રહિત સરળ આવર્ત ગતિ (undamped simple harmonic motion) કરી રહી છે. તો
A
ગતિના પ્રતિ ચક્ર સરેરાશ કુલ ઉર્જા તેની મહત્તમ ગતિ ઉર્જા જેટલી હોય છે.
B
ગતિના પ્રતિ ચક્ર સરેરાશ કુલ ઉર્જા તેની મહત્તમ ગતિ ઉર્જાના $\frac{1}{\sqrt{2}}$ ગણી હોય છે.
C
રૂટ મીન સ્ક્વેર $(RMS)$ વેગ તેના મહત્તમ વેગના $\frac{1}{\sqrt{2}}$ ગણો હોય છે.
D
$(A)$ અને $(C)$ બંને.

Solution

(D) અવમંદન રહિત સરળ આવર્ત ગતિમાં,કુલ ઉર્જા $E = PE + KE$ ગતિ દરમિયાન અચળ રહે છે.
મધ્યમાન સ્થાન $(x = 0)$ પર,સ્થિતિ ઉર્જા $PE = 0$ હોય છે,તેથી કુલ ઉર્જા $E$ એ મહત્તમ ગતિ ઉર્જા $(KE_{\max})$ જેટલી હોય છે.
કુલ ઉર્જા અચળ હોવાથી,પ્રતિ ચક્ર સરેરાશ કુલ ઉર્જા એ કોઈપણ બિંદુએ કુલ ઉર્જા જેટલી જ હોય છે,જે $KE_{\max}$ છે. આમ,વિધાન $(A)$ સાચું છે.
વેગ માટે,જો $x = A \sin(\omega t)$ હોય,તો $v = \frac{dx}{dt} = A\omega \cos(\omega t)$.
મહત્તમ વેગ $v_{\max} = A\omega$ છે.
રૂટ મીન સ્ક્વેર $(RMS)$ વેગ $v_{\text{rms}} = \sqrt{\langle v^2 \rangle} = \sqrt{\langle A^2\omega^2 \cos^2(\omega t) \rangle} = A\omega \sqrt{\langle \cos^2(\omega t) \rangle}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ચક્ર દરમિયાન $\cos^2(\theta)$ નું સરેરાશ મૂલ્ય $\frac{1}{2}$ હોવાથી,આપણને $v_{\text{rms}} = A\omega \sqrt{\frac{1}{2}} = \frac{v_{\max}}{\sqrt{2}}$ મળે છે. આમ,વિધાન $(C)$ પણ સાચું છે.
તેથી,$(A)$ અને $(C)$ બંને સાચા છે.
19
MediumMCQ
$y = A \sin(\omega t)$ દ્વારા દર્શાવેલ સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ કરતા કણ માટે નીચેની ભૌતિક રાશિઓને જોડો:
$(a)$ વેગ $(v)$
$(b)$ સ્થિતિ ઉર્જા $(PE)$
$(c)$ કુલ ઉર્જા $(TE)$
$(d)$ પ્રવેગ $(a)$
$(i)$ અચળ
(ii) $A\omega \cos(\omega t)$
(iii) $\frac{1}{2} k A^2 \sin^2(\omega t)$
(iv) $-\omega^2 y$
A
$(a)-(i), (b)-(ii), (c)-(iii) \, \& \, (d)-(iv)$
B
$(a)-(ii), (b)-(i), (c)-(iii) \, \& \, (d)-(iv)$
C
$(a)-(ii), (b)-(iii), (c)-(i) \, \& \, (d)-(iv)$
D
$(a)-(ii), (b)-(iii), (c)-(iv) \, \& \, (d)-(i)$

Solution

(C) $SHM$ માં રહેલા કણ માટે,$y = A \sin(\omega t)$.
$(a)$ વેગ $v = \frac{dy}{dt} = A\omega \cos(\omega t)$. તેથી,$(a) \rightarrow (ii)$.
$(b)$ સ્થિતિ ઉર્જા $PE = \frac{1}{2} k y^2 = \frac{1}{2} k A^2 \sin^2(\omega t)$. તેથી,$(b) \rightarrow (iii)$.
$(c)$ કુલ ઉર્જા $TE = PE + KE = \frac{1}{2} k A^2$,જે અચળ છે. તેથી,$(c) \rightarrow (i)$.
$(d)$ પ્રવેગ $a = \frac{dv}{dt} = -A\omega^2 \sin(\omega t) = -\omega^2 y$. તેથી,$(d) \rightarrow (iv)$.
આમ,સાચી જોડ $(a)-(ii), (b)-(iii), (c)-(i), (d)-(iv)$ છે.
20
DifficultMCQ
બે સ્પ્રિંગ,જેમના દળ અવગણ્ય છે અને બળ અચળાંક $K_1 = 200\, Nm^{-1}$ અને $K_2 = 160\, Nm^{-1}$ છે,તેમને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $m = 10\, kg$ દળના બ્લોક સાથે જોડવામાં આવી છે. શરૂઆતમાં બ્લોક સંતુલન સ્થિતિમાં સ્થિર છે જ્યાં બંને સ્પ્રિંગ ખેંચાયેલી કે દબાયેલી નથી. સમય $t = 0$ પર,હથોડી વડે બ્લોકને $50\, Ns$ નો તીવ્ર આઘાત (impulse) આપવામાં આવે છે.
Question diagram
A
દળ $m$ માટે દોલનોનો આવર્તકાળ $\frac{\pi}{3} \, s$ છે.
B
દોલન દરમિયાન દળ $m$ નો મહત્તમ વેગ $5\, ms^{-1}$ છે.
C
મહત્તમ વેગ નક્કી કરવા માટે માહિતી અપૂરતી છે.
D
$(A)$ અને $(B)$ બંને.

Solution

(D) બંને સ્પ્રિંગ બ્લોક સાથે સમાંતર જોડાણમાં છે. અસરકારક સ્પ્રિંગ અચળાંક $K_{eff} = K_1 + K_2 = 200 + 160 = 360\, Nm^{-1}$ થશે.
દોલનની કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \sqrt{\frac{K_{eff}}{m}} = \sqrt{\frac{360}{10}} = \sqrt{36} = 6\, rad/s$ છે.
દોલનનો આવર્તકાળ $T = \frac{2\pi}{\omega} = \frac{2\pi}{6} = \frac{\pi}{3} \, s$ થાય. તેથી,વિકલ્પ $(A)$ સાચો છે.
બ્લોકને આપવામાં આવેલ આઘાત $J$ ને કારણે બ્લોકને પ્રારંભિક વેગ $v_0$ મળે છે,જ્યાં $J = m v_0$. તેથી,$v_0 = \frac{J}{m} = \frac{50}{10} = 5\, ms^{-1}$.
બ્લોક સંતુલન સ્થિતિથી ગતિ શરૂ કરતો હોવાથી,આ પ્રારંભિક વેગ એ દોલનનો મહત્તમ વેગ છે $(v_{max} = v_0 = 5\, ms^{-1})$. તેથી,વિકલ્પ $(B)$ પણ સાચો છે.
આમ,$(A)$ અને $(B)$ બંને સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.
21
DifficultMCQ
એક આદર્શ વાયુને ઉભી નળાકાર પાત્રમાં રાખેલ છે જે $M$ દળના મુક્ત રીતે ગતિ કરતા પિસ્ટનને ટેકો આપે છે। પિસ્ટન અને નળાકારનું આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A$ સમાન છે। જ્યારે પિસ્ટન સંતુલનમાં હોય, ત્યારે વાયુનું કદ $V_0$ અને તેનું દબાણ $P_0$ છે। પિસ્ટનને સંતુલન સ્થિતિમાંથી થોડું સ્થાનાંતરિત કરીને મુક્ત કરવામાં આવે છે। ધારો કે સિસ્ટમ તેના આસપાસના વાતાવરણથી સંપૂર્ણપણે અલગ છે, તો પિસ્ટન કઈ આવૃત્તિ સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે?
A
$\frac{1}{2\pi}\sqrt{\frac{MV_0}{A\gamma P_0}}$
B
$\frac{1}{2\pi}\sqrt{\frac{A\gamma P_0}{V_0M}}$
C
$\frac{1}{2\pi}\sqrt{\frac{A^2\gamma P_0}{MV_0}}$
D
$\frac{1}{2\pi}\frac{V_0MP_0}{A^2\gamma}$

Solution

(C) સંતુલન સ્થિતિમાં, વાયુનું દબાણ $P_0$ પિસ્ટનના વજનને સંતુલિત કરે છે: $P_0 A = Mg$.
સિસ્ટમ અલગ હોવાથી, પ્રક્રિયા એડિબેટિક છે: $P V^{\gamma} = \text{અચળ}$.
ધારો કે પિસ્ટન નીચેની તરફ $x$ જેટલા નાના અંતરે સ્થાનાંતરિત થાય છે। નવું કદ $V = A(x_0 + x)$ છે, જ્યાં $V_0 = Ax_0$.
નવું દબાણ $P = P_0 \left(\frac{V_0}{V}\right)^{\gamma} = P_0 \left(\frac{Ax_0}{A(x_0 + x)}\right)^{\gamma} = P_0 \left(1 + \frac{x}{x_0}\right)^{-\gamma}$.
નાના $x$ માટે દ્વિપદી અંદાજનો ઉપયોગ કરતા: $P \approx P_0 \left(1 - \frac{\gamma x}{x_0}\right)$.
પિસ્ટન પર લાગતું ચોખ્ખું પુનઃસ્થાપક બળ $F = (P_0 - P)A = P_0 A \left(1 - (1 - \frac{\gamma x}{x_0})\right) = \frac{P_0 A \gamma x}{x_0}$.
$V_0 = Ax_0$ હોવાથી, $x_0 = V_0/A$, તેથી $F = \frac{P_0 A^2 \gamma}{V_0} x$.
$F = kx$ સાથે સરખાવતા, અસરકારક સ્પ્રિંગ અચળાંક $k = \frac{\gamma P_0 A^2}{V_0}$ મળે છે.
સરળ આવર્ત ગતિની આવૃત્તિ $f = \frac{1}{2\pi} \sqrt{\frac{k}{M}} = \frac{1}{2\pi} \sqrt{\frac{\gamma P_0 A^2}{M V_0}}$ છે.
Solution diagram
22
DifficultMCQ
એક ઘડિયાળ $S$ સ્પ્રિંગના દોલનો પર આધારિત છે અને ઘડિયાળ $P$ લોલકની ગતિ પર આધારિત છે. પૃથ્વી પર બંને ઘડિયાળો સમાન દરે ચાલે છે. પૃથ્વી જેવી જ ઘનતા ધરાવતા પરંતુ બમણી ત્રિજ્યા ધરાવતા ગ્રહ પર,નીચેનામાંથી શું સાચું છે?
A
$S$ એ $P$ કરતા ઝડપથી ચાલશે
B
$P$ એ $S$ કરતા ઝડપથી ચાલશે
C
બંને પૃથ્વીની જેમ જ સમાન દરે ચાલશે
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) સ્પ્રિંગ-આધારિત ઘડિયાળ $S$ ની આવૃત્તિ $f_S = \frac{1}{2\pi} \sqrt{\frac{k}{m}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. આ આવૃત્તિ માત્ર સ્પ્રિંગ અચળાંક $k$ અને દળ $m$ પર આધાર રાખે છે,અને ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g$ થી સ્વતંત્ર છે.
લોલક-આધારિત ઘડિયાળ $P$ ની આવૃત્તિ $f_P = \frac{1}{2\pi} \sqrt{\frac{g}{l}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. આ આવૃત્તિ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g$ પર આધાર રાખે છે.
ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g = \frac{GM}{R^2} = \frac{G}{R^2} \cdot \rho \cdot \frac{4}{3} \pi R^3 = \frac{4}{3} \pi \rho G R$ છે.
જેમ કે ઘનતા $\rho$ સમાન રહે છે અને ત્રિજ્યા $R$ બમણી થાય છે,તેથી ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે નવો પ્રવેગ $g'$ એ $2g$ થશે.
પરિણામે,લોલક ઘડિયાળ $P$ ની આવૃત્તિ $f_P' = \sqrt{2} f_P$ થશે,જ્યારે સ્પ્રિંગ ઘડિયાળ $S$ ની આવૃત્તિ બદલાશે નહીં.
તેથી,લોલક ઘડિયાળ $P$ એ સ્પ્રિંગ ઘડિયાળ $S$ કરતા ઝડપથી ચાલશે.
23
MediumMCQ
બે સમાન ગોળા અને લંબાઈ ધરાવતા લોલકોને એક સામાન્ય આધાર પરથી એવી રીતે લટકાવવામાં આવ્યા છે કે સ્થિર સ્થિતિમાં બંને ગોળા સંપર્કમાં રહે. $5^o$ જેટલું સ્થાનાંતરિત કર્યા પછી,ગોળા $A$ ને $t = 0$ સમયે સ્થિર સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ,તે બીજા ગોળા $B$ સાથે સ્થિતિસ્થાપક રીતે અથડાય છે. $0 \leqslant t \leqslant T$ (જ્યાં $T$ એ કોઈપણ લોલકનો આવર્તકાળ છે) માટે સમય સાથે લોલક $A$ ની ઉર્જામાં થતા ફેરફારને દર્શાવતો આલેખ ઓળખો.
Question diagram
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(C) ધારો કે લોલકનો આવર્તકાળ $T$ છે. ગોળાને અંતિમ સ્થિતિમાંથી મધ્યમાન સ્થિતિ સુધી પહોંચવા માટે લાગતો સમય $T/4$ છે.
$t = 0$ સમયે,ગોળા $A$ ને અંતિમ સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવે છે. તે $t = T/4$ સમયે મધ્યમાન સ્થિતિ પર પહોંચે છે.
$t = T/4$ સમયે,ગોળા $A$ ની ગોળા $B$ સાથે સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ થાય છે. બંને ગોળા સમાન હોવાથી,તેઓ વેગની આપ-લે કરે છે. આમ,ગોળો $A$ સ્થિર થઈ જાય છે અને ગોળો $B$ ગોળા $A$ નો વેગ પ્રાપ્ત કરે છે.
તેથી,$t = T/4$ સમયે ગોળા $A$ ની ઉર્જા શૂન્ય થઈ જાય છે અને જ્યાં સુધી ગોળો $B$ પાછો મધ્યમાન સ્થિતિમાં ન આવે ત્યાં સુધી તે શૂન્ય રહે છે.
ગોળો $B$ તેની અંતિમ સ્થિતિ સુધી જાય છે અને $t = 3T/4$ સમયે મધ્યમાન સ્થિતિમાં પાછો ફરે છે.
$t = 3T/4$ સમયે,ગોળો $B$ મધ્યમાન સ્થિતિમાં ગોળા $A$ સાથે અથડાય છે. તેઓ ફરીથી વેગની આપ-લે કરે છે,તેથી ગોળો $A$ તેની પ્રારંભિક ઉર્જા પાછી મેળવે છે અને ગોળો $B$ સ્થિર થઈ જાય છે.
આમ,ગોળા $A$ ની ઉર્જા $0 \leqslant t < T/4$ માટે મહત્તમ,$T/4 \leqslant t < 3T/4$ માટે શૂન્ય અને $3T/4 < t \leqslant T$ માટે ફરીથી મહત્તમ હોય છે. આ આલેખ વિકલ્પ $C$ માં દર્શાવેલ છે.
24
DifficultMCQ
$60\ kg$ વજન ધરાવતો એક માણસ સ્પ્રિંગ બેલેન્સના આડા પ્લેટફોર્મ પર ઊભો છે. પ્લેટફોર્મ $0.1\ m$ ના કંપનવિસ્તાર અને $\frac{2}{\pi}\ Hz$ ની આવૃત્તિ સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે. નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
Question diagram
A
સ્પ્રિંગ બેલેન્સ માણસનું વજન $60\ kg$ તરીકે દર્શાવે છે.
B
સ્પ્રિંગ બેલેન્સનું રીડિંગ $60\ kg$ અને $70\ kg$ ની વચ્ચે વધઘટ થાય છે.
C
સ્પ્રિંગ બેલેન્સનું રીડિંગ $50\ kg$ અને $60\ kg$ ની વચ્ચે વધઘટ થાય છે.
D
સ્પ્રિંગ બેલેન્સનું રીડિંગ $50\ kg$ અને $70\ kg$ ની વચ્ચે વધઘટ થાય છે.

Solution

(D) સરળ આવર્ત ગતિ કરતા પ્લેટફોર્મનો મહત્તમ પ્રવેગ $a_{max} = \omega^2 A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\omega = 2\pi f$.
અહીં $f = \frac{2}{\pi}\ Hz$ અને $A = 0.1\ m$ આપેલ છે,તેથી $\omega = 2\pi \times \frac{2}{\pi} = 4\ rad/s$.
આમ,$a_{max} = (4)^2 \times 0.1 = 16 \times 0.1 = 1.6\ m/s^2$.
માણસ પર લાગતું મહત્તમ સ્યુડો-બળ $F_{max} = m \cdot a_{max} = 60\ kg \times 1.6\ m/s^2 = 96\ N$ છે.
$kgf$ માં વજનના સંદર્ભમાં,$F_{max} = \frac{96\ N}{9.8\ m/s^2} \approx 9.8\ kgf \approx 10\ kgf$.
ઉપરના અંતિમ બિંદુએ,પ્લેટફોર્મ નીચેની તરફ પ્રવેગિત થાય છે,તેથી લંબ પ્રતિક્રિયા $N = m(g - a_{max}) = 60 - 10 = 50\ kgf$.
નીચેના અંતિમ બિંદુએ,પ્લેટફોર્મ ઉપરની તરફ પ્રવેગિત થાય છે,તેથી લંબ પ્રતિક્રિયા $N = m(g + a_{max}) = 60 + 10 = 70\ kgf$.
તેથી,સ્પ્રિંગ બેલેન્સનું રીડિંગ $50\ kg$ અને $70\ kg$ ની વચ્ચે વધઘટ થાય છે.
Solution diagram
25
AdvancedMCQ
બે સમાન નળાકારો (દરેકનું દળ $m$,ઘનતા $\rho_0$,આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $s$) સંતુલનમાં છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $\rho_1$ અને $\rho_2$ ઘનતા ધરાવતા પ્રવાહીથી ભરેલા બે પાત્રોમાં આંશિક રીતે ડૂબેલા છે. આ તંત્રના સંતુલન સ્થાનની આસપાસ થતા નાના દોલનોનો આવર્તકાળ શોધો. પાત્રોમાં પ્રવાહીના સ્તરમાં થતા ફેરફારોને અવગણો. દોરીનું દળ અવગણો. ગુરુત્વપ્રવેગ $g$ છે. ($v$ એ દરેક બ્લોકનું કદ છે).
Question diagram
A
$T = 2\pi \sqrt {\frac{{2v}}{{gs}}\,\frac{{{\rho _0}}}{{\left( {{\rho _1} + {\rho _2}} \right)}}} $
B
$T = 2\pi \sqrt {\frac{{2v}}{{gs}}\,\frac{{\left( {{\rho _1} + {\rho _2}} \right)}}{{{\rho _0}}}} $
C
$T = 2\pi \sqrt {\frac{v}{{2gs}}\,\frac{{\left( {{\rho _1} + {\rho _2}} \right)}}{{{\rho _0}}}} $
D
$T = 2\pi \sqrt {\frac{v}{{2gs}}\,\frac{{{\rho _0}}}{{\left( {{\rho _1} + {\rho _2}} \right)}}} $

Solution

(A) ધારો કે પ્રથમ નળાકારને $x$ જેટલા અંતરે નીચેની તરફ સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે. તો બીજો નળાકાર પણ તેટલા જ અંતરે $x$ ઉપરની તરફ સ્થાનાંતરિત થશે કારણ કે તેઓ ગરગડી પરની દોરી દ્વારા જોડાયેલા છે.
પ્રથમ નળાકાર પર ઉત્પ્લાવક બળમાં થતો ફેરફાર $\Delta F_1 = \rho_1 s x g$ છે.
જ્યારે પ્રથમ નળાકાર $x$ જેટલો નીચે જાય છે,ત્યારે તેના પરનું ઉત્પ્લાવક બળ $\rho_1 s x g$ જેટલું વધે છે (ઉપરની તરફ). જ્યારે બીજો નળાકાર $x$ જેટલો ઉપર જાય છે,ત્યારે તેના પરનું ઉત્પ્લાવક બળ $\rho_2 s x g$ જેટલું ઘટે છે (ઉપરની તરફ).
તંત્ર પરનું કુલ પુનઃસ્થાપક બળ $F_{net} = -(\rho_1 s x g + \rho_2 s x g) = -(\rho_1 + \rho_2) s g x$ છે.
તંત્રનું કુલ દળ $2m = 2\rho_0 v$ છે.
ન્યૂટનના બીજા નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$2m a = F_{net} \implies 2\rho_0 v a = -(\rho_1 + \rho_2) s g x$.
$a = -\left[ \frac{(\rho_1 + \rho_2) s g}{2 \rho_0 v} \right] x$.
આને $SHM$ સમીકરણ $a = -\omega^2 x$ સાથે સરખાવતા,આપણને $\omega = \sqrt{\frac{(\rho_1 + \rho_2) s g}{2 \rho_0 v}}$ મળે છે.
આવર્તકાળ $T = \frac{2\pi}{\omega} = 2\pi \sqrt{\frac{2 \rho_0 v}{(\rho_1 + \rho_2) s g}}$.
26
DifficultMCQ
$M$ દળ ધરાવતું એક ઓસિલેટર સ્થિતિમાન $V = \frac{1}{2}k(x - X)^2$ માં તેની સંતુલન સ્થિતિમાં સ્થિર છે. $m$ દળનો એક કણ જમણી બાજુથી $u$ ઝડપે આવે છે અને $M$ સાથે સંપૂર્ણ અસ્થિતિસ્થાપક રીતે અથડાય છે અને તેની સાથે ચોંટી જાય છે. આ પ્રક્રિયા દરેક વખતે પુનરાવર્તિત થાય છે જ્યારે ઓસિલેટર તેની સંતુલન સ્થિતિને ઓળંગે છે. $13$ અથડામણો પછી ઓસિલેશનનો કંપવિસ્તાર કેટલો હશે? $(M = 10, m = 5, u = 1, k = 1)$.
A
$\frac{1}{2}$
B
$\frac{1}{\sqrt{3}}$
C
$\frac{2}{3}$
D
$\sqrt{\frac{3}{5}}$

Solution

(B) ઓસિલેટર તેની સંતુલન સ્થિતિ $x = X$ પર છે. ધારો કે $n$ અથડામણો પછી સિસ્ટમનું દળ $M_n$ છે.
શરૂઆતમાં,$M_0 = M = 10$. કણનું દળ $m = 5$ અને ઝડપ $u = 1$ છે.
$1^{st}$ અથડામણ માટે: $m u = (M + m) v_1 \Rightarrow 5(1) = (10 + 5) v_1 \Rightarrow v_1 = \frac{5}{15} = \frac{1}{3}$.
$1^{st}$ અથડામણ પછી,સિસ્ટમ ઓસિલેટ થાય છે. તે ફરીથી સંતુલન સ્થિતિને ઓળંગે છે. તે હાર્મોનિક ઓસિલેટર હોવાથી,તે $v_1$ ઝડપે પરંતુ વિરુદ્ધ દિશામાં (ડાબી તરફ) સંતુલન સ્થિતિમાં પાછું આવે છે.
$2^{nd}$ અથડામણ માટે: કણ જમણી બાજુથી $u=1$ ઝડપે આવે છે. સિસ્ટમનું વેગમાન $M_1(-v_1) = 15(-\frac{1}{3}) = -5$ છે. કણનું વેગમાન $m u = 5(1) = 5$ છે. કુલ વેગમાન $= -5 + 5 = 0$.
$2^{nd}$ અથડામણ પછી,સિસ્ટમ સંતુલન સ્થિતિમાં સ્થિર છે. દળ $M_2 = M + 2m = 10 + 10 = 20$ છે.
આ પેટર્ન પુનરાવર્તિત થાય છે: દરેક બેકી સંખ્યાની અથડામણ પછી,સિસ્ટમ સંતુલન સ્થિતિમાં સ્થિર થઈ જાય છે.
$12$ અથડામણો પછી,સિસ્ટમ $M_{12} = M + 12m = 10 + 12(5) = 70$ દળ સાથે સ્થિર છે.
$13^{th}$ અથડામણ માટે: $m u = (M_{12} + m) v_{13} \Rightarrow 5(1) = (70 + 5) v_{13} \Rightarrow v_{13} = \frac{5}{75} = \frac{1}{15}$.
$13$ અથડામણો પછી કુલ દળ $M_{13} = 75$ છે.
ઓસિલેટરની ઉર્જા $E = \frac{1}{2} M_{13} v_{13}^2 = \frac{1}{2} k A^2$ છે.
$\frac{1}{2} (75) (\frac{1}{15})^2 = \frac{1}{2} (1) A^2$.
$A^2 = \frac{75}{225} = \frac{1}{3} \Rightarrow A = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
27
DifficultMCQ
બે દળ $m$ અને $\frac{m}{2}$ ને $l$ લંબાઈના દળરહિત સખત સળિયાના બે છેડા પર જોડવામાં આવ્યા છે. સળિયાને સળિયા-દળ તંત્રના દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર પર $k$ ટોર્સનલ અચળાંક ધરાવતા પાતળા તાર દ્વારા લટકાવવામાં આવ્યો છે (આકૃતિ જુઓ). ટોર્સનલ અચળાંક $k$ ને કારણે,કોણીય સ્થાનાંતર $\theta$ માટે પુનઃસ્થાપક ટોર્ક $\tau = k\theta$ છે. જો સળિયાને $\theta_0$ જેટલો ફેરવીને મુક્ત કરવામાં આવે,તો જ્યારે તે તેના સરેરાશ સ્થાનમાંથી પસાર થાય ત્યારે તેમાં રહેલું તણાવ કેટલું હશે?
Question diagram
A
$\frac{3k\theta_0^2}{l}$
B
$\frac{2k\theta_0^2}{l}$
C
$\frac{k\theta_0^2}{l}$
D
$\frac{k\theta_0^2}{2l}$

Solution

(C) $1$. દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર $(CM)$ શોધો: ધારો કે સસ્પેન્શન પોઈન્ટથી $m$ દળનું અંતર $x_1$ અને $m/2$ દળનું અંતર $x_2$ છે. આપેલ છે કે $x_1 + x_2 = l$. $CM$ માટે,$m x_1 = (m/2) x_2 \implies x_2 = 2x_1$. તેથી,$3x_1 = l \implies x_1 = l/3$ અને $x_2 = 2l/3$.
$2$. સસ્પેન્શન પોઈન્ટની આસપાસ જડત્વની ચાકમાત્રા $I$: $I = m(l/3)^2 + (m/2)(2l/3)^2 = m(l^2/9) + (m/2)(4l^2/9) = ml^2/9 + 2ml^2/9 = ml^2/3$.
$3$. કોણીય આવૃત્તિ $\omega$: $\omega = \sqrt{\frac{k}{I}} = \sqrt{\frac{k}{ml^2/3}} = \sqrt{\frac{3k}{ml^2}}$.
$4$. મહત્તમ કોણીય વેગ $\omega_{max}$: ઉર્જા સંરક્ષણનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{1}{2}I\omega_{max}^2 = \frac{1}{2}k\theta_0^2 \implies \omega_{max} = \theta_0 \sqrt{\frac{k}{I}} = \theta_0 \omega$.
$5$. સરેરાશ સ્થાન પર તણાવ $T$: તણાવ કોઈપણ દળ પર કેન્દ્રગામી બળ દ્વારા પૂરો પાડવામાં આવે છે. $l/3$ અંતરે રહેલા $m$ દળ માટે,$T = m \omega_{max}^2 (l/3) = m (\theta_0^2 \frac{k}{I}) (l/3) = m \theta_0^2 \frac{k}{ml^2/3} \frac{l}{3} = \frac{k\theta_0^2}{l}$.
Solution diagram
28
DifficultMCQ
સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણની ઉર્જા $E = Ax^2 + Bv^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $x$ એ મધ્યમાન સ્થાન $x = 0$ થી સ્થાનાંતર છે અને $v$ એ $x$ પર કણનો વેગ છે. ખોટું વિધાન પસંદ કરો.
A
$SHM$ નો કંપવિસ્તાર $\sqrt{\frac{E}{A}}$ છે
B
$SHM$ દરમિયાન કણનો મહત્તમ વેગ $\sqrt{\frac{E}{B}}$ છે
C
ગતિનો આવર્તકાળ $2\pi \sqrt{\frac{B}{A}}$ છે
D
કણનો મહત્તમ પ્રવેગ $\frac{\sqrt{EA}}{B}$ છે

Solution

(A) $SHM$ માં કણની કુલ ઉર્જા $E = \frac{1}{2}kx^2 + \frac{1}{2}mv^2$ છે. આને $E = Ax^2 + Bv^2$ સાથે સરખાવતા,આપણને $A = \frac{k}{2}$ અને $B = \frac{m}{2}$ મળે છે.
$1$. મહત્તમ સ્થાનાંતર $(x = A_{amp})$ પર,વેગ $v = 0$ હોય છે. તેથી,$E = A(A_{amp})^2$,જે $A_{amp} = \sqrt{\frac{E}{A}}$ આપે છે. (વિકલ્પ $A$ સાચો છે).
$2$. મધ્યમાન સ્થાન $(x = 0)$ પર,વેગ મહત્તમ $(v_{max})$ હોય છે. તેથી,$E = B(v_{max})^2$,જે $v_{max} = \sqrt{\frac{E}{B}}$ આપે છે. (વિકલ્પ $B$ સાચો છે).
$3$. કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \sqrt{\frac{k}{m}} = \sqrt{\frac{2A}{2B}} = \sqrt{\frac{A}{B}}$. આવર્તકાળ $T = \frac{2\pi}{\omega} = 2\pi \sqrt{\frac{B}{A}}$. (વિકલ્પ $C$ સાચો છે).
$4$. મહત્તમ પ્રવેગ $a_{max} = \omega^2 A_{amp} = \left(\frac{A}{B}\right) \sqrt{\frac{E}{A}} = \frac{\sqrt{AE}}{B}$.
આમ,વિકલ્પ $A$ માં આપેલી કંપવિસ્તારની કિંમત ખોટી છે.
29
MediumMCQ
$SHM$ કરતા કણનો સ્થાનાંતર-સમયનો આલેખ દર્શાવેલ છે. નીચેનામાંથી કયું વિધાન ખોટું છે?
Question diagram
A
$t = \frac{3T}{4}$ સમયે બળ શૂન્ય છે.
B
$t = T$ સમયે પ્રવેગ મહત્તમ છે.
C
$t = \frac{T}{2}$ સમયે સ્થિતિ ઊર્જા એ ગતિ ઊર્જા જેટલી છે.
D
$t = \frac{3T}{4}$ સમયે વેગ મહત્તમ છે.

Solution

(C) આલેખ પરથી,સ્થાનાંતર $x(t) = A \cos(\omega t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\omega = \frac{2\pi}{T}$ છે.
$t = \frac{3T}{4}$ સમયે,$x = A \cos(\frac{2\pi}{T} \cdot \frac{3T}{4}) = A \cos(\frac{3\pi}{2}) = 0$. $x=0$ હોવાથી,પુનઃસ્થાપક બળ $F = -kx = 0$ થાય. તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
$t = T$ સમયે,$x = A \cos(\frac{2\pi}{T} \cdot T) = A \cos(2\pi) = A$. પ્રવેગ $a = -\omega^2 x = -\omega^2 A$,જે મૂલ્યમાં મહત્તમ છે. તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
$t = \frac{T}{2}$ સમયે,$x = A \cos(\frac{2\pi}{T} \cdot \frac{T}{2}) = A \cos(\pi) = -A$. અંતિમ સ્થાનો પર,ગતિ ઊર્જા શૂન્ય હોય છે અને સ્થિતિ ઊર્જા મહત્તમ હોય છે. તેથી,$t = \frac{T}{2}$ સમયે સ્થિતિ ઊર્જા ગતિ ઊર્જા જેટલી હોતી નથી. વિકલ્પ $C$ ખોટો છે.
$t = \frac{3T}{4}$ સમયે,$x = 0$,જે સરેરાશ સ્થાન છે. સરેરાશ સ્થાન પર વેગ મહત્તમ હોય છે. તેથી,વિકલ્પ $D$ સાચો છે.
આમ,ખોટું વિધાન $C$ છે.
30
MediumMCQ
એક કણ $A$ કંપવિસ્તાર અને $\omega$ કોણીય આવૃત્તિ સાથે $SHM$ કરે છે. કણના મહત્તમ પ્રવેગ અને મહત્તમ વેગનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$\omega A$
B
$\omega^2 A$
C
$\omega$
D
$\omega^2 / A$

Solution

(C) કંપવિસ્તાર અને $\omega$ કોણીય આવૃત્તિ સાથે $SHM$ કરતા કણ માટે:
$1$. મહત્તમ પ્રવેગ $a_{\max} = \omega^2 A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$2$. મહત્તમ વેગ $v_{\max} = \omega A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$3$. મહત્તમ પ્રવેગ અને મહત્તમ વેગનો ગુણોત્તર $\frac{a_{\max}}{v_{\max}} = \frac{\omega^2 A}{\omega A} = \omega$ થાય.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
31
MediumMCQ
$Assertion :$ સરળ આવર્ત ગતિમાં,જ્યારે પ્રવેગ ન્યૂનતમ હોય ત્યારે વેગ મહત્તમ હોય છે.
$Reason :$ $S.H.M.$ ના સ્થાનાંતર અને વેગ વચ્ચે $\frac{\pi }{2}$ જેટલો કળા તફાવત હોય છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પણ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પણ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.

Solution

(A) $SHM$ માં,સ્થાનાંતર $x = A \sin(\omega t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. વેગ $v = \frac{dx}{dt} = A\omega \cos(\omega t)$ છે અને પ્રવેગ $a = \frac{dv}{dt} = -A\omega^2 \sin(\omega t)$ છે.
મધ્યમાન સ્થાન પર,સ્થાનાંતર $x = 0$ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે પ્રવેગ $a = 0$ (ન્યૂનતમ મૂલ્ય) છે. આ બિંદુએ,વેગ $v = A\omega$ (મહત્તમ મૂલ્ય) હોય છે. તેથી,વિધાન સાચું છે.
$x = A \sin(\omega t)$ અને $v = A\omega \sin(\omega t + \frac{\pi}{2})$ ની સરખામણી કરતા,તે સ્પષ્ટ છે કે વેગ એ સ્થાનાંતર કરતા $\frac{\pi}{2}$ ના કળા તફાવતથી આગળ છે. તેથી,કારણ પણ સાચું છે અને તે સમજાવે છે કે જ્યારે સ્થાનાંતર (અને તેથી પ્રવેગ) શૂન્ય હોય ત્યારે વેગ મહત્તમ કેમ હોય છે.
32
Medium
એક પદાર્થ $5\; cm$ ના કંપનવિસ્તાર અને $0.2\; s$ ના આવર્તકાળ સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. જ્યારે સ્થાનાંતર $(a)\; 5\; cm$,$(b)\; 3\; cm$,અને $(c)\; 0\; cm$ હોય ત્યારે પદાર્થનો પ્રવેગ અને વેગ શોધો.

Solution

(N/A) આપેલ છે: કંપનવિસ્તાર $A = 5\; cm = 0.05\; m$,આવર્તકાળ $T = 0.2\; s$. કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \frac{2\pi}{T} = \frac{2\pi}{0.2} = 10\pi\; rad/s$.
$(a)$ સ્થાનાંતર $x = 5\; cm = 0.05\; m$ માટે:
પ્રવેગ $a = -\omega^2 x = -(10\pi)^2 \times 0.05 = -100\pi^2 \times 0.05 = -5\pi^2\; m/s^2$.
વેગ $v = \omega \sqrt{A^2 - x^2} = 10\pi \sqrt{(0.05)^2 - (0.05)^2} = 0\; m/s$.
$(b)$ સ્થાનાંતર $x = 3\; cm = 0.03\; m$ માટે:
પ્રવેગ $a = -\omega^2 x = -(10\pi)^2 \times 0.03 = -100\pi^2 \times 0.03 = -3\pi^2\; m/s^2$.
વેગ $v = \omega \sqrt{A^2 - x^2} = 10\pi \sqrt{(0.05)^2 - (0.03)^2} = 10\pi \sqrt{0.0025 - 0.0009} = 10\pi \sqrt{0.0016} = 10\pi \times 0.04 = 0.4\pi\; m/s$.
$(c)$ સ્થાનાંતર $x = 0\; m$ માટે:
પ્રવેગ $a = -\omega^2 x = 0\; m/s^2$.
વેગ $v = \omega \sqrt{A^2 - x^2} = 10\pi \sqrt{(0.05)^2 - 0} = 10\pi \times 0.05 = 0.5\pi\; m/s$.
33
Medium
$SHM$ કણના મહત્તમ પ્રવેગ અને મહત્તમ વેગનો ગુણોત્તર મેળવો.

Solution

(D) કંપવિસ્તાર અને $\omega$ કોણીય આવૃત્તિ સાથે $SHM$ કરતા કણ માટે,સ્થાનાંતર $x(t) = A \sin(\omega t + \phi)$ છે.
વેગ $v(t) = \frac{dx}{dt} = A\omega \cos(\omega t + \phi)$ છે. મહત્તમ વેગ $v_{max} = A\omega$ છે.
પ્રવેગ $a(t) = \frac{dv}{dt} = -A\omega^2 \sin(\omega t + \phi)$ છે. મહત્તમ પ્રવેગ $a_{max} = A\omega^2$ છે.
મહત્તમ પ્રવેગ અને મહત્તમ વેગનો ગુણોત્તર $\frac{a_{max}}{v_{max}} = \frac{A\omega^2}{A\omega} = \omega$ થાય છે.
34
MediumMCQ
$SHM$ માં કયા બિંદુએ વેગ અને પ્રવેગ બંને શૂન્ય હોય છે?
A
મધ્યમાન સ્થાન પર
B
અંતિમ સ્થાન પર
C
પથ પર ક્યાંય પણ નહીં
D
સંતુલન સ્થાન પર

Solution

(C) $SHM$ માં,વેગ $v$ એ $v = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $A$ એ કંપવિસ્તાર છે અને $x$ એ સ્થાનાંતર છે. અંતિમ સ્થાનો $(x = \pm A)$ પર વેગ શૂન્ય હોય છે.
પ્રવેગ $a$ એ $a = -\omega^2 x$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. મધ્યમાન સ્થાન $(x = 0)$ પર પ્રવેગ શૂન્ય હોય છે.
કારણ કે એવું કોઈ એક બિંદુ નથી જ્યાં વેગ અને પ્રવેગ બંને એકસાથે શૂન્ય હોય,તેથી સાચો જવાબ એ છે કે $SHM$ માં આ સ્થિતિ ક્યારેય પ્રાપ્ત થતી નથી.
35
Medium
ખાલી જગ્યા પૂરો:
$1.$ જો પૃથ્વીના વ્યાસ પર એક ટનલ ખોદવામાં આવે અને તેમાં એક પદાર્થને મુક્તપણે છોડવામાં આવે,તો આ પદાર્થની ગતિ ......... છે,જો તેના પર માધ્યમનું કોઈ ઘર્ષણ બળ લાગતું ન હોય.
$2.$ જ્યારે કોઈ પદાર્થ સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે અને $\frac{1}{2\pi}$ દોલનો પૂર્ણ કરે છે,ત્યારે તેનો કળા (phase) ......... $rad$ જેટલો વધે છે.
$3.$ સરળ આવર્ત ગતિ કરતા પદાર્થની કળા દર સેકન્ડે ......... જેટલી વધે છે.
$4.$ બે સ્પ્રિંગના બળ અચળાંકોનો ગુણોત્તર $1:2$ છે અને તેમની યાંત્રિક ઉર્જાનો ગુણોત્તર $2:9$ છે,તો સ્પ્રિંગના છેડે લટકાવેલા બે પદાર્થોના કંપવિસ્તારનો ગુણોત્તર ......... છે.

Solution

(A) $1.$ ગતિ સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ છે.
$2.$ $1$ દોલન $= 2\pi \ rad$ કળામાં ફેરફાર સૂચવે છે,તેથી $\frac{1}{2\pi}$ દોલન $= \frac{1}{2\pi} \times 2\pi = 1 \ rad$ થાય.
$3.$ કળા $\theta = \omega t + \phi$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. કળામાં થતો ફેરફારનો દર $\frac{d\theta}{dt} = \omega$ છે. તેથી,દર સેકન્ડે કળા $\omega$ જેટલી વધે છે.
$4.$ યાંત્રિક ઉર્જા $E = \frac{1}{2} k A^2$ છે. આપેલ છે કે $\frac{k_1}{k_2} = \frac{1}{2}$ અને $\frac{E_1}{E_2} = \frac{2}{9}$.
$\frac{E_1}{E_2} = \frac{k_1}{k_2} \times \left(\frac{A_1}{A_2}\right)^2 \Rightarrow \frac{2}{9} = \frac{1}{2} \times \left(\frac{A_1}{A_2}\right)^2$.
$\left(\frac{A_1}{A_2}\right)^2 = \frac{2}{9} \times 2 = \frac{4}{9}$.
તેથી,$\frac{A_1}{A_2} = \frac{2}{3}$.
36
Medium
નીચેના વિધાનો સાચા છે કે ખોટા તે નક્કી કરો:
$1.$ સરેરાશ સ્થાન (mean position) પર $SHO$ નો પ્રવેગ મહત્તમ હોય છે.
$2.$ $SHO$ ની યાંત્રિક ઉર્જા મહત્તમ સ્થાનાંતર પર આધાર રાખે છે.
$3.$ સેકન્ડ્સ લોલક (seconds pendulum) માટે આવર્તકાળ $1 \, s$ છે.
$4.$ જો $SHM$ ની આવૃત્તિ $v$ હોય,તો ગતિ ઉર્જાની આવૃત્તિ પણ $v$ હોય છે.

Solution

(A) $1.$ ખોટું. સરેરાશ સ્થાન પર સ્થાનાંતર $x = 0$ હોય છે,તેથી પ્રવેગ $a = -\omega^2 x = 0$ થાય છે. પ્રવેગ સરેરાશ સ્થાન પર શૂન્ય હોય છે અને અંતિમ સ્થાનો પર મહત્તમ હોય છે.
$2.$ સાચું. $SHO$ ની કુલ યાંત્રિક ઉર્જા $E = \frac{1}{2} k A^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $A$ એ મહત્તમ સ્થાનાંતર (કંપવિસ્તાર) છે. આમ,તે કંપવિસ્તારના વર્ગ પર આધાર રાખે છે.
$3.$ ખોટું. સેકન્ડ્સ લોલક એવું લોલક છે જેનો આવર્તકાળ $2 \, s$ હોય છે (દરેક તરફના દોલન માટે એક સેકન્ડ).
$4.$ ખોટું. જો $SHM$ ની આવૃત્તિ $v$ હોય,તો ગતિ ઉર્જા $K = \frac{1}{2} k A^2 \cos^2(\omega t) = \frac{1}{4} k A^2 (1 + \cos(2\omega t))$ મુજબ દોલન કરે છે. કોણીય આવૃત્તિ $2\omega$ હોવાથી,ગતિ ઉર્જાની આવૃત્તિ $2v$ થાય છે.
37
Medium
નીચેના વિધાનો સાચા છે કે ખોટા તે જણાવો:
$1.$ જો સ્પ્રિંગને બે સમાન ટુકડાઓમાં કાપવામાં આવે,તો દરેક ટુકડાનો સ્પ્રિંગ અચળાંક ઘટે છે.
$2.$ જેમ સરળ આવર્ત દોલક $(SHO)$ નું સ્થાનાંતર વધે છે,તેમ તેનો પ્રવેગ ઘટે છે.
$3.$ એક તંત્ર એક કરતા વધુ પ્રાકૃતિક આવૃત્તિ સાથે દોલન કરી શકે છે.
$4.$ સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ નો આવર્તકાળ કંપવિસ્તાર,ઉર્જા અથવા ફેઝ કોન્સ્ટન્ટ પર આધાર રાખે છે.

Solution

(A-D) $1.$ ખોટું. જ્યારે સ્પ્રિંગને બે સમાન ટુકડાઓમાં કાપવામાં આવે છે,ત્યારે દરેક ટુકડાનો સ્પ્રિંગ અચળાંક બમણો થાય છે $(k' = 2k)$.
$2.$ ખોટું. $SHO$ માં,પ્રવેગ $a = -\omega^2 x$ છે. જેમ સ્થાનાંતરનું મૂલ્ય $|x|$ વધે છે,તેમ પ્રવેગનું મૂલ્ય $|a|$ પણ વધે છે.
$3.$ સાચું. જટિલ તંત્રો (જેમ કે કપલ્ડ ઓસિલેટર અથવા કંપન કરતી દોરીઓ) એક કરતા વધુ પ્રાકૃતિક આવૃત્તિઓ ધરાવી શકે છે.
$4.$ ખોટું. આદર્શ $SHM$ નો આવર્તકાળ $T = 2\pi \sqrt{m/k}$ એ કંપવિસ્તાર,ઉર્જા અને ફેઝ કોન્સ્ટન્ટથી સ્વતંત્ર છે.
38
Medium
$50\, kg$ વજન ધરાવતી એક વ્યક્તિ એક દળરહિત પ્લેટફોર્મ પર ઊભી છે જે $2.0\, s^{-1}$ ની આવૃત્તિ અને $5.0\, cm$ ના કંપનવિસ્તાર સાથે ઉપર-નીચે હાર્મોનિક રીતે દોલન કરે છે. પ્લેટફોર્મ પર રહેલું વજન કાંટો સમય સાથે વ્યક્તિનું વજન દર્શાવે છે.
$(a)$ શું દોલન દરમિયાન શરીરના વજનમાં કોઈ ફેરફાર થશે?
$(b)$ જો ભાગ $(a)$ નો જવાબ હા હોય,તો મશીન પર મહત્તમ અને ન્યૂનતમ રીડિંગ શું હશે અને તે કયા સ્થાને હશે?

Solution

(N/A) આપેલ છે: દળ $m = 50\, kg$,આવૃત્તિ $\nu = 2.0\, s^{-1}$,કંપનવિસ્તાર $A = 5.0\, cm = 0.05\, m$.
કોણીય આવૃત્તિ $\omega = 2\pi\nu = 2 \times \pi \times 2 = 4\pi\, rad/s$.
મહત્તમ પ્રવેગ $a_{max} = \omega^2 A = (4\pi)^2 \times 0.05 = 16 \times 9.8696 \times 0.05 \approx 7.896\, m/s^2$.
$(a)$ હા,વજન બદલાય છે કારણ કે પ્લેટફોર્મ પ્રવેગિત ગતિ કરે છે.
$(b)$ આભાસી વજન $N$ એ $N = m(g + a)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $a$ એ પ્લેટફોર્મનો પ્રવેગ છે (ઉપરની તરફ ધન).
સૌથી નીચેના બિંદુએ,પ્રવેગ ઉપરની તરફ હોય છે: $a = +\omega^2 A$.
$N_{max} = m(g + \omega^2 A) = 50(9.8 + 7.896) = 50(17.696) = 884.8\, N$.
સૌથી ઉપરના બિંદુએ,પ્રવેગ નીચેની તરફ હોય છે: $a = -\omega^2 A$.
$N_{min} = m(g - \omega^2 A) = 50(9.8 - 7.896) = 50(1.904) = 95.2\, N$.
Solution diagram
39
DifficultMCQ
$S.H.M.$ કરતા કણનો સ્થાનાંતર-સમયનો આલેખ આકૃતિમાં આપેલ છે: (આકૃતિ માત્ર સમજૂતી માટે છે અને માપદંડ મુજબ નથી). આ ગતિ માટે નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન સાચું/સાચા છે?
$(A)$ $t = \frac{3T}{4}$ સમયે બળ શૂન્ય છે
$(B)$ $t = T$ સમયે પ્રવેગ મહત્તમ છે
$(C)$ $t = \frac{T}{4}$ સમયે ઝડપ મહત્તમ છે
$(D)$ $t = \frac{T}{2}$ સમયે દોલનનું $P.E.$ એ $K.E.$ જેટલું છે
Question diagram
A
$(A), (B)$ અને $(D)$
B
$(B), (C)$ અને $(D)$
C
$(A)$ અને $(D)$
D
$(A), (B)$ અને $(C)$

Solution

(D) આલેખ પરથી,સ્થાનાંતર $x$ એ $t = 0$ સમયે $x = A$ થી શરૂ થતું કોસાઇન વિધેય છે,તેથી $x(t) = A \cos(\omega t)$.
$(A)$ $t = \frac{3T}{4}$ સમયે,સ્થાનાંતર $x = A \cos(\omega \cdot \frac{3T}{4}) = A \cos(\frac{3\pi}{2}) = 0$. કારણ કે $F = -m\omega^2 x$,જો $x = 0$ હોય,તો $F = 0$. તેથી,$(A)$ સાચું છે.
$(B)$ $t = T$ સમયે,$x = A \cos(\omega T) = A \cos(2\pi) = A$. પ્રવેગ $a = -\omega^2 x = -\omega^2 A$. પ્રવેગનું મૂલ્ય અંતિમ સ્થાનો $(x = \pm A)$ પર મહત્તમ હોય છે. તેથી,$(B)$ સાચું છે.
$(C)$ $t = \frac{T}{4}$ સમયે,$x = A \cos(\omega \cdot \frac{T}{4}) = A \cos(\frac{\pi}{2}) = 0$. ઝડપ $v = \omega \sqrt{A^2 - x^2}$ જ્યારે $x = 0$ હોય ત્યારે મહત્તમ હોય છે. તેથી,$(C)$ સાચું છે.
$(D)$ $t = \frac{T}{2}$ સમયે,$x = A \cos(\omega \cdot \frac{T}{2}) = A \cos(\pi) = -A$. $x = -A$ પર,$P.E.$ મહત્તમ છે અને $K.E. = 0$ છે. તેથી,$P.E. \neq K.E.$. તેથી,$(D)$ ખોટું છે.
આમ,વિધાનો $(A), (B)$ અને $(C)$ સાચા છે.
40
DifficultMCQ
$5\, {kg}$ દળ ધરાવતો પદાર્થ એક સ્પ્રિંગ સાથે જોડાયેલ છે. તંત્ર દ્વારા કરવામાં આવતી સરળ આવર્ત ગતિનો સ્થિતિ ઊર્જાનો આલેખ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. $4\, {m}$ લંબાઈ ધરાવતા સાદા લોલકનો આવર્તકાળ સ્પ્રિંગ તંત્ર જેટલો જ છે. જે ગ્રહ પર આ પ્રયોગો કરવામાં આવે છે ત્યાં ગુરુત્વપ્રવેગનું મૂલ્ય કેટલું હશે? (${m} / {s}^{2}$ માં)
Question diagram
A
$10$
B
$5$
C
$4$
D
$9.8$

Solution

(C) સ્થિતિ ઊર્જાના આલેખ પરથી,મહત્તમ સ્થિતિ ઊર્જા $U_{\max} = 10\, {J}$ છે અને કંપવિસ્તાર $A = 2\, {m}$ છે (કારણ કે સંતુલન સ્થાન $x = 2\, {m}$ પર છે અને મહત્તમ સ્થાનાંતર $4\, {m} - 2\, {m} = 2\, {m}$ છે).
સૂત્ર $U_{\max} = \frac{1}{2} k A^2$ નો ઉપયોગ કરતા,$10 = \frac{1}{2} k (2)^2$.
આનું સાદું રૂપ આપતા $10 = 2k$,તેથી સ્પ્રિંગ અચળાંક $k = 5\, {N/m}$ મળે છે.
સ્પ્રિંગ-દળ તંત્રનો આવર્તકાળ $T_{\text{spring}} = 2\pi \sqrt{\frac{m}{k}} = 2\pi \sqrt{\frac{5}{5}} = 2\pi\, {s}$ છે.
સાદા લોલકનો આવર્તકાળ $T_{\text{pendulum}} = 2\pi \sqrt{\frac{L}{g}}$ છે.
$T_{\text{spring}} = T_{\text{pendulum}}$ આપેલ હોવાથી,$2\pi \sqrt{\frac{5}{5}} = 2\pi \sqrt{\frac{4}{g}}$ ને સરખાવતા.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$1 = \frac{4}{g}$ મળે,જે પરથી $g = 4\, {m/s^2}$ થાય.
41
AdvancedMCQ
તમે $R$ ત્રિજ્યાનું એક છીછરું ગોળાકાર પાત્ર પકડી રાખ્યું છે,જેમાં $h$ ઊંચાઈ સુધી પાણી ભરેલું છે $(h \ll R)$. જ્યારે તમે $v$ ઝડપથી ચાલો છો,ત્યારે પાણી બહાર છલકાવા લાગે છે. આ ઘટના પાત્રને મળતા સામયિક આવેગ (ચાલવાને કારણે) અને પાત્રમાં રહેલા પાણીના દોલનો વચ્ચેના અનુનાદને કારણે થાય છે. જો પાત્રમાં દોલન કરતા પાણીનો આવર્તકાળ $\sqrt{h}$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય,તો $v$ એ કોના પ્રમાણમાં છે?
A
$R$
B
$\sqrt{R}$
C
$1 / \sqrt{R}$
D
$1 / R$

Solution

(D) અનુનાદ સમયે,સામયિક આવેગ (ચાલવાની) આવૃત્તિ એ પાણીના દોલનની પ્રાકૃતિક આવૃત્તિ સાથે મેળ ખાવી જોઈએ.
ધારો કે ચાલવાની આવૃત્તિ $f_{w} = \frac{v}{L}$ છે,જ્યાં $L$ એ ડગલાની લાક્ષણિક લંબાઈ છે.
છીછરા પાત્રમાં પાણીના દોલનનો આવર્તકાળ $T = 2\pi \sqrt{\frac{R}{gh}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $T \propto \frac{1}{\sqrt{h}}$,સૂત્ર પરથી જોઈ શકાય છે કે $T \propto \sqrt{R}$.
અનુનાદ સમયે,$f_{w} = f_{osc} = \frac{1}{T}$.
તેથી,$\frac{v}{L} \propto \frac{1}{\sqrt{R}}$.
જો ડગલાની લંબાઈ $L$ અચળ હોય,તો $v \propto \frac{1}{\sqrt{R}}$.
જોકે,છીછરા પાણીમાં તરંગની ઝડપ માટેના પરિમાણીય વિશ્લેષણને ધ્યાનમાં લેતા,આવૃત્તિ $f \propto \frac{\sqrt{gh}}{R}$ થાય છે.
$\frac{v}{L} \propto \frac{\sqrt{gh}}{R}$ ને સરખાવતા,અને $h$ અચળ હોવાથી,આપણને $v \propto \frac{1}{R}$ મળે છે.
42
MediumMCQ
એક ઘડિયાળ $S$ સ્પ્રિંગના દોલનો પર આધારિત છે અને ઘડિયાળ $P$ લોલકની ગતિ પર આધારિત છે. પૃથ્વી પર બંને ઘડિયાળો સમાન દરે ચાલે છે. પૃથ્વી જેવી જ ઘનતા ધરાવતા પરંતુ બમણી ત્રિજ્યા ધરાવતા ગ્રહ પર:
A
$S$ એ $P$ કરતા ઝડપથી ચાલશે
B
$P$ એ $S$ કરતા ઝડપથી ચાલશે
C
બંને સમાન દરે ચાલશે
D
બંને સમાન દરે ચાલશે પણ પૃથ્વી કરતા અલગ

Solution

(B) સ્પ્રિંગ-આધારિત ઘડિયાળનો સમયગાળો $T_S = 2 \pi \sqrt{\frac{m}{k}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જે ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ $g$ થી સ્વતંત્ર છે.
લોલક-આધારિત ઘડિયાળનો સમયગાળો $T_P = 2 \pi \sqrt{\frac{l}{g}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જે $g$ પર આધાર રાખે છે.
ધારો કે પૃથ્વીની ઘનતા $\rho$ છે અને તેની ત્રિજ્યા $R$ છે. પૃથ્વી પર ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ $g = \frac{GM}{R^2} = \frac{4}{3} \pi G \rho R$ છે.
નવા ગ્રહ માટે,ઘનતા $\rho' = \rho$ અને ત્રિજ્યા $R' = 2R$ છે. નવો ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ $g' = \frac{4}{3} \pi G \rho (2R) = 2g$ થશે.
$T_S$ એ $g$ થી સ્વતંત્ર હોવાથી,ઘડિયાળ $S$ નો દર બદલાશે નહીં.
ઘડિયાળ $P$ માટે,નવો સમયગાળો $T_P' = 2 \pi \sqrt{\frac{l}{g'}} = 2 \pi \sqrt{\frac{l}{2g}} = \frac{T_P}{\sqrt{2}}$ થશે.
$T_P' < T_P$ હોવાથી,લોલક ઘડિયાળ $P$ તેના દોલનો ઓછા સમયમાં પૂર્ણ કરશે,જેનો અર્થ છે કે તે ઘડિયાળ $S$ કરતા ઝડપથી ચાલશે.
43
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,બ્લોક $P$ અને $Q$ વચ્ચે ઘર્ષણ છે,પરંતુ બ્લોક $Q$ અને નીચેની સપાટી વચ્ચેનો સંપર્ક ઘર્ષણરહિત છે. શરૂઆતમાં,બ્લોક $Q$ તેની ઉપર બ્લોક $P$ સાથે $x=0$ પર છે,અને સ્પ્રિંગ તેની મૂળ લંબાઈ પર છે. બ્લોક $Q$ ને જમણી તરફ ખેંચીને મુક્ત કરવામાં આવે છે. જેમ સ્પ્રિંગ-બ્લોક સિસ્ટમ કંપવિસ્તાર $A$ સાથે $S.H.M.$ કરે છે,તેમ બ્લોક $P$ એ $Q$ પર સરકવાનું વલણ ધરાવે છે. $P$ કયા સ્થાને સરકવાની શક્યતા સૌથી વધુ છે?
Question diagram
A
$x=0$
B
$x=+A$
C
$x=+\frac{A}{2}$
D
$x=+\frac{A}{\sqrt{2}}$

Solution

(B) બ્લોક $P$ તેમની વચ્ચે કાર્યરત સ્થિત ઘર્ષણ બળને કારણે બ્લોક $Q$ ની સાથે ગતિ કરે છે. ઉપલબ્ધ મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{max} = \mu N = \mu m_P g$ છે,જ્યાં $m_P$ એ બ્લોક $P$ નું દળ છે.
સિસ્ટમનો પ્રવેગ $a = -\omega^2 x$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. બ્લોક $P$ ને બ્લોક $Q$ સાથે ગતિ કરાવવા માટે જરૂરી બળ $F = m_P a = -m_P \omega^2 x$ છે.
જ્યારે જરૂરી બળ મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ કરતા વધી જાય ત્યારે બ્લોક $P$ સરકશે,એટલે કે $|m_P \omega^2 x| > \mu m_P g$,અથવા $|x| > \frac{\mu g}{\omega^2}$.
કારણ કે પ્રવેગનું મૂલ્ય $|a| = \omega^2 |x|$ એ અંતિમ સ્થાનો $(x = \pm A)$ પર મહત્તમ હોય છે,તેથી જરૂરી બળ આ બિંદુઓ પર મહત્તમ હોય છે. તેથી,બ્લોક $P$ ના અંતિમ સ્થાનો $x = +A$ અથવા $x = -A$ પર સરકવાની શક્યતા સૌથી વધુ છે.
Solution diagram
44
MediumMCQ
$1\,kg$ દળ એક $600\,N/m$ બળ અચળાંક ધરાવતી સ્પ્રિંગ સાથે જોડાયેલ છે અને તે લીસી સમક્ષિતિજ સપાટી પર સ્થિર છે,જ્યારે સ્પ્રિંગનો બીજો છેડો આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ દીવાલ સાથે જોડાયેલ છે. $0.5\,kg$ નું બીજું દળ $3\,m/s$ ના વેગથી પ્રથમ દળ તરફ સપાટી પર સરકે છે. જો દળો સંપૂર્ણ અસ્થિતિસ્થાપક અથડામણ કરે,તો સંયુક્ત દળના દોલનનો કંપવિસ્તાર અને આવર્તકાળ શોધો.
Question diagram
A
$5\,cm, \frac{\pi}{10}\,s$
B
$5\,cm, \frac{\pi}{5}\,s$
C
$4\,cm, \frac{2\pi}{5}\,s$
D
$4\,cm, \frac{\pi}{3}\,s$

Solution

(A) સંપૂર્ણ અસ્થિતિસ્થાપક અથડામણ દરમિયાન રેખીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$m_2 u = (m_1 + m_2) v$
$0.5 \times 3 = (1 + 0.5) v$
$1.5 = 1.5 v \Rightarrow v = 1\,m/s$
અથડામણ પછી,સંયુક્ત દળ $(M = m_1 + m_2 = 1.5\,kg)$ સ્પ્રિંગ સાથે દોલન કરે છે. યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષણનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{1}{2} M v^2 = \frac{1}{2} k A^2$
$A = v \sqrt{\frac{M}{k}} = 1 \times \sqrt{\frac{1.5}{600}} = \sqrt{\frac{1}{400}} = \frac{1}{20}\,m = 0.05\,m = 5\,cm$
દોલનનો આવર્તકાળ નીચે મુજબ મળે છે:
$T = 2\pi \sqrt{\frac{M}{k}} = 2\pi \sqrt{\frac{1.5}{600}} = 2\pi \sqrt{\frac{1}{400}} = 2\pi \times \frac{1}{20} = \frac{\pi}{10}\,s$
આમ,કંપવિસ્તાર $5\,cm$ અને આવર્તકાળ $\frac{\pi}{10}\,s$ છે.
45
MediumMCQ
બે દોલિત તંત્રો; એક સાદું લોલક અને એક ઉર્ધ્વ સ્પ્રિંગ-દળ તંત્ર,પૃથ્વીની સપાટી પર સમાન આવર્તકાળ ધરાવે છે. જો બંનેને ચંદ્ર પર લઈ જવામાં આવે,તો-
A
સાદા લોલકનો આવર્તકાળ સ્પ્રિંગ-દળ તંત્ર કરતા વધારે હશે.
B
સાદા લોલકનો આવર્તકાળ સ્પ્રિંગ-દળ તંત્ર જેટલો જ રહેશે.
C
સાદા લોલકનો આવર્તકાળ સ્પ્રિંગ-દળ તંત્ર કરતા ઓછો હશે.
D
નિરીક્ષણ વગર ચોક્કસ કંઈ કહી શકાય નહીં.

Solution

(A) સાદા લોલક માટે,આવર્તકાળ $T_p = 2\pi \sqrt{\frac{\ell}{g}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. ચંદ્ર પર ગુરુત્વપ્રવેગ $g$ ઘટતો હોવાથી,આવર્તકાળ $T_p$ વધશે.
સ્પ્રિંગ-દળ તંત્ર માટે,આવર્તકાળ $T_s = 2\pi \sqrt{\frac{m}{k}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. આ સૂત્ર ગુરુત્વપ્રવેગ $g$ પર આધારિત નથી,તેથી આવર્તકાળ $T_s$ સમાન રહેશે.
આમ,$T_p$ વધે છે અને $T_s$ અચળ રહે છે,તેથી ચંદ્ર પર સાદા લોલકનો આવર્તકાળ સ્પ્રિંગ-દળ તંત્ર કરતા વધારે હશે.
46
MediumMCQ
$List-I$ ને $List-II$ સાથે જોડો:
| | $List-I$ ($x-y$ આલેખ) | | $List-II$ (પરિસ્થિતિ) |
|---|---|---|---|
| $(a)$ | અવમંદિત દોલનનો આલેખ | $(i)$ | કુલ યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષી છે |
| $(b)$ | સુરેખ આલેખ $y = -kx$ | $(ii)$ | લોલક નહિવત હવાના અવરોધ હેઠળ દોલન કરે છે |
| $(c)$ | સરળ આવર્ત ગતિનો આલેખ | $(iii)$ | સ્પ્રિંગનું પુનઃસ્થાપક બળ |
| $(d)$ | ઉર્જા સંરક્ષણનો આલેખ (ગતિ ઉર્જા અને સ્થિતિ ઉર્જાના વક્રો) | $(iv)$ | લોલક હવાના અવરોધ હેઠળ દોલન કરે છે |
નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો:
Question diagram
A
$(a)-(iv), (b)-(iii), (c)-(ii), (d)-(i)$
B
$(a)-(iv), (b)-(iii), (c)-(i), (d)-(ii)$
C
$(a)-(i), (b)-(iv), (c)-(iii), (d)-(ii)$
D
$(a)-(iii), (b)-(ii), (c)-(i), (d)-(iv)$

Solution

(A) જોડકાં નીચે મુજબ છે:
$(a) \rightarrow (iv)$: આલેખ અવમંદિત દોલનો દર્શાવે છે જ્યાં હવાના અવરોધને કારણે સમય સાથે કંપવિસ્તાર ઘટે છે.
$(b) \rightarrow (iii)$: આલેખ સુરેખ સંબંધ $y = -kx$ દર્શાવે છે,જે સ્પ્રિંગના પુનઃસ્થાપક બળ $(F = -kx)$ ને અનુરૂપ છે.
$(c) \rightarrow (ii)$: આલેખ અચળ કંપવિસ્તાર સાથે સરળ આવર્ત ગતિ દર્શાવે છે,જે નહિવત હવાના અવરોધ હેઠળ દોલન કરતા આદર્શ લોલકને અનુરૂપ છે.
$(d) \rightarrow (i)$: આલેખ ગતિ ઉર્જા અને સ્થિતિ ઉર્જાનો ફેરફાર દર્શાવે છે,જ્યાં તેમનો સરવાળો (કુલ યાંત્રિક ઉર્જા) અચળ રહે છે.
તેથી,સાચું જોડકું $(a)-(iv), (b)-(iii), (c)-(ii), (d)-(i)$ છે.
47
AdvancedMCQ
કોલમ $I$ માં નાની વસ્તુની ગતિની કેટલીક પરિસ્થિતિઓ વર્ણવેલ છે. કોલમ $II$ માં આ ગતિના કેટલાક લક્ષણો વર્ણવેલ છે. કોલમ $I$ ની પરિસ્થિતિને કોલમ $II$ ના લક્ષણો સાથે જોડો.
કોલમ $I$કોલમ $II$
$(A)$ પદાર્થ $x$-અક્ષ પર સંરક્ષી બળ હેઠળ એવી રીતે ગતિ કરે છે કે તેની ઝડપ $v = c_1 \sqrt{c_2 - x^2}$ છે,જ્યાં $c_1, c_2 > 0$.$(p)$ પદાર્થ સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે.
$(B)$ પદાર્થ $x$-અક્ષ પર એવી રીતે ગતિ કરે છે કે તેનો વેગ $v = -kx$ છે,જ્યાં $k > 0$.$(q)$ પદાર્થ તેની દિશા બદલતો નથી.
$(C)$ એક પદાર્થ લિફ્ટમાં સ્પ્રિંગ સાથે જોડાયેલ છે જે $a$ પ્રવેગથી ઉપર જાય છે. લિફ્ટમાંથી ગતિનું અવલોકન કરવામાં આવે છે.$(r)$ પદાર્થની ગતિઊર્જા સતત ઘટતી જાય છે.
$(D)$ પદાર્થને $2 \sqrt{GM_e / R_e}$ ની ઝડપથી શિરોલંબ ઉપર ફેંકવામાં આવે છે.$(s)$ પદાર્થ માત્ર એક જ વાર દિશા બદલી શકે છે.
A
$A \rightarrow (p), B \rightarrow (q) \& (r), C \rightarrow (p), D \rightarrow (r) \& (q)$
B
$A \rightarrow (r), B \rightarrow (q) \& (r), C \rightarrow (p), D \rightarrow (p) \& (q)$
C
$A \rightarrow (q), B \rightarrow (r) \& (r), C \rightarrow (p), D \rightarrow (q) \& (r)$
D
$A \rightarrow (s), B \rightarrow (q) \& (s), C \rightarrow (p), D \rightarrow (s) \& (r)$

Solution

(A) આપેલ છે $v = c_1 \sqrt{c_2 - x^2}$. આ સરળ આવર્ત ગતિનું વેગ સમીકરણ છે $(v = \omega \sqrt{A^2 - x^2})$. તેથી,$(A) \rightarrow (p)$.
$(B)$ આપેલ છે $v = -kx$. જેમ $x$ વધે છે,$v$ વધુ ઋણ બને છે. પદાર્થ ઉગમબિંદુ તરફ ગતિ કરે છે અને $x=0$ પર અટકે છે. તે ક્યારેય દિશા બદલતું નથી. જેમ $x$ વધે તેમ $v$ ઘટે છે,તેથી ગતિઊર્જા ઘટે છે. તેથી,$(B) \rightarrow (q) \& (r)$.
$(C)$ ઉપર તરફ પ્રવેગિત લિફ્ટમાં,પદાર્થ પર આભાસી બળ લાગે છે. સંતુલન સ્થાન બદલાય છે,પરંતુ ગતિ નવા સંતુલન સ્થાનની સાપેક્ષમાં સરળ આવર્ત ગતિ જ રહે છે. તેથી,$(C) \rightarrow (p)$.
$(D)$ નિષ્ક્રમણ વેગ $\sqrt{2GM_e/R_e}$ છે. પ્રક્ષેપણ ઝડપ $\sqrt{2}$ ગણી છે. તેથી તે પાછું આવશે નહીં અને દિશા બદલશે નહીં. જેમ તે દૂર જાય છે,ઝડપ ઘટે છે,તેથી ગતિઊર્જા ઘટે છે. તેથી,$(D) \rightarrow (r) \& (q)$.
48
AdvancedMCQ
કોલમ $I$ માં કેટલાક પ્રયોગોમાં માપવામાં આવેલા પરિમાણોના સંભવિત સેટની યાદી આપવામાં આવી છે. કોલમ $II$ માં આલેખના સ્વરૂપમાં પરિમાણોના ફેરફારો દર્શાવવામાં આવ્યા છે. કોલમ $I$ માં આપેલા પરિમાણોના સેટને કોલમ $II$ માં આપેલા આલેખ સાથે જોડો.
કોલમ $I$ કોલમ $II$
$(A)$ સાદા લોલકની સ્થિતિ ઉર્જા ($y$-અક્ષ) વિરુદ્ધ સ્થાનાંતર ($x$-અક્ષ) $(p)$ ઉપરની તરફ ખુલતો પરવલયાકાર વક્ર
$(B)$ શૂન્ય અથવા અચળ પ્રવેગ સાથે એક-પરિમાણીય ગતિ માટે સ્થાનાંતર ($y$-અક્ષ) વિરુદ્ધ સમય ($x$-અક્ષ) $(q)$ ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતો રેખીય આલેખ
$(C)$ નિશ્ચિત ખૂણે ફેંકવામાં આવેલા પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની અવધિ ($y$-અક્ષ) વિરુદ્ધ તેનો વેગ ($x$-અક્ષ) $(r)$ શૂન્ય ન હોય તેવા અંતઃખંડ સાથેનો રેખીય આલેખ
$(D)$ સાદા લોલકના આવર્તકાળનો વર્ગ ($y$-અક્ષ) વિરુદ્ધ તેની લંબાઈ ($x$-અક્ષ) $(s)$ ઉપરની તરફ ખુલતો પરવલયાકાર વક્ર (ઉગમબિંદુથી શરૂ થતો)
Question diagram
A
$(A) \rightarrow p, (B) \rightarrow q \& s, (C) \rightarrow s, (D) \rightarrow q$
B
$(A) \rightarrow q, (B) \rightarrow s \& r, (C) \rightarrow s, (D) \rightarrow q$
C
$(A) \rightarrow s, (B) \rightarrow r \& s, (C) \rightarrow r, (D) \rightarrow s$
D
$(A) \rightarrow s, (B) \rightarrow q \& s, (C) \rightarrow s, (D) \rightarrow q$

Solution

(D) સાદા લોલકની સ્થિતિ ઉર્જા $U = \frac{1}{2} k x^2$ છે,જે ઉપરની તરફ ખુલતો પરવલય છે. આ આલેખ $(p)$ સાથે મેળ ખાય છે.
$(B)$ અચળ પ્રવેગ $a$ સાથેની એક-પરિમાણીય ગતિ માટે,$x = ut + \frac{1}{2} a t^2$. જો $a=0$ હોય,તો $x=ut$ (રેખીય,આલેખ $(q)$). જો $a \neq 0$ હોય,તો તે પરવલય છે (આલેખ $(s)$). તેથી,$(B) \rightarrow q \& s$.
$(C)$ પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની અવધિ $R = \frac{v^2 \sin(2\theta)}{g}$ છે. $\theta$ નિશ્ચિત હોવાથી,$R \propto v^2$. આ ઉગમબિંદુથી શરૂ થતો ઉપરની તરફ ખુલતો પરવલય છે,જે આલેખ $(s)$ છે.
$(D)$ સાદા લોલકનો આવર્તકાળ $T = 2\pi \sqrt{\frac{L}{g}}$ છે,તેથી $T^2 = \frac{4\pi^2}{g} L$. આ ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતો રેખીય આલેખ $y = mx$ છે,જે આલેખ $(q)$ છે.
49
AdvancedMCQ
ફેઝ સ્પેસ ડાયાગ્રામ તમામ પ્રકારની ગતિશીલ સમસ્યાઓના વિશ્લેષણમાં ઉપયોગી સાધનો છે. જ્યારે પ્રારંભિક સ્થાન અને વેગમાન બદલાય ત્યારે ગતિમાં થતા ફેરફારોનો અભ્યાસ કરવામાં તે ખાસ કરીને ઉપયોગી છે. અહીં આપણે એક પરિમાણમાં કેટલીક સરળ ગતિશીલ પ્રણાલીઓનો વિચાર કરીએ છીએ. આવી પ્રણાલીઓ માટે, ફેઝ સ્પેસ એ એક સમતલ છે જેમાં સ્થાનને આડી ધરી પર અને વેગમાનને ઊભી ધરી પર આલેખવામાં આવે છે. ફેઝ સ્પેસ ડાયાગ્રામ એ આ સમતલમાં $x(t)$ વિરુદ્ધ $p(t)$ વક્ર છે. વક્ર પરનું તીર સમયનો પ્રવાહ સૂચવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, અચળ વેગ સાથે ગતિ કરતા કણ માટે ફેઝ સ્પેસ ડાયાગ્રામ આકૃતિમાં બતાવ્યા મુજબ એક સીધી રેખા છે. આપણે ચિહ્ન સંજ્ઞાનો ઉપયોગ કરીએ છીએ જેમાં ઉપરની તરફ (અથવા જમણી તરફ) સ્થાન અથવા વેગમાન ધન છે અને નીચેની તરફ (અથવા ડાબી તરફ) ઋણ છે.
$1.$ જમીન પરથી ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવેલા દડા માટે ફેઝ સ્પેસ ડાયાગ્રામ કયો છે?
$2.$ સરળ આવર્ત ગતિ માટે ફેઝ સ્પેસ ડાયાગ્રામ એ ઉગમબિંદુ પર કેન્દ્રિત વર્તુળ છે. આકૃતિમાં, બે વર્તુળો સમાન ઓસિલેટરનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે પરંતુ અલગ-અલગ પ્રારંભિક સ્થિતિઓ માટે, અને $E_1$ અને $E_2$ અનુક્રમે કુલ યાંત્રિક ઉર્જા છે. તો:
$(A) E_1 = \sqrt{2} E_2$
$(B) E_1 = 2 E_2$
$(C) E_1 = 4 E_2$
$(D) E_1 = 16 E_2$
$3.$ પાણીમાં ડૂબેલા દળ સાથેની સ્પ્રિંગ-માસ સિસ્ટમનો વિચાર કરો, જે આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. આ સિસ્ટમના એક ચક્ર માટે ફેઝ સ્પેસ ડાયાગ્રામ કયો છે?
પ્રશ્ન $1, 2$ અને $3$ ના જવાબ આપો.
Question diagram
A
$(D, C, B)$
B
$(A, B, C)$
C
$(B, B, D)$
D
$(D, A, D)$

Solution

(D) $1.$ ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવેલા દડા માટે, સ્થાન $x$ વધે છે અને પછી ઘટે છે, અને વેગમાન $p$ ધનમાંથી ઋણ તરફ ઘટે છે. આ ફેઝ સ્પેસમાં નીચેની તરફ ખુલતા પેરાબોલાને અનુરૂપ છે, જે વિકલ્પ $(D)$ છે.
$2.$ સરળ આવર્ત દોલકની કુલ યાંત્રિક ઉર્જા $E = \frac{1}{2} k A^2$ છે, જ્યાં $A$ એ કંપવિસ્તાર છે. આકૃતિ પરથી, બહારના વર્તુળની ત્રિજ્યા $2a$ છે અને અંદરના વર્તુળની $a$ છે. આમ, $A_1 = 2a$ અને $A_2 = a$. તેથી, $E_1 = \frac{1}{2} k (2a)^2 = 4 (\frac{1}{2} k a^2) = 4 E_2$. આ વિકલ્પ $(C)$ ને અનુરૂપ છે.
$3.$ પાણીમાં ડૂબેલી સ્પ્રિંગ-માસ સિસ્ટમ અવમંદિત દોલનો અનુભવે છે. દોલનનો કંપવિસ્તાર સમય સાથે ઘટે છે, તેથી ફેઝ સ્પેસ ડાયાગ્રામ ઉગમબિંદુ તરફ અંદરની તરફ સર્પાકાર હશે. આ વિકલ્પ $(B)$ ને અનુરૂપ છે.
50
AdvancedMCQ
એક નાનો બ્લોક $4.9 \ m$ ની અખિંચાયેલી લંબાઈ ધરાવતી દળરહિત સ્પ્રિંગના એક છેડે જોડાયેલ છે. સ્પ્રિંગનો બીજો છેડો $O$ પર જડિત છે. આ તંત્ર સમક્ષિતિજ ઘર્ષણરહિત સપાટી પર રહેલું છે. બ્લોકને $0.2 \ m$ ખેંચીને $t = 0$ સમયે સ્થિર સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવે છે. તે $\omega = \frac{\pi}{3} \ rad/s$ ની કોણીય આવૃત્તિ સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. તે જ સમયે $t = 0$ પર,એક નાનો પથ્થર આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $P$ બિંદુથી $45^{\circ}$ ના ખૂણે $v$ ઝડપથી ફેંકવામાં આવે છે. બિંદુ $P$ એ $O$ થી $10 \ m$ ના સમક્ષિતિજ અંતરે છે. જો પથ્થર $t = 1 \ s$ પર બ્લોકને અથડાય,તો $v$ નું મૂલ્ય શોધો ($g = 10 \ m/s^2$ લો):
Question diagram
A
$\sqrt{50} \ m/s$
B
$\sqrt{51} \ m/s$
C
$\sqrt{52} \ m/s$
D
$\sqrt{53} \ m/s$

Solution

(A) $1$. સૌ પ્રથમ,$t = 1 \ s$ સમયે બ્લોકનું સ્થાન નક્કી કરો. બ્લોક $t = 0$ સમયે અંતિમ સ્થાન $x = A = 0.2 \ m$ થી શરૂ થાય છે. ગતિનું સમીકરણ $x(t) = A \cos(\omega t)$ છે.
$2$. $t = 1 \ s$ પર,$x(1) = 0.2 \cos(\frac{\pi}{3} \times 1) = 0.2 \cos(60^{\circ}) = 0.2 \times 0.5 = 0.1 \ m$. તેથી,બ્લોક $O$ થી $0.1 \ m$ અંતરે છે.
$3$. પથ્થરને $P$ બિંદુથી $x = 10 \ m$ પરથી ફેંકવામાં આવે છે. તે $x = 0.1 \ m$ પર બ્લોકને અથડાય છે. પથ્થર દ્વારા કાપેલું સમક્ષિતિજ અંતર $d = 10 - 0.1 = 9.9 \ m$ છે.
$4$. વેગનો સમક્ષિતિજ ઘટક $v_x = v \cos(45^{\circ}) = \frac{v}{\sqrt{2}}$ છે.
$5$. સમક્ષિતિજ અંતર કાપવા માટે લાગતો સમય $t = \frac{d}{v_x} \implies 1 = \frac{9.9}{v/\sqrt{2}} \implies v = 9.9 \sqrt{2} \approx 14 \ m/s$.
$6$. જો કે,$t = 1 \ s$ પર પથ્થર જમીનના સ્તરે પણ હોવો જોઈએ. શિરોલંબ સ્થાનાંતર $y(t) = (v \sin 45^{\circ})t - \frac{1}{2}gt^2$ છે. $y(1) = 0$ લેતા,આપણને $v \sin 45^{\circ} = \frac{1}{2}g(1) = 5 \implies v = 5\sqrt{2} = \sqrt{50} \ m/s$ મળે છે.

Oscillations — Mix Examples-Oscillations · Frequently Asked Questions

1Are these Oscillations questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Oscillations Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.