Gujarati

Periodic, Oscillatory motion and its characteristics and types of SHM and Equation of SHM Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Oscillations · Periodic, Oscillatory motion and its characteristics and types of SHM and Equation of SHM

239+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 48 of 239 questions in Gujarati

1
DifficultMCQ
$x$-અક્ષ પર ગતિ કરવા માટે મુક્ત કણની સ્થિતિ ઊર્જા $U(x) = k[1 - \exp(-x^2)]$ છે,જ્યાં $-\infty \le x \le +\infty$ અને $k$ એ યોગ્ય પરિમાણનો ધન અચળાંક છે. તો:
A
ઉગમબિંદુથી દૂરના બિંદુઓ પર,કણ અસ્થાયી સંતુલનમાં છે
B
$x$ ના કોઈપણ શૂન્યતર મૂલ્ય માટે,ઉગમબિંદુથી દૂર જતું બળ લાગે છે
C
જો તેની કુલ યાંત્રિક ઊર્જા $k/2$ હોય,તો ઉગમબિંદુ પર તેની ગતિ ઊર્જા ન્યૂનતમ હોય છે
D
$x = 0$ થી નાના સ્થાનાંતર માટે,ગતિ સરળ આવર્ત ગતિ છે

Solution

(D) કણની સ્થિતિ ઊર્જા $U(x) = k(1 - e^{-x^2})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કણ પર લાગતું બળ $F = -\frac{dU}{dx}$ છે.
$F = -\frac{d}{dx} [k(1 - e^{-x^2})] = -k[0 - e^{-x^2} \cdot (-2x)] = -2kxe^{-x^2}$.
ઉગમબિંદુથી નાના સ્થાનાંતર $(x \approx 0)$ માટે,આપણે ટેલર શ્રેણી $e^{-x^2} \approx 1 - x^2 + \dots \approx 1$ નો ઉપયોગ કરી શકીએ છીએ.
આમ,$F \approx -2kx$.
અહીં $F \propto -x$ હોવાથી,પુનઃસ્થાપક બળ સ્થાનાંતરના સમપ્રમાણમાં છે,જે સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ માટેની શરત છે.
2
MediumMCQ
$m$ દળ ધરાવતો એક કણ $F$ બળની અસર હેઠળ છે,જે સ્થાનાંતર $x$ સાથે $F = -kx + F_0$ સંબંધ મુજબ બદલાય છે,જ્યાં $k$ અને $F_0$ અચળાંકો છે. જ્યારે કણને ખલેલ પહોંચાડવામાં આવે ત્યારે તે દોલન કરશે:
A
$x = 0$ ની આસપાસ,$\omega \neq \sqrt{k/m}$ સાથે
B
$x = 0$ ની આસપાસ,$\omega = \sqrt{k/m}$ સાથે
C
$x = F_0/k$ ની આસપાસ,$\omega = \sqrt{k/m}$ સાથે
D
$x = F_0/k$ ની આસપાસ,$\omega \neq \sqrt{k/m}$ સાથે

Solution

(C) સરળ આવર્ત ગતિમાં સરેરાશ સ્થાન માટેની શરત એ છે કે ચોખ્ખું પુનઃસ્થાપક બળ શૂન્ય હોવું જોઈએ.
આપેલ બળનું સમીકરણ: $F = -kx + F_0$.
સરેરાશ સ્થાન પર,$F = 0$,તેથી $0 = -kx + F_0$,જે $x = F_0/k$ આપે છે.
કોણીય આવૃત્તિ $\omega$ શોધવા માટે,આપણે બળના સમીકરણને સરેરાશ સ્થાનથી સ્થાનાંતર $x' = x - F_0/k$ ના સંદર્ભમાં ફરીથી લખીએ છીએ. તેથી $x = x' + F_0/k$.
આને બળના સમીકરણમાં મૂકતા: $F = -k(x' + F_0/k) + F_0 = -kx' - F_0 + F_0 = -kx'$.
આને પ્રમાણિત $SHM$ સમીકરણ $F = -m\omega^2 x'$ સાથે સરખાવતા,આપણને $m\omega^2 = k$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $\omega = \sqrt{k/m}$.
તેથી,કણ $x = F_0/k$ ની આસપાસ $\omega = \sqrt{k/m}$ કોણીય આવૃત્તિ સાથે દોલન કરશે.
3
EasyMCQ
બે $S.H.M.$ ના બે સમીકરણો $y = a\sin(\omega t - \alpha)$ અને $y = b\cos(\omega t - \alpha)$ છે. બંને વચ્ચેનો કળા તફાવત .... $^\circ$ છે.
A
$0$
B
$\alpha$
C
$90$
D
$180$

Solution

(C) પ્રથમ સમીકરણ $y_1 = a\sin(\omega t - \alpha)$ છે.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\sin(\theta) = \cos(\theta - 90^\circ)$ નો ઉપયોગ કરીને,આપણે તેને આ રીતે લખી શકીએ:
$y_1 = a\cos(\omega t - \alpha - 90^\circ)$.
બીજું સમીકરણ $y_2 = b\cos(\omega t - \alpha)$ છે.
કોસાઇન વિધેયોના ખૂણાઓની સરખામણી કરતા,પ્રથમ સમીકરણની કળા $\phi_1 = \omega t - \alpha - 90^\circ$ છે અને બીજા સમીકરણની કળા $\phi_2 = \omega t - \alpha$ છે.
કળા તફાવત $\Delta\phi = |\phi_2 - \phi_1| = |(\omega t - \alpha) - (\omega t - \alpha - 90^\circ)| = 90^\circ$ થાય.
4
MediumMCQ
એક કણ $X = 7 \cos(0.5 \pi t)$ સમીકરણ મુજબ દોલન કરે છે,જ્યાં $t$ સેકન્ડમાં છે. કણ સંતુલન સ્થિતિથી મહત્તમ સ્થાનાંતર સુધી પહોંચવા માટે કેટલો સમય લેશે ..... $s$.
A
$4$
B
$2$
C
$1$
D
$0.5$

Solution

(C) આપેલ ગતિનું સમીકરણ $X = 7 \cos(0.5 \pi t)$ છે.
આને પ્રમાણિત $SHM$ સમીકરણ $X = A \cos(\omega t)$ સાથે સરખાવતા,આપણને કોણીય આવૃત્તિ $\omega = 0.5 \pi \ rad/s$ મળે છે.
આવર્તકાળ $T$ એ $T = \frac{2 \pi}{\omega} = \frac{2 \pi}{0.5 \pi} = 4 \ s$ દ્વારા મળે છે.
કણ માટે સંતુલન સ્થિતિ (મધ્યમાન સ્થિતિ) થી મહત્તમ સ્થાનાંતર (અંતિમ સ્થિતિ) સુધી જવા માટે લાગતો સમય એ આવર્તકાળનો ચોથો ભાગ હોય છે.
તેથી,$t = \frac{T}{4} = \frac{4}{4} = 1 \ s$.
5
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું સમીકરણ સરળ આવર્ત ગતિ (Simple Harmonic Motion) દર્શાવે છે?
A
$x = A\sin (\omega t + \delta)$
B
$x = B\cos (\omega t + \phi)$
C
$x = A\sin \omega t \cos \omega t$
D
ઉપરના તમામ

Solution

(D) સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ ને $x(t) = A\sin(\omega t + \phi)$ અથવા $x(t) = A\cos(\omega t + \phi)$ સ્વરૂપના સમીકરણ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
વિકલ્પ $A$ એ $x = A\sin(\omega t + \delta)$ છે,જે પ્રમાણિત $SHM$ સમીકરણ છે.
વિકલ્પ $B$ એ $x = B\cos(\omega t + \phi)$ છે,જે પણ એક પ્રમાણિત $SHM$ સમીકરણ છે.
વિકલ્પ $C$ એ $x = A\sin \omega t \cos \omega t$ છે. ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\sin(2\theta) = 2\sin\theta \cos\theta$ નો ઉપયોગ કરીને,આપણે તેને $x = \frac{A}{2}\sin(2\omega t)$ તરીકે લખી શકીએ છીએ. આ $\frac{A}{2}$ કંપવિસ્તાર અને $2\omega$ કોણીય આવૃત્તિ ધરાવતી $SHM$ દર્શાવે છે.
આમ,ત્રણેય સમીકરણો સરળ આવર્ત ગતિ દર્શાવે છે,તેથી સાચો જવાબ $D$ છે.
6
EasyMCQ
એક કણ વર્તુળના પરિઘ પર અચળ કોણીય વેગ સાથે ગતિ કરી રહ્યો છે. નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
આ રીતે ગતિ કરતો કણ $S$.$H$.$M$. કરે છે.
B
કણનો કોઈપણ એક વ્યાસ પરનો પ્રક્ષેપ $S$.$H$.$M$. કરે છે.
C
કણનો કોઈપણ વ્યાસ પરનો પ્રક્ષેપ $S$.$H$.$M$. કરે છે.
D
ઉપરોક્તમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) ધારો કે એક કણ $r$ ત્રિજ્યાના વર્તુળના પરિઘ પર અચળ કોણીય વેગ $\omega$ સાથે ગતિ કરે છે.
કોઈપણ સમયે $t$ પર કણનું સ્થાન ખૂણા $\theta = \omega t + \phi$ દ્વારા દર્શાવી શકાય છે.
$x$-અક્ષ (એક વ્યાસ) પર કણનો પ્રક્ષેપ $x = r \cos(\omega t + \phi)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આ સમીકરણ $r$ કંપવિસ્તાર અને $\omega$ કોણીય આવૃત્તિ સાથે સરળ આવર્ત ગતિ ($S$.$H$.$M$.) કરતા કણનું સ્થાનાંતર દર્શાવે છે.
કોઈપણ વ્યાસ પરનો પ્રક્ષેપ આ સાઈનસૉઈડલ સ્વરૂપને અનુસરે છે,તેથી નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિનો કોઈપણ વ્યાસ પરનો પ્રક્ષેપ એ $S$.$H$.$M$. છે.
7
EasyMCQ
એક સરળ આવર્ત ગતિ $F(t) = 10\sin(20t + 0.5)$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. $S.H.M.$ નો કંપવિસ્તાર $a = $ ....
A
$30$
B
$20$
C
$10$
D
$5$

Solution

(C) સરળ આવર્ત ગતિ માટેનું સામાન્ય સમીકરણ $x(t) = A\sin(\omega t + \phi)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $A$ એ કંપવિસ્તાર છે,$\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે,અને $\phi$ એ ફેઝ કોન્સ્ટન્ટ છે.
આપેલ સમીકરણ $F(t) = 10\sin(20t + 0.5)$ ને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $x(t) = A\sin(\omega t + \phi)$ સાથે સરખાવતા:
આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે સાઈન વિધેયનો સહગુણક કંપવિસ્તાર $A$ દર્શાવે છે.
તેથી,$A = 10$.
સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
8
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું સમીકરણ સરળ આવર્ત ગતિ (Simple Harmonic Motion) દર્શાવતું નથી?
A
$y = a \sin \omega t$
B
$y = a \cos \omega t$
C
$y = a \sin \omega t + b \cos \omega t$
D
$y = a \tan \omega t$

Solution

(D) સરળ આવર્ત ગતિ $(S.H.M.)$ માટેનું પ્રમાણિત વિકલ સમીકરણ $\frac{d^2y}{dt^2} = -\omega^2 y$ છે.
$y = a \sin \omega t$ માટે,$\frac{d^2y}{dt^2} = -a \omega^2 \sin \omega t = -\omega^2 y$ થાય છે. આ શરતનું પાલન કરે છે.
$y = a \cos \omega t$ માટે,$\frac{d^2y}{dt^2} = -a \omega^2 \cos \omega t = -\omega^2 y$ થાય છે. આ શરતનું પાલન કરે છે.
$y = a \sin \omega t + b \cos \omega t$ એ સમાન આવૃત્તિ ધરાવતા બે $S.H.M.$ વિધેયોનું રેખીય સંયોજન છે,જે પણ $S.H.M.$ જ દર્શાવે છે.
$y = a \tan \omega t$ માટે,આ વિધેય સીમિત નથી ($\omega t = \pi/2$ પર તે અનંત બને છે),અને તે $\frac{d^2y}{dt^2} = -\omega^2 y$ સમીકરણનું પાલન કરતું નથી. તેથી,તે $S.H.M.$ દર્શાવતું નથી.
9
EasyMCQ
$Y$-અક્ષ પર સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણની ગતિનું સમીકરણ $y = A \sin(\omega t) + B$ છે. આ સરળ આવર્ત ગતિનો કંપવિસ્તાર કેટલો છે?
A
$A$
B
$B$
C
$A + B$
D
$\sqrt{A + B}$

Solution

(A) $Y$-અક્ષ પર સરળ આવર્ત ગતિનું સામાન્ય સમીકરણ $y = y_0 + A' \sin(\omega t + \phi)$ છે,જ્યાં $y_0$ એ સરેરાશ સ્થાન છે,$A'$ એ કંપવિસ્તાર છે અને $\phi$ એ કળા અચળાંક છે.
આપેલ સમીકરણ $y = A \sin(\omega t) + B$ ને સામાન્ય સ્વરૂપ સાથે સરખાવતા,આપણે જાણી શકીએ છીએ કે સરેરાશ સ્થાન $B$ છે અને કંપવિસ્તાર $A$ છે.
કંપવિસ્તાર એ કણનું તેના સરેરાશ સ્થાનથી મહત્તમ સ્થાનાંતર દર્શાવે છે.
આમ,સરળ આવર્ત ગતિનો કંપવિસ્તાર $A$ છે.
10
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કઈ ગતિ સરળ આવર્ત ગતિ (Simple Harmonic Motion) છે?
A
બંને છેડે જડેલી દોરીમાં ગતિ કરતું તરંગ
B
પૃથ્વીનું પોતાની ધરી પર ભ્રમણ
C
બે સખત ઉભી દીવાલો વચ્ચે ઉછળતો દડો
D
અચળ ઝડપે વર્તુળાકાર માર્ગે ગતિ કરતો કણ

Solution

(A) સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ એ એક પ્રકારની આવર્ત ગતિ છે જેમાં પુનઃસ્થાપક બળ સ્થાનાંતરના સમપ્રમાણમાં હોય છે અને સ્થાનાંતરની વિરુદ્ધ દિશામાં કાર્ય કરે છે.
બંને છેડે જડેલી દોરીમાં રચાતા સ્થિત તરંગો એ બે પ્રગામી તરંગોનું સંપાતીકરણ છે,અને દોરીના કણો તેમના સરેરાશ સ્થાનની આસપાસ સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે.
તેથી,બંને છેડે જડેલી દોરીમાં કણોની ગતિ એ સરળ આવર્ત ગતિનું ઉદાહરણ છે.
11
EasyMCQ
બે કણો સરળ આવર્ત ગતિ ($S$.$H$.$M$.) કરે છે. તેમની ગતિના સમીકરણો $y_1 = 10 \sin \left( \omega t + \frac{\pi}{4} \right)$ અને $y_2 = 25 \sin \left( \omega t + \frac{\sqrt{3} \pi}{4} \right)$ છે. તેમના કંપવિસ્તારનો ગુણોત્તર કેટલો છે?
A
$1:1$
B
$2:5$
C
$1:2$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) સરળ આવર્ત ગતિનું સામાન્ય સમીકરણ $y = A \sin(\omega t + \phi)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $A$ એ ગતિનો કંપવિસ્તાર છે.
આપેલા સમીકરણોની સરખામણી કરતા:
$y_1 = 10 \sin \left( \omega t + \frac{\pi}{4} \right)$ પરથી કંપવિસ્તાર $A_1 = 10$ મળે છે.
$y_2 = 25 \sin \left( \omega t + \frac{\sqrt{3} \pi}{4} \right)$ પરથી કંપવિસ્તાર $A_2 = 25$ મળે છે.
તેમના કંપવિસ્તારનો ગુણોત્તર $\frac{A_1}{A_2} = \frac{10}{25} = \frac{2}{5}$ થાય છે.
તેથી,ગુણોત્તર $2:5$ છે.
12
EasyMCQ
$S.H.M.$ દર્શાવતી સિસ્ટમ પાસે શું હોવું આવશ્યક છે?
A
માત્ર જડત્વ
B
સ્થિતિસ્થાપકતા તેમજ જડત્વ
C
સ્થિતિસ્થાપકતા,જડત્વ અને બાહ્ય બળ
D
માત્ર સ્થિતિસ્થાપકતા

Solution

(B) કોઈપણ સિસ્ટમ $S.H.M.$ (સરળ આવર્ત ગતિ) દર્શાવે તે માટે બે મૂળભૂત શરતોનું પાલન થવું જરૂરી છે:
$1$. સ્થિતિસ્થાપકતા: સિસ્ટમમાં પુનઃસ્થાપક બળ હોવું જોઈએ જે પદાર્થને સ્થાનાંતરિત કર્યા પછી તેને સંતુલન સ્થિતિમાં પાછો લાવે.
$2$. જડત્વ: સિસ્ટમ પાસે દળ (જડત્વ) હોવું જોઈએ જેથી તે તેના વેગમાનને કારણે સંતુલન સ્થિતિથી આગળ વધી શકે.
તેથી,$S.H.M.$ દર્શાવતી સિસ્ટમ પાસે સ્થિતિસ્થાપકતા અને જડત્વ બંને હોવા જોઈએ.
13
EasyMCQ
જો $SHM$ કરતા કણનું સ્થાનાંતર $y = 0.30 \sin(220t + 0.64)$ મીટરમાં આપેલ હોય,તો કણની આવૃત્તિ અને મહત્તમ વેગ કેટલો હશે?
A
$35 \, Hz$,$66 \, m/s$
B
$45 \, Hz$,$66 \, m/s$
C
$58 \, Hz$,$113 \, m/s$
D
$35 \, Hz$,$132 \, m/s$

Solution

(A) સ્થાનાંતર માટેનું આપેલ સમીકરણ $y = A \sin(\omega t + \phi)$ છે,જ્યાં $A = 0.30 \, m$ અને $\omega = 220 \, rad/s$ છે.
$1$. આવૃત્તિ $(n)$: આવૃત્તિ $n = \frac{\omega}{2\pi}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$n = \frac{220}{2 \times 3.14159} \approx 35.01 \, Hz \approx 35 \, Hz$.
$2$. મહત્તમ વેગ $(v_{\max})$: મહત્તમ વેગ $v_{\max} = \omega A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$v_{\max} = 220 \times 0.30 = 66 \, m/s$.
આમ,આવૃત્તિ $35 \, Hz$ છે અને મહત્તમ વેગ $66 \, m/s$ છે.
14
MediumMCQ
એક કણનું સ્થાનાંતર સમીકરણ $x = 3\sin 2t + 4\cos 2t$ છે. તેનો કંપવિસ્તાર અને મહત્તમ વેગ અનુક્રમે કેટલા હશે?
A
$5, 10$
B
$3, 2$
C
$4, 2$
D
$3, 4$

Solution

(A) આપેલ સ્થાનાંતર સમીકરણ $x = 3\sin 2t + 4\cos 2t$ છે.
આ સમીકરણ $x = A_1\sin \omega t + A_2\cos \omega t$ ના સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં $A_1 = 3$,$A_2 = 4$,અને $\omega = 2$ છે.
પરિણામી કંપવિસ્તાર $A$ નીચે મુજબ મળે છે: $A = \sqrt{A_1^2 + A_2^2}$.
$A = \sqrt{3^2 + 4^2} = \sqrt{9 + 16} = \sqrt{25} = 5$.
મહત્તમ વેગ $v_{\max}$ નું સૂત્ર $v_{\max} = A\omega$ છે.
$v_{\max} = 5 \times 2 = 10$.
આમ,કંપવિસ્તાર $5$ છે અને મહત્તમ વેગ $10$ છે.
15
EasyMCQ
$S.H.M.$ માટે નીચેનામાંથી કઈ શરત આવશ્યક અને પર્યાપ્ત છે?
A
અચળ આવર્તકાળ
B
અચળ પ્રવેગ
C
પ્રવેગ અને સંતુલન સ્થાનથી સ્થાનાંતર વચ્ચે પ્રમાણસરતા
D
પુનઃસ્થાપક બળ અને સંતુલન સ્થાનથી સ્થાનાંતર વચ્ચે પ્રમાણસરતા

Solution

(D) $Simple \ Harmonic \ Motion$ $(S.H.M.)$ ની વ્યાખ્યાયિત લાક્ષણિકતા એ છે કે કણ પર લાગતું પુનઃસ્થાપક બળ $F$ એ સંતુલન સ્થાનથી તેના સ્થાનાંતર $x$ ના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે અને તે સંતુલન સ્થાન તરફ દિશામાન હોય છે.
ગાણિતિક રીતે,આને $F = -kx$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં $k$ એ બળ અચળાંક છે.
$F = ma$ હોવાથી,આનો અર્થ એ થાય કે $a = -(k/m)x$,જેનો અર્થ છે કે પ્રવેગ પણ સ્થાનાંતરના પ્રમાણમાં છે.
જો કે,ગતિને વ્યાખ્યાયિત કરતી મૂળભૂત ભૌતિક શરત એ રેખીય પુનઃસ્થાપક બળ છે,જે વિકલ્પ $(d)$ ને આવશ્યક અને પર્યાપ્ત શરત બનાવે છે.
16
EasyMCQ
એક પદાર્થ $5 \ m$ અંતરે રહેલી બે દીવાલોને લંબ $20 \ m/s$ ના વેગથી રૂમમાં ગતિ કરી રહ્યો છે. ત્યાં કોઈ ઘર્ષણ નથી અને દીવાલો સાથેની અથડામણો સ્થિતિસ્થાપક છે. પદાર્થની ગતિ કેવી છે?
A
આવર્ત ગતિ નથી
B
આવર્ત ગતિ છે પણ સરળ આવર્ત ગતિ નથી
C
આવર્ત ગતિ અને સરળ આવર્ત ગતિ છે
D
ચલિત આવર્તકાળ સાથેની આવર્ત ગતિ

Solution

(B) પદાર્થ $5 \ m$ ના અંતરે રહેલી બે દીવાલો વચ્ચે $20 \ m/s$ ના અચળ વેગથી ગતિ કરે છે.
અથડામણો સ્થિતિસ્થાપક હોવાથી અને ઘર્ષણ ન હોવાથી,પદાર્થ ગતિઊર્જા ગુમાવ્યા વગર દરેક અથડામણ પછી તેની દિશા બદલે છે.
એક દીવાલથી બીજી દીવાલ સુધી પહોંચવા માટે લાગતો સમય $t = \frac{d}{v} = \frac{5 \ m}{20 \ m/s} = 0.25 \ s$ છે.
પદાર્થ કુલ $T = 2 \times 0.25 \ s = 0.5 \ s$ ના સમય પછી તેની મૂળ સ્થિતિમાં પાછો ફરે છે.
આમ,ગતિ $0.5 \ s$ ના નિયમિત અંતરાલે પુનરાવર્તિત થાય છે,તેથી તે આવર્ત ગતિ છે.
જોકે,સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ માટે પ્રવેગ સ્થાનાંતરના સમપ્રમાણમાં હોવો જોઈએ $(a \propto -x)$. અહીં અથડામણ વચ્ચે વેગ અચળ છે,એટલે કે પ્રવેગ શૂન્ય છે. તેથી,આ સરળ આવર્ત ગતિ નથી.
17
EasyMCQ
એક કણ એવી રીતે ગતિ કરે છે કે તેનો પ્રવેગ $a = -bx$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $x$ એ સંતુલન સ્થિતિથી સ્થાનાંતર છે અને $b$ એ અચળાંક છે. દોલનનો આવર્તકાળ કેટલો હશે?
A
$2\pi \sqrt{b}$
B
$\frac{2\pi}{\sqrt{b}}$
C
$\frac{2\pi}{b}$
D
$2\sqrt{\frac{\pi}{b}}$

Solution

(B) કણનો પ્રવેગ $a = -bx$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આ સમીકરણની સરખામણી સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ ના પ્રમાણિત સમીકરણ $a = -\omega^2 x$ સાથે કરતા,આપણને $\omega^2 = b$ મળે છે.
તેથી,કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \sqrt{b}$ થશે.
દોલનનો આવર્તકાળ $T$ શોધવાનું સૂત્ર $T = \frac{2\pi}{\omega}$ છે.
$\omega$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $T = \frac{2\pi}{\sqrt{b}}$ મળે છે.
18
EasyMCQ
એક કણનું ગતિનું સમીકરણ $\frac{d^2y}{dt^2} + Ky = 0$ છે,જ્યાં $K$ એ ધન અચળાંક છે. ગતિનો આવર્તકાળ કેટલો થશે?
A
$\frac{2\pi}{K}$
B
$2\pi K$
C
$\frac{2\pi}{\sqrt{K}}$
D
$2\pi \sqrt{K}$

Solution

(C) આપેલ ગતિનું સમીકરણ $\frac{d^2y}{dt^2} + Ky = 0$ છે.
આ સમીકરણને સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ ના પ્રમાણિત સમીકરણ $\frac{d^2y}{dt^2} + \omega^2 y = 0$ સાથે સરખાવતા,આપણને $\omega^2 = K$ મળે છે.
તેથી,કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \sqrt{K}$ થાય.
આપણે જાણીએ છીએ કે આવર્તકાળ $T$ અને કોણીય આવૃત્તિ $\omega$ વચ્ચેનો સંબંધ $T = \frac{2\pi}{\omega}$ છે.
$\omega$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $T = \frac{2\pi}{\sqrt{K}}$ મળે છે.
19
EasyMCQ
$S.H.M.$ કરતા કણની ગતિ $x = 0.01 \sin 100\pi (t + 0.05)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $x$ મીટરમાં અને $t$ સેકન્ડમાં છે. તો આવર્તકાળ ..... $sec$ છે.
A
$0.01$
B
$0.02$
C
$0.1$
D
$0.2$

Solution

(B) $S.H.M.$ માટેનું સામાન્ય સમીકરણ $x = A \sin(\omega t + \phi)$ છે.
આપેલ સમીકરણ $x = 0.01 \sin(100\pi t + 5\pi)$ ને સામાન્ય સમીકરણ સાથે સરખાવતા,આપણને કોણીય આવૃત્તિ $\omega = 100\pi \ rad/s$ મળે છે.
આવર્તકાળ $T$ એ કોણીય આવૃત્તિ સાથે $T = \frac{2\pi}{\omega}$ સૂત્ર દ્વારા સંબંધિત છે.
$\omega$ ની કિંમત મૂકતા:
$T = \frac{2\pi}{100\pi} = \frac{2}{100} = 0.02 \ sec$.
તેથી,આવર્તકાળ $0.02 \ sec$ છે.
20
EasyMCQ
$S.H.M.$ માં શું અચળ હોય છે?
A
પુનઃસ્થાપક બળ
B
ગતિ ઉર્જા
C
સ્થિતિ ઉર્જા
D
આવર્તકાળ

Solution

(D) $S.H.M.$ (સરળ આવર્ત ગતિ) માં,પુનઃસ્થાપક બળ સ્થાનાંતરના સમપ્રમાણમાં હોય છે $(F = -kx)$,તેથી તે સ્થાન સાથે બદલાય છે.
ગતિ ઉર્જા $(K = \frac{1}{2}mv^2)$ અને સ્થિતિ ઉર્જા $(U = \frac{1}{2}kx^2)$ સતત બદલાતી રહે છે જેમ કણ ગતિ કરે છે.
કુલ યાંત્રિક ઉર્જા $(E = K + U)$ અચળ રહે છે.
જોકે,આવર્તકાળ $(T = 2\pi\sqrt{\frac{m}{k}})$ માત્ર કણના દળ અને બળ અચળાંક પર આધાર રાખે છે,જે બંને સિસ્ટમના આંતરિક ગુણધર્મો છે.
તેથી,આપેલ $S.H.M.$ સિસ્ટમ માટે આવર્તકાળ એ એવી રાશિ છે જે અચળ રહે છે.
21
EasyMCQ
સરળ આવર્ત ગતિનું સમીકરણ $X = 0.34 \cos(3000t + 0.74)$ છે,જ્યાં $X$ અને $t$ અનુક્રમે $mm$ અને $sec$ માં છે. ગતિની આવૃત્તિ કેટલી છે?
A
$3000$
B
$3000 / 2\pi$
C
$0.74 / 2\pi$
D
$3000 / \pi$

Solution

(B) સરળ આવર્ત ગતિનું સામાન્ય સમીકરણ $X = A \cos(\omega t + \phi)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ સમીકરણ $X = 0.34 \cos(3000t + 0.74)$ સાથે સરખાવતા,આપણને કોણીય આવૃત્તિ $\omega = 3000 \ rad/s$ મળે છે.
આવૃત્તિ $n$ (અથવા $f$) અને કોણીય આવૃત્તિ $\omega$ વચ્ચેનો સંબંધ $\omega = 2\pi n$ છે.
તેથી,આવૃત્તિ $n = \frac{\omega}{2\pi} = \frac{3000}{2\pi} \ Hz$ થાય.
22
EasyMCQ
ખોટું વિધાન પસંદ કરો.
A
બધા જ $S.H.M.$ નો આવર્તકાળ નિશ્ચિત હોય છે.
B
સમાન આવર્તકાળ ધરાવતી તમામ ગતિ $S.H.M.$ છે.
C
$S.H.M.$ માં કુલ ઉર્જા કંપવિસ્તારના વર્ગના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
D
$S.H.M.$ નો ફેઝ કોન્સ્ટન્ટ (કળા અચળાંક) પ્રારંભિક શરતો પર આધાર રાખે છે.

Solution

(B) $S.H.M.$ માટે,કણ પર લાગતું બળ $F = -kx$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$F = ma$ હોવાથી,આપણને $ma = -kx$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $a = -(k/m)x$.
આને પ્રમાણિત $S.H.M.$ સમીકરણ $a = -\omega^2 x$ સાથે સરખાવતા,આપણને $\omega^2 = k/m$ મળે છે,જે એક અચળાંક છે.
કોણીય આવૃત્તિ $\omega$ અચળ હોવાથી,આવર્તકાળ $T = 2\pi/\omega$ પણ અચળ રહે છે. આમ,વિધાન $A$ સાચું છે.
બધી જ આવર્ત ગતિ $S.H.M.$ હોતી નથી. ઉદાહરણ તરીકે,નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિમાં નિશ્ચિત આવર્તકાળ હોય છે પરંતુ તે $S.H.M.$ નથી કારણ કે બળ સ્થાનાંતરના સમપ્રમાણમાં હોતું નથી. તેથી,વિધાન $B$ ખોટું છે.
$S.H.M.$ ની કુલ ઉર્જા $E = (1/2)kA^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જે દર્શાવે છે કે ઉર્જા કંપવિસ્તારના વર્ગ $(A^2)$ ના સીધા પ્રમાણમાં છે. આમ,વિધાન $C$ સાચું છે.
સ્થાનાંતરનું સમીકરણ $x = A \sin(\omega t + \phi)$ છે,જ્યાં $\phi$ એ કળા અચળાંક છે. $\phi$ નું મૂલ્ય $t = 0$ સમયે કણના પ્રારંભિક સ્થાન અને વેગ દ્વારા નક્કી થાય છે. આમ,વિધાન $D$ સાચું છે.
તેથી,ખોટું વિધાન $B$ છે.
23
EasyMCQ
સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણનું સ્થાનાંતર $x$ (મીટરમાં) સમય $t$ (સેકન્ડમાં) સાથે $x = 0.01 \cos \left( \pi t + \frac{\pi}{4} \right)$ મુજબ સંબંધિત છે. તો આ ગતિની આવૃત્તિ કેટલી હશે?
A
$0.5 \, Hz$
B
$1.0 \, Hz$
C
$\frac{\pi}{2} \, Hz$
D
$\pi \, Hz$

Solution

(A) સરળ આવર્ત ગતિનું પ્રમાણિત સમીકરણ $x = a \cos(\omega t + \phi)$ છે.
આપેલ સમીકરણ $x = 0.01 \cos \left( \pi t + \frac{\pi}{4} \right)$ ને પ્રમાણિત સમીકરણ સાથે સરખાવતા,આપણને કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \pi \, rad/s$ મળે છે.
કોણીય આવૃત્તિ $\omega$ અને આવૃત્તિ $n$ વચ્ચેનો સંબંધ $\omega = 2\pi n$ છે.
$\omega$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $\pi = 2\pi n$ મળે છે.
$n$ માટે ઉકેલતા,$n = \frac{\pi}{2\pi} = 0.5 \, Hz$ મળે છે.
24
EasyMCQ
$a$ કંપવિસ્તાર અને $T$ આવર્તકાળ ધરાવતું એક સરળ આવર્ત તરંગ $y = 5 \sin \pi (t + 4) \ m$ સમીકરણ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. તો $(m)$ માં કંપવિસ્તાર $(a)$ અને સેકન્ડમાં આવર્તકાળ $(T)$ નું મૂલ્ય કેટલું થશે?
A
$a = 10, T = 2$
B
$a = 5, T = 1$
C
$a = 10, T = 1$
D
$a = 5, T = 2$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ $y = 5 \sin \pi (t + 4) = 5 \sin (\pi t + 4\pi)$ છે.
આને સરળ આવર્ત ગતિના પ્રમાણિત સમીકરણ $y = a \sin (\omega t + \phi)$ અથવા $y = a \sin (\frac{2\pi}{T} t + \phi)$ સાથે સરખાવતા:
કંપવિસ્તાર $a$ એ સાઈન વિધેયનો સહગુણક છે,તેથી $a = 5 \ m$.
કોણીય આવૃત્તિ $\omega$ એ $t$ નો સહગુણક છે,તેથી $\omega = \pi \ rad/s$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\omega = \frac{2\pi}{T}$,તેથી $\pi = \frac{2\pi}{T}$.
$T$ માટે ઉકેલતા,આપણને $T = 2 \ s$ મળે છે.
25
EasyMCQ
$5\, cm$ કંપનવિસ્તાર ધરાવતા સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણની મહત્તમ ઝડપ $31.4\, cm/s$ છે. તેની દોલન આવૃત્તિ ..... $Hz$ છે.
A
$3$
B
$2$
C
$4$
D
$1$

Solution

(D) સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણની મહત્તમ ઝડપનું સૂત્ર $v_{\max} = a\omega$ છે,જ્યાં $a$ એ કંપનવિસ્તાર છે અને $\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\omega = 2\pi n$,જ્યાં $n$ એ દોલનની આવૃત્તિ છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $a = 5\, cm = 0.05\, m$ અને $v_{\max} = 31.4\, cm/s = 0.314\, m/s$.
$v_{\max} = a \times 2\pi n$
$0.314 = 0.05 \times 2 \times 3.14 \times n$
$0.314 = 0.314 \times n$
$n = 1\, Hz$.
26
EasyMCQ
સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણનું સ્થાનાંતર $x$ (મીટરમાં) સમય $t$ (સેકન્ડમાં) સાથે $x = 0.05 \cos \left( 4 \pi t + \frac{\pi}{4} \right)$ મુજબ સંબંધિત છે. ગતિની આવૃત્તિ ..... $Hz$ હશે.
A
$0.5$
B
$1$
C
$1.5$
D
$2$

Solution

(D) સરળ આવર્ત ગતિનું સામાન્ય સમીકરણ $x = A \cos(\omega t + \phi)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ સમીકરણ $x = 0.05 \cos \left( 4 \pi t + \frac{\pi}{4} \right)$ ને સામાન્ય સમીકરણ સાથે સરખાવતા,આપણને કોણીય આવૃત્તિ $\omega = 4 \pi \ rad/s$ મળે છે.
કોણીય આવૃત્તિ $\omega$ અને આવૃત્તિ $n$ વચ્ચેનો સંબંધ $\omega = 2 \pi n$ છે.
$\omega$ ની કિંમત મૂકતા:
$4 \pi = 2 \pi n$
$n = \frac{4 \pi}{2 \pi} = 2 \ Hz$.
તેથી,ગતિની આવૃત્તિ $2 \ Hz$ છે.
27
MediumMCQ
$m = 100 \, g$ દળ ધરાવતો પદાર્થ એક હલકા સ્પ્રિંગના છેડે જોડાયેલ છે,જે ઘર્ષણરહિત સમક્ષિતિજ ટેબલ પર $0.16 \, m$ જેટલા કંપનવિસ્તાર અને $2 \, s$ જેટલા આવર્તકાળ સાથે દોલનો કરે છે. શરૂઆતમાં,$t = 0$ સમયે પદાર્થને સ્થિર સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવે છે અને તેનું સ્થાનાંતર $x = -0.16 \, m$ છે. કોઈપણ સમય $t$ પર પદાર્થના સ્થાનાંતર માટેનું સમીકરણ શું હશે?
A
$x = 0.16 \cos (\pi t)$
B
$x = -0.16 \cos (\pi t)$
C
$x = 0.16 \sin (\pi t + \pi)$
D
$x = -0.16 \sin (\pi t + \pi)$

Solution

(B) સરળ આવર્ત ગતિ માટેનું સામાન્ય સમીકરણ $x(t) = A \cos(\omega t + \phi)$ છે.
અહીં કંપનવિસ્તાર $A = 0.16 \, m$ અને આવર્તકાળ $T = 2 \, s$ આપેલ છે.
કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \frac{2\pi}{T} = \frac{2\pi}{2} = \pi \, rad/s$ થાય.
$t = 0$ સમયે,સ્થાનાંતર $x = -0.16 \, m$ છે.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા: $-0.16 = 0.16 \cos(\pi \cdot 0 + \phi) \implies \cos(\phi) = -1 \implies \phi = \pi$.
તેથી,સ્થાનાંતરનું સમીકરણ $x = 0.16 \cos(\pi t + \pi)$ મળે.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\cos(\theta + \pi) = -\cos(\theta)$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $x = -0.16 \cos(\pi t)$ મળે છે.
28
EasyMCQ
જો કણનું સ્થાનાંતર સમીકરણ $y = A\sin PT + B\cos PT$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે,તો કણ કઈ ગતિ કરે છે?
A
નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિ
B
નિયમિત લંબગોળ ગતિ
C
સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$
D
સુરેખ ગતિ

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ: $y = A\sin PT + B\cos PT$
ધારો કે $A = r\cos \theta$ અને $B = r\sin \theta$,જ્યાં $r = \sqrt{A^2 + B^2}$ અને $\tan \theta = B/A$ છે.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને મળે છે:
$y = r\cos \theta \sin PT + r\sin \theta \cos PT$
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\sin(x + y) = \sin x \cos y + \cos x \sin y$ નો ઉપયોગ કરતા:
$y = r\sin(PT + \theta)$
આ સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ ના સમીકરણનું પ્રમાણિત સ્વરૂપ છે,જ્યાં $r$ એ કંપવિસ્તાર છે,$P$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે અને $\theta$ એ કળા અચળાંક છે.
29
EasyMCQ
એક કણની ગતિ સમય સાથે $y = a(\sin \omega \,t + \cos \omega \,t)$ સંબંધ અનુસાર બદલાય છે,તો
A
ગતિ દોલિત છે પણ $S.H.M.$ નથી.
B
ગતિ $a$ કંપવિસ્તાર સાથે $S.H.M.$ છે.
C
ગતિ $a\sqrt{2}$ કંપવિસ્તાર સાથે $S.H.M.$ છે.
D
ગતિ $2a$ કંપવિસ્તાર સાથે $S.H.M.$ છે.

Solution

(C) આપેલ ગતિનું સમીકરણ: $y = a(\sin \omega \,t + \cos \omega \,t)$.
આપણે તેને $\sqrt{2}$ વડે ગુણીને અને ભાગીને ફરીથી લખી શકીએ છીએ:
$y = a\sqrt{2} \left( \frac{1}{\sqrt{2}} \sin \omega \,t + \frac{1}{\sqrt{2}} \cos \omega \,t \right)$.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\sin(A+B) = \sin A \cos B + \cos A \sin B$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $\sin 45^\circ = \frac{1}{\sqrt{2}}$ અને $\cos 45^\circ = \frac{1}{\sqrt{2}}$ છે:
$y = a\sqrt{2} (\sin \omega \,t \cos 45^\circ + \cos \omega \,t \sin 45^\circ)$.
$y = a\sqrt{2} \sin(\omega \,t + 45^\circ)$.
આ સરળ આવર્ત ગતિ $(S.H.M.)$ નું પ્રમાણિત સમીકરણ છે,જે $y = A \sin(\omega \,t + \phi)$ છે,જ્યાં કંપવિસ્તાર $A = a\sqrt{2}$ છે.
30
MediumMCQ
$S.H.M.$ ને $x = 5\sqrt{2} (\sin 2\pi t + \cos 2\pi t)$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. $S.H.M.$ નો કંપવિસ્તાર .... $cm$ છે.
A
$10$
B
$20$
C
$5\sqrt{2}$
D
$50$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $x = 5\sqrt{2} (\sin 2\pi t + \cos 2\pi t)$.
આને આ રીતે ફરીથી લખી શકાય: $x = 5\sqrt{2} \sin 2\pi t + 5\sqrt{2} \cos 2\pi t$.
નિત્યસમ $A \sin \omega t + B \cos \omega t = R \sin(\omega t + \phi)$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $R = \sqrt{A^2 + B^2}$.
અહીં,$A = 5\sqrt{2}$ અને $B = 5\sqrt{2}$.
પરિણામી કંપવિસ્તાર $R = \sqrt{(5\sqrt{2})^2 + (5\sqrt{2})^2}$.
$R = \sqrt{(25 \times 2) + (25 \times 2)} = \sqrt{50 + 50} = \sqrt{100} = 10 \, cm$.
31
MediumMCQ
વિધેય $\sin^2(\omega t)$ શું દર્શાવે છે?
A
$2\pi /\omega $ આવર્તકાળ ધરાવતી સરળ આવર્ત ગતિ
B
$\pi /\omega $ આવર્તકાળ ધરાવતી સરળ આવર્ત ગતિ
C
$2\pi /\omega $ આવર્તકાળ ધરાવતી આવર્ત ગતિ પરંતુ સરળ આવર્ત ગતિ નથી
D
$\pi /\omega $ આવર્તકાળ ધરાવતી આવર્ત ગતિ પરંતુ સરળ આવર્ત ગતિ નથી

Solution

(D) આપેલ વિધેય $y = \sin^2(\omega t)$ છે.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\sin^2 \theta = \frac{1 - \cos(2\theta)}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણે વિધેયને આ રીતે લખી શકીએ:
$y = \frac{1}{2} - \frac{1}{2}\cos(2\omega t)$.
$\cos(kt)$ વિધેયનો આવર્તકાળ $T = \frac{2\pi}{k}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$k = 2\omega$ છે,તેથી આવર્તકાળ $T = \frac{2\pi}{2\omega} = \frac{\pi}{\omega}$ થશે.
સરળ આવર્ત ગતિ $(S.H.M.)$ એ વિકલ સમીકરણ $\frac{d^2y}{dt^2} = -\Omega^2 y$ નું પાલન કરવું જોઈએ. આપેલ વિધેય એક અચળ પદ અને કોસાઇન પદનો સરવાળો છે,જે $S.H.M.$ ની શરતનું પાલન કરતું નથી કારણ કે સંતુલન સ્થાન સ્થળાંતરિત થયેલ છે અને તે ઉગમબિંદુની આસપાસ શુદ્ધ સાઇનસૉઇડલ દોલન નથી. તેથી,આ એક આવર્ત ગતિ છે પરંતુ $S.H.M.$ નથી.
32
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધેય સરળ આવર્ત ગતિ (Simple Harmonic Oscillation) દર્શાવે છે?
A
$\sin \omega t - \cos \omega t$
B
$\sin^2 \omega t$
C
$\sin \omega t + \sin 2\omega t$
D
$\sin \omega t - \sin 2\omega t$

Solution

(A) કોઈ વિધેય સરળ આવર્ત ગતિ $(S.H.M.)$ ત્યારે જ દર્શાવે જો તે વિકલ સમીકરણ $\frac{d^2x}{dt^2} + \omega^2 x = 0$ નું પાલન કરે.
વિકલ્પ $A$: $x = \sin \omega t - \cos \omega t$. આને $x = \sqrt{2} [\frac{1}{\sqrt{2}} \sin \omega t - \frac{1}{\sqrt{2}} \cos \omega t] = \sqrt{2} \sin(\omega t - \frac{\pi}{4})$ તરીકે લખી શકાય છે. આ એક પ્રમાણિત $S.H.M.$ સમીકરણ છે.
વિકલ્પ $B$: $x = \sin^2 \omega t = \frac{1 - \cos 2\omega t}{2}$. આ અચળ સ્થાનાંતર અને $2\omega$ આવૃત્તિ ધરાવતી ગતિ દર્શાવે છે,જે સરળ આવર્ત ગતિ નથી.
વિકલ્પ $C$ અને $D$: આ બે અલગ-અલગ આવૃત્તિઓ ($\omega$ અને $2\omega$) નું સંપાતીકરણ છે,જે આવર્ત ગતિ આપે છે પરંતુ સરળ આવર્ત ગતિ નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
33
EasyMCQ
જો સરળ આવર્તગતિનું સમીકરણ $x = 0.01 \sin 100\pi (t + 0.05)$ હોય,તો તેનો આવર્તકાળ $\text{sec}$ માં કેટલો થાય?
A
$0.01$
B
$0.02$
C
$0.1$
D
$0.2$

Solution

(B) સરળ આવર્તગતિ માટેનું પ્રમાણિત સમીકરણ $x = A \sin(\omega t + \phi)$ છે.
આપેલ સમીકરણ $x = 0.01 \sin(100\pi t + 5\pi)$ ને પ્રમાણિત સમીકરણ સાથે સરખાવતા,કોણીય આવૃત્તિ $\omega = 100\pi \text{ rad/s}$ મળે છે.
આવર્તકાળ $T$ અને કોણીય આવૃત્તિ વચ્ચેનો સંબંધ $T = \frac{2\pi}{\omega}$ છે.
$\omega$ ની કિંમત મૂકતા,$T = \frac{2\pi}{100\pi} = \frac{2}{100} = 0.02 \text{ sec}$ મળે છે.
આમ,આ સરળ આવર્તગતિનો આવર્તકાળ $0.02 \text{ sec}$ છે.
34
MediumMCQ
સરળ આવર્તગતિનું સમીકરણ $y = 0.30 \sin (220 \, t + 0.64) \ m$ હોય,તો આવૃત્તિ અને મહત્તમ વેગ અનુક્રમે કેટલા થાય?
A
$35 \, Hz, \, 66 \, m/s$
B
$45 \, Hz, \, 66 \, m/s$
C
$58 \, Hz, \, 113 \, m/s$
D
$35 \, Hz, \, 132 \, m/s$

Solution

(A) સરળ આવર્તગતિનું પ્રમાણિત સમીકરણ $y = a \sin (\omega t + \phi)$ છે.
આપેલ સમીકરણ $y = 0.30 \sin (220 \, t + 0.64)$ સાથે સરખાવતા,કંપવિસ્તાર $a = 0.30 \, m$ અને કોણીય આવૃત્તિ $\omega = 220 \, rad/s$ મળે છે.
આવૃત્તિ $n$ ની ગણતરી $n = \frac{\omega}{2\pi} = \frac{220}{2 \times 3.14159} \approx 35.01 \, Hz \approx 35 \, Hz$ મુજબ થાય છે.
મહત્તમ વેગ $v_{max}$ નું સૂત્ર $v_{max} = a \omega$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$v_{max} = 0.30 \times 220 = 66 \, m/s$ મળે છે.
આમ,આવૃત્તિ $35 \, Hz$ અને મહત્તમ વેગ $66 \, m/s$ છે.
35
EasyMCQ
સરળ આવર્તગતિમાં કણનો પ્રવેગ $a = -bx$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. તો આ ગતિનો આવર્તકાળ કેટલો થાય?
A
$2\pi \sqrt{b}$
B
$\frac{2\pi}{\sqrt{b}}$
C
$\frac{2\pi}{b}$
D
$2\sqrt{\frac{\pi}{b}}$

Solution

(B) સરળ આવર્તગતિ માટે પ્રવેગનું પ્રમાણિત સમીકરણ $a = -\omega^2 x$ છે.
આપેલ સમીકરણ $a = -bx$ સાથે સરખાવતા,આપણને $\omega^2 = b$ મળે છે.
તેથી,કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \sqrt{b}$ થાય.
આવર્તકાળ $T$ નું સૂત્ર $T = \frac{2\pi}{\omega}$ છે.
$\omega$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $T = \frac{2\pi}{\sqrt{b}}$ મળે છે.
36
MediumMCQ
સરળ આવર્તગતિનું વિકલ સમીકરણ $\frac{d^2y}{dt^2} + ky = 0$ છે. તો તેનો આવર્તકાળ કેટલો થાય?
A
$\frac{2\pi}{k}$
B
$2\pi k$
C
$\frac{2\pi}{\sqrt{k}}$
D
$2\pi \sqrt{k}$

Solution

(C) સરળ આવર્તગતિ માટેનું પ્રમાણિત વિકલ સમીકરણ $\frac{d^2y}{dt^2} + \omega^2 y = 0$ છે.
આપેલ સમીકરણ $\frac{d^2y}{dt^2} + ky = 0$ સાથે સરખાવતા,આપણને $\omega^2 = k$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $\omega = \sqrt{k}$.
આવર્તકાળ $T$ નું સૂત્ર $T = \frac{2\pi}{\omega}$ છે.
$\omega$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $T = \frac{2\pi}{\sqrt{k}}$ મળે છે.
37
MediumMCQ
જો કણનું સ્થાનાંતર $x = 3 \sin (5\pi t) + 4 \cos (5\pi t) \text{ cm}$ દ્વારા આપવામાં આવે,તો કણનો કંપવિસ્તાર કેટલો થાય?
A
$3$
B
$4$
C
$5$
D
$7$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $x = a \sin(\omega t) + b \cos(\omega t)$ સ્વરૂપમાં છે.
આને $x = A \sin(\omega t + \phi)$ તરીકે ફરીથી લખી શકાય,જ્યાં કંપવિસ્તાર $A = \sqrt{a^2 + b^2}$ છે.
આપેલ સમીકરણ $x = 3 \sin(5\pi t) + 4 \cos(5\pi t)$ ને પ્રમાણિત સ્વરૂપ સાથે સરખાવતા,આપણને $a = 3$ અને $b = 4$ મળે છે.
તેથી,કંપવિસ્તાર $A = \sqrt{3^2 + 4^2} = \sqrt{9 + 16} = \sqrt{25} = 5 \text{ cm}$ થાય.
આમ,કણનો કંપવિસ્તાર $5 \text{ cm}$ છે.
38
MediumMCQ
$m$ દળનો એક કણ સ્થિર સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવે છે અને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ પરવલયાકાર માર્ગને અનુસરે છે. ધારો કે ઉગમબિંદુથી દળનું સ્થાનાંતર નાનું છે,તો કયો આલેખ સમયના વિધેય તરીકે કણનું સ્થાન યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે $?$
Question diagram
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(A) સ્થિતિ ઊર્જા $V(x)$ પરવલયાકાર વક્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જેનો અર્થ છે કે $V(x) = \frac{1}{2}kx^2$.
આ એક સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ દર્શાવે છે જ્યાં પુનઃસ્થાપક બળ $F = -\frac{dV}{dx} = -kx$ છે.
કણ $t = 0$ સમયે $x = A$ જેટલા ધન સ્થાનાંતર પરથી સ્થિર સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવે છે,તેથી તેની ગતિનું સમીકરણ $x(t) = A \cos(\omega t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$t = 0$ સમયે,$x = A$ છે,જે ધન અંતિમ સ્થાન છે.
જેમ જેમ સમય વધે છે,કણ સરેરાશ સ્થાન $(x = 0)$ તરફ અને પછી ઋણ અંતિમ સ્થાન $(x = -A)$ તરફ ગતિ કરે છે.
આ વર્તણૂક $t = 0$ સમયે મહત્તમ ધન મૂલ્યથી શરૂ થતા કોસાઇન આલેખ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
39
EasyMCQ
નીચેનામાંથી ગતિનું કયું સમીકરણ સરળ આવર્ત ગતિ (Simple Harmonic Motion) દર્શાવે છે? (જ્યાં $k, k_0, k_1$ અને $a$ બધા ધન અચળાંકો છે)
A
$Acceleration = k(x)$
B
$Acceleration = k(x+a)$
C
$Acceleration = -k(x+a)$
D
$Acceleration = -k(x^2)$

Solution

(C) સરળ આવર્ત ગતિ $(S.H.M.)$ માટેની વ્યાખ્યા મુજબ,પ્રવેગ $(a)$ એ સરેરાશ સ્થાનથી સ્થાનાંતર $(x)$ ના ઋણ મૂલ્યના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
ગાણિતિક રીતે,આને $a = -\omega^2 x$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં $\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે.
વિકલ્પ $(C)$ માં,સમીકરણ $a = -k(x+a)$ છે. જો આપણે નવો યામ $x' = x+a$ લઈએ,તો સમીકરણ $a = -k x'$ બને છે.
આ $x = -a$ સંતુલન સ્થાનની આસપાસ $S.H.M.$ દર્શાવે છે.
કારણ કે પ્રવેગ એ સરેરાશ સ્થાનથી સ્થાનાંતરના સમપ્રમાણમાં છે અને તેની વિરુદ્ધ દિશામાં છે,તેથી વિકલ્પ $(C)$ એ $S.H.M.$ ને યોગ્ય રીતે રજૂ કરે છે.
40
MediumMCQ
$x$-અક્ષ પર કણનું સ્થાનાંતર $x = a \sin^2 \omega t$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. કણની ગતિ શેને અનુરૂપ છે?
A
$\frac{\omega}{\pi}$ આવૃત્તિ ધરાવતી સરળ આવર્ત ગતિ
B
$\frac{3\omega}{2\pi}$ આવૃત્તિ ધરાવતી સરળ આવર્ત ગતિ
C
સરળ આવર્ત ગતિ નથી
D
$\frac{\omega}{2\pi}$ આવૃત્તિ ધરાવતી સરળ આવર્ત ગતિ

Solution

(A) આપેલ સ્થાનાંતર $x = a \sin^2 \omega t$ છે.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\sin^2 \theta = \frac{1 - \cos 2\theta}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા,સમીકરણને આ રીતે લખી શકાય:
$x = a \left( \frac{1 - \cos 2\omega t}{2} \right) = \frac{a}{2} - \frac{a}{2} \cos 2\omega t$.
આ સમીકરણ મધ્યમાન સ્થાન $x = \frac{a}{2}$ ની આસપાસ આવર્ત ગતિ દર્શાવે છે.
કોઈપણ ગતિ સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ હોવા માટે,પ્રવેગ એ મધ્યમાન સ્થાનથી સ્થાનાંતરના ઋણ પ્રમાણમાં હોવો જોઈએ,એટલે કે $a_{acc} \propto -(x - x_{mean})$.
અહીં,સ્થાનાંતર $x - \frac{a}{2} = -\frac{a}{2} \cos 2\omega t$ છે.
વેગ $v = \frac{dx}{dt} = \frac{d}{dt} (\frac{a}{2} - \frac{a}{2} \cos 2\omega t) = a\omega \sin 2\omega t$ છે.
પ્રવેગ $a_{acc} = \frac{dv}{dt} = 2a\omega^2 \cos 2\omega t$ છે.
સ્થાનાંતર માટેનું પદ મૂકતા,આપણને $a_{acc} = -4\omega^2 (x - \frac{a}{2})$ મળે છે.
જેથી પ્રવેગ એ મધ્યમાન સ્થાનથી સ્થાનાંતરના ઋણ પ્રમાણમાં હોવાથી,આ ગતિ સરળ આવર્ત ગતિ છે.
આ $SHM$ ની કોણીય આવૃત્તિ $\omega' = 2\omega$ છે.
આવૃત્તિ $f = \frac{\omega'}{2\pi} = \frac{2\omega}{2\pi} = \frac{\omega}{\pi}$ થાય.
41
MediumMCQ
કણની ગતિ દર્શાવતા નીચેના વિધેયોમાંથી કયું વિધેય $SHM$ (સરળ આવર્ત ગતિ) દર્શાવે છે?
$(A)\; y = \sin \omega t - \cos \omega t$
$(B)\; y = \sin^3 \omega t$
$(C)\; y = 5 \cos \left( \frac{3\pi}{4} - 3\omega t \right)$
$(D)\; y = 1 + \omega t + \omega^2 t^2$
A
માત્ર $(A)$
B
માત્ર $(D)$ $SHM$ દર્શાવતું નથી
C
માત્ર $(A)$ અને $(C)$
D
માત્ર $(A)$ અને $(B)$

Solution

(C) જો કોઈ વિધેયને $y = A \sin(\omega t + \phi)$ અથવા $y = A \cos(\omega t + \phi)$ સ્વરૂપમાં દર્શાવી શકાય,તો તે $SHM$ છે.
$(A)$ માટે: $y = \sin \omega t - \cos \omega t = \sqrt{2} \left[ \frac{1}{\sqrt{2}} \sin \omega t - \frac{1}{\sqrt{2}} \cos \omega t \right] = \sqrt{2} \sin \left( \omega t - \frac{\pi}{4} \right)$. આ $SHM$ છે.
$(B)$ માટે: $y = \sin^3 \omega t = \frac{1}{4} [3 \sin \omega t - \sin 3 \omega t]$. આ બે અલગ-અલગ આવૃત્તિઓ ધરાવતી ગતિઓનું સંપાતીકરણ છે,તેથી તે આવર્ત ગતિ છે પણ $SHM$ નથી.
$(C)$ માટે: $y = 5 \cos \left( \frac{3\pi}{4} - 3\omega t \right) = 5 \cos \left( 3\omega t - \frac{3\pi}{4} \right)$. આ $3\omega$ કોણીય આવૃત્તિ ધરાવતી $SHM$ છે.
$(D)$ માટે: $y = 1 + \omega t + \omega^2 t^2$. આ સમયનું દ્વિઘાત વિધેય છે,જે અ-આવર્ત ગતિ દર્શાવે છે.
આમ,$(A)$ અને $(C)$ બંને $SHM$ દર્શાવે છે.
42
MediumMCQ
સમીકરણો $y_1 = A \sin \omega t$ અને $y_2 = \frac{A}{2} \sin \omega t + \frac{A}{2} \cos \omega t$ એ $S.H.M.$ દર્શાવે છે. બે ગતિઓના કંપવિસ્તારનો ગુણોત્તર કેટલો છે?
A
$1$
B
$2$
C
$0.5$
D
$\sqrt{2}$

Solution

(D) પ્રથમ ગતિનો કંપવિસ્તાર $A_1 = A$ છે.
બીજું સમીકરણ $y_2 = \frac{A}{2} \sin \omega t + \frac{A}{2} \cos \omega t$ છે.
આપણે તેને $\sqrt{2}$ વડે ગુણીને અને ભાગીને ફરીથી લખી શકીએ છીએ:
$y_2 = \frac{A}{\sqrt{2}} \left( \frac{1}{\sqrt{2}} \sin \omega t + \frac{1}{\sqrt{2}} \cos \omega t \right)$
$\sin(a+b) = \sin a \cos b + \cos a \sin b$ નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $\cos 45^\circ = \sin 45^\circ = \frac{1}{\sqrt{2}}$ છે:
$y_2 = \frac{A}{\sqrt{2}} \sin(\omega t + 45^\circ)$.
આમ,બીજી ગતિનો કંપવિસ્તાર $A_2 = \frac{A}{\sqrt{2}}$ છે.
કંપવિસ્તારનો ગુણોત્તર $\frac{A_1}{A_2} = \frac{A}{A/\sqrt{2}} = \sqrt{2}$ થાય છે.
43
MediumMCQ
$A$ કંપનવિસ્તાર અને $T$ આવર્તકાળ ધરાવતી સરળ આવર્ત ગતિનું સમીકરણ $y = 5 \sin \pi (t + 4) \ m$ છે. તો $A$ ($m$ માં) અને $T$ ($sec$ માં) ના મૂલ્યો શોધો:
A
$A = 5; T = 2$
B
$A = 10; T = 1$
C
$A = 5; T = 1$
D
$A = 10; T = 2$

Solution

(A) સરળ આવર્ત ગતિનું પ્રમાણિત સમીકરણ $y = A \sin(\omega t + \phi)$ છે,જ્યાં $\omega = \frac{2\pi}{T}$ છે.
આપેલ સમીકરણ: $y = 5 \sin(\pi t + 4\pi)$.
આ સમીકરણને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $y = A \sin(\omega t + \phi)$ સાથે સરખાવતા:
કંપનવિસ્તાર $A = 5 \ m$.
કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \pi \ rad/s$.
$\omega = \frac{2\pi}{T}$ હોવાથી,$\pi = \frac{2\pi}{T}$ મળે.
$T$ માટે ઉકેલતા,$T = \frac{2\pi}{\pi} = 2 \ s$ મળે.
તેથી,$A = 5$ અને $T = 2$ છે.
44
MediumMCQ
જેનું સમીકરણ $4\frac{d^2y}{dt^2} + 9y = 0$ છે તેવી ગતિની કોણીય આવૃત્તિ કેટલી છે? ($y =$ સ્થાનાંતર અને $t =$ સમય)
A
$2.25$
B
$0.44$
C
$1.5$
D
$0.67$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $4 \frac{d^{2} y}{d t^{2}}+9 y=0$ છે.
સમીકરણને ફરીથી ગોઠવતા,આપણને $\frac{d^{2} y}{d t^{2}} = -\frac{9}{4} y$ મળે છે.
આને સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ ના પ્રમાણિત સમીકરણ $\frac{d^{2} y}{dt^{2}} = -\omega^{2} y$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે:
$\omega^{2} = \frac{9}{4}$.
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા,આપણને $\omega = \sqrt{\frac{9}{4}} = \frac{3}{2} = 1.5 \text{ rad/s}$ મળે છે.
45
AdvancedMCQ
એક કણ $T$ આવર્તકાળ અને $a$ કંપવિસ્તાર સાથે $SHM$ કરે છે. અંતિમ સ્થાનથી $a/2$ જેટલું અંતર કાપવા માટે લાગતા સમયગાળા દરમિયાન કણનો સરેરાશ વેગ કેટલો હશે?
A
$a/T$
B
$2a/T$
C
$3a/T$
D
$a/2T$

Solution

(C) અંતિમ સ્થાનથી શરૂ થતા $SHM$ માં કણના સ્થાનાંતરનું સમીકરણ $x = a \cos(\omega t)$ છે.
અંતિમ સ્થાન $(x = a)$ થી $a/2$ જેટલું અંતર કાપવા માટે,કણ $x = a - a/2 = a/2$ સ્થાન પર પહોંચે છે.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા: $a/2 = a \cos(\omega t) \Rightarrow \cos(\omega t) = 1/2.$
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos(\pi/3) = 1/2,$ તેથી $\omega t = \pi/3.$
$\omega = 2\pi/T$ મૂકતા,આપણને મળે છે: $(2\pi/T)t = \pi/3 \Rightarrow t = T/6.$
સરેરાશ વેગ એટલે કુલ સ્થાનાંતર ભાગ્યા કુલ સમયગાળો: $v_{av} = \frac{\text{સ્થાનાંતર}}{\text{સમય}} = \frac{a/2}{T/6} = \frac{3a}{T}.$
46
MediumMCQ
આકૃતિમાં આપેલા આલેખ દર્શાવે છે કે સરળ આવર્ત ગતિ કરતી સિસ્ટમમાં એક રાશિ $y$ એ સ્થાનાંતર $d$ સાથે કેવી રીતે બદલાય છે. જ્યારે $y$ એ સમય હોય ત્યારે કયો આલેખ આ સંબંધને શ્રેષ્ઠ રીતે રજૂ કરે છે?
Question diagram
A
$I$
B
$II$
C
$III$
D
$IV$

Solution

(D) સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ માં,સમય $t$ ના વિધેય તરીકે સ્થાનાંતર $d$ ને $d = A \sin(\omega t + \phi)$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
જ્યારે $y$ એ સમય $(t)$ હોય અને $d$ એ સ્થાનાંતર હોય તેવો સંબંધ શોધવા માટે,આપણે સમીકરણને ફરીથી ગોઠવીએ છીએ: $t = \frac{1}{\omega} \arcsin(\frac{d}{A}) - \frac{\phi}{\omega}$.
આ સમીકરણ સૂચવે છે કે સ્થાનાંતર $d$ ના એક મૂલ્ય માટે,સમય $t$ ના અનેક મૂલ્યો મળે છે કારણ કે કણ આગળ-પાછળ દોલન કરે છે.
આલેખ $IV$ એવો સંબંધ દર્શાવે છે કે જ્યાં આપેલ સ્થાનાંતર $d$ ($-A$ થી $+A$ ની રેન્જમાં) માટે,$y$ (સમય) ના અનેક મૂલ્યો મળે છે,જે જ્યારે સમયને ઊભી ધરી પર આલેખવામાં આવે ત્યારે $SHM$ ની આવર્તક પ્રકૃતિને યોગ્ય રીતે રજૂ કરે છે.
47
MediumMCQ
એક પથ્થર $0.8 \, m$ વ્યાસ ધરાવતા સમક્ષિતિજ વર્તુળમાં $30 \, rev/min$ ની ઝડપે ફરે છે. દૂર રહેલા સમક્ષિતિજ પ્રકાશના કિરણને કારણે પથ્થરનો પડછાયો લગભગ ઉભી દીવાલ પર પડે છે. પથ્થરના પડછાયાની સરળ આવર્ત ગતિનો કંપવિસ્તાર અને આવર્તકાળ કેટલા હશે?
A
$0.4 \, m, 4 \, s$
B
$0.2 \, m, 2 \, s$
C
$0.4 \, m, 2 \, s$
D
$0.8 \, m, 2 \, s$

Solution

(C) સમક્ષિતિજ વર્તુળનો વ્યાસ $d = 0.8 \, m$ છે. સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ નો કંપવિસ્તાર $A$ એ આ વર્તુળની ત્રિજ્યા જેટલો હોય છે.
$A = \frac{d}{2} = \frac{0.8 \, m}{2} = 0.4 \, m$.
પરિભ્રમણની આવૃત્તિ $f = 30 \, rev/min = \frac{30}{60} \, rev/s = 0.5 \, Hz$ છે.
$SHM$ નો આવર્તકાળ $T$ એ એક પૂર્ણ પરિભ્રમણ માટે લાગતા સમય જેટલો જ હોય છે.
$T = \frac{1}{f} = \frac{1}{0.5} = 2 \, s$.
વૈકલ્પિક રીતે,કોણીય વેગ $\omega = \frac{2 \pi \times 30}{60} = \pi \, rad/s$ નો ઉપયોગ કરતા.
$\omega = \frac{2 \pi}{T}$ હોવાથી,$\pi = \frac{2 \pi}{T}$,જે આપણને $T = 2 \, s$ આપે છે.
48
AdvancedMCQ
એક સીધી રેખા પર ગતિ કરતા કણની ઝડપ $v$,જ્યારે તે રેખા પરના એક નિશ્ચિત બિંદુથી $x$ અંતરે હોય ત્યારે $v^2 = 108 - 9x^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે ($S.I.$ એકમોમાં). તો:
A
ગતિ સીધી રેખા પર સમાન પ્રવેગી છે.
B
નિશ્ચિત બિંદુથી $3 \, m$ અંતરે પ્રવેગનું મૂલ્ય $27 \, m/s^2$ છે.
C
ગતિ $x = 0 \, m$ ની આસપાસ સરળ આવર્ત ગતિ છે.
D
નિશ્ચિત બિંદુથી મહત્તમ સ્થાનાંતર $4 \, m$ છે.

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $v^2 = 108 - 9x^2$ છે.
સમય $t$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા:
$2v \frac{dv}{dt} = -18x \frac{dx}{dt}$
$v = \frac{dx}{dt}$ હોવાથી,$2v a = -18xv$,જેનું સાદું રૂપ $a = -9x$ થાય છે.
આ સરળ આવર્ત ગતિ $(a = -\omega^2 x)$ નું લાક્ષણિક સમીકરણ છે,જ્યાં $\omega^2 = 9$,તેથી $\omega = 3 \, rad/s$.
$x = 3 \, m$ પર,પ્રવેગનું મૂલ્ય $|a| = |-9(3)| = 27 \, m/s^2$ છે. તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
ગતિ $x = 0$ (સંતુલન સ્થિતિ) ની આસપાસ સરળ આવર્ત ગતિ છે.
મહત્તમ સ્થાનાંતર (કંપવિસ્તાર $A$) ત્યારે મળે છે જ્યારે $v = 0$ હોય:
$0 = 108 - 9x^2 \implies x^2 = 12 \implies x = \sqrt{12} \, m \approx 3.46 \, m$. તેથી,વિકલ્પ $D$ ખોટો છે.

Oscillations — Periodic, Oscillatory motion and its characteristics and types of SHM and Equation of SHM · Frequently Asked Questions

1Are these Oscillations questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Oscillations Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.