Gujarati

Uniformly Accelerated Motion Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Motion in Straight Line · Uniformly Accelerated Motion

304+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 304 questions in Gujarati

151
MediumMCQ
જો $x-$ અક્ષ પર ગતિ કરતા કણનો વેગ $v = k\sqrt{x}$ દ્વારા આપવામાં આવે,તો નીચેનામાંથી શું સાચું છે? ($a$ એ પ્રવેગ છે)
A
$x \propto \sqrt{t}$
B
$x \propto t$
C
$a \propto x$
D
$a =$ અચળ

Solution

(D) આપેલ વેગ $v = k\sqrt{x}$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે પ્રવેગ $a = v \frac{dv}{dx}$ થાય.
પ્રથમ,$v$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીને $\frac{dv}{dx}$ શોધો: $\frac{dv}{dx} = \frac{d}{dx}(k x^{1/2}) = k \cdot \frac{1}{2} x^{-1/2} = \frac{k}{2\sqrt{x}}$.
હવે,પ્રવેગના સૂત્રમાં $v$ અને $\frac{dv}{dx}$ ની કિંમત મૂકો: $a = (k\sqrt{x}) \cdot \left(\frac{k}{2\sqrt{x}}\right)$.
આનું સાદું રૂપ આપતા,આપણને $a = \frac{k^2}{2}$ મળે છે.
અહીં $k$ અચળ હોવાથી,$a$ પણ અચળ રહે છે.
152
MediumMCQ
સીધી રેખામાં ગતિ કરતા કણનો $v^2$ વિરુદ્ધ $s$ નો આલેખ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. આલેખ પરથી કેટલાક નિષ્કર્ષ કાઢવામાં આવ્યા છે. કયું વિધાન ખોટું છે તે જણાવો?
Question diagram
A
આપેલ આલેખ સમાન પ્રવેગી ગતિ દર્શાવે છે
B
કણનો પ્રારંભિક વેગ શૂન્ય છે
C
તેને અનુરૂપ $s-t$ આલેખ પરવલય (parabola) હશે
D
ઉપરનામાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
સમાન પ્રવેગી ગતિ માટે,ગતિનું સમીકરણ $v^2 = u^2 + 2as$ છે,જ્યાં $v$ એ અંતિમ વેગ છે,$u$ એ પ્રારંભિક વેગ છે,$a$ એ પ્રવેગ છે અને $s$ એ સ્થાનાંતર છે.
આને સીધી રેખાના સમીકરણ $y = mx + c$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $y = v^2$,$x = s$,$m = 2a$ (ઢાળ) અને $c = u^2$ ($v^2$ અક્ષ પરનો આંતરછેદ).
આલેખ એક સીધી રેખા હોવાથી,તે સમાન પ્રવેગી ગતિ દર્શાવે છે. તેથી વિધાન $A$ સાચું છે.
આલેખ $v^2$ અક્ષ પર શૂન્યતર આંતરછેદ ધરાવે છે,તેથી $u^2 \neq 0$,જેનો અર્થ છે કે પ્રારંભિક વેગ $u \neq 0$ છે. તેથી,વિધાન $B$ ખોટું છે.
સમાન પ્રવેગી ગતિ માટે,$s = ut + \frac{1}{2}at^2$,જે $t$ માં દ્વિઘાત સમીકરણ છે,જે $s-t$ આલેખમાં પરવલય દર્શાવે છે. તેથી વિધાન $C$ સાચું છે.
વિધાન $B$ ખોટું હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
153
MediumMCQ
એક કણના વેગના વર્ગ અને કણ દ્વારા કાપેલ અંતર $s$ વચ્ચેનો આલેખ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. કણનો પ્રવેગ $...........m/s^2$ છે.
Question diagram
A
$-8$
B
$-25$
C
$-16$
D
$-4$

Solution

(D) ગતિના ત્રીજા સમીકરણ પરથી,આપણી પાસે $v^2 = u^2 + 2as$ છે,જેને $v^2 = 2as + u^2$ તરીકે ફરીથી લખી શકાય છે.
આને સુરેખ રેખાના સમીકરણ $y = mx + c$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $y = v^2$ અને $x = s$ છે,આલેખનો ઢાળ $m = 2a$ થાય છે.
આપેલ આલેખ પરથી,$s = 0$ પર $v^2$ નું પ્રારંભિક મૂલ્ય $25 \, m^2/s^2$ છે,અને $s = 2 \, m$ પર,$v^2$ નું મૂલ્ય $9 \, m^2/s^2$ છે.
રેખાનો ઢાળ નીચે મુજબ ગણવામાં આવે છે:
$\text{ઢાળ} = \frac{v_2^2 - v_1^2}{s_2 - s_1} = \frac{9 - 25}{2 - 0} = \frac{-16}{2} = -8 \, m/s^2$.
જેহেতু ઢાળ $2a$ ની બરાબર છે,તેથી આપણી પાસે છે:
$2a = -8 \, m/s^2$
$a = -4 \, m/s^2$.
તેથી,કણનો પ્રવેગ $-4 \, m/s^2$ છે.
154
MediumMCQ
એક પદાર્થ સ્થિર સ્થિતિમાંથી $a$ જેટલા સમાન પ્રવેગ સાથે ગતિ શરૂ કરે છે. $n \ s$ પછી તેનો વેગ $v$ છે. છેલ્લા $3 \ s$ માં પદાર્થનું સ્થાનાંતર કેટલું હશે? (ધારો કે મુસાફરીનો કુલ સમય $n \ s$ છે)
A
$\frac{v(6n - 9)}{2n}$
B
$\frac{2v(6n - 9)}{n}$
C
$\frac{2v(2n + 1)}{n}$
D
$\frac{2v(n - 1)}{n}$

Solution

(A) આપેલ છે કે પદાર્થ સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ થાય છે,તેથી પ્રારંભિક વેગ $u = 0$ છે.
ગતિના પ્રથમ સમીકરણ $v = u + at$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $v = 0 + an$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $a = \frac{v}{n}$.
$n \ s$ માં કુલ સ્થાનાંતર $S_n = \frac{1}{2}an^2$ છે.
પ્રથમ $(n-3) \ s$ માં સ્થાનાંતર $S_{n-3} = \frac{1}{2}a(n-3)^2$ છે.
છેલ્લા $3 \ s$ માં સ્થાનાંતર $\Delta S = S_n - S_{n-3}$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta S = \frac{1}{2}a[n^2 - (n-3)^2]$.
પદનું વિસ્તરણ કરતા: $\Delta S = \frac{1}{2}a[n^2 - (n^2 - 6n + 9)] = \frac{1}{2}a(6n - 9)$.
$a = \frac{v}{n}$ મૂકતા: $\Delta S = \frac{1}{2} \cdot \frac{v}{n} \cdot (6n - 9) = \frac{v(6n - 9)}{2n}$.
155
MediumMCQ
જો સુરેખ પથ પર ગતિ કરતા કણનો વેગ $v$ તેના સ્થાનાંતર $s$ સાથે $20 \ m/s$ થી ઘટીને $s=30 \ m$ પર શૂન્ય થાય છે,તો $s=15 \ m$ પર કણનો પ્રવેગ કેટલો હશે?
A
$2/3 \ m/s^2$
B
$-2/3 \ m/s^2$
C
$20/3 \ m/s^2$
D
$-20/3 \ m/s^2$

Solution

(D) વેગ $v$ એ સ્થાનાંતર $s$ સાથે રેખીય રીતે ઘટે છે. સુરેખ રેખાનું સમીકરણ $v = ms + c$ છે.
$s=0$ પર,$v=20 \ m/s$,તેથી $c=20$.
$s=30 \ m$ પર,$v=0$,તેથી $0 = m(30) + 20$,જે $m = -20/30 = -2/3$ આપે છે.
આમ,વેગનું વિધેય $v = -\frac{2}{3}s + 20$ છે.
પ્રવેગ $a$ એ $a = v \frac{dv}{ds}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ,$\frac{dv}{ds} = \frac{d}{ds}(-\frac{2}{3}s + 20) = -\frac{2}{3}$ શોધો.
$s=15 \ m$ પર,વેગ $v = -\frac{2}{3}(15) + 20 = -10 + 20 = 10 \ m/s$ છે.
તેથી,પ્રવેગ $a = (10)(-\frac{2}{3}) = -\frac{20}{3} \ m/s^2$ થાય.
156
MediumMCQ
એક ટ્રેનનો વેગ $4 \; hours$ માં $20 \; km/h$ થી વધીને $60 \; km/h$ થાય છે. આ સમયગાળા દરમિયાન ટ્રેન દ્વારા કાપેલું અંતર .......... $km$ છે.
A
$160$
B
$180$
C
$100$
D
$120$

Solution

(A) આપેલ છે: પ્રારંભિક વેગ $u = 20 \; km/h$,અંતિમ વેગ $v = 60 \; km/h$,અને સમય $t = 4 \; h$.
સૌ પ્રથમ,આપણે $v = u + at$ સમીકરણનો ઉપયોગ કરીને પ્રવેગ $a$ શોધીએ:
$60 = 20 + (a \times 4)$
$40 = 4a$
$a = 10 \; km/h^2$.
હવે,આપણે $d = ut + \frac{1}{2}at^2$ સમીકરણનો ઉપયોગ કરીને અંતર $d$ શોધીએ:
$d = (20 \times 4) + \frac{1}{2} \times 10 \times (4)^2$
$d = 80 + 5 \times 16$
$d = 80 + 80 = 160 \; km$.
157
DifficultMCQ
એક કણનું સ્થાનાંતર $(x)$ સમય $(t)$ સાથે $x = at + bt^2 - ct^3$ મુજબ સંબંધિત છે,જ્યાં $a, b$ અને $c$ ગતિના અચળાંકો છે. જ્યારે કણનો પ્રવેગ શૂન્ય હોય ત્યારે તેનો વેગ કેટલો હશે?
A
$a + \frac{b^2}{c}$
B
$a + \frac{b^2}{2c}$
C
$a + \frac{b^2}{3c}$
D
$a + \frac{b^2}{4c}$

Solution

(C) સ્થાનાંતર $x = at + bt^2 - ct^3$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વેગ $(v)$ એ સમયની સાપેક્ષમાં સ્થાનાંતરનું પ્રથમ વિકલન છે: $v = \frac{dx}{dt} = a + 2bt - 3ct^2$.
પ્રવેગ $(a_{acc})$ એ સમયની સાપેક્ષમાં વેગનું વિકલન છે: $a_{acc} = \frac{dv}{dt} = 2b - 6ct$.
પ્રવેગને શૂન્ય લેતા: $2b - 6ct = 0 \implies t = \frac{2b}{6c} = \frac{b}{3c}$.
હવે,$t = \frac{b}{3c}$ ની કિંમત વેગના સમીકરણમાં મૂકતા:
$v = a + 2b(\frac{b}{3c}) - 3c(\frac{b}{3c})^2$
$v = a + \frac{2b^2}{3c} - 3c(\frac{b^2}{9c^2})$
$v = a + \frac{2b^2}{3c} - \frac{b^2}{3c}$
$v = a + \frac{b^2}{3c}$.
158
DifficultMCQ
બે બિંદુઓ એક જ સીધી રેખામાં એક જ સમયે એક જ બિંદુથી ગતિ શરૂ કરે છે. પ્રથમ બિંદુ $u$ જેટલા અચળ વેગથી અને બીજું બિંદુ $f$ જેટલા અચળ પ્રવેગથી ગતિ કરે છે. બીજું બિંદુ પ્રથમ બિંદુને પકડી પાડે તે પહેલાંના સમયગાળા દરમિયાન,બંને કણો વચ્ચેનું મહત્તમ અંતર $........$ છે.
A
$\frac{u}{f}$
B
$\frac{u^2}{2 f}$
C
$\frac{f}{2 u^2}$
D
$\frac{f}{u^2}$

Solution

(B) બે કણો વચ્ચેનું અંતર $s = s_1 - s_2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $s_1 = ut$ અને $s_2 = \frac{1}{2}ft^2$ છે.
$s = ut - \frac{1}{2}ft^2$.
મહત્તમ અંતર શોધવા માટે,આપણે $s$ નું $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ અને તેને શૂન્ય સાથે સરખાવીએ:
$\frac{ds}{dt} = u - ft = 0 \implies t = \frac{u}{f}$.
આ સમયે $t = \frac{u}{f}$ પર,બીજા કણનો વેગ પ્રથમ કણના વેગ જેટલો થાય છે.
$t = \frac{u}{f}$ ને $s$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$s_{\max} = u(\frac{u}{f}) - \frac{1}{2}f(\frac{u}{f})^2$
$s_{\max} = \frac{u^2}{f} - \frac{u^2}{2f} = \frac{u^2}{2f}$.
159
MediumMCQ
કણ $A$ એ $x$-અક્ષ પર ગતિ કરી રહ્યો છે. સમય $t=0$ પર,તેનો વેગ $10\,m/s$ અને પ્રવેગ $-4\,m/s^2$ છે. કણ $B$ નો વેગ $20\,m/s$ અને પ્રવેગ $-2\,m/s^2$ છે. શરૂઆતમાં,બંને કણો ઉગમબિંદુ પર છે. સમય $t=2\,s$ પર,બંને કણો વચ્ચેનું અંતર $.............\,m$ છે.
A
$24$
B
$36$
C
$20$
D
$42$

Solution

(A) અચળ પ્રવેગ સાથે ગતિ કરતા કણનું સ્થાન $x(t) = ut + \frac{1}{2}at^2$ સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$t=2\,s$ પર કણ $A$ માટે:
$x_A = (10)(2) + \frac{1}{2}(-4)(2)^2 = 20 - 8 = 12\,m$.
$t=2\,s$ પર કણ $B$ માટે:
$x_B = (20)(2) + \frac{1}{2}(-2)(2)^2 = 40 - 4 = 36\,m$.
બંને કણો વચ્ચેનું અંતર $|x_B - x_A| = |36 - 12| = 24\,m$ છે.
160
DifficultMCQ
એક પદાર્થનો વેગ $u$ અને સ્થાનાંતર $r$ વચ્ચેનો સંબંધ $u^2 = kr$ છે,જ્યાં $k$ અચળાંક છે. $1 \, s$ પછી વેગ કેટલો હશે? (આપેલ છે કે $t = 0$ સમયે સ્થાનાંતર શૂન્ય છે)
A
$\sqrt{kr}$
B
$k r^{3/2}$
C
$\frac{k}{2}$
D
માહિતી અપૂરતી છે

Solution

(C) આપેલ સંબંધ $u^2 = kr$ પરથી,$u = \sqrt{k} \cdot r^{1/2}$ મળે.
$u = \frac{dr}{dt}$ હોવાથી,$\frac{dr}{dt} = \sqrt{k} \cdot r^{1/2}$ લખી શકાય.
ચલને અલગ કરતા,$r^{-1/2} \, dr = \sqrt{k} \, dt$ મળે.
$t = 0$ સમયે $r = 0$ ની પ્રારંભિક શરત સાથે બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int_{0}^{r} r^{-1/2} \, dr = \int_{0}^{t} \sqrt{k} \, dt$.
આથી $[2r^{1/2}]_{0}^{r} = \sqrt{k} \cdot t$,એટલે કે $2\sqrt{r} = \sqrt{k} \cdot t$,જેનો અર્થ છે કે $\sqrt{r} = \frac{\sqrt{k}}{2} t$.
વેગના સમીકરણ $u = \sqrt{k} \cdot \sqrt{r}$ માં $\sqrt{r}$ ની કિંમત મૂકતા:
$u = \sqrt{k} \cdot (\frac{\sqrt{k}}{2} t) = \frac{k}{2} t$.
$t = 1 \, s$ સમયે,વેગ $u = \frac{k}{2} (1) = \frac{k}{2}$ થશે.
161
MediumMCQ
$1\,kg$ દળ ધરાવતો એક પદાર્થ $60\,ms^{-1}$ ના વેગ સાથે બિંદુ $O$ ને પસાર કરે છે. $O$ ની દિશામાં $10\,N$ નું બળ તેના પર લાગવાનું શરૂ થાય છે. તે ફરીથી $O$ ને ......... $\sec$ માં પસાર કરશે.
A
$24$
B
$12$
C
$6$
D
ક્યારેય $O$ પર પાછો આવશે નહીં

Solution

(B) આપેલ છે: દળ $m = 1\,kg$,પ્રારંભિક વેગ $u = 60\,ms^{-1}$,બળ $F = -10\,N$ ($O$ ની દિશામાં,ગતિની વિરુદ્ધ).
પ્રવેગ $a = \frac{F}{m} = \frac{-10}{1} = -10\,ms^{-2}$.
બિંદુ $O$ પર પાછા આવવા માટે લાગતો સમય શોધવા માટે,સ્થાનાંતર $s$ શૂન્ય હોવું જોઈએ.
ગતિના સમીકરણ $s = ut + \frac{1}{2}at^2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$0 = 60t + \frac{1}{2}(-10)t^2$
$0 = 60t - 5t^2$
$5t^2 = 60t$
$t \neq 0$ હોવાથી,$5t$ વડે ભાગતા:
$t = \frac{60}{5} = 12\,s$.
આમ,પદાર્થ $12\,s$ માં ફરીથી $O$ ને પસાર કરશે.
162
DifficultMCQ
એક પદાર્થ $10\,m/s$ ના પ્રારંભિક વેગથી શરૂ થાય છે અને અચળ પ્રવેગ સાથે સીધી રેખામાં ગતિ કરે છે. જ્યારે કણનો વેગ $50\,m/s$ થાય છે,ત્યારે પ્રવેગની દિશા ઉલટાવવામાં આવે છે. જ્યારે કણ ફરીથી પ્રારંભિક બિંદુ પર પહોંચે ત્યારે તેનો વેગ $............\,m/s$ હશે.
A
$70$
B
$60$
C
$10$
D
$30$

Solution

(A) ધારો કે પ્રારંભિક વેગ $u = 10\,m/s$ છે અને પ્રવેગ $a$ છે. જ્યારે વેગ $v_1 = 50\,m/s$ થાય ત્યારે સ્થાનાંતર $s$ છે.
ગતિના સમીકરણ $v^2 = u^2 + 2as$ નો ઉપયોગ કરતા:
$(50)^2 = (10)^2 + 2as$
$2500 = 100 + 2as$
$2as = 2400$
હવે,પ્રવેગ ઉલટાવવામાં આવે છે,તેથી નવો પ્રવેગ $-a$ છે. કણ $v = 50\,m/s$ વાળા બિંદુથી પાછા પ્રારંભિક બિંદુ સુધી મુસાફરી કરે છે,જે $-s$ જેટલું સ્થાનાંતર કાપે છે.
ગતિના સમીકરણ $v_f^2 = v_i^2 + 2a's'$ નો ઉપયોગ કરતા:
$v_f^2 = (50)^2 + 2(-a)(-s)$
$v_f^2 = 2500 + 2as$
સમીકરણમાં $2as = 2400$ મૂકતા:
$v_f^2 = 2500 + 2400 = 4900$
$v_f = \sqrt{4900} = 70\,m/s$.
163
MediumMCQ
એક કણ દ્વારા કાપેલું અંતર $t^{1/2}$ ના સમપ્રમાણમાં છે,જ્યાં $t =$ વીતેલો સમય છે. ગતિનો પ્રકાર શું છે?
A
વધતો પ્રવેગ
B
ઘટતો પ્રવેગ
C
વધતું પ્રતિપ્રવેગ
D
ઘટતું પ્રતિપ્રવેગ

Solution

(D) આપેલ છે કે અંતર $s$ એ $t^{1/2}$ ના સમપ્રમાણમાં છે,તેથી આપણે લખી શકીએ $s = k t^{1/2}$,જ્યાં $k$ એક અચળાંક છે.
વેગ $v$ એ સમયની સાપેક્ષમાં સ્થાનાંતરનું પ્રથમ વિકલન છે: $v = \frac{ds}{dt} = \frac{d}{dt}(k t^{1/2}) = \frac{1}{2} k t^{-1/2}$.
પ્રવેગ $a$ એ સમયની સાપેક્ષમાં સ્થાનાંતરનું દ્વિતીય વિકલન છે: $a = \frac{dv}{dt} = \frac{d}{dt}(\frac{1}{2} k t^{-1/2}) = -\frac{1}{4} k t^{-3/2}$.
ઋણ નિશાની દર્શાવે છે કે પ્રવેગ ગતિની વિરુદ્ધ દિશામાં છે,જે પ્રતિપ્રવેગ (deceleration) સૂચવે છે.
જેમ જેમ સમય $t$ વધે છે,તેમ પ્રવેગનું મૂલ્ય $|a| = \frac{k}{4 t^{3/2}}$ ઘટે છે.
તેથી,ગતિ એ ઘટતા પ્રતિપ્રવેગની છે.
164
AdvancedMCQ
એક લિફ્ટ તેના આરોહણનો પ્રથમ ભાગ સમાન પ્રવેગ $a$ સાથે અને બાકીનો ભાગ સમાન પ્રતિપ્રવેગ $2a$ સાથે પૂર્ણ કરે છે. જો $t$ એ આરોહણનો કુલ સમય હોય,તો શાફ્ટની કુલ ઊંચાઈ શોધો.
A
$\frac{a t^2}{4}$
B
$\frac{a t^2}{3}$
C
$\frac{a t^2}{2}$
D
$\frac{a t^2}{8}$

Solution

(B) ધારો કે $t_1$ એ પ્રવેગનો સમય છે અને $t_2$ એ પ્રતિપ્રવેગનો સમય છે. પ્રાપ્ત થયેલ મહત્તમ વેગ $v = a t_1$ છે.
લિફ્ટ સ્થિર થાય છે,તેથી $v = (2a) t_2$. આમ,$a t_1 = 2a t_2$,જે સૂચવે છે કે $t_1 = 2 t_2$.
કુલ સમય $t = t_1 + t_2$ આપેલ છે,તેથી $t = 2 t_2 + t_2 = 3 t_2$. તેથી,$t_2 = \frac{t}{3}$ અને $t_1 = \frac{2t}{3}$.
કુલ ઊંચાઈ $h$ એ પ્રવેગ અને પ્રતિપ્રવેગ દરમિયાન કાપેલા અંતરનો સરવાળો છે:
$h = \frac{1}{2} a t_1^2 + (v t_2 - \frac{1}{2} (2a) t_2^2)$
$v = a t_1 = 2a t_2$ મૂકતા:
$h = \frac{1}{2} a (2 t_2)^2 + (2a t_2 \cdot t_2 - a t_2^2) = 2 a t_2^2 + a t_2^2 = 3 a t_2^2$.
$t_2 = \frac{t}{3}$ મૂકતા:
$h = 3 a (\frac{t}{3})^2 = 3 a (\frac{t^2}{9}) = \frac{a t^2}{3}$.
165
DifficultMCQ
એક કણ સ્થિર સ્થિતિમાંથી સીધી રેખામાં અચળ પ્રવેગ સાથે ગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે. $t_0$ સમય પછી,પ્રવેગ તેની દિશા બદલે છે (પ્રારંભિક દિશાથી બરાબર વિરુદ્ધ),પરંતુ તેનું મૂલ્ય સમાન રહે છે. ગતિની શરૂઆતથી તે સમય નક્કી કરો જ્યારે કણ તેના પ્રારંભિક સ્થાન પર પાછો ફરે છે.
A
$2 t_0$
B
$(2+\sqrt{2}) t_0$
C
$3 t_0$
D
$(2-\sqrt{2}) t_0$

Solution

(B) ધારો કે પ્રારંભિક સ્થાન $x=0$ છે. કણ સ્થિર સ્થિતિ $(u=0)$ થી $a$ પ્રવેગ સાથે $t_0$ સમય સુધી ગતિ કરે છે.
$t=t_0$ સમયે,સ્થાનાંતર $s_1 = \frac{1}{2} a t_0^2$ અને વેગ $v_1 = a t_0$ છે.
$t_0$ સમય પછી,પ્રવેગ $-a$ થાય છે. ધારો કે કણ કુલ $T = t_0 + t$ સમયે પ્રારંભિક સ્થાન $(x=0)$ પર પાછો ફરે છે,જ્યાં $t$ એ પ્રવેગ બદલાયા પછીનો સમય છે.
બીજા તબક્કા માટે સ્થાનાંતરનું સમીકરણ $s = u t + \frac{1}{2} a t^2$ છે. અહીં,પ્રારંભિક વેગ $v_1 = a t_0$ અને પ્રવેગ $-a$ છે. આપણે ઇચ્છીએ છીએ કે શરૂઆતથી કુલ સ્થાનાંતર શૂન્ય થાય,તેથી બીજા તબક્કામાં સ્થાનાંતર $-s_1 = -\frac{1}{2} a t_0^2$ હોવું જોઈએ.
આમ,$-\frac{1}{2} a t_0^2 = (a t_0) t - \frac{1}{2} a t^2$.
$-\frac{1}{2} a$ વડે ભાગતા,આપણને $t_0^2 = -2 t_0 t + t^2$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $t^2 - 2 t_0 t - t_0^2 = 0$ થાય છે.
દ્વિઘાત સૂત્ર $t = \frac{-b \pm \sqrt{b^2 - 4ac}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરતા,$t = \frac{2 t_0 \pm \sqrt{4 t_0^2 + 4 t_0^2}}{2} = t_0 \pm \sqrt{2} t_0$ મળે છે.
$t > 0$ હોવાથી,આપણે $t = (1 + \sqrt{2}) t_0$ લઈએ છીએ.
કુલ સમય $T = t_0 + t = t_0 + (1 + \sqrt{2}) t_0 = (2 + \sqrt{2}) t_0$ છે.
Solution diagram
166
MediumMCQ
એક કણ સીધી રેખામાં એવી રીતે ગતિ કરે છે કે જેથી કોઈપણ સમયે $t$ પર તેનું સ્થાનાંતર $s = (t^3 - 6t^2 + 3t + 4) \ m$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. જ્યારે તેનો પ્રવેગ શૂન્ય હોય ત્યારે કણનો વેગ $m/s$ માં શોધો.
A
$-3$
B
$-9$
C
$-6$
D
$-12$

Solution

(B) કણનું સ્થાનાંતર $s = t^3 - 6t^2 + 3t + 4$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વેગ $v$ એ સમયની સાપેક્ષમાં સ્થાનાંતરનું પ્રથમ વિકલન છે: $v = \frac{ds}{dt} = 3t^2 - 12t + 3$.
પ્રવેગ $a$ એ સમયની સાપેક્ષમાં વેગનું વિકલન છે: $a = \frac{dv}{dt} = 6t - 12$.
જ્યારે પ્રવેગ શૂન્ય હોય તે સમય શોધવા માટે,$a = 0$ લો: $6t - 12 = 0 \implies t = 2 \ s$.
હવે,વેગના સમીકરણમાં $t = 2 \ s$ મૂકતા: $v = 3(2)^2 - 12(2) + 3 = 3(4) - 24 + 3 = 12 - 24 + 3 = -9 \ m/s$.
167
DifficultMCQ
એક કણ સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ કરીને સુરેખ પથ પર અચળ પ્રવેગ સાથે ગતિ કરે છે. તે $p$ અને $q$ સેકન્ડના ક્રમિક સમયગાળામાં $a$ અને $b$ અંતર કાપે છે. કણનો પ્રવેગ શોધો.
A
$\frac{a+b}{2(p+q)}$
B
$\frac{2b}{q(q+2p)}$
C
$\frac{2a}{p(p+2q)}$
D
$\frac{a+b}{(p+q)^2}$

Solution

(B) ધારો કે કણનો પ્રવેગ $x$ છે અને પ્રારંભિક વેગ $u=0$ છે.
પ્રથમ $p$ સમયગાળા માટે,કાપેલું અંતર $a = \frac{1}{2} x p^2$ છે.
કુલ $(p+q)$ સમય માટે,કુલ કાપેલું અંતર $a+b = \frac{1}{2} x (p+q)^2$ છે.
હવે,$b$ અંતર એ $(p+q)$ સમયમાં કાપેલું કુલ અંતર અને $p$ સમયમાં કાપેલા અંતરનો તફાવત છે.
$b = (a+b) - a = \frac{1}{2} x (p+q)^2 - \frac{1}{2} x p^2$.
$b = \frac{1}{2} x [ (p^2 + 2pq + q^2) - p^2 ] = \frac{1}{2} x (2pq + q^2)$.
$b = \frac{1}{2} x q (2p + q)$.
તેથી,$x = \frac{2b}{q(2p+q)}$.
168
MediumMCQ
એક લિફ્ટ $8$ મા માળેથી નીચે આવી રહી છે અને $4$ થા માળે પહોંચવાની તૈયારીમાં છે. ગ્રાઉન્ડ ફ્લોરને ઉગમબિંદુ અને ઉપરની દિશાને તમામ રાશિઓ માટે ધન દિશા લેતા,નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
$x > 0, v < 0, a > 0$
B
$x > 0, v < 0, a < 0$
C
$x < 0, v < 0, a > 0$
D
$x > 0, v > 0, a < 0$

Solution

(A) ગ્રાઉન્ડ ફ્લોર એ ઉગમબિંદુ $(x = 0)$ છે અને ઉપરની દિશા ધન છે. લિફ્ટ ગ્રાઉન્ડ ફ્લોર અને $8$ મા માળની વચ્ચે હોવાથી,તેનું સ્થાન $x$ ધન છે $(x > 0)$.
લિફ્ટ નીચેની તરફ ગતિ કરી રહી હોવાથી,તેનો વેગ $v$ ઋણ દિશામાં છે,તેથી $v < 0$.
લિફ્ટ $4$ થા માળે અટકવાની તૈયારીમાં હોવાથી,તે પ્રતિપ્રવેગી ગતિ કરી રહી છે. નીચેની તરફ ગતિ કરતા પદાર્થ માટે,પ્રતિપ્રવેગનો અર્થ એ છે કે પ્રવેગ $a$ વેગની વિરુદ્ધ દિશામાં,એટલે કે ઉપરની (ધન) દિશામાં હોવો જોઈએ. તેથી,$a > 0$.
આમ,સાચી સંજ્ઞાઓ $x > 0, v < 0, a > 0$ છે.
Solution diagram
169
DifficultMCQ
એક પરિમાણીય ગતિમાં કણ દ્વારા કપાયેલ અંતર $x$ એ સમય $t$ સાથે $x^{2}=at^{2}+2bt+c$ મુજબ બદલાય છે. જો કણનો પ્રવેગ $x$ પર $x^{-n}$ મુજબ આધાર રાખતો હોય,જ્યાં $n$ પૂર્ણાંક છે,તો $n$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$9$
B
$6$
C
$4$
D
$3$

Solution

(D) આપેલ છે $x^{2} = at^{2} + 2bt + c$.
સમય $t$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા:
$2x \frac{dx}{dt} = 2at + 2b$
$x v = at + b$,જ્યાં $v = \frac{dx}{dt}$.
ફરીથી સમય $t$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા:
$v \frac{dx}{dt} + x \frac{dv}{dt} = a$
$v^{2} + x a' = a$,જ્યાં $a' = \frac{dv}{dt}$ એ પ્રવેગ છે.
$x v = at + b$ પરથી,$v = \frac{at+b}{x}$ મળે.
$v$ ની કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા:
$x a' = a - v^{2} = a - \left(\frac{at+b}{x}\right)^{2}$
$x a' = \frac{ax^{2} - (at+b)^{2}}{x^{2}}$
$x^{2} = at^{2} + 2bt + c$ મૂકતા:
$x a' = \frac{a(at^{2} + 2bt + c) - (a^{2}t^{2} + 2abt + b^{2})}{x^{2}}$
$x a' = \frac{a^{2}t^{2} + 2abt + ac - a^{2}t^{2} - 2abt - b^{2}}{x^{2}}$
$x a' = \frac{ac - b^{2}}{x^{2}}$
$a' = \frac{ac - b^{2}}{x^{3}}$
આમ,$a' \propto x^{-3}$. $x^{-n}$ સાથે સરખાવતા,$n = 3$ મળે છે.
170
Medium
કલનશાસ્ત્રની રીતનો ઉપયોગ કરીને અચળ પ્રવેગ માટે ગતિના સમીકરણો મેળવો.

Solution

(N/A) વ્યાખ્યા મુજબ,પ્રવેગ $a = \frac{dv}{dt}$ છે.
તેથી $dv = a dt$ મળે.
સમય $t=0$ પર પ્રારંભિક વેગ $v_0$ થી સમય $t$ પર વેગ $v$ સુધી બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int_{v_0}^{v} dv = \int_{0}^{t} a dt = a \int_{0}^{t} dt$
$v - v_0 = at \implies v = v_0 + at$.
$v = \frac{dx}{dt}$ હોવાથી,$dx = v dt = (v_0 + at) dt$ મળે.
સમય $t=0$ પર સ્થાન $x_0$ થી સમય $t$ પર સ્થાન $x$ સુધી બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int_{x_0}^{x} dx = \int_{0}^{t} (v_0 + at) dt$
$x - x_0 = v_0 t + \frac{1}{2} at^2 \implies x = x_0 + v_0 t + \frac{1}{2} at^2$.
ચેઈન રૂલનો ઉપયોગ કરતા,$a = \frac{dv}{dt} = \frac{dv}{dx} \frac{dx}{dt} = v \frac{dv}{dx}$.
તેથી,$v dv = a dx$ મળે.
બંને બાજુ $v_0$ થી $v$ અને $x_0$ થી $x$ સુધી સંકલન કરતા:
$\int_{v_0}^{v} v dv = \int_{x_0}^{x} a dx$
$\frac{v^2 - v_0^2}{2} = a(x - x_0)$
$v^2 = v_0^2 + 2a(x - x_0)$.
171
Easy
વાહનોનું સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ: જ્યારે ગતિમાન વાહન પર બ્રેક લગાવવામાં આવે છે,ત્યારે તે અટકે તે પહેલાં કાપેલા અંતરને સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ કહેવામાં આવે છે. તે માર્ગ સુરક્ષા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પરિબળ છે અને તે પ્રારંભિક વેગ $(v_0)$ અને બ્રેકિંગ ક્ષમતા અથવા પ્રતિપ્રવેગ $-a$ પર આધાર રાખે છે. $v_0$ અને $a$ ના પદોમાં વાહનના સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ માટેનું સૂત્ર તારવો.

Solution

(N/A) ધારો કે વાહન અટકે તે પહેલાં કાપેલું અંતર $d_{s}$ છે.
ગતિના ત્રીજા સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા,$v^{2} = v_{0}^{2} + 2ax$,જ્યાં $v$ એ અંતિમ વેગ છે,$v_{0}$ એ પ્રારંભિક વેગ છે,$a$ એ પ્રવેગ છે (જે આ કિસ્સામાં ઋણ છે,એટલે કે $-a$),અને $x$ એ સ્થાનાંતર છે.
જ્યારે વાહન અટકે છે,ત્યારે અંતિમ વેગ $v = 0$ થાય છે.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા: $0^{2} = v_{0}^{2} + 2(-a)d_{s}$.
$d_{s}$ માટે સમીકરણને ગોઠવતા:
$2ad_{s} = v_{0}^{2}$
$d_{s} = \frac{v_{0}^{2}}{2a}$.
આમ,સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ એ પ્રારંભિક વેગના વર્ગના સમપ્રમાણમાં હોય છે $(d_{s} \propto v_{0}^{2})$.
172
MediumMCQ
$126 \; km/h$ ની ઝડપે સીધા હાઇવે પર ગતિ કરતી કારને $200 \; m$ ના અંતરમાં અટકાવવામાં આવે છે. કારને અટકતા કેટલો સમય ($seconds$ માં) લાગશે?
A
$8.5$
B
$12.9$
C
$14.1$
D
$11.4$

Solution

(D) સૌ પ્રથમ,પ્રારંભિક વેગને $km/h$ માંથી $m/s$ માં રૂપાંતરિત કરો:
$u = 126 \times \frac{5}{18} = 35 \; m/s$.
કાર અટકી જાય છે,તેથી અંતિમ વેગ $v = 0 \; m/s$ અને કાપેલું અંતર $s = 200 \; m$ છે.
ગતિના ત્રીજા સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા,$v^2 - u^2 = 2as$:
$0^2 - (35)^2 = 2 \times a \times 200$.
$-1225 = 400a$.
$a = -3.0625 \; m/s^2$.
હવે,સમય $t$ શોધવા માટે ગતિના પ્રથમ સમીકરણ $v = u + at$ નો ઉપયોગ કરો:
$0 = 35 + (-3.0625)t$.
$t = \frac{35}{3.0625} \approx 11.4 \; s$.
173
MediumMCQ
$126 \; km/h$ ની ઝડપે સીધા હાઇવે પર ગતિ કરતી કારને $200 \; m$ ના અંતરમાં અટકાવવામાં આવે છે. કારનો પ્રતિપ્રવેગ (retardation) ($m/s^2$ માં) કેટલો હશે?
A
$6.150$
B
$3.0625$
C
$1.5312$
D
$1.4141$

Solution

(B) પ્રથમ,પ્રારંભિક વેગને $km/h$ માંથી $m/s$ માં રૂપાંતરિત કરો:
$u = 126 \; km/h = 126 \times \frac{5}{18} \; m/s = 35 \; m/s$.
કાર અટકી જાય છે,તેથી અંતિમ વેગ $v = 0 \; m/s$.
કાપેલું અંતર $s = 200 \; m$.
ગતિના ત્રીજા સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $v^2 - u^2 = 2as$.
કિંમતો મૂકતા: $0^2 - (35)^2 = 2 \times a \times 200$.
$-1225 = 400a$.
$a = -\frac{1225}{400} = -3.0625 \; m/s^2$.
પ્રતિપ્રવેગ એ ઋણ પ્રવેગનું મૂલ્ય છે,જે $3.0625 \; m/s^2$ છે.
174
Medium
એક થ્રી-વ્હીલર સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ થાય છે,સીધા રસ્તા પર $10\; s$ માટે $1\; m/s^{2}$ ના પ્રવેગથી ગતિ કરે છે અને ત્યારબાદ તે અચળ વેગથી ગતિ કરે છે. $n^{\text{th}}$ સેકન્ડ $(n = 1, 2, 3, \ldots)$ દરમિયાન વાહન દ્વારા કાપેલ અંતર વિરુદ્ધ $n$ નો આલેખ દોરો. પ્રવેગી ગતિ દરમિયાન આ આલેખ કેવો હશે તેવી તમે અપેક્ષા રાખો છો: સીધી રેખા કે પરવલય?

Solution

(A) આલેખ એક સીધી રેખા છે.
$n^{\text{th}}$ સેકન્ડમાં પદાર્થ દ્વારા કાપેલ અંતર નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$D_{n} = u + \frac{a}{2}(2n - 1) \quad \dots(i)$
જ્યાં:
$u = \text{પ્રારંભિક વેગ}$
$a = \text{પ્રવેગ}$
$n = \text{સેકન્ડમાં સમયગાળો}$
આપેલ કિસ્સામાં,$u = 0$ અને $a = 1\; m/s^{2}$. આ કિંમતોને સમીકરણ $(i)$ માં મૂકતા:
$D_{n} = 0 + \frac{1}{2}(2n - 1) = n - 0.5$
આ સંબંધ $D_{n} = n - 0.5$ દર્શાવે છે કે $D_{n}$ એ $n$ નું સુરેખ વિધેય છે. તેથી,$D_{n}$ વિરુદ્ધ $n$ નો આલેખ એક સીધી રેખા છે.
$n$ ની $1$ થી $10$ સુધીની વિવિધ કિંમતો મૂકતા:
$n$$1$$2$$3$$4$$5$$6$$7$$8$$9$$10$
$D_{n}$$0.5$$1.5$$2.5$$3.5$$4.5$$5.5$$6.5$$7.5$$8.5$$9.5$

કારણ કે થ્રી-વ્હીલર $10\; s$ પછી અચળ વેગથી ગતિ કરે છે,તેથી પ્રવેગ શૂન્ય થઈ જાય છે. $n > 10$ માટે,દરેક ક્રમિક સેકન્ડમાં કાપેલું અંતર અચળ રહે છે,તેથી આલેખ $n$-અક્ષને સમાંતર એક આડી રેખા બની જાય છે.
Solution diagram
175
EasyMCQ
જો સમયના સમાન અંતરાલમાં વેગમાં થતો ઘટાડો સમાન હોય,તો $x-t$ આલેખ કેવો હશે તે વર્ણવો.
A
ધન ઢાળવાળી સીધી રેખા
B
ઋણ ઢાળવાળી સીધી રેખા
C
નીચેની તરફ ખુલતો પરવલય
D
ઉપરની તરફ ખુલતો પરવલય

Solution

(C) જો સમયના સમાન અંતરાલમાં વેગમાં થતો ઘટાડો સમાન હોય,તો પ્રવેગ $a$ અચળ અને ઋણ $(a < 0)$ હોય છે.
$v = u + at$ હોવાથી,વેગ સમય સાથે રેખીય રીતે ઘટે છે.
સ્થાન $x$ એ ગતિના સમીકરણ $x(t) = ut + \frac{1}{2}at^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $a$ ઋણ હોવાથી,$x-t$ આલેખ નીચેની તરફ ખુલતો પરવલય મળે છે.
આ સમાન પ્રતિપ્રવેગી ગતિ કરતા કણને દર્શાવે છે.
176
MediumMCQ
જો સરેરાશ અને તાત્ક્ષણિક વેગ સમાન હોય,તો ગતિનો પ્રકાર કયો છે?
A
અચળ ગતિ
B
અચળ પ્રવેગી ગતિ
C
અનિયમિત પ્રવેગી ગતિ
D
વર્તુળાકાર ગતિ

Solution

(A) સરેરાશ વેગ એ કુલ સ્થાનાંતર અને કુલ સમયગાળાનો ગુણોત્તર છે,$v_{avg} = \frac{\Delta x}{\Delta t}$.
તાત્ક્ષણિક વેગ એ સમયના કોઈ ચોક્કસ ક્ષણે વેગ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે,$v = \frac{dx}{dt}$.
જો કોઈ પદાર્થનો વેગ સમયગાળા દરમિયાન અચળ રહે,તો સ્થાનમાં થતા ફેરફારનો દર અચળ રહે છે.
આ કિસ્સામાં,$\Delta t$ સમયમાં સ્થાનાંતર $\Delta x = v \cdot \Delta t$ દ્વારા મળે છે.
તેથી,$v_{avg} = \frac{v \cdot \Delta t}{\Delta t} = v$.
આ શરત સૂચવે છે કે વેગ સમય સાથે બદલાતો નથી,જે અચળ ગતિની વ્યાખ્યા છે.
177
Medium
સમાન પ્રવેગી ગતિ માટે $v-t$ આલેખ દોરો અને સમજાવો.

Solution

(N/A) અચળ પ્રવેગી ગતિ માટે વેગ-સમય $(v-t)$ આલેખ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ પદાર્થ ધન દિશામાં ધન પ્રવેગ સાથે ગતિ કરી રહ્યો છે.
$(b)$ પદાર્થ ધન દિશામાં ઋણ પ્રવેગ (મંદન) સાથે ગતિ કરી રહ્યો છે.
$(c)$ પદાર્થ ઋણ દિશામાં ઋણ પ્રવેગ સાથે ગતિ કરી રહ્યો છે.
$(d)$ પદાર્થ $t_{1}$ સમય સુધી ધન દિશામાં ગતિ કરે છે અને ત્યારબાદ પાછો ફરીને તે જ ઋણ પ્રવેગ સાથે ગતિ કરે છે.
કોઈપણ ગતિમાન પદાર્થ માટે વેગ-સમય આલેખની એક રસપ્રદ લાક્ષણિકતા એ છે કે આલેખની નીચે ઘેરાયેલું ક્ષેત્રફળ આપેલા સમયગાળા દરમિયાન પદાર્થનું સ્થાનાંતર દર્શાવે છે.
Solution diagram
178
EasyMCQ
ઋણ પ્રવેગ માટે $x-t$ આલેખ દોરો.
A
ધન ઢાળવાળી સીધી રેખા
B
ઉપરની તરફ ખુલતો પરવલય
C
નીચેની તરફ ખુલતો પરવલય
D
આડી રેખા

Solution

(C) અચળ ઋણ પ્રવેગ $(a < 0)$ સાથેની ગતિ માટે,સ્થાન-સમયનું સમીકરણ ગતિશાસ્ત્રના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $x(t) = x_0 + v_0t + \frac{1}{2}at^2$.
અહીં પ્રવેગ $a$ ઋણ હોવાથી,$t^2$ પદનો સહગુણક ઋણ છે.
આ સમીકરણ $t$ માં દ્વિઘાત વિધેય દર્શાવે છે,જે આલેખની દ્રષ્ટિએ પરવલયને અનુરૂપ છે.
$t^2$ નો સહગુણક ઋણ હોવાથી,પરવલય નીચેની તરફ ખુલે છે.
તેથી,ઋણ પ્રવેગ માટેનો $x-t$ આલેખ નીચેની તરફ ખુલતો પરવલય છે.
179
Difficult
ગ્રાફિકલ પદ્ધતિ દ્વારા સમાન પ્રવેગી ગતિના સમીકરણો મેળવો.

Solution

(N/A) ધારો કે $t=0$ સમયે કણનો વેગ $v_{0}$ છે અને $t$ સમયે વેગ $v$ છે.
$1$. ગતિનું પ્રથમ સમીકરણ $(v = v_{0} + at)$:
પ્રવેગ $a$ એ વેગ-સમયના આલેખની રેખા $AB$ નો ઢાળ છે.
$a = \text{ઢાળ} = \frac{v - v_{0}}{t - 0} = \frac{v - v_{0}}{t}$
$\therefore v = v_{0} + at$.
$2$. ગતિનું બીજું સમીકરણ $(x = v_{0}t + \frac{1}{2}at^{2})$:
સ્થાનાંતર $x$ એ $v-t$ આલેખની નીચે ઘેરાયેલું ક્ષેત્રફળ (સમલંબ ચતુષ્કોણ $OABD$) છે.
$x = \text{લંબચોરસ } OACD \text{ નું ક્ષેત્રફળ} + \Delta ACB \text{ નું ક્ષેત્રફળ}$
$x = (v_{0} \times t) + \frac{1}{2} \times (t) \times (v - v_{0})$
કારણ કે $(v - v_{0}) = at$,તેથી:
$x = v_{0}t + \frac{1}{2}at^{2}$.
$3$. ગતિનું ત્રીજું સમીકરણ $(v^{2} - v_{0}^{2} = 2ax)$:
સ્થાનાંતર $x$ એ સમલંબ ચતુષ્કોણ $OABD$ નું ક્ષેત્રફળ છે.
$x = \frac{1}{2} \times (\text{સમાંતર બાજુઓનો સરવાળો}) \times \text{ઊંચાઈ}$
$x = \frac{1}{2} (v_{0} + v) \times t$
કારણ કે $t = \frac{v - v_{0}}{a}$,$t$ ની કિંમત મૂકતા:
$x = \frac{1}{2} (v + v_{0}) \times \frac{(v - v_{0})}{a}$
$2ax = v^{2} - v_{0}^{2}$
$\therefore v^{2} = v_{0}^{2} + 2ax$.
180
DifficultMCQ
$v_0$ જેટલા પ્રારંભિક વેગ સાથે ગતિ કરતો એક કણ $a$ જેટલા અચળ પ્રવેગ સાથે સુરેખ પથ પર ગતિ કરે છે. $n^{th}$ સેકન્ડમાં કાપેલું અંતર શોધો.
A
$v_0 + \frac{a}{2}(2n-1)$
B
$v_0 + \frac{a}{2}(2n+1)$
C
$v_0 + a(2n-1)$
D
$v_0 + a(2n+1)$

Solution

(A) $n^{th}$ સેકન્ડમાં કાપેલું અંતર એ $n$ સેકન્ડમાં કાપેલા કુલ અંતર અને $(n-1)$ સેકન્ડમાં કાપેલા કુલ અંતર વચ્ચેનો તફાવત છે.
ગતિના સમીકરણ $s = v_0 t + \frac{1}{2} a t^2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$d_n = s_n - s_{n-1}$
$d_n = (v_0 n + \frac{1}{2} a n^2) - [v_0 (n-1) + \frac{1}{2} a (n-1)^2]$
$d_n = v_0 n + \frac{1}{2} a n^2 - [v_0 n - v_0 + \frac{1}{2} a (n^2 - 2n + 1)]$
$d_n = v_0 n + \frac{1}{2} a n^2 - v_0 n + v_0 - \frac{1}{2} a n^2 + a n - \frac{1}{2} a$
$d_n = v_0 + a n - \frac{1}{2} a$
$d_n = v_0 + \frac{a}{2} (2n - 1)$
181
Difficult
વાહન માટે સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ (અટકવાનું અંતર) એટલે શું? જો પ્રારંભિક વેગ બમણો કરવામાં આવે તો સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ કેટલું થશે?

Solution

(N/A) જ્યારે ગતિમાન વાહન પર બ્રેક લગાવવામાં આવે છે,ત્યારે તે સ્થિર થાય તે પહેલાં તેણે કાપેલા અંતરને સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ કહેવામાં આવે છે.
ધારો કે ગતિમાન વાહનનો પ્રારંભિક વેગ $v_{0}$ છે. બ્રેક લગાવ્યા પછી પ્રતિપ્રવેગ $-a$ છે.
ધારો કે કાપેલું અંતર $d_{s}$ (સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ) છે અને અંતિમ વેગ $v = 0$ છે.
ગતિના સમીકરણ $v^{2} - v_{0}^{2} = 2as$ નો ઉપયોગ કરતા:
$0 - v_{0}^{2} = 2(-a)(d_{s})$
$v_{0}^{2} = 2ad_{s}$
$d_{s} = \frac{v_{0}^{2}}{2a}$
અહીં,$a$ એ પ્રતિપ્રવેગનું મૂલ્ય છે,જે અચળ છે.
આમ,સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ એ પ્રારંભિક વેગના વર્ગના સમપ્રમાણમાં છે: $d_{s} \propto v_{0}^{2}$.
જો પ્રારંભિક વેગ બમણો કરવામાં આવે,એટલે કે $(v_{0})_{2} = 2(v_{0})_{1}$,તો:
$\frac{(d_{s})_{2}}{(d_{s})_{1}} = \frac{(v_{0})_{2}^{2}}{(v_{0})_{1}^{2}} = (2)^{2} = 4$.
તેથી,સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ મૂળ અંતર કરતા $4$ ગણું થશે.
182
Medium
વાહનનું સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ કયા પરિબળો પર આધાર રાખે છે?

Solution

(N/A) વાહનનું સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ એટલે કે બ્રેક લગાવ્યા પછી વાહન સંપૂર્ણપણે સ્થિર થાય તે પહેલાં તેણે કાપેલું અંતર. તે નીચેના પરિબળો પર આધાર રાખે છે:
$1$. વાહનનો પ્રારંભિક વેગ $(v_0)$: સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ એ પ્રારંભિક વેગના વર્ગના સમપ્રમાણમાં હોય છે $(d \propto v_0^2)$.
$2$. પ્રતિપ્રવેગ ક્ષમતા: તે બ્રેકિંગ કાર્યક્ષમતા અથવા વાહન પ્રાપ્ત કરી શકે તેવા મહત્તમ પ્રતિપ્રવેગ $(a)$ પર આધાર રાખે છે,જે ટાયર અને રસ્તાની સપાટી વચ્ચેના ઘર્ષણ દ્વારા નક્કી થાય છે.
183
MediumMCQ
ગતિ કરતા પદાર્થ માટે પ્રવેગ અને સરેરાશ પ્રવેગ ક્યારે સમાન હોય છે?
A
જ્યારે પદાર્થ અચળ વેગથી ગતિ કરતો હોય.
B
જ્યારે પદાર્થ અચળ પ્રવેગથી ગતિ કરતો હોય.
C
જ્યારે પદાર્થ ચલિત પ્રવેગથી ગતિ કરતો હોય.
D
જ્યારે પદાર્થ શૂન્ય પ્રવેગથી ગતિ કરતો હોય.

Solution

(B) સમયગાળા $\Delta t$ દરમિયાન સરેરાશ પ્રવેગ $a_{avg}$ ને વેગમાં થતા ફેરફાર અને સમયગાળાના ગુણોત્તર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે: $a_{avg} = \frac{\Delta v}{\Delta t}$.
તાત્ક્ષણિક પ્રવેગ $a$ ને $\Delta t$ શૂન્યની નજીક જાય ત્યારે સરેરાશ પ્રવેગની મર્યાદા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે: $a = \lim_{\Delta t \to 0} \frac{\Delta v}{\Delta t}$.
કોઈપણ સમયે તાત્ક્ષણિક પ્રવેગ અને સરેરાશ પ્રવેગ સમાન હોય તે માટે,પ્રવેગ અચળ (અચળ પ્રવેગ) હોવો જોઈએ.
જો પ્રવેગ અચળ હોય,તો વેગમાં થતા ફેરફારનો દર અચળ રહે છે,જેના કારણે કોઈપણ સમયગાળા માટે સરેરાશ પ્રવેગ તે સમયગાળાના કોઈપણ બિંદુએ તાત્ક્ષણિક પ્રવેગ જેટલો જ રહે છે.
184
Easy
સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ (અટકવાનું અંતર) એટલે શું?

Solution

(N/A) સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ એટલે વાહન પર બ્રેક લગાવ્યા પછી તે સંપૂર્ણપણે ઉભું રહે ત્યાં સુધી વાહને કાપેલું અંતર.
તે વાહનના પ્રારંભિક વેગ $(v_0)$ અને બ્રેક દ્વારા ઉત્પન્ન થતા પ્રતિપ્રવેગ $(a)$ પર આધાર રાખે છે.
ગતિના ત્રીજા સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા,$v^2 = v_0^2 + 2as$,જ્યાં $v$ એ અંતિમ વેગ $(0 \ m/s)$ છે,$v_0$ એ પ્રારંભિક વેગ છે,$a$ એ પ્રતિપ્રવેગ છે અને $s$ એ સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ છે.
$v = 0$ લેતા,આપણને $0 = v_0^2 - 2as$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ આપતા $s = \frac{v_0^2}{2a}$ થાય છે.
185
EasyMCQ
એક કાર સ્થિર અવસ્થામાંથી નિયમિત પ્રવેગી ગતિ કરે છે. આ ગતિ માટે $(i)$ $x-t$, $(ii)$ $v-t$ અને $(iii)$ $a-t$ આલેખના આકાર જણાવો.
A
પરવલયાકાર, સુરેખ, અચળ
B
સુરેખ, પરવલયાકાર, અચળ
C
પરવલયાકાર, અચળ, સુરેખ
D
સુરેખ, સુરેખ, પરવલયાકાર

Solution

(A) આપેલ છે કે કાર સ્થિર અવસ્થામાંથી $(u = 0)$ નિયમિત પ્રવેગ $(a = \text{constant})$ સાથે ગતિ કરે છે.
$(i)$ $x-t$ આલેખ માટે: ગતિના સમીકરણ $x = ut + \frac{1}{2}at^2$ નો ઉપયોગ કરતા, $u=0$ હોવાથી, આપણને $x = \frac{1}{2}at^2$ મળે છે. આ ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતો પરવલયાકાર દર્શાવે છે.
$(ii)$ $v-t$ આલેખ માટે: સમીકરણ $v = u + at$ નો ઉપયોગ કરતા, $u=0$ હોવાથી, આપણને $v = at$ મળે છે. આ ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી ધન ઢાળવાળી સુરેખા દર્શાવે છે.
$(iii)$ $a-t$ આલેખ માટે: પ્રવેગ નિયમિત હોવાથી, સમયની સાપેક્ષમાં $a$ અચળ રહે છે. આ સમયની ધરીને સમાંતર એક સુરેખા દર્શાવે છે.
186
MediumMCQ
કોઈ પણ સમયગાળા દરમિયાન કણનો સરેરાશ પ્રવેગ અને તત્કાલીન પ્રવેગ ક્યારે સમાન હશે?
A
જ્યારે પ્રવેગ અચળ હોય.
B
જ્યારે વેગ અચળ હોય.
C
જ્યારે સ્થાનાંતર અચળ હોય.
D
જ્યારે ઝડપ અચળ હોય.

Solution

(A) સમયગાળા $\Delta t$ દરમિયાન સરેરાશ પ્રવેગ $a_{avg} = \frac{\Delta v}{\Delta t}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
તત્કાલીન પ્રવેગ $a = \lim_{\Delta t \to 0} \frac{\Delta v}{\Delta t} = \frac{dv}{dt}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
કોઈપણ સમયે સરેરાશ પ્રવેગ અને તત્કાલીન પ્રવેગ સમાન રહે તે માટે,વેગમાં થતો ફેરફારનો દર અચળ હોવો જોઈએ.
તેથી,પ્રવેગ અચળ હોવો જોઈએ.
187
EasyMCQ
આપેલા પ્રવેગથી ગતિ કરતાં વાહનનું સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ તેની ઝડપના ....... ના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
A
વર્ગ
B
ઘન
C
વર્ગમૂળ
D
રેખીય ઘાત

Solution

(A) ગતિના ત્રીજા સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $v^2 - u^2 = 2as$.
અહીં,અંતિમ વેગ $v = 0$ છે (કારણ કે વાહન અટકી જાય છે).
ધારો કે પ્રારંભિક વેગ $u$ છે અને પ્રવેગ $a = -|a|$ (મંદન) છે.
આ કિંમતો મૂકતા: $0^2 - u^2 = 2(-|a|)s$.
$-u^2 = -2|a|s$.
$s = \frac{u^2}{2|a|}$.
આપેલા પ્રવેગ માટે $2|a|$ અચળ હોવાથી,સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ $s$ એ પ્રારંભિક ઝડપના વર્ગના સમપ્રમાણમાં છે $(s \propto u^2)$.
188
MediumMCQ
$80 \, km/hr$ ની ઝડપે ગતિ કરતા વાહન માટે, $40 \, km/hr$ ની ઝડપે ગતિ કરતા વાહન કરતા સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ (stopping distance) કેટલા ગણું હોય છે, જો બંને સમાન પ્રતિપ્રવેગ ધરાવતા હોય ($\text{ગણું}$ માં)?
A
$2$
B
$4$
C
$8$
D
$16$

Solution

(B) વાહનનું સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ $d$ એ સૂત્ર $d = \frac{v_0^2}{2|a|}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $v_0$ એ પ્રારંભિક વેગ છે અને $a$ એ અચળ પ્રતિપ્રવેગ છે.
અહીં $d \propto v_0^2$ હોવાથી, $v_1 = 80 \, km/hr$ અને $v_2 = 40 \, km/hr$ પ્રારંભિક વેગ ધરાવતા બે વાહનો માટે સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સનો ગુણોત્તર:
$\frac{d_1}{d_2} = \left(\frac{v_1}{v_2}\right)^2 = \left(\frac{80}{40}\right)^2 = (2)^2 = 4$.
આમ, $80 \, km/hr$ ની ઝડપે ગતિ કરતા વાહનનું સ્ટોપિંગ ડિસ્ટન્સ એ $40 \, km/hr$ ની ઝડપે ગતિ કરતા વાહન કરતા $4$ ગણું હોય છે.
189
MediumMCQ
પદાર્થનો સરેરાશ વેગ તેના તાત્ક્ષણિક વેગ જેટલો ક્યારે હોય છે?
A
જ્યારે પદાર્થ સ્થિર હોય.
B
જ્યારે પદાર્થ સુરેખ પથ પર નિયમિત વેગથી ગતિ કરતો હોય.
C
જ્યારે પદાર્થ અચળ પ્રવેગી ગતિ કરતો હોય.
D
જ્યારે પદાર્થ વર્તુળાકાર પથ પર ગતિ કરતો હોય.

Solution

(B) પદાર્થનો સરેરાશ વેગ એટલે કુલ સ્થાનાંતર ભાગ્યા કુલ સમયગાળો. તાત્ક્ષણિક વેગ એટલે કોઈ ચોક્કસ સમયે પદાર્થનો વેગ. જ્યારે પદાર્થ સુરેખ પથ પર નિયમિત વેગ (અચળ વેગ) થી ગતિ કરતો હોય,ત્યારે તેનો વેગ સમય સાથે બદલાતો નથી. તેથી,કોઈપણ સમયગાળા માટે સરેરાશ વેગ એ કોઈપણ ક્ષણે રહેલા તાત્ક્ષણિક વેગ જેટલો જ હોય છે.
190
EasyMCQ
$\Delta S = v \Delta t$ સમીકરણ કયા પ્રકારની ગતિ રજૂ કરે છે?
A
નિયમિત ગતિ
B
અનિયમિત ગતિ
C
નિયમિત પ્રવેગી ગતિ
D
અનિયમિત પ્રવેગી ગતિ

Solution

(A) સમીકરણ $\Delta S = v \Delta t$ એ અચળ વેગ $(v)$ સાથેની ગતિ દર્શાવે છે.
અહીં વેગ $v$ અચળ છે અને સમય સાથે બદલાતો નથી,તેથી સ્થાનાંતર $\Delta S$ એ સમયના ગાળા $\Delta t$ ના સમપ્રમાણમાં છે.
આ સુરેખ પથ પર થતી નિયમિત ગતિ માટેનું લાક્ષણિક સમીકરણ છે.
191
MediumMCQ
જો સુરેખ પથ પર ગતિ કરતા પદાર્થનું સ્થાનાંતર સમયના વર્ગના સમપ્રમાણમાં હોય,તો પદાર્થનો વેગ અચળ હશે કે પ્રવેગ અચળ હશે?
A
અચળ વેગ
B
અચળ પ્રવેગ
C
વધતો પ્રવેગ
D
ઘટતો પ્રવેગ

Solution

(B) આપેલ છે કે સ્થાનાંતર $x$ એ સમય $t$ ના વર્ગના સમપ્રમાણમાં છે,તેથી $x = k t^{2}$,જ્યાં $k$ એ અચળાંક છે.
વેગ $v$ એ સ્થાનાંતરનું સમયની સાપેક્ષે પ્રથમ વિકલન છે: $v = \frac{dx}{dt} = \frac{d}{dt}(k t^{2}) = 2kt$.
પ્રવેગ $a$ એ વેગનું સમયની સાપેક્ષે વિકલન છે: $a = \frac{dv}{dt} = \frac{d}{dt}(2kt) = 2k$.
અહીં $k$ અચળાંક હોવાથી,$2k$ પણ અચળ મૂલ્ય છે. તેથી,પદાર્થનો પ્રવેગ અચળ છે.
192
Medium
એક-પરિમાણીય ગતિના ઉદાહરણો આપો જ્યાં:
$(a)$ ધન $x$-દિશામાં ગતિ કરતો કણ સમયાંતરે સ્થિર થાય છે અને આગળ વધે છે.
$(b)$ ધન $x$-દિશામાં ગતિ કરતો કણ સમયાંતરે સ્થિર થાય છે અને પાછળની તરફ ગતિ કરે છે.

Solution

(N/A) આવર્ત ગતિ દર્શાવવા માટે,આપણે $\sin t$ અથવા $\cos t$ જેવા ત્રિકોણમિતીય વિધેયોનો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
$(a)$ ગતિ $x(t) = t - \sin t$ ધ્યાનમાં લો.
વેગ $v(t) = \frac{dx}{dt} = 1 - \cos t$.
જ્યારે $t = 2n\pi$ હોય,ત્યારે $v = 1 - 1 = 0$,તેથી કણ સ્થિર થાય છે. કારણ કે તમામ $t$ માટે $v \ge 0$ છે,તેથી કણ હંમેશા ધન $x$-દિશામાં જ ગતિ કરે છે.
$(b)$ ગતિ $x(t) = \sin t$ ધ્યાનમાં લો.
વેગ $v(t) = \frac{dx}{dt} = \cos t$.
જ્યારે $t = \frac{\pi}{2}, \frac{3\pi}{2}, \dots$ હોય,ત્યારે વેગ $v = 0$ થાય છે,તેથી કણ સ્થિર થાય છે. કારણ કે $\cos t$ ધન અને ઋણ મૂલ્યો વચ્ચે બદલાય છે,તેથી કણ સમયાંતરે આગળ અને પાછળ ગતિ કરે છે.
193
Difficult
એવી ગતિનું ઉદાહરણ આપો જેમાં કોઈ ચોક્કસ ક્ષણે $x > 0$,$v < 0$ અને $a > 0$ હોય.

Solution

(N/A) ધારો કે એક કણની ગતિનું સ્થાન $x(t) = x_0 + A e^{-kt}$ વિધેય દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં $x_0 > 0$,$A > 0$ અને $k > 0$ છે.
$1$. સ્થાન: $x(t) = x_0 + A e^{-kt}$. અહીં $x_0, A, k, t > 0$ હોવાથી,$A e^{-kt}$ પદ ધન છે,તેથી $x(t) > 0$ થાય.
$2$. વેગ: $v(t) = \frac{dx}{dt} = -Ak e^{-kt}$. અહીં $A, k, e^{-kt} > 0$ હોવાથી,$-Ak e^{-kt}$ પદ ઋણ છે,તેથી $v(t) < 0$ થાય.
$3$. પ્રવેગ: $a(t) = \frac{dv}{dt} = Ak^2 e^{-kt}$. અહીં $A, k^2, e^{-kt} > 0$ હોવાથી,પ્રવેગ $a(t) > 0$ થાય.
આવી ગતિનું ઉદાહરણ એ છે કે જ્યારે કોઈ કણ $x$-અક્ષની ધન બાજુથી ઉગમબિંદુ તરફ ગતિ કરતો હોય અને $x_0$ જેટલા સીમિત સ્થાન તરફ પહોંચતા તેનો વેગ ઘટતો જતો હોય.
194
Difficult
એક કણ $x(t) = x_0 (1 - e^{-\gamma t})$ દ્વારા દર્શાવેલ ગતિ કરે છે,જ્યાં $t \geqslant 0$ અને $x_0 > 0$ છે.
$(a)$ કણ ક્યાંથી શરૂ થાય છે અને કેટલા વેગ સાથે?
$(b)$ $x(t)$,$v(t)$ અને $a(t)$ ના મહત્તમ અને ન્યૂનતમ મૂલ્યો શોધો. દર્શાવો કે $x(t)$ સમય સાથે વધે છે,$v(t)$ સમય સાથે ઘટે છે અને $a(t)$ સમય સાથે વધે છે.

Solution

(N/A) આપેલ છે,$x(t) = x_0 (1 - e^{-\gamma t})$.
વેગ $v(t) = \frac{dx}{dt} = x_0 \gamma e^{-\gamma t}$.
પ્રવેગ $a(t) = \frac{dv}{dt} = -x_0 \gamma^2 e^{-\gamma t}$.
$(a)$ $t = 0$ સમયે,$x(0) = x_0(1 - e^0) = 0$. કણ ઉગમબિંદુથી શરૂ થાય છે.
$t = 0$ સમયે વેગ $v(0) = x_0 \gamma e^0 = x_0 \gamma$ છે.
$(b)$
$x(t)$: જ્યારે $t \to \infty$,ત્યારે $x(t) \to x_0$ (મહત્તમ). $t = 0$ સમયે,$x(t) = 0$ (ન્યૂનતમ). $\frac{dx}{dt} > 0$ હોવાથી,$x(t)$ સમય સાથે વધે છે.
$v(t)$: $t = 0$ સમયે,$v(0) = x_0 \gamma$ (મહત્તમ). જ્યારે $t \to \infty$,ત્યારે $v(t) \to 0$ (ન્યૂનતમ). $\frac{dv}{dt} < 0$ હોવાથી,$v(t)$ સમય સાથે ઘટે છે.
$a(t)$: $t = 0$ સમયે,$a(0) = -x_0 \gamma^2$ (ન્યૂનતમ). જ્યારે $t \to \infty$,ત્યારે $a(t) \to 0$ (મહત્તમ). $\frac{da}{dt} = x_0 \gamma^3 e^{-\gamma t} > 0$ હોવાથી,$a(t)$ સમય સાથે વધે છે.
195
Easy
સમાન પ્રવેગી ગતિ માટે કોલમ-$I$ માં આપેલા સંબંધોને કોલમ-$II$ ના સમીકરણો સાથે જોડો.
કોલમ-$I$ કોલમ-$II$
$(1)$ વેગ-સમયનો સંબંધ $(a)$ $v = v_0 + at$
$(2)$ વેગ-સ્થાનાંતરનો સંબંધ $(b)$ $S = v_0t + \frac{1}{2}at^2$
$(c)$ $v^2 = v_0^2 + 2as$

Solution

(A) અચળ પ્રવેગી ગતિ માટેના ગતિના સમીકરણો નીચે મુજબ છે:
$1$. વેગ-સમયનો સંબંધ: $v = v_0 + at$. તેથી,$(1) \to (a)$.
$2$. સ્થાન-સમયનો સંબંધ: $S = v_0t + \frac{1}{2}at^2$.
$3$. વેગ-સ્થાનાંતરનો સંબંધ: $v^2 = v_0^2 + 2as$. તેથી,$(2) \to (c)$.
આમ,સાચી જોડ $(1-a, 2-c)$ છે.
196
MediumMCQ
એક પદાર્થ $A$ સ્થિર સ્થિતિમાંથી $a_{1}$ પ્રવેગ સાથે ગતિ શરૂ કરે છે. બે સેકન્ડ પછી,બીજો પદાર્થ $B$ સ્થિર સ્થિતિમાંથી $a_{2}$ પ્રવેગ સાથે ગતિ શરૂ કરે છે. જો તેઓ $A$ ની ગતિ શરૂ થયાની પાંચમી સેકન્ડમાં સમાન અંતર કાપતા હોય,તો $a_{1}: a_{2}$ નો ગુણોત્તર કેટલો થશે?
A
$9: 5$
B
$5: 7$
C
$5: 9$
D
$7: 9$

Solution

(C) કોઈ પદાર્થ દ્વારા $n^{\text{મી}}$ સેકન્ડમાં કપાયેલ અંતરનું સૂત્ર $S_{n} = u + \frac{a}{2}(2n - 1)$ છે.
પદાર્થ $A$ માટે,જે સ્થિર સ્થિતિ $(u=0)$ થી $t=0$ સમયે શરૂ થાય છે,પાંચમી સેકન્ડમાં કપાયેલ અંતર:
$S_{A, 5} = 0 + \frac{a_{1}}{2}(2 \times 5 - 1) = \frac{9a_{1}}{2}$.
પદાર્થ $B$ એ $A$ ના $2$ સેકન્ડ પછી શરૂ થાય છે. તેથી,$A$ ની ગતિ શરૂ થયાની પાંચમી સેકન્ડ એ પદાર્થ $B$ માટે $(5-2) = 3^{\text{જી}}$ સેકન્ડ થાય.
પદાર્થ $B$ માટે,સ્થિર સ્થિતિ $(u=0)$ થી,તેની ત્રીજી સેકન્ડમાં કપાયેલ અંતર:
$S_{B, 3} = 0 + \frac{a_{2}}{2}(2 \times 3 - 1) = \frac{5a_{2}}{2}$.
આપેલ છે કે $S_{A, 5} = S_{B, 3}$,તેથી:
$\frac{9a_{1}}{2} = \frac{5a_{2}}{2}$.
આમ,$\frac{a_{1}}{a_{2}} = \frac{5}{9}$.
197
EasyMCQ
એક કણનો વેગ $v = v_{0} + gt + Ft^{2}$ છે. $t = 0$ સમયે તેનું સ્થાન $x = 0$ છે; તો $t = 1$ સમય પછી તેનું સ્થાનાંતર કેટલું હશે?
A
$v_{0} + g + F$
B
$v_{0} + \frac{g}{2} + \frac{F}{3}$
C
$v_{0} + \frac{g}{2} + F$
D
$v_{0} + 2g + 3F$

Solution

(B) વેગ $v = \frac{dx}{dt} = v_{0} + gt + Ft^{2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$t = 1$ સમયે સ્થાનાંતર $s$ શોધવા માટે,આપણે $t = 0$ થી $t = 1$ સુધી વેગનું સમયની સાપેક્ષમાં સંકલન કરીએ છીએ:
$s = \int_{0}^{1} v dt = \int_{0}^{1} (v_{0} + gt + Ft^{2}) dt$
$s = [v_{0}t + \frac{gt^{2}}{2} + \frac{Ft^{3}}{3}]_{0}^{1}$
સીમાઓ $t = 0$ અને $t = 1$ મૂકતા:
$s = (v_{0}(1) + \frac{g(1)^{2}}{2} + \frac{F(1)^{3}}{3}) - (0)$
$s = v_{0} + \frac{g}{2} + \frac{F}{3}$
198
MediumMCQ
એક ટ્રેનનું એન્જિન,જે સમાન પ્રવેગ સાથે ગતિ કરી રહ્યું છે,તે $u$ વેગ સાથે સિગ્નલ પોસ્ટ પાસેથી પસાર થાય છે અને છેલ્લો ડબ્બો $v$ વેગ સાથે તે જ સિગ્નલ પોસ્ટ પાસેથી પસાર થાય છે. ટ્રેનનું મધ્યબિંદુ જે વેગ સાથે સિગ્નલ પોસ્ટ પાસેથી પસાર થાય છે તે વેગ શોધો.
A
$\sqrt{\frac{v^{2}+u^{2}}{2}}$
B
$\frac{v-u}{2}$
C
$\frac{u+v}{2}$
D
$\sqrt{\frac{v^{2}-u^{2}}{2}}$

Solution

(A) ધારો કે ટ્રેનની કુલ લંબાઈ $L = 2d$ છે,જ્યાં $d$ એ એન્જિનથી મધ્યબિંદુ સુધીનું અંતર છે,અને મધ્યબિંદુથી છેલ્લા ડબ્બા સુધીનું અંતર પણ $d$ છે.
ધારો કે ટ્રેનનો સમાન પ્રવેગ $a$ છે.
જ્યારે એન્જિન સિગ્નલ પોસ્ટ પાસેથી પસાર થાય છે,ત્યારે તેનો વેગ $u$ છે. જ્યારે મધ્યબિંદુ સિગ્નલ પોસ્ટ પાસેથી પસાર થાય છે,ત્યારે તેનો વેગ $v^{\prime}$ ધારો.
ગતિના સમીકરણ $v_f^2 = v_i^2 + 2as$ નો ઉપયોગ કરતા:
ટ્રેનના પ્રથમ અડધા ભાગ માટે (એન્જિનથી મધ્યબિંદુ સુધી):
$(v^{\prime})^2 = u^2 + 2ad$ --- $(1)$
ટ્રેનના બીજા અડધા ભાગ માટે (મધ્યબિંદુથી છેલ્લા ડબ્બા સુધી):
$v^2 = (v^{\prime})^2 + 2ad$ --- $(2)$
સમીકરણ $(1)$ પરથી,$2ad = (v^{\prime})^2 - u^2$.
આ કિંમત સમીકરણ $(2)$ માં મૂકતા:
$v^2 = (v^{\prime})^2 + ((v^{\prime})^2 - u^2)$
$v^2 = 2(v^{\prime})^2 - u^2$
$2(v^{\prime})^2 = v^2 + u^2$
$(v^{\prime})^2 = \frac{v^2 + u^2}{2}$
$v^{\prime} = \sqrt{\frac{v^2 + u^2}{2}}$
Solution diagram
199
DifficultMCQ
જો કોઈ પદાર્થનો સ્થાનાંતર $x$ સાથેનો વેગ $v = \sqrt{5000 + 24x} \; \text{m/s}$ દ્વારા આપવામાં આવે,તો પદાર્થનો પ્રવેગ $\dots \dots \; \text{m/s}^2$ છે.
A
$12$
B
$16$
C
$8$
D
$24$

Solution

(A) આપેલ વેગ વિધેય: $v = \sqrt{5000 + 24x}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે પ્રવેગ $a$ એ $a = v \frac{dv}{dx}$ દ્વારા મળે છે.
પ્રથમ,$v$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dv}{dx} = \frac{d}{dx} (5000 + 24x)^{1/2} = \frac{1}{2} (5000 + 24x)^{-1/2} \times 24 = \frac{12}{\sqrt{5000 + 24x}}$.
હવે,પ્રવેગના સૂત્રમાં $v$ અને $\frac{dv}{dx}$ ની કિંમત મૂકતા:
$a = \sqrt{5000 + 24x} \times \frac{12}{\sqrt{5000 + 24x}}$.
$a = 12 \; \text{m/s}^2$.
200
DifficultMCQ
એક કણ અચળ પ્રવેગ $a$ સાથે ગતિ કરી રહ્યો છે. નીચેનો આલેખ $v^{2}$ વિરુદ્ધ $x$ (સ્થાનાંતર) નો આલેખ દર્શાવે છે. કણનો પ્રવેગ $...... \text{m/s}^{2}$ છે.
Question diagram
A
$100$
B
$20$
C
$14$
D
$1$

Solution

(D) ગતિના સમીકરણ $v^{2} = u^{2} + 2ax$ પરથી,જે $y = mx + c$ ના સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં $y = v^{2}$ અને $x$ એ સ્થાનાંતર છે.
આને આલેખ સાથે સરખાવતા,$v^{2}$ વિરુદ્ધ $x$ રેખાનો ઢાળ $2a$ છે.
આલેખ પરથી,આપણે બે બિંદુઓનો ઉપયોગ કરીને ઢાળ $m$ ગણી શકીએ છીએ,ઉદાહરણ તરીકે,$(10, 40)$ અને $(20, 60)$:
$m = \frac{v_{2}^{2} - v_{1}^{2}}{x_{2} - x_{1}} = \frac{60 - 40}{20 - 10} = \frac{20}{10} = 2 \text{ m/s}^{2}$.
કારણ કે ઢાળ $m = 2a$ છે,તેથી $2a = 2$.
આમ,પ્રવેગ $a = 1 \text{ m/s}^{2}$ મળે છે.

Motion in Straight Line — Uniformly Accelerated Motion · Frequently Asked Questions

1Are these Motion in Straight Line questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Motion in Straight Line Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.