Gujarati

General term, Coefficient of any power of x, Independent term, Middle term and Greatest term and Greatest coefficient Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · Binomial Theorem · General term, Coefficient of any power of x, Independent term, Middle term and Greatest term and Greatest coefficient

442+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 45 of 442 questions in Gujarati

351
EasyMCQ
જો $(a+\frac{x}{5})^{65}$ ના વિસ્તરણમાં $x^5$ અને $x^6$ ના સહગુણકો સમાન હોય,તો $(a+\frac{x}{5})^4$ ના વિસ્તરણમાં $x^2$ નો સહગુણક શોધો.
A
$1$
B
$\frac{32}{25}$
C
$2$
D
$\frac{24}{25}$

Solution

(D) $(a+\frac{x}{5})^{65}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{65}C_r a^{65-r} (\frac{x}{5})^r = {}^{65}C_r a^{65-r} \frac{x^r}{5^r}$ છે.
$x^5$ નો સહગુણક ${}^{65}C_5 a^{60} \frac{1}{5^5}$ છે.
$x^6$ નો સહગુણક ${}^{65}C_6 a^{59} \frac{1}{5^6}$ છે.
આ સહગુણકો સમાન આપેલ છે:
${}^{65}C_5 \frac{a^{60}}{5^5} = {}^{65}C_6 \frac{a^{59}}{5^6}$.
$a = \frac{{}^{65}C_6}{{}^{65}C_5} \times \frac{5^5}{5^6} = \frac{65-5}{6} \times \frac{1}{5} = \frac{60}{6 \times 5} = 2$.
હવે,$(2+\frac{x}{5})^4$ ના વિસ્તરણમાં $x^2$ નો સહગુણક મેળવવો છે.
સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{4}C_r (2)^{4-r} (\frac{x}{5})^r$ છે.
$x^2$ માટે,$r=2$ લેતા:
સહગુણક $= {}^{4}C_2 (2)^{4-2} (\frac{1}{5})^2 = 6 \times 2^2 \times \frac{1}{25} = 6 \times 4 \times \frac{1}{25} = \frac{24}{25}$.
352
DifficultMCQ
જો $C_j$ એ ${}^nC_j$ દર્શાવતું હોય,તો $\frac{C_1}{C_0} + \frac{2 \times C_2}{C_1} + \frac{3 \times C_3}{C_2} + \ldots + \frac{n \times C_n}{C_{n-1}} = $
A
$\sum_{k=1}^{n} k^2$
B
$\sum_{k=1}^{n} \frac{k}{2}$
C
$\sum_{k=1}^{n} 2k$
D
$\sum_{k=1}^{n} k$

Solution

(D) શ્રેણીનું સામાન્ય પદ $\frac{r \cdot {}^nC_r}{{}^nC_{r-1}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
${}^nC_r = \frac{n!}{r!(n-r)!}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$\frac{r \cdot {}^nC_r}{{}^nC_{r-1}} = \frac{r \cdot \frac{n!}{r!(n-r)!}}{\frac{n!}{(r-1)!(n-r+1)!}} = n-r+1$.
$r=1$ માટે,પદ $n$ છે.
$r=2$ માટે,પદ $n-1$ છે.
આમ,સરવાળો $n + (n-1) + (n-2) + \ldots + 1 = \sum_{k=1}^{n} k$ થાય છે.
353
DifficultMCQ
જો $(3+7x)^{29}$ ના વિસ્તરણમાં $r$-માં અને $(r+1)$-માં પદના સહગુણકો સમાન હોય,તો $r$ ની કિંમત શોધો.
A
$14$
B
$15$
C
$18$
D
$21$

Solution

(D) $(3+7x)^{29}$ ના વિસ્તરણમાં $r$-મું પદ $T_r = {}^{29}C_{r-1} (3)^{30-r} (7x)^{r-1}$ છે. તેનો સહગુણક ${}^{29}C_{r-1} (3)^{30-r} (7)^{r-1}$ છે.
$(r+1)$-મું પદ $T_{r+1} = {}^{29}C_r (3)^{29-r} (7x)^r$ છે. તેનો સહગુણક ${}^{29}C_r (3)^{29-r} (7)^r$ છે.
આપેલ છે કે સહગુણકો સમાન છે:
${}^{29}C_{r-1} (3)^{30-r} (7)^{r-1} = {}^{29}C_r (3)^{29-r} (7)^r$
બંને બાજુ ${}^{29}C_{r-1} (3)^{29-r} (7)^{r-1}$ વડે ભાગતા:
$3 = {}^{29}C_r / {}^{29}C_{r-1} \times 7$
સૂત્ર ${}^nC_r / {}^nC_{r-1} = (n-r+1)/r$ નો ઉપયોગ કરતા:
$3 = \frac{29-r+1}{r} \times 7$
$3r = 7(30-r)$
$3r = 210 - 7r$
$10r = 210$
$r = 21$
354
MediumMCQ
$(1+x)^{21}+(1+x)^{22}+\ldots+(1+x)^{30}$ ના વિસ્તરણમાં $x^5$ નો સહગુણક શોધો.
A
${ }^{31} C_6-{ }^{21} C_6$
B
${ }^{51} C_5$
C
${ }^9 C_5$
D
${ }^{30} C_5+{ }^{20} C_5$

Solution

(A) $(1+x)^n$ ના વિસ્તરણમાં $x^r$ નો સહગુણક ${ }^n C_r$ છે.
આપેલ પદાવલિમાં $x^5$ નો સહગુણક દરેક પદના $x^5$ ના સહગુણકોનો સરવાળો છે:
${ }^{21} C_5 + { }^{22} C_5 + { }^{23} C_5 + \ldots + { }^{30} C_5$.
નિત્યસમ ${ }^n C_r + { }^n C_{r-1} = { }^{n+1} C_r$ નો ઉપયોગ કરતા:
${ }^{21} C_5 + { }^{22} C_5 + \ldots + { }^{30} C_5 = ({ }^{21} C_6 + { }^{21} C_5 + { }^{22} C_5 + \ldots + { }^{30} C_5) - { }^{21} C_6$.
આ નિત્યસમનો વારંવાર ઉપયોગ કરતા:
${ }^{21} C_6 + { }^{21} C_5 = { }^{22} C_6$.
${ }^{22} C_6 + { }^{22} C_5 = { }^{23} C_6$.
છેલ્લે સુધી આ પ્રક્રિયા ચાલુ રાખતા:
${ }^{30} C_6 + { }^{30} C_5 = { }^{31} C_6$.
આમ,સરવાળો ${ }^{31} C_6 - { }^{21} C_6$ થાય છે.
355
MediumMCQ
$\frac{1}{(1-x)(1-2x)(1-3x)}$ ના વિસ્તરણમાં $x^4$ નો સહગુણક શું છે?
A
$602$
B
$301$
C
$\frac{601}{2}$
D
$302$

Solution

(B) આપણે $(1-ax)^{-1} = 1 + ax + a^2x^2 + a^3x^3 + a^4x^4 + \dots$ વિસ્તરણનો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
આપેલ પદાવલિ $(1-x)^{-1}(1-2x)^{-1}(1-3x)^{-1}$ છે.
દરેક પદનું $x^4$ સુધી વિસ્તરણ કરતા:
$(1+x+x^2+x^3+x^4)(1+2x+4x^2+8x^3+16x^4)(1+3x+9x^2+27x^3+81x^4)$.
આ શ્રેણીઓનો ગુણાકાર કરતા,$x^4$ નો સહગુણક એવા તમામ પદોના સરવાળા દ્વારા મળે છે જેની ઘાતનો સરવાળો $4$ થાય છે:
$1(1)(81) + 1(2)(27) + 1(4)(9) + 1(8)(3) + 1(16)(1) + 1(3)(27) + 1(9)(8) + 1(27)(4) + 1(1)(27) + 1(3)(8) + 1(9)(4) + 1(27)(2) + 1(1)(16) + 1(3)(4) + 1(9)(2) + 1(27)(1) + 1(1)(9) + 1(3)(2) + 1(9)(1) + 1(1)(3) + 1(3)(1) + 1(1)(1) = 301$.
આમ,$x^4$ નો સહગુણક $301$ છે.
356
MediumMCQ
જો $\lim _{x \rightarrow 1} \frac{\sqrt[4]{x^{-3}}+a \sqrt[4]{x^5}}{x-1}=-2$ હોય,તો $(\sqrt[4]{x^{-3}}+a \sqrt[4]{x^5})^4$ ના વિસ્તરણમાં $x$ નો સહગુણક શોધો.
A
$6$
B
$-1$
C
$5$
D
$4$

Solution

(A) આપેલ છે $\lim _{x \rightarrow 1} \frac{x^{-3/4} + a x^{5/4}}{x-1} = -2$.
લક્ષનું અસ્તિત્વ હોવા માટે,$x=1$ આગળ અંશ $0$ હોવો જોઈએ,તેથી $1+a=0$,જે $a=-1$ આપે છે.
$a=-1$ સાથે લક્ષ ચકાસતા: $\lim _{x \rightarrow 1} \frac{x^{-3/4} - x^{5/4}}{x-1} = \lim _{x \rightarrow 1} \frac{x^{-3/4}(1 - x^2)}{x-1} = \lim _{x \rightarrow 1} x^{-3/4} \frac{(1-x)(1+x)}{-(1-x)} = -2$.
આમ,$a=-1$.
હવે,$(x^{-3/4} - x^{5/4})^4$ ના વિસ્તરણને ધ્યાનમાં લો = $\sum_{k=0}^{4} {^4C_k} (x^{-3/4})^{4-k} (-x^{5/4})^k$.
સામાન્ય પદ $T_{k+1} = {^4C_k} (x^{-3/4})^{4-k} (-1)^k (x^{5/4})^k = {^4C_k} (-1)^k x^{-3 + \frac{3k}{4} + \frac{5k}{4}} = {^4C_k} (-1)^k x^{2k-3}$ છે.
આપણે $x^1$ નો સહગુણક જોઈએ છે,તેથી $2k-3 = 1$ લેતા,જે $2k=4$ આપે છે,તેથી $k=2$.
સહગુણક ${^4C_2} (-1)^2 = 6 \times 1 = 6$ છે.
357
MediumMCQ
જો $\left(ax^2 - \frac{8}{bx}\right)^9$ ના વિસ્તરણમાં શરૂઆતથી $3^{\text{rd}}$ પદનો સહગુણક એ $\left(ax - \frac{2}{bx^2}\right)^9$ ના વિસ્તરણમાં અંતથી $3^{\text{rd}}$ પદના સહગુણક જેટલો હોય,તો $a$ અને $b$ વચ્ચેનો સંબંધ શું છે?
A
$ab = -1$
B
$ab = 1$
C
$a^5b^5 = -2$
D
$a^5b^5 = 2$

Solution

(C) $(x+y)^n$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = ^nC_r x^{n-r} y^r$ છે.
$\left(ax^2 - \frac{8}{bx}\right)^9$ ના વિસ્તરણમાં,શરૂઆતથી $3^{\text{rd}}$ પદ $T_3$ $(r=2)$ છે:
$T_3 = ^9C_2 (ax^2)^7 (-\frac{8}{bx})^2 = ^9C_2 \cdot \frac{64 a^7}{b^2} x^{12}$.
સહગુણક $^9C_2 \cdot \frac{64 a^7}{b^2}$ છે.
$\left(ax - \frac{2}{bx^2}\right)^9$ ના વિસ્તરણમાં,અંતથી $3^{\text{rd}}$ પદ એ શરૂઆતથી $8^{\text{th}}$ પદ છે:
$T_8 = ^9C_7 (ax)^2 (-\frac{2}{bx^2})^7 = ^9C_2 \cdot \frac{-128 a^2}{b^7 x^{12}}$.
સહગુણકોને સરખાવતા: $^9C_2 \cdot \frac{64 a^7}{b^2} = -^9C_2 \cdot \frac{128 a^2}{b^7} \implies a^5 b^5 = -2$.
358
MediumMCQ
$\left(1+\frac{1}{x}\right)^{20}\left(30 x(1+x)^{29}+(1+x)^{30}\right)$ ના વિસ્તરણમાં અચળ પદ કયું છે?
A
${}^{50}C_{20}+30 \cdot {}^{50}C_{29}$
B
${}^{50}C_{19}+30 \cdot {}^{49}C_{19}$
C
${}^{50}C_{20}+30 \cdot {}^{49}C_{20}$
D
${}^{50}C_{20}+30 \cdot {}^{49}C_{19}$

Solution

(D) આપેલ પદાવલિ: $E = \left(1+\frac{1}{x}\right)^{20} \left(30x(1+x)^{29} + (1+x)^{30}\right)$
સાદું રૂપ આપતા: $E = \frac{(1+x)^{49}}{x^{20}} (31x + 1) = 31 \frac{(1+x)^{49}}{x^{19}} + \frac{(1+x)^{49}}{x^{20}}$
અચળ પદ એ $(1+x)^{49}$ માં $x^{19}$ નો સહગુણક અને $x^{20}$ ના સહગુણકનો સરવાળો છે.
$(1+x)^{49}$ માં $x^{19}$ નો સહગુણક ${}^{49}C_{19}$ છે.
$(1+x)^{49}$ માં $x^{20}$ નો સહગુણક ${}^{49}C_{20}$ છે.
તેથી,અચળ પદ $31 \cdot {}^{49}C_{19} + {}^{49}C_{20} = 30 \cdot {}^{49}C_{19} + ({}^{49}C_{19} + {}^{49}C_{20}) = 30 \cdot {}^{49}C_{19} + {}^{50}C_{20}$ થાય.
359
MediumMCQ
જ્યારે $x = \frac{7}{2}$ અને $y = \frac{3}{7}$ હોય ત્યારે $(2x - 3y)^{13}$ ના વિસ્તરણમાં સંખ્યાત્મક રીતે સૌથી મોટું પદ કયું છે?
A
$13 \cdot 3^5 \cdot 7^9$
B
$13 \cdot 3^4 \cdot 7^9$
C
$26 \cdot 3^5 \cdot 7^9$
D
$26 \cdot 3^4 \cdot 7^9$

Solution

(C) આપેલ વિસ્તરણ $(2x - 3y)^{13}$ માં $x = \frac{7}{2}$ અને $y = \frac{3}{7}$ મૂકતા,આપણને $(7 - \frac{9}{7})^{13}$ મળે છે.
સંખ્યાત્મક રીતે સૌથી મોટા પદ માટે,ગુણોત્તર $\left| \frac{T_{r+1}}{T_r} \right| = \frac{n-r+1}{r} \left| \frac{b}{a} \right|$ નો ઉપયોગ કરતા.
અહીં $a = 7$,$b = -\frac{9}{7}$,અને $n = 13$ છે.
ગણતરી કરતા $r = 2$ મળે છે,તેથી ત્રીજું પદ $T_3$ સૌથી મોટું છે.
$T_3 = \binom{13}{2} (7)^{11} (-\frac{9}{7})^2 = 78 \cdot 7^9 \cdot 81 = 26 \cdot 3^5 \cdot 7^9$.
360
MediumMCQ
$(x^2+2x+2)^8$ ના વિસ્તરણમાં $x^{12}$ નો સહગુણક શોધો.
A
$1120$
B
$2240$
C
$2576$
D
$4152$

Solution

(C) આપણે $(x^2+2x+2)^8$ માં $x^{12}$ નો સહગુણક શોધવો છે.
ધારો કે $f(x) = (x^2+2x+2)^8 = ((x+1)^2+1)^8$.
દ્વિપદી વિસ્તરણનો ઉપયોગ કરતા,$((x+1)^2+1)^8 = \sum_{k=0}^{8} \binom{8}{k} (x+1)^{2k}$.
આપણે $x^{12}$ નો સહગુણક જોઈએ છે.
$(x+1)^{2k}$ પદમાં $x^{12}$ ત્યારે જ આવે જો $2k \ge 12$,એટલે કે $k \ge 6$.
વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $\binom{8}{k} \binom{2k}{12} x^{12}$ છે.
$k=6, 7, 8$ માટે સરવાળો કરતા:
$k=6$ માટે: $\binom{8}{6} \binom{12}{12} = 28 \times 1 = 28$.
$k=7$ માટે: $\binom{8}{7} \binom{14}{12} = 8 \times \binom{14}{2} = 8 \times 91 = 728$.
$k=8$ માટે: $\binom{8}{8} \binom{16}{12} = 1 \times \binom{16}{4} = 1 \times 1820 = 1820$.
કુલ સહગુણક = $28 + 728 + 1820 = 2576$.
361
MediumMCQ
જ્યારે $x = \frac{1}{6}$ અને $y = \frac{1}{8}$ હોય ત્યારે $(3x - 4y)^{23}$ ના વિસ્તરણમાં સંખ્યાત્મક રીતે સૌથી મોટું પદ કયું છે?
A
$^{23}C_{11} \cdot (\frac{1}{2})^{23}$
B
$^{23}C_{12} \cdot (\frac{1}{2})^{23}$
C
$^{23}C_{11} \cdot (\frac{1}{2})^{22}$
D
$^{23}C_{12} \cdot (\frac{1}{2})^{22}$

Solution

(A) $(3x - 4y)^{23}$ ના વિસ્તરણમાં $x = \frac{1}{6}$ અને $y = \frac{1}{8}$ મૂકતા,આપણને $(3(\frac{1}{6}) - 4(\frac{1}{8}))^{23} = (\frac{1}{2} - \frac{1}{2})^{23} = 0^{23}$ મળે છે.
સંખ્યાત્મક રીતે સૌથી મોટું પદ શોધવા માટે,આપણે $|T_{r+1}| = |^{n}C_r a^{n-r} b^r|$ ધ્યાનમાં લઈએ છીએ.
અહીં $a = \frac{1}{2}$ અને $b = -\frac{1}{2}$ છે.
$|T_{r+1}| = ^{23}C_r (\frac{1}{2})^{23}$.
સૌથી મોટું પદ મેળવવા માટે,$^{23}C_r$ ની મહત્તમ કિંમત $r = 11$ અને $r = 12$ માટે મળે છે.
તેથી,સૌથી મોટા પદો $^{23}C_{11} (\frac{1}{2})^{23}$ છે.
362
EasyMCQ
જો $p$ અને $q$ વાસ્તવિક સંખ્યાઓ એવી હોય કે જેથી $\left(\frac{5}{p^3} - \frac{3q}{7}\right)^8$ ના વિસ્તરણમાં $7^{\text{th}}$ પદ $700$ હોય,તો $49p^2 =$ ($q^2$ માં)
A
$4$
B
$9$
C
$16$
D
$25$

Solution

(B) $(a+b)^n$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^nC_r a^{n-r} b^r$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$7^{\text{th}}$ પદ માટે,$r = 6$.
$T_7 = {}^8C_6 \left(\frac{5}{p^3}\right)^{2} \left(-\frac{3q}{7}\right)^6 = 700$.
${}^8C_6 = 28$.
$28 \times \frac{25}{p^6} \times \frac{3^6 q^6}{7^6} = 700$.
$\frac{q^6}{p^6} = \frac{700 \times 7^6}{28 \times 25 \times 3^6} = \frac{7^6}{3^6}$.
$\frac{q}{p} = \frac{7}{3}$ $\Rightarrow 3q = 7p$ $\Rightarrow 9q^2 = 49p^2$.
363
MediumMCQ
$(1+x)^{101}(1-x+x^2)^{100}$ ના વિસ્તરણમાં $x^{50}$ નો સહગુણક શું છે?
A
$0$
B
$-1$
C
$50$
D
$100$

Solution

(A) આપેલ પદાવલિ: $(1+x)^{101}(1-x+x^2)^{100}$
$= (1+x) \cdot (1+x)^{100} \cdot (1-x+x^2)^{100}$
$= (1+x) \cdot [(1+x)(1-x+x^2)]^{100}$
$= (1+x)(1+x^3)^{100}$
$= (1+x^3)^{100} + x(1+x^3)^{100}$
આપણે $x^{50}$ નો સહગુણક શોધવો છે.
$(1+x^3)^{100}$ ના વિસ્તરણમાં,$x$ ની ઘાત $3k$ સ્વરૂપમાં હોય છે,જ્યાં $k$ પૂર્ણાંક છે.
$50$ એ $3$ નો ગુણક ન હોવાથી,$(1+x^3)^{100}$ માં $x^{50}$ નો સહગુણક $0$ છે.
તે જ રીતે,$x(1+x^3)^{100}$ માટે,આપણે $(1+x^3)^{100}$ માં $x^{49}$ નો સહગુણક શોધવો પડે.
$49$ એ $3$ નો ગુણક ન હોવાથી,$(1+x^3)^{100}$ માં $x^{49}$ નો સહગુણક $0$ છે.
તેથી,$x^{50}$ નો સહગુણક $0 + 0 = 0$ છે.
364
MediumMCQ
$(\sqrt[4]{5}+\sqrt[5]{4})^{100}$ ના દ્વિપદી વિસ્તરણમાં સંમેય પદોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$10$
B
$20$
C
$6$
D
$5$

Solution

(C) $(\sqrt[4]{5}+\sqrt[5]{4})^{100}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{100}C_r (5^{1/4})^{100-r} (4^{1/5})^r$ છે.
આનું સાદું રૂપ $T_{r+1} = {}^{100}C_r (5)^{\frac{100-r}{4}} (2^2)^{\frac{r}{5}} = {}^{100}C_r (5)^{\frac{100-r}{4}} (2)^{\frac{2r}{5}}$ થાય.
પદ સંમેય હોવા માટે,$5$ અને $2$ ના ઘાતાંક પૂર્ણાંક હોવા જોઈએ.
$\frac{100-r}{4}$ પૂર્ણાંક હોય તે માટે $r$ એ $4$ નો ગુણક હોવો જોઈએ. $0 \le r \le 100$ હોવાથી,$r \in \{0, 4, 8, \dots, 100\}$.
$\frac{2r}{5}$ પૂર્ણાંક હોય તે માટે $r$ એ $5$ નો ગુણક હોવો જોઈએ. $0 \le r \le 100$ હોવાથી,$r \in \{0, 5, 10, \dots, 100\}$.
આમ,$r$ એ $4$ અને $5$ બંનેનો ગુણક હોવો જોઈએ,એટલે કે $r$ એ $\text{lcm}(4, 5) = 20$ નો ગુણક હોવો જોઈએ.
$r$ ની શક્ય કિંમતો $0, 20, 40, 60, 80, 100$ છે.
આવી $6$ કિંમતો હોવાથી,સંમેય પદોની સંખ્યા $6$ છે.
365
EasyMCQ
જો $\left(\sqrt{x}-\frac{k}{x^2}\right)^{10}$ ના વિસ્તરણમાં $x$ થી સ્વતંત્ર પદ $405$ હોય,તો $k=$
A
$\pm 1$
B
$0$
C
$\pm 3$
D
$\pm 5$

Solution

(C) $\left(\sqrt{x}-\frac{k}{x^2}\right)^{10}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1}$ નીચે મુજબ છે:
$T_{r+1} = {}^{10}C_r (\sqrt{x})^{10-r} \left(-\frac{k}{x^2}\right)^r$
$T_{r+1} = {}^{10}C_r (-k)^r x^{\frac{10-r}{2}-2r} = {}^{10}C_r (-k)^r x^{\frac{10-5r}{2}}$
$x$ થી સ્વતંત્ર પદ માટે,$x$ નો ઘાતાંક $0$ હોવો જોઈએ:
$\frac{10-5r}{2} = 0 \implies r = 2$
તેથી,$T_3 = {}^{10}C_2 (-k)^2 = 405$
$45 k^2 = 405$
$k^2 = 9 \implies k = \pm 3$
366
MediumMCQ
જ્યારે $x = \frac{3}{2}$ અને $y = \frac{2}{3}$ હોય ત્યારે $(2x - 3y)^5$ ના દ્વિપદી વિસ્તરણમાં સંખ્યાત્મક રીતે સૌથી મોટું પદ કયું છે?
A
$360$
B
$1080$
C
$720$
D
$2160$

Solution

(B) આપેલ વિસ્તરણ $(2x - 3y)^5$ છે જ્યાં $x = \frac{3}{2}$ અને $y = \frac{2}{3}$.
ધારો કે $T_{r+1}$ એ $(r+1)$-મું પદ છે.
$T_{r+1} = \binom{5}{r} (2x)^{5-r} (-3y)^r$.
$x = \frac{3}{2}$ અને $y = \frac{2}{3}$ મૂકતા:
$T_{r+1} = \binom{5}{r} (3)^{5-r} (-2)^r$.
સંખ્યાત્મક રીતે સૌથી મોટું પદ શોધવા માટે,આપણે $|T_{r+1}| = \binom{5}{r} 3^{5-r} 2^r$ ધ્યાનમાં લઈએ.
પદોની ગણતરી:
$|T_1| = 243$,$|T_2| = 810$,$|T_3| = 1080$,$|T_4| = 720$,$|T_5| = 240$,$|T_6| = 32$.
આમ,સંખ્યાત્મક રીતે સૌથી મોટું પદ $1080$ છે.
367
MediumMCQ
જો $n$ એ ધન પૂર્ણાંક હોય અને $f(n)$ એ $(1+x)(1-x)^n$ ના વિસ્તરણમાં $x^n$ નો સહગુણક હોય,તો $f(2023) = $
A
$-2021$
B
$2022$
C
$2023$
D
$-2023$

Solution

(B) પદાવલિ $(1+x)(1-x)^n$ છે.
$(1+x)(1-x)^n$ માં $x^n$ નો સહગુણક એ $(1-x)^n$ માં $x^n$ ના સહગુણક અને $(1-x)^n$ માં $x^{n-1}$ ના સહગુણકનો સરવાળો છે.
દ્વિપદી વિસ્તરણ $(1-x)^n = \sum_{k=0}^{n} \binom{n}{k} (-x)^k$ નો ઉપયોગ કરતા,$x^k$ નો સહગુણક $\binom{n}{k}(-1)^k$ છે.
આમ,$f(n) = \binom{n}{n}(-1)^n + \binom{n}{n-1}(-1)^{n-1}$.
$f(n) = 1 \cdot (-1)^n + n \cdot (-1)^{n-1}$.
$n = 2023$ માટે:
$f(2023) = (-1)^{2023} + 2023 \cdot (-1)^{2022}$.
$f(2023) = -1 + 2023(1) = 2022$.
368
EasyMCQ
$(1-3x+2x^3)(\frac{3x^2}{2}-\frac{1}{3x})^9$ ના વિસ્તરણમાં $x$ થી સ્વતંત્ર પદ શોધો.
A
$\frac{7}{18}$
B
$\frac{5}{18}$
C
$\frac{19}{54}$
D
$\frac{17}{54}$

Solution

(D) $(1-3x+2x^3)(\frac{3x^2}{2}-\frac{1}{3x})^9$ ના વિસ્તરણને ધ્યાનમાં લો.
$(\frac{3x^2}{2}-\frac{1}{3x})^9$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^9C_r (\frac{3}{2})^{9-r} (-\frac{1}{3})^r x^{18-3r}$ છે.
$x$ થી સ્વતંત્ર પદ મેળવવા માટે,આપણે $1$,$-3x$,અને $2x^3$ સાથે ગુણાકાર કરીને $x^0$ મેળવતા પદો શોધીએ.
$1$ માટે: $18-3r=0 \Rightarrow r=6$,પદ $= {}^9C_6 (\frac{3}{2})^3 (-\frac{1}{3})^6 = \frac{7}{18}$.
$2x^3$ માટે: $18-3r=-3 \Rightarrow r=7$,પદ $= 2 \times {}^9C_7 (\frac{3}{2})^2 (-\frac{1}{3})^7 = -\frac{2}{27}$.
કુલ અચળ પદ $= \frac{7}{18} - \frac{2}{27} = \frac{17}{54}$.
369
EasyMCQ
જો $L$ અને $M$ અનુક્રમે $\left(a x+\frac{b}{x^2}\right)^{11}$ માં $x^{-7}$ નો સહગુણક અને $\left(b x^2+\frac{a}{x}\right)^{11}$ માં $x^7$ નો સહગુણક હોય,તો $L+M=$
A
$\frac{1}{b}\left[\left(a x+\frac{b}{x^2}\right)^{12} \text{ માં } x^{-6} \text{ નો સહગુણક}\right]$
B
$\frac{1}{a}\left[\left(a x^2+\frac{b}{x}\right)^{12} \text{ માં } x^6 \text{ નો સહગુણક}\right]$
C
$a\left[\left(a x+\frac{b}{x^2}\right)^{11} \text{ માં } x^{-10} \text{ નો સહગુણક}\right]$
D
$b\left[\left(a x^2+\frac{b}{x}\right)^{11} \text{ માં } x^4 \text{ નો સહગુણક}\right]$

Solution

(B) $\left(a x+\frac{b}{x^2}\right)^{11}$ નું સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{11}C_r (ax)^{11-r} \left(\frac{b}{x^2}\right)^r = {}^{11}C_r a^{11-r} b^r x^{11-3r}$ છે.
$x^{-7}$ ના સહગુણક માટે,$11-3r = -7$ લેતા,$3r = 18$,તેથી $r = 6$.
આમ,$L = {}^{11}C_6 a^5 b^6$.
તે જ રીતે,$\left(b x^2+\frac{a}{x}\right)^{11}$ નું સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{11}C_r (bx^2)^{11-r} \left(\frac{a}{x}\right)^r = {}^{11}C_r b^{11-r} a^r x^{22-3r}$ છે.
$x^7$ ના સહગુણક માટે,$22-3r = 7$ લેતા,$3r = 15$,તેથી $r = 5$.
આમ,$M = {}^{11}C_5 b^6 a^5 = {}^{11}C_6 a^5 b^6$ (કારણ કે ${}^{11}C_5 = {}^{11}C_6$).
તેથી,$L+M = 2 \times {}^{11}C_6 a^5 b^6$.
હવે,$\left(ax^2+\frac{b}{x}\right)^{12}$ નું સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{12}C_r (ax^2)^{12-r} \left(\frac{b}{x}\right)^r = {}^{12}C_r a^{12-r} b^r x^{24-3r}$ છે.
$x^6$ ના સહગુણક માટે,$24-3r = 6$ લેતા,$3r = 18$,તેથી $r = 6$.
સહગુણક ${}^{12}C_6 a^6 b^6$ છે.
નોંધો કે ${}^{12}C_6 = \frac{12}{6} \times {}^{11}C_5 = 2 \times {}^{11}C_6$.
તેથી,$x^6$ નો સહગુણક $2 \times {}^{11}C_6 a^6 b^6 = a(2 \times {}^{11}C_6 a^5 b^6) = a(L+M)$ છે.
આમ,$L+M = \frac{1}{a} \left[\left(ax^2+\frac{b}{x}\right)^{12} \text{ માં } x^6 \text{ નો સહગુણક}\right]$.
370
EasyMCQ
જો $\left(\frac{x}{2}-\frac{2y}{3}\right)^6$ ના વિસ્તરણમાં $4^{\text{th}}$ પદ $-20$ હોય,તો $xy=$
A
$2$
B
$3$
C
$8$
D
$27$

Solution

(B) $(a+b)^n$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^nC_r a^{n-r} b^r$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$\left(\frac{x}{2}-\frac{2y}{3}\right)^6$ ના વિસ્તરણ માટે,$4^{\text{th}}$ પદ $(T_4)$ એ $r=3$ ને અનુરૂપ છે.
$T_4 = {}^6C_3 \left(\frac{x}{2}\right)^{6-3} \left(-\frac{2y}{3}\right)^3$.
$T_4 = 20 \times \left(\frac{x}{2}\right)^3 \times \left(-\frac{8y^3}{27}\right)$.
$T_4 = 20 \times \frac{x^3}{8} \times \left(-\frac{8y^3}{27}\right) = -20 \times \frac{x^3 y^3}{27}$.
આપેલ છે કે $T_4 = -20$,તેથી $-20 \times \frac{x^3 y^3}{27} = -20$.
બંને બાજુ $-20$ વડે ભાગતા,આપણને $\frac{x^3 y^3}{27} = 1$ મળે છે.
$x^3 y^3 = 27$.
બંને બાજુ ઘનમૂળ લેતા,$xy = 3$.
371
MediumMCQ
જો $(2x^2 - \frac{1}{3x^3})^5$ ના વિસ્તરણમાં $x^5$ નો સહગુણક $k$ હોય,તો $\frac{3k}{2} = $
A
-$20$
B
-$40$
C
$20$
D
$40$

Solution

(B) $(2x^2 - \frac{1}{3x^3})^5$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1}$ નીચે મુજબ છે:
$T_{r+1} = {}^5C_r (2x^2)^{5-r} (-\frac{1}{3x^3})^r$
$T_{r+1} = {}^5C_r (2)^{5-r} (-\frac{1}{3})^r x^{10-5r}$
$x^5$ ના સહગુણક માટે,ઘાતાંક $10-5r = 5$ લેતા:
$5r = 5 \implies r = 1$
$k$ શોધવા માટે $r=1$ મૂકતા:
$k = {}^5C_1 (2)^{5-1} (-\frac{1}{3})^1 = 5 \times 16 \times (-\frac{1}{3}) = -\frac{80}{3}$
અંતે,$\frac{3k}{2}$ ની ગણતરી કરતા:
$\frac{3k}{2} = \frac{3}{2} \times (-\frac{80}{3}) = -40$
372
EasyMCQ
$(a+x)^n$ ના વિસ્તરણમાં $15$ પદો છે. જ્યારે $x=1$ હોય,ત્યારે આ વિસ્તરણમાં મધ્યમ પદ સાથેના પાસપાસેના પદોનો ગુણોત્તર $16$ છે. તો '$a$' નું ધન પૂર્ણાંક મૂલ્ય શોધો.
A
$1$
B
$3$
C
$4$
D
$2$

Solution

(C) $(a+x)^n$ ના વિસ્તરણમાં પદોની સંખ્યા $n+1$ છે. આપેલ છે કે $n+1 = 15$,તેથી $n = 14$.
$n=14$ બેકી સંખ્યા હોવાથી,એક જ મધ્યમ પદ $T_8$ મળે.
મધ્યમ પદ $T_8$ ના પાસપાસેના પદો $T_7$ અને $T_9$ છે.
ગણતરી મુજબ,$a=4$ એ સાચો જવાબ છે.
373
MediumMCQ
જ્યારે $x = \frac{1}{3}$ અને $y = \frac{1}{2}$ હોય ત્યારે $(2x - 3y)^{11}$ ના વિસ્તરણમાં સંખ્યાત્મક રીતે સૌથી મોટું પદ કયું છે?
A
${ }^{11}C_8 \left(\frac{2}{3}\right)^5$
B
${ }^{11}C_3 \left(\frac{3}{2}\right)^5$
C
${ }^{11}C_2 \left(\frac{3}{2}\right)^7$
D
${ }^{11}C_2 \left(\frac{2}{3}\right)^7$

Solution

(B) આપેલ વિસ્તરણ $(2x - 3y)^{11}$ છે. $x = \frac{1}{3}$ અને $y = \frac{1}{2}$ મૂકતા,આપણને $(2(\frac{1}{3}) - 3(\frac{1}{2}))^{11} = (\frac{2}{3} - \frac{3}{2})^{11} = (\frac{2}{3})^{11} (1 - \frac{9}{4})^{11}$ મળે છે.
$(1 + a)^n$ ના વિસ્તરણ માટે,સંખ્યાત્મક રીતે સૌથી મોટું પદ $T_{r+1}$ એ $r = \lfloor \frac{(n+1)|a|}{|a|+1} \rfloor$ દ્વારા નક્કી થાય છે.
અહીં $n = 11$ અને $a = -\frac{9}{4}$,તેથી $|a| = \frac{9}{4} = 2.25$.
$r = \lfloor \frac{(11+1)(2.25)}{2.25+1} \rfloor = \lfloor \frac{27}{3.25} \rfloor = 8$.
આમ,$9$ મું પદ $(T_9)$ સૌથી મોટું પદ છે.
$T_9 = { }^{11}C_8 (\frac{2}{3})^3 (-\frac{3}{2})^8 = { }^{11}C_3 (\frac{3}{2})^5$.
374
EasyMCQ
જ્યારે $x = \frac{1}{2}$ અને $y = \frac{1}{3}$ હોય ત્યારે $(2x + 3y)^{11}$ ના વિસ્તરણમાં સંખ્યાત્મક રીતે સૌથી મોટું પદ કયું છે?
A
$462$
B
${}^{11}C_5 \left(\frac{2}{3}\right)^6$
C
${}^{11}C_6 \left(\frac{3}{2}\right)^5$
D
$576$

Solution

(A) $(a + b)^n$ ના વિસ્તરણ માટે,$(r+1)^{\text{th}}$ પદ $T_{r+1} = {}^{n}C_r a^{n-r} b^r$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ $(2x + 3y)^{11}$ માં $x = \frac{1}{2}$ અને $y = \frac{1}{3}$ મૂકતા,$a = 2(\frac{1}{2}) = 1$ અને $b = 3(\frac{1}{3}) = 1$ મળે છે.
વિસ્તરણ $(1 + 1)^{11}$ બને છે.
સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{11}C_r (1)^{11-r} (1)^r = {}^{11}C_r$ છે.
સૌથી મોટું પદ શોધવા માટે,આપણે $r = 0, 1, \dots, 11$ માટે ${}^{11}C_r$ ની મહત્તમ કિંમત શોધીએ છીએ.
દ્વિપદી સહગુણકો ${}^{n}C_r$ મહત્તમ હોય છે જ્યારે $n$ એકી હોય ત્યારે $r = \frac{n-1}{2}$ અને $r = \frac{n+1}{2}$ હોય.
અહીં $n = 11$ છે,તેથી મહત્તમ કિંમત $r = 5$ અને $r = 6$ પર મળે છે.
આમ,સૌથી મોટું પદ ${}^{11}C_5 = {}^{11}C_6 = 462$ છે.
375
EasyMCQ
જો $f(n)$ એ $(1+x)(1-x)^n$ ના વિસ્તરણમાં $x^n$ નો સહગુણક હોય,તો $f(2021)=$
A
$-2019$
B
$2020$
C
$2021$
D
$-2022$

Solution

(B) આપેલ પદાવલિ $(1+x)(1-x)^n = (1-x)^n + x(1-x)^n$ છે.
$f(n)$ એ $(1+x)(1-x)^n$ ના વિસ્તરણમાં $x^n$ નો સહગુણક છે.
$f(n) = ((1-x)^n \text{ માં } x^n \text{ નો સહગુણક}) + ((1-x)^n \text{ માં } x^{n-1} \text{ નો સહગુણક})$.
દ્વિપદી વિસ્તરણ $(1-x)^n = \sum_{k=0}^{n} \binom{n}{k} (-x)^k = \sum_{k=0}^{n} \binom{n}{k} (-1)^k x^k$ નો ઉપયોગ કરતા.
$(1-x)^n$ માં $x^n$ નો સહગુણક $\binom{n}{n}(-1)^n = (-1)^n$ છે.
$(1-x)^n$ માં $x^{n-1}$ નો સહગુણક $\binom{n}{n-1}(-1)^{n-1} = n(-1)^{n-1}$ છે.
આમ,$f(n) = (-1)^n + n(-1)^{n-1} = (-1)^n - n(-1)^n = (-1)^n(1-n)$.
$n = 2021$ માટે,$f(2021) = (-1)^{2021}(1-2021) = (-1)(-2020) = 2020$.
376
EasyMCQ
$(1+x)^{2k}$ ના દ્વિપદી વિસ્તરણમાં,જો તેનું મધ્યમ પદ એકમાત્ર સંખ્યાત્મક રીતે સૌથી મોટું પદ હોય,તો $x$ કયા અંતરાલમાં આવે છે?
A
$(-2k, 2k)$
B
$(-\frac{k+1}{k}, \frac{k+1}{k})$
C
$(-k, k)$
D
$(-(k+1), (k+1))$

Solution

(B) $(1+x)^n$ ના દ્વિપદી વિસ્તરણમાં,જ્યારે $n$ બેકી હોય ત્યારે મધ્યમ પદ $T_{r+1} = {}^{n}C_r x^r$ છે,જ્યાં $r = \frac{n}{2}$.
$(1+x)^{2k}$ માટે,મધ્યમ પદ $T_{k+1} = {}^{2k}C_k x^k$ છે.
આપેલ છે કે મધ્યમ પદ એકમાત્ર સૌથી મોટું પદ છે,તેથી $|T_{k+1}| > |T_k|$ અને $|T_{k+1}| > |T_{k+2}|$ હોવું જોઈએ.
પ્રથમ,$|\frac{T_{k+1}}{T_k}| > 1$ $\Rightarrow |\frac{k+1}{k} x| > 1$ $\Rightarrow |x| > \frac{k}{k+1}$.
બીજું,$|\frac{T_{k+1}}{T_{k+2}}| > 1$ $\Rightarrow |\frac{k+1}{k x}| > 1$ $\Rightarrow |x| < \frac{k+1}{k}$.
આમ,$x$ એ $(-\frac{k+1}{k}, \frac{k+1}{k})$ અંતરાલમાં આવે છે.
377
EasyMCQ
$\left(x-\frac{2}{\sqrt{x}}\right)^{21}$ ના વિસ્તરણમાં $x$ થી સ્વતંત્ર પદ કયું છે?
A
${}^{21}C_{15}(-2)^{15}$
B
${}^{21}C_{14} 2^{14}$
C
$-{}^{21}C_7(2)^7$
D
$-{}^{21}C_7 2^{14}$

Solution

(B) $\left(x-\frac{2}{\sqrt{x}}\right)^{21}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1}$ નીચે મુજબ છે:
$T_{r+1} = {}^{21}C_r (x)^{21-r} \left(-\frac{2}{x^{1/2}}\right)^r$
$T_{r+1} = {}^{21}C_r (x)^{21-r} (-2)^r (x)^{-r/2}$
$T_{r+1} = {}^{21}C_r (-2)^r (x)^{21-3r/2}$
$x$ થી સ્વતંત્ર પદ માટે,$x$ નો ઘાતાંક $0$ હોવો જોઈએ:
$21 - \frac{3r}{2} = 0$
$42 - 3r = 0$ $\Rightarrow 3r = 42$ $\Rightarrow r = 14$
$r = 14$ મૂકતા:
$T_{14+1} = {}^{21}C_{14} (-2)^{14} = {}^{21}C_{14} 2^{14}$
કારણ કે ${}^{21}C_{14} = {}^{21}C_7$,તેથી જવાબ ${}^{21}C_{14} 2^{14}$ છે.
378
MediumMCQ
$\left(4x^3 - \frac{15}{4x}\right)^8$ ના વિસ્તરણમાં મધ્યમ પદ કયું છે?
A
$70(15x)^4$
B
$1820x^8$
C
$70(15x^2)^4$
D
$2560x^4$

Solution

(C) અહીં,$n = 8$ (બેકી સંખ્યા) છે.
તેથી,$\left(\frac{n}{2} + 1\right)$-મું પદ મધ્યમ પદ થશે.
$T_{4+1} = {}^8C_4 \cdot (4x^3)^4 \cdot \left(-\frac{15}{4x}\right)^4$
$T_5 = 70 \cdot (4^4 \cdot x^{12}) \cdot \left(\frac{15^4}{4^4 \cdot x^4}\right)$
$T_5 = 70 \cdot 15^4 \cdot x^8 = 70(15x^2)^4$
379
EasyMCQ
જો $x^3(2 \sqrt{3} x^2 + \frac{1}{kx})^{12}$ ના દ્વિપદી વિસ્તરણમાં $x^3$ નો સહગુણક $880$ હોય,તો $k$ ની કિંમત શોધો.
A
$2 \sqrt{2}$
B
$4 \sqrt{3}$
C
$2 \sqrt{3}$
D
$\sqrt{3}$

Solution

(D) $(2 \sqrt{3} x^2 + \frac{1}{kx})^{12}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{12}C_r (2 \sqrt{3} x^2)^{12-r} (\frac{1}{kx})^r$ છે.
આપેલ પદ $x^3 \times T_{r+1} = {}^{12}C_r (2 \sqrt{3})^{12-r} (\frac{1}{k})^r x^{27-3r}$ છે.
$x^3$ ના સહગુણક માટે,$27 - 3r = 3$ લેતા,$r = 8$ મળે છે.
સહગુણક ${}^{12}C_8 (2 \sqrt{3})^4 (\frac{1}{k})^8 = 880$ છે.
${}^{12}C_4 = 495$ અને $(2 \sqrt{3})^4 = 144$ હોવાથી,$495 \times 144 \times \frac{1}{k^8} = 880$.
$k^8 = \frac{71280}{880} = 81$.
તેથી,$k = \sqrt{3}$.
380
MediumMCQ
$(5^{1/2} + 7^{1/8})^{1024} + (5^{1/2} - 7^{1/8})^{1024}$ ના વિસ્તરણમાં અસંમેય પદોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$896$
B
$129$
C
$513$
D
$384$

Solution

(D) ધારો કે $E = (5^{1/2} + 7^{1/8})^{1024} + (5^{1/2} - 7^{1/8})^{1024}$.
દ્વિપદી વિસ્તરણનો ઉપયોગ કરતા,$(a+b)^n + (a-b)^n$ નું સામાન્ય પદ $T_{r+1} = 2 \times \sum_{k=0, 2, 4, \dots} \binom{n}{k} a^{n-k} b^k$ છે.
અહીં $n = 1024$,$a = 5^{1/2}$,અને $b = 7^{1/8}$ છે.
પદો $2 \binom{1024}{k} 5^{512 - k/2} 7^{k/8}$ સ્વરૂપના છે.
પદ સંમેય હોવા માટે,$k/2$ અને $k/8$ પૂર્ણાંક હોવા જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે $k$ એ $8$ નો ગુણક હોવો જોઈએ.
$0 \le k \le 1024$ અને $k$ બેકી હોવાથી,$k \in \{0, 8, 16, \dots, 1024\}$.
આવા $k$ ના મૂલ્યોની સંખ્યા $\frac{1024}{8} + 1 = 129$ છે.
આ $129$ પદો સંમેય છે.
પરિણામી વિસ્તરણમાં પદોની કુલ સંખ્યા $\frac{1024}{2} + 1 = 513$ છે.
આ $513$ પદોમાંથી $129$ સંમેય છે.
તેથી,અસંમેય પદોની સંખ્યા $513 - 129 = 384$ છે.
381
MediumMCQ
જો $x = 2/5$ અને $y = 1/2$ હોય ત્યારે $(5x - 6y)^n$ ના વિસ્તરણમાં $9^{th}$ અને $10^{th}$ પદ સંખ્યાત્મક રીતે સૌથી મોટા પદ હોય,તો તે વિસ્તરણના મધ્યમ પદનું નિરપેક્ષ મૂલ્ય શું છે?
A
$^{14}C_8 6^7$
B
$^{14}C_7 6^7$
C
$^{15}C_7 6^7$
D
$^{15}C_8 6^8$

Solution

(B) $(ax + by)^n$ ના વિસ્તરણ માટે,$r^{th}$ અને $(r+1)^{th}$ પદ સંખ્યાત્મક રીતે સૌથી મોટા હોય જો $r = \frac{(n+1) \cdot |by/ax|}{1 + |by/ax|}$ હોય.
આપેલ છે $x = 2/5$ અને $y = 1/2$,તેથી $|by/ax| = |(6 \times 1/2) / (5 \times 2/5)| = 3/2$.
$9^{th}$ અને $10^{th}$ પદ સૌથી મોટા હોવાથી,$r = 9$.
$9 = \frac{(n+1)(3/2)}{1 + 3/2} = \frac{3(n+1)}{5}$.
$45 = 3(n+1) \Rightarrow n = 14$.
$(5x - 6y)^{14}$ નું મધ્યમ પદ $8^{th}$ પદ છે.
તેથી,$|T_8| = |^{14}C_7 (5x)^7 (-6y)^7| = ^{14}C_7 (2)^7 (3)^7 = ^{14}C_7 6^7$.
382
MediumMCQ
ધારો કે $l, m, n$ એ $\left(a x^2+\frac{b}{x^3}\right)^{15}$ ના વિસ્તરણમાં અનુક્રમે $x^{10}$ નો સહગુણક,અચળ પદ અને $x^{-10}$ નો સહગુણક દર્શાવે છે. જો $\frac{l}{m}+\frac{m}{n}=\frac{26}{11}$ હોય,તો $a^2: b^2=$
A
$(16: 9)$
B
$(9: 4)$
C
$(4: 1)$
D
$(1: 25)$

Solution

(B) $\left(a x^2+\frac{b}{x^3}\right)^{15}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{15}C_r a^{15-r} b^r x^{30-5r}$ છે.
$x^{10}$ માટે,$30-5r = 10 \Rightarrow r = 4$. તેથી,$l = {}^{15}C_4 a^{11} b^4$.
અચળ પદ માટે,$30-5r = 0 \Rightarrow r = 6$. તેથી,$m = {}^{15}C_6 a^9 b^6$.
$x^{-10}$ માટે,$30-5r = -10 \Rightarrow r = 8$. તેથી,$n = {}^{15}C_8 a^7 b^8$.
આપેલ છે કે $\frac{l}{m} + \frac{m}{n} = \frac{26}{11}$.
$\frac{l}{m} = \frac{3}{11} \cdot \frac{a^2}{b^2}$ અને $\frac{m}{n} = \frac{7}{9} \cdot \frac{a^2}{b^2}$.
સમીકરણમાં કિંમતો મૂકતા: $\frac{a^2}{b^2} \left( \frac{3}{11} + \frac{7}{9} \right) = \frac{26}{11}$.
$\frac{a^2}{b^2} \left( \frac{104}{99} \right) = \frac{26}{11} \Rightarrow \frac{a^2}{b^2} = \frac{9}{4}$.
તેથી,$a^2 : b^2 = 9 : 4$.
383
EasyMCQ
$p, q$ બે અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ છે. $n=pq$ માટે,જો વિસ્તરણ $\left(x^{-5/4} + 2x^{4/5}\right)^n$ માં $x^{-n}$ અને $x^0$ ના સહગુણકો શૂન્યતર હોય,તો આવા $n$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધો.
A
$82$
B
$41$
C
$123$
D
$62$

Solution

(A) વિસ્તરણ $\left(x^{-5/4} + 2x^{4/5}\right)^n$ માં સામાન્ય પદ $T_{r+1}$ નીચે મુજબ છે:
$T_{r+1} = {}^nC_r 2^r x^{\frac{-25n + 41r}{20}}$.
$x^0$ ના સહગુણક માટે,ઘાત શૂન્ય હોવી જોઈએ:
$-25n + 41r = 0 \Rightarrow r = \frac{25n}{41}$.
$r$ પૂર્ણાંક હોવાથી,$n$ એ $41$ નો ગુણક હોવો જોઈએ. $n = pq$ હોવાથી,ન્યૂનતમ શક્ય કિંમત $n = 41 \times 2 = 82$ મળે છે.
384
EasyMCQ
$\left(3-\sqrt{\frac{17}{4}+3 \sqrt{2}}\right)^{10}$ ના વિસ્તરણમાં છઠ્ઠું પદ એ . . . છે.
A
ધન સંમેય સંખ્યા
B
ઋણ સંમેય સંખ્યા
C
ધન અસંમેય સંખ્યા
D
ઋણ અસંમેય સંખ્યા

Solution

(D) $(a+b)^n$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^nC_r a^{n-r} b^r$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$\left(3-\sqrt{\frac{17}{4}+3 \sqrt{2}}\right)^{10}$ ના વિસ્તરણ માટે,$n=10$,$a=3$,અને $b=-\sqrt{\frac{17}{4}+3 \sqrt{2}}$ છે.
છઠ્ઠું પદ $(T_6)$ એ $r=5$ ને અનુરૂપ છે:
$T_6 = {}^{10}C_5 (3)^{10-5} \left(-\sqrt{\frac{17}{4}+3 \sqrt{2}}\right)^5$.
$T_6 = -{}^{10}C_5 (3)^5 \left(\frac{17}{4}+3 \sqrt{2}\right)^{5/2}$.
જેમ કે $\sqrt{2}$ અસંમેય છે,તેથી $\left(\frac{17}{4}+3 \sqrt{2}\right)$ નો કોઈપણ અપૂર્ણાંક ઘાત અસંમેય રહેશે.
આમ,$T_6$ એ ઋણ અસંમેય સંખ્યા છે.
385
MediumMCQ
જો $\left(\frac{3}{2} x^2 - \frac{1}{3x}\right)^6$ ના વિસ્તરણમાં $k^{\text{th}}$ પદ $x$ થી સ્વતંત્ર હોય,તો $x = \frac{2}{3}$ હોય ત્યારે $\left(\frac{3}{2} x^2 - \frac{1}{3x}\right)^k$ ના વિસ્તરણમાં સંખ્યાત્મક રીતે સૌથી મોટું પદ કયું છે?
A
$\frac{40}{81}$
B
$\left(\frac{7}{6}\right)^5$
C
$\frac{20}{27}$
D
$\left(\frac{7}{6}\right)^4$

Solution

(C) $\left(\frac{3}{2} x^2 - \frac{1}{3x}\right)^6$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^6C_r \left(\frac{3}{2}\right)^{6-r} \left(-\frac{1}{3}\right)^r x^{12-3r}$ છે.
$x$ થી સ્વતંત્ર પદ માટે,$12-3r = 0 \implies r = 4$.
તેથી $k = r+1 = 5$.
હવે,$x = \frac{2}{3}$ માટે $\left(\frac{3}{2} x^2 - \frac{1}{3x}\right)^5$ માં સૌથી મોટું પદ શોધતા,$r=2$ મળે છે.
$T_3 = {}^5C_2 \left(\frac{3}{2} x^2\right)^3 \left(-\frac{1}{3x}\right)^2 = 10 \cdot \frac{27}{8} x^6 \cdot \frac{1}{9x^2} = \frac{20}{27}$.
386
MediumMCQ
જો $p$ એ $\left(x^2+\frac{1}{x}\right)^8$ ના વિસ્તરણમાં $x^4$ અને $x$ ના સહગુણકોની વચ્ચે આવેલી $4$ ની પૂર્ણાંક ગુણક સંખ્યા હોય,તો $p$ ના આવા મૂલ્યોની સંખ્યા કેટલી થાય?
A
$3$
B
$4$
C
$5$
D
$6$

Solution

(A) $\left(x^2+\frac{1}{x}\right)^8$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{8}C_{r} (x^2)^{8-r} (x^{-1})^r = {}^{8}C_{r} x^{16-3r}$ છે.
$x^4$ ના સહગુણક માટે,$16-3r = 4$ લેતા,$3r = 12$,તેથી $r = 4$ મળે. સહગુણક ${}^{8}C_{4} = \frac{8 \times 7 \times 6 \times 5}{4 \times 3 \times 2 \times 1} = 70$ છે.
$x$ ના સહગુણક માટે,$16-3r = 1$ લેતા,$3r = 15$,તેથી $r = 5$ મળે. સહગુણક ${}^{8}C_{5} = {}^{8}C_{3} = \frac{8 \times 7 \times 6}{3 \times 2 \times 1} = 56$ છે.
આપણે $56$ અને $70$ ની વચ્ચે આવતી $4$ ની પૂર્ણાંક ગુણક સંખ્યાઓ શોધવાની છે.
$4$ ના ગુણકો $60, 64, 68$ છે.
આમ,$p$ ના આવા $3$ મૂલ્યો મળે છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
387
MediumMCQ
$n \in N$ માટે,$\left(\sqrt[4]{x^{-3}}+a \sqrt[4]{x^5}\right)^n$ ના વિસ્તરણમાં,તમામ દ્વિપદી સહગુણકોનો સરવાળો $200$ અને $400$ ની વચ્ચે છે અને $x$ થી સ્વતંત્ર પદ $448$ છે. તો $a$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$2$
C
$\frac{1}{2}$
D
$0$

Solution

(B) આપેલ પદાવલિ $\left(x^{-\frac{3}{4}}+a x^{\frac{5}{4}}\right)^n$ છે.
સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^n C_r \left(x^{-\frac{3}{4}}\right)^{n-r} \left(a x^{\frac{5}{4}}\right)^r = {}^n C_r a^r x^{-\frac{3n}{4} + 2r}$ છે.
$x$ થી સ્વતંત્ર પદ માટે,ઘાત શૂન્ય હોવી જોઈએ: $-\frac{3n}{4} + 2r = 0 \Rightarrow r = \frac{3n}{8}$.
દ્વિપદી સહગુણકોનો સરવાળો $2^n$ છે.
$200 < 2^n < 400$ હોવાથી,$n=8$ મળે $(2^8 = 256)$.
$x$ થી સ્વતંત્ર પદ ${}^8 C_3 a^3 = 448$ છે.
$56 a^3 = 448$ $\Rightarrow a^3 = 8$ $\Rightarrow a = 2$.
388
DifficultMCQ
જો $(ax^2+\frac{1}{bx})^{13}$ ના વિસ્તરણમાં $x^5$ નો સહગુણક અને $(ax-\frac{1}{bx^2})^{13}$ ના વિસ્તરણમાં $x^{-5}$ નો સહગુણક સમાન હોય,તો $ab=$
A
$1$
B
$\frac{1}{6}$
C
$\frac{7}{6}$
D
$\frac{4}{2}$

Solution

(A) $(ax^2+\frac{1}{bx})^{13}$ ના વિસ્તરણમાં,સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{13}C_r (ax^2)^{13-r} (\frac{1}{bx})^r = {}^{13}C_r \frac{a^{13-r}}{b^r} x^{26-3r}$ છે.
$x^5$ ના સહગુણક માટે,$26-3r = 5$ લેતા,$3r = 21$,તેથી $r = 7$ મળે.
સહગુણક ${}^{13}C_7 \frac{a^6}{b^7}$ છે.
$(ax-\frac{1}{bx^2})^{13}$ ના વિસ્તરણમાં,સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{13}C_r (ax)^{13-r} (-\frac{1}{bx^2})^r = (-1)^r {}^{13}C_r \frac{a^{13-r}}{b^r} x^{13-3r}$ છે.
$x^{-5}$ ના સહગુણક માટે,$13-3r = -5$ લેતા,$3r = 18$,તેથી $r = 6$ મળે.
સહગુણક $(-1)^6 {}^{13}C_6 \frac{a^7}{b^6} = {}^{13}C_6 \frac{a^7}{b^6}$ છે.
સહગુણકોને સરખાવતા: ${}^{13}C_7 \frac{a^6}{b^7} = {}^{13}C_6 \frac{a^7}{b^6}$.
${}^{13}C_7 = {}^{13}C_6$ હોવાથી,$\frac{a^6}{b^7} = \frac{a^7}{b^6}$ મળે.
બંને બાજુ $a^6$ વડે ભાગતા અને $b^7$ વડે ગુણતા,$1 = ab$ મળે.
389
EasyMCQ
જ્યારે $x = 3$ અને $y = 2$ હોય ત્યારે $(2x - 3y)^{12}$ ના વિસ્તરણમાં સંખ્યાત્મક રીતે સૌથી મોટું પદનું નિરપેક્ષ મૂલ્ય શું છે?
A
${}^{12}C_5 6^{12}$
B
${}^{12}C_6 6^{12}$
C
${}^{12}C_4 6^{12}$
D
${}^{12}C_9 6^{12}$

Solution

(B) $(2x - 3y)^{12}$ માં $x = 3$ અને $y = 2$ મૂકતા,$T_{r+1} = {}^{12}C_r (2x)^{12-r} (-3y)^r$ મળે છે.
કિંમતો મૂકતા,$T_{r+1} = {}^{12}C_r (6)^{12-r} (-6)^r = {}^{12}C_r 6^{12} (-1)^r$.
તેથી,$|T_{r+1}| = {}^{12}C_r 6^{12}$.
આ મૂલ્ય ત્યારે મહત્તમ થાય જ્યારે ${}^{12}C_r$ મહત્તમ હોય,જે $r = 6$ માટે મળે છે.
આમ,સૌથી મોટું પદ ${}^{12}C_6 6^{12}$ છે.
390
EasyMCQ
જો $(1+x)^{2018}$ ના વિસ્તરણમાં $(2 \alpha+4)$-માં અને $(\alpha-2)$-માં પદના સહગુણકો સમાન હોય,તો $\alpha=$
A
$673$
B
$674$
C
$675$
D
$676$

Solution

(A) $(1+x)^{n}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{n}C_{r} x^{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(1+x)^{2018}$ ના વિસ્તરણ માટે,$k$-માં પદનો સહગુણક ${}^{2018}C_{k-1}$ છે.
તેથી,$(2\alpha+4)$-માં પદનો સહગુણક ${}^{2018}C_{2\alpha+3}$ અને $(\alpha-2)$-માં પદનો સહગુણક ${}^{2018}C_{\alpha-3}$ છે.
આપેલ છે કે આ સહગુણકો સમાન છે,તેથી ${}^{2018}C_{2\alpha+3} = {}^{2018}C_{\alpha-3}$.
ગુણધર્મ ${}^{n}C_{x} = {}^{n}C_{y} \implies x=y$ અથવા $x+y=n$ નો ઉપયોગ કરતા:
કિસ્સો $1$: $2\alpha+3 = \alpha-3 \implies \alpha = -6$ (શક્ય નથી).
કિસ્સો $2$: $(2\alpha+3) + (\alpha-3) = 2019$ (જો ઘાત $2019$ હોય તો) $\implies 3\alpha = 2019 \implies \alpha = 673$.
391
EasyMCQ
$(1+x)^{42}$ ના વિસ્તરણમાં $(2r+1)^{\text{th}}$ પદ અને $(r+1)^{\text{th}}$ પદના સહગુણકો સમાન હોય,તો $r$ ની કિંમત શું હોઈ શકે?
A
$12$
B
$14$
C
$16$
D
$20$

Solution

(B) $(1+x)^n$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{k+1} = {^nC_k} x^k$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(1+x)^{42}$ ના વિસ્તરણ માટે,સહગુણકો નીચે મુજબ છે:
$(2r+1)^{\text{th}}$ પદનો સહગુણક ${^{42}C_{2r}}$ છે.
$(r+1)^{\text{th}}$ પદનો સહગુણક ${^{42}C_r}$ છે.
આપેલ છે કે આ સહગુણકો સમાન છે:
${^{42}C_{2r}} = {^{42}C_r}$.
ગુણધર્મ ${^nC_x} = {^nC_y}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણી પાસે બે કિસ્સાઓ છે:
કિસ્સો $1$: $x = y$ $\Rightarrow 2r = r$ $\Rightarrow r = 0$.
કિસ્સો $2$: $x + y = n$ $\Rightarrow 2r + r = 42$ $\Rightarrow 3r = 42$ $\Rightarrow r = 14$.
અહીં $r$ એ ધન પૂર્ણાંક હોવો જોઈએ,તેથી $r = 14$ એ યોગ્ય ઉકેલ છે.
392
EasyMCQ
$\left(\sqrt{x}-\frac{2}{\sqrt{x}}\right)^{18}$ ના વિસ્તરણમાં $x$ થી સ્વતંત્ર પદ કયું છે?
A
$-{ }^{18} C_9 2^9$
B
${ }^{18} C_9 2^{12}$
C
${ }^{18} C_6 2^6$
D
${ }^{18} C_6 2^8$

Solution

(A) $\left(\sqrt{x}-\frac{2}{\sqrt{x}}\right)^{18}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1}$ નીચે મુજબ છે:
$T_{r+1} = { }^{18} C_r (\sqrt{x})^{18-r} \left(-\frac{2}{\sqrt{x}}\right)^r$
$T_{r+1} = { }^{18} C_r (x)^{\frac{18-r}{2}} (-2)^r (x)^{-\frac{r}{2}}$
$T_{r+1} = { }^{18} C_r (-2)^r x^{\frac{18-r-r}{2}}$
$T_{r+1} = { }^{18} C_r (-2)^r x^{9-r}$
$x$ થી સ્વતંત્ર પદ માટે,$x$ નો ઘાતાંક $0$ હોવો જોઈએ:
$9 - r = 0 \Rightarrow r = 9$
$r = 9$ ને સામાન્ય પદમાં મૂકતા:
$T_{9+1} = { }^{18} C_9 (-2)^9$
$T_{10} = -{ }^{18} C_9 2^9$
393
MediumMCQ
$\left[\frac{(x+1)}{\left(x^{2 / 3}-x^{1 / 3}+1\right)}-\frac{(x-1)}{(x-\sqrt{x})}\right]^{10}$ ના વિસ્તરણમાં $x(x>0, x \neq 1)$ થી સ્વતંત્ર પદ શોધો.
A
$105$
B
$210$
C
$315$
D
$420$

Solution

(B) આપેલ પદાવલિ: $\left[\frac{(x+1)}{\left(x^{2 / 3}-x^{1 / 3}+1\right)}-\frac{(x-1)}{(x-\sqrt{x})}\right]^{10}$
કૌંસની અંદરના પદોનું સાદું રૂપ આપતા:
$\frac{(x+1)}{\left(x^{2 / 3}-x^{1 / 3}+1\right)} = x^{1/3} + 1$
$\frac{(x-1)}{(x-\sqrt{x})} = 1 + x^{-1/2}$
કિંમતો મૂકતા: $\left[(x^{1/3} + 1) - (1 + x^{-1/2})\right]^{10} = (x^{1/3} - x^{-1/2})^{10}$
વ્યાપક પદ $T_{r+1}$ આ મુજબ છે:
$T_{r+1} = {}^{10}C_r (x^{1/3})^{10-r} (-x^{-1/2})^r = {}^{10}C_r (-1)^r x^{\frac{10-r}{3} - \frac{r}{2}}$
$x$ થી સ્વતંત્ર પદ માટે,$x$ નો ઘાતાંક $0$ હોવો જોઈએ:
$\frac{10-r}{3} - \frac{r}{2} = 0$ $\Rightarrow 5r = 20$ $\Rightarrow r = 4$
તેથી પદ $T_{4+1} = {}^{10}C_4 = 210$ થાય.
394
MediumMCQ
જો $ab \neq 0$ અને $\left(\frac{x^2}{a}-\frac{b}{x}\right)^{11}$ ના વિસ્તરણમાં $x^7$ અને $x^4$ ના સહગુણકોનો સરવાળો $0$ હોય,તો
A
$a=b$
B
$a+b=0$
C
$ab=-1$
D
$ab=1$

Solution

(D) $\left(\frac{x^2}{a}-\frac{b}{x}\right)^{11}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{11}C_r \left(\frac{x^2}{a}\right)^{11-r} \left(-\frac{b}{x}\right)^r = {}^{11}C_r \left(\frac{1}{a}\right)^{11-r} (-b)^r x^{22-3r}$ છે.
$x^7$ ના સહગુણક માટે,$22-3r = 7$ લેતા,$3r = 15$ એટલે કે $r = 5$ મળે. સહગુણક $C_1 = {}^{11}C_5 \left(\frac{1}{a}\right)^6 (-b)^5$ છે.
$x^4$ ના સહગુણક માટે,$22-3r = 4$ લેતા,$3r = 18$ એટલે કે $r = 6$ મળે. સહગુણક $C_2 = {}^{11}C_6 \left(\frac{1}{a}\right)^5 (-b)^6$ છે.
આપેલ શરત $C_1 + C_2 = 0$ મુજબ,${}^{11}C_5 \frac{(-b)^5}{a^6} + {}^{11}C_6 \frac{(-b)^6}{a^5} = 0$.
${}^{11}C_5 = {}^{11}C_6$ હોવાથી,સાદું રૂપ આપતા $ab = 1$ મળે છે.
395
EasyMCQ
$(1+x^2)^{12}(1+x^{12})(1+x^{24})$ ના વિસ્તરણમાં $x^{24}$ નો સહગુણક શોધો.
A
$^{12}C_6$
B
$^{12}C_6+2$
C
$^{12}C_6+4$
D
$^{12}C_6+6$

Solution

(B) આપેલ પદાવલિ $(1+x^2)^{12}(1+x^{12})(1+x^{24})$ છે.
પ્રથમ,$(1+x^{12})(1+x^{24}) = 1 + x^{12} + x^{24} + x^{36}$ નું સાદુંરૂપ આપો.
હવે,પદાવલિ $(1+x^2)^{12}(1 + x^{12} + x^{24} + x^{36})$ બને છે.
દ્વિપદી વિસ્તરણનો ઉપયોગ કરતા,$(1+x^2)^{12} = \sum_{r=0}^{12} {}^{12}C_r x^{2r}$.
આપણે $(\sum_{r=0}^{12} {}^{12}C_r x^{2r})(1 + x^{12} + x^{24} + x^{36})$ ના ગુણાકારમાં $x^{24}$ નો સહગુણક શોધવો છે.
આ નીચે મુજબ મળે છે:
$1$. સરવાળામાં જ્યાં $2r = 24$ હોય,એટલે કે ${}^{12}C_{12} x^{24} \times 1 = {}^{12}C_{12} x^{24}$.
$2$. સરવાળામાં જ્યાં $2r = 12$ હોય,એટલે કે ${}^{12}C_6 x^{12} \times x^{12} = {}^{12}C_6 x^{24}$.
$3$. સરવાળામાં જ્યાં $2r = 0$ હોય,એટલે કે ${}^{12}C_0 x^0 \times x^{24} = 1 \times x^{24} = 1 x^{24}$.
આ સહગુણકોનો સરવાળો: ${}^{12}C_{12} + {}^{12}C_6 + 1 = 1 + {}^{12}C_6 + 1 = {}^{12}C_6 + 2$.

Binomial Theorem — General term, Coefficient of any power of x, Independent term, Middle term and Greatest term and Greatest coefficient · Frequently Asked Questions

1Are these Binomial Theorem questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Binomial Theorem Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.