Gujarati

Geometry of complex numbers Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · 4-1.Complex numbers · Geometry of complex numbers

467+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 467 questions in Gujarati

51
DifficultMCQ
જો $z = x + iy$ હોય,તો જે ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $z$,$iz$ અને $z + iz$ હોય તેનું ક્ષેત્રફળ કેટલું થાય?
A
$2|z|^2$
B
$\frac{1}{2}|z|^2$
C
$|z|^2$
D
$\frac{3}{2}|z|^2$

Solution

(B) ધારો કે $z = x + iy$. ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $z = (x, y)$,$iz = (-y, x)$ અને $z + iz = (x - y, x + y)$ છે.
ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $A = \frac{1}{2} |x_1(y_2 - y_3) + x_2(y_3 - y_1) + x_3(y_1 - y_2)|$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
યામો મૂકતા:
$A = \frac{1}{2} |x(x - (x + y)) + (-y)((x + y) - y) + (x - y)(y - x)|$
$A = \frac{1}{2} |x(-y) - y(x) - (x - y)^2|$
$A = \frac{1}{2} |-2xy - (x^2 - 2xy + y^2)|$
$A = \frac{1}{2} |-x^2 - y^2| = \frac{1}{2} (x^2 + y^2) = \frac{1}{2} |z|^2$.
52
EasyMCQ
જો $A, B, C$ એ $3 + 4i, 5 - 2i, -1 + 16i$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે,તો $A, B, C$ એ
A
સમરેખ છે
B
સમબાજુ ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ છે
C
સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ છે
D
કાટકોણ ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ છે

Solution

(A) બિંદુઓ $A(3, 4), B(5, -2)$ અને $C(-1, 16)$ છે.
તેઓ સમરેખ છે કે નહીં તે તપાસવા માટે,આપણે આ બિંદુઓ દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ ગણીએ:
$\text{Area} = \frac{1}{2} |x_1(y_2 - y_3) + x_2(y_3 - y_1) + x_3(y_1 - y_2)|$
$\text{Area} = \frac{1}{2} |3(-2 - 16) + 5(16 - 4) + (-1)(4 - (-2))|$
$\text{Area} = \frac{1}{2} |-54 + 60 - 6| = \frac{1}{2} |0| = 0$.
ક્ષેત્રફળ $0$ હોવાથી,બિંદુઓ $A, B, C$ સમરેખ છે.
53
EasyMCQ
જો ${z_1}, {z_2}, {z_3}$ એ ત્રિકોણ $ABC$ ના શિરોબિંદુઓ $A, B$ અને $C$ ના નિર્દેશાંક (affixes) હોય અને તેનું મધ્યકેન્દ્ર $G$ હોય,તથા $z = 0$ એ $AG$ નું મધ્યબિંદુ હોય,તો:
A
${z_1} + {z_2} + {z_3} = 0$
B
${z_1} + 4{z_2} + {z_3} = 0$
C
${z_1} + {z_2} + 4{z_3} = 0$
D
$4{z_1} + {z_2} + {z_3} = 0$

Solution

(D) મધ્યકેન્દ્ર $G$ નો નિર્દેશાંક $g = \frac{z_1 + z_2 + z_3}{3}$ છે.
$z = 0$ એ $AG$ નું મધ્યબિંદુ હોવાથી,મધ્યબિંદુનો નિર્દેશાંક $\frac{g + z_1}{2} = 0$ થાય.
$g$ ની કિંમત મૂકતા,$\frac{\frac{z_1 + z_2 + z_3}{3} + z_1}{2} = 0$ મળે.
$6$ વડે ગુણતા,$(z_1 + z_2 + z_3) + 3z_1 = 0$ થાય.
આમ,$4z_1 + z_2 + z_3 = 0$ મળે.
54
MediumMCQ
ધારો કે $z_1$ અને $z_2$ બે એવી સંકર સંખ્યાઓ છે કે જેથી $\frac{z_1}{z_2} + \frac{z_2}{z_1} = 1$ થાય. તો
A
$z_1, z_2$ સમરેખ છે
B
$z_1, z_2$ અને ઉગમબિંદુ કાટકોણ ત્રિકોણ બનાવે છે
C
$z_1, z_2$ અને ઉગમબિંદુ સમબાજુ ત્રિકોણ બનાવે છે
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) આપેલ છે કે $\frac{z_1}{z_2} + \frac{z_2}{z_1} = 1$.
$z_1 z_2$ વડે ગુણતા,આપણને $z_1^2 + z_2^2 = z_1 z_2$ મળે છે.
આને $z_1^2 + z_2^2 - z_1 z_2 = 0$ તરીકે ફરીથી લખી શકાય.
ધારો કે $z_3 = 0$ એ ઉગમબિંદુ છે.
ત્રણ બિંદુઓ $z_1, z_2, z_3$ સમબાજુ ત્રિકોણ બનાવે તેની શરત $z_1^2 + z_2^2 + z_3^2 = z_1 z_2 + z_2 z_3 + z_3 z_1$ છે.
$z_3 = 0$ મૂકતા,આપણને $z_1^2 + z_2^2 = z_1 z_2$ મળે છે,જે આપણા આપેલ સમીકરણ સાથે મેળ ખાય છે.
તેથી,$z_1, z_2$ અને ઉગમબિંદુ સમબાજુ ત્રિકોણ બનાવે છે.
55
EasyMCQ
જો સંકર સમતલ પર $z, z + iz$ અને $iz$ બિંદુઓ દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $18$ હોય,તો $|z|$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$6$
B
$9$
C
$3\sqrt{2}$
D
$2\sqrt{3}$

Solution

(A) ધારો કે $z = x + iy$. બિંદુઓ $A(x, y)$,$B(x - y, x + y)$ અને $C(0, x)$ છે.
ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{2} |z|^2 = 18$ થાય છે.
તેથી,$|z|^2 = 36$,જેનો અર્થ છે કે $|z| = 6$.
56
EasyMCQ
જો ${z_1} = 1 + i$,${z_2} = -2 + 3i$,અને ${z_3} = \frac{ai}{3}$,જ્યાં ${i^2} = -1$,સમરેખ હોય,તો $a$ ની કિંમત શોધો:
A
$-1$
B
$3$
C
$4$
D
$5$

Solution

(D) સંકર સંખ્યાઓને કાર્તેઝિયન સમતલમાં બિંદુઓ તરીકે દર્શાવતા:
${z_1} = (1, 1)$
${z_2} = (-2, 3)$
${z_3} = (0, \frac{a}{3})$
બિંદુઓ સમરેખ હોવાથી,તેમના દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ શૂન્ય થાય,અથવા નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય શૂન્ય થાય:
$\begin{vmatrix} 1 & 1 & 1 \\ -2 & 3 & 1 \\ 0 & \frac{a}{3} & 1 \end{vmatrix} = 0$
પ્રથમ સ્તંભને અનુરૂપ વિસ્તરણ કરતા:
$1(3 - \frac{a}{3}) - (-2)(1 - \frac{a}{3}) + 0 = 0$
$3 - \frac{a}{3} + 2 - \frac{2a}{3} = 0$
$5 - a = 0$
$a = 5$
57
DifficultMCQ
ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ જેના શિરોબિંદુઓ સંકર સંખ્યાઓ $0, z,$ અને $z{e^{i\alpha }}$ $(0 < \alpha < \pi )$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,તે કેટલું થાય?
A
$\frac{1}{2}|z|^2 \cos \alpha $
B
$\frac{1}{2}|z|^2 \sin \alpha $
C
$\frac{1}{2}|z|^2 \sin \alpha \cos \alpha $
D
$\frac{1}{2}|z|^2$

Solution

(B) ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $z_1 = 0$,$z_2 = z$,અને $z_3 = z e^{i\alpha }$ છે.
સંકર સમતલમાં $z_1, z_2, z_3$ શિરોબિંદુઓ ધરાવતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{2} |\text{Im}(\bar{z_1}z_2 + \bar{z_2}z_3 + \bar{z_3}z_1)|$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$z_1 = 0$ હોવાથી,ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{2} |\text{Im}(\bar{z} \cdot z e^{i\alpha })|$ થશે.
$\bar{z}z = |z|^2$ મૂકતા,આપણને મળે છે:
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} |\text{Im}(|z|^2 e^{i\alpha })|$.
$e^{i\alpha } = \cos \alpha + i \sin \alpha$ હોવાથી:
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} |z|^2 |\text{Im}(\cos \alpha + i \sin \alpha)|$.
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} |z|^2 \sin \alpha$ (કારણ કે $0 < \alpha < \pi$,$\sin \alpha > 0$).
58
EasyMCQ
જો $z_1 = 1 + 2i$,$z_2 = 2 + 3i$,અને $z_3 = 3 + 4i$ હોય,તો $z_1, z_2, z_3$ એ શેના શિરોબિંદુઓ દર્શાવે છે?
A
સમબાજુ ત્રિકોણ
B
સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણ
C
કાટકોણ ત્રિકોણ
D
આમાંથી કોઈ નહીં (સમરેખ બિંદુઓ)

Solution

(D) આપેલ સંકર સંખ્યાઓ: $z_1 = 1 + 2i$,$z_2 = 2 + 3i$,અને $z_3 = 3 + 4i$.
બિંદુઓ વચ્ચેનું અંતર ગણતા:
$|z_1 - z_2| = |(1-2) + (2-3)i| = |-1 - i| = \sqrt{2}$.
$|z_2 - z_3| = |(2-3) + (3-4)i| = |-1 - i| = \sqrt{2}$.
$|z_1 - z_3| = |(1-3) + (2-4)i| = |-2 - 2i| = 2\sqrt{2}$.
અહીં $|z_1 - z_2| + |z_2 - z_3| = |z_1 - z_3|$ હોવાથી,બિંદુઓ સમરેખ છે અને ત્રિકોણ બનાવતા નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
59
MediumMCQ
સંકર સંખ્યાઓ $z = x + iy$ જે સમીકરણ $\left| \frac{z - 5i}{z + 5i} \right| = 1$ નું સમાધાન કરે છે તે ક્યાં આવેલી છે?
A
વાસ્તવિક અક્ષ
B
રેખા $y = 5$
C
ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતું વર્તુળ
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ $\left| \frac{z - 5i}{z + 5i} \right| = 1$ છે.
$z = x + iy$ મૂકતા,આપણને $\left| \frac{x + i(y - 5)}{x + i(y + 5)} \right| = 1$ મળે છે.
ગુણધર્મ $\left| \frac{z_1}{z_2} \right| = \frac{|z_1|}{|z_2|}$ નો ઉપયોગ કરતા,$|x + i(y - 5)| = |x + i(y + 5)|$ મળે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$x^2 + (y - 5)^2 = x^2 + (y + 5)^2$ મળે.
વર્ગનું વિસ્તરણ કરતા: $x^2 + y^2 - 10y + 25 = x^2 + y^2 + 10y + 25$.
સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા: $-10y = 10y$,જેનો અર્થ છે $20y = 0$,તેથી $y = 0$.
સમીકરણ $y = 0$ એ વાસ્તવિક અક્ષ દર્શાવે છે.
60
DifficultMCQ
જ્યારે $\frac{z + i}{z + 2}$ શુદ્ધ કાલ્પનિક હોય,ત્યારે આર્ગેન્ડ આકૃતિમાં બિંદુ $z$ દ્વારા વર્ણવેલ બિંદુપથ એ છે
A
$\frac{\sqrt{5}}{2}$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ
B
$\frac{5}{4}$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ
C
સીધી રેખા
D
પરવલય

Solution

(A) ધારો કે $z = x + iy$. તો $\frac{z + i}{z + 2} = \frac{x + i(y + 1)}{(x + 2) + iy}$.
છેદના અનુબદ્ધ વડે અંશ અને છેદને ગુણતા:
$\frac{[x + i(y + 1)][(x + 2) - iy]}{(x + 2)^2 + y^2} = \frac{x(x + 2) + y(y + 1) + i[(y + 1)(x + 2) - xy]}{(x + 2)^2 + y^2}$.
પદ શુદ્ધ કાલ્પનિક હોવા માટે,વાસ્તવિક ભાગ શૂન્ય હોવો જોઈએ:
$x(x + 2) + y(y + 1) = 0 \implies x^2 + 2x + y^2 + y = 0$.
આ વર્તુળનું સમીકરણ છે $x^2 + y^2 + 2x + y = 0$.
કેન્દ્ર $(-1, -1/2)$ છે અને ત્રિજ્યા $\sqrt{g^2 + f^2 - c} = \sqrt{(-1)^2 + (-1/2)^2 - 0} = \sqrt{1 + 1/4} = \frac{\sqrt{5}}{2}$ છે.
આમ,બિંદુપથ $\frac{\sqrt{5}}{2}$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ છે.
61
DifficultMCQ
જો $|z + 1| = \sqrt{2} |z - 1|$ હોય,તો આર્ગેન્ડ આકૃતિમાં બિંદુ $z$ દ્વારા દર્શાવતો બિંદુપથ એ શું છે?
A
સીધી રેખા
B
વર્તુળ
C
પરવલય
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $|z + 1| = \sqrt{2} |z - 1|$ છે.
ધારો કે $z = x + iy$. આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા,$|(x + 1) + iy| = \sqrt{2} |(x - 1) + iy|$ મળે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$(x + 1)^2 + y^2 = 2((x - 1)^2 + y^2)$ મળે.
પદોનું વિસ્તરણ કરતા: $x^2 + 2x + 1 + y^2 = 2(x^2 - 2x + 1 + y^2)$.
$x^2 + 2x + 1 + y^2 = 2x^2 - 4x + 2 + 2y^2$.
પદોને એક બાજુ ગોઠવતા: $x^2 + y^2 - 6x + 1 = 0$.
આ વર્તુળનું સામાન્ય સમીકરણ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ છે.
તેથી,બિંદુપથ એક વર્તુળ છે.
62
MediumMCQ
સંકર સમતલનો તે પ્રદેશ જેના માટે $\left| \frac{z - a}{z + \overline{a}} \right| = 1$ જ્યાં $\text{Re}(a) \neq 0$ હોય,તે છે
A
$x$-અક્ષ
B
$y$-અક્ષ
C
સીધી રેખા $x = a$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ છે $\left| \frac{z - a}{z + \overline{a}} \right| = 1$.
આનો અર્થ છે કે $|z - a| = |z + \overline{a}|$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $|z - a|^2 = |z + \overline{a}|^2$.
ગુણધર્મ $|w|^2 = w \cdot \overline{w}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$(z - a)(\overline{z} - \overline{a}) = (z + \overline{a})(\overline{z} + a)$.
બંને બાજુ વિસ્તરણ કરતા:
$z\overline{z} - z\overline{a} - a\overline{z} + a\overline{a} = z\overline{z} + za + \overline{a}\overline{z} + \overline{a}a$.
બંને બાજુથી $z\overline{z}$ અને $a\overline{a}$ દૂર કરતા:
$-z\overline{a} - a\overline{z} = za + \overline{a}\overline{z}$.
પદોને ગોઠવતા:
$za + z\overline{a} + a\overline{z} + \overline{a}\overline{z} = 0$.
$(z + \overline{z})(a + \overline{a}) = 0$.
કારણ કે $a + \overline{a} = 2\text{Re}(a) \neq 0$,તેથી $z + \overline{z} = 0$ હોવું જોઈએ.
ધારો કે $z = x + iy$,તો $z + \overline{z} = (x + iy) + (x - iy) = 2x = 0$.
આમ,$x = 0$,જે $y$-અક્ષનું સમીકરણ છે.
63
DifficultMCQ
$|z - 1| + |z + 1| \le 4$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત આર્ગેન્ડ સમતલનો પ્રદેશ કયો છે?
A
ઉપવલયનો અંદરનો ભાગ
B
વર્તુળનો બહારનો ભાગ
C
ઉપવલયનો અંદરનો ભાગ અને સીમા
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) આપેલ અસમતા $|z - 1| + |z + 1| \le 4$ છે.
આ $|z - z_1| + |z - z_2| \le 2a$ સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં $z_1 = 1$ અને $z_2 = -1$ છે.
નાભિઓ $z_1$ અને $z_2$ વચ્ચેનું અંતર $2c = |1 - (-1)| = 2$ છે,તેથી $c = 1$.
કોઈપણ બિંદુ $z$ થી નાભિઓ સુધીના અંતરનો સરવાળો $2a = 4$ છે,તેથી $a = 2$.
$2a > 2c$ હોવાથી,આ ઉપવલયનો અંદરનો ભાગ અને તેની સીમા દર્શાવે છે.
સંબંધ $b^2 = a^2 - c^2$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $b^2 = 2^2 - 1^2 = 3$ મળે છે.
ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે,જે $\frac{x^2}{4} + \frac{y^2}{3} = 1$ થાય છે.
આમ,આ પ્રદેશ ઉપવલયનો અંદરનો ભાગ અને તેની સીમા છે.
64
MediumMCQ
$z$ બિંદુઓનો બિંદુપથ જે $\text{arg} \left( \frac{z - 1}{z + 1} \right) = \frac{\pi}{3}$ શરતનું પાલન કરે છે તે શું છે?
A
એક સીધી રેખા
B
એક વર્તુળ
C
એક પરવલય
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) ધારો કે $z = x + iy$. તો $\frac{z - 1}{z + 1} = \frac{(x - 1) + iy}{(x + 1) + iy}$.
છેદના અનુબદ્ધ વડે અંશ અને છેદને ગુણતા,આપણને $\frac{((x - 1) + iy)((x + 1) - iy)}{(x + 1)^2 + y^2} = \frac{(x^2 + y^2 - 1) + i(2y)}{(x + 1)^2 + y^2}$ મળે છે.
આપેલ છે કે $\text{arg} \left( \frac{z - 1}{z + 1} \right) = \frac{\pi}{3}$,તેથી $\tan^{-1} \left( \frac{2y}{x^2 + y^2 - 1} \right) = \frac{\pi}{3}$.
આનો અર્થ એ થાય કે $\frac{2y}{x^2 + y^2 - 1} = \tan \frac{\pi}{3} = \sqrt{3}$.
પદોને ગોઠવતા,આપણને $x^2 + y^2 - 1 = \frac{2}{\sqrt{3}}y$,અથવા $x^2 + y^2 - \frac{2}{\sqrt{3}}y - 1 = 0$ મળે છે.
આ એક વર્તુળનું સમીકરણ છે.
65
MediumMCQ
જો $\frac{2z + 1}{iz + 1}$ નો કાલ્પનિક ભાગ $-2$ હોય,તો સંકર સમતલમાં $z$ દર્શાવતા બિંદુનો બિંદુપથ શું છે?
A
વર્તુળ
B
સીધી રેખા
C
પરવલય
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) ધારો કે $z = x + iy$. તેથી $\frac{2z + 1}{iz + 1} = \frac{2(x + iy) + 1}{i(x + iy) + 1} = \frac{(2x + 1) + 2iy}{(1 - y) + ix}$.
છેદના અનુબદ્ધ $(1 - y) - ix$ વડે અંશ અને છેદને ગુણતા:
$= \frac{[(2x + 1) + 2iy][(1 - y) - ix]}{(1 - y)^2 + x^2} = \frac{(2x + 1)(1 - y) + 2xy + i[2y(1 - y) - x(2x + 1)]}{(1 - y)^2 + x^2}$.
કાલ્પનિક ભાગ $-2$ આપેલ છે:
$\frac{2y - 2y^2 - 2x^2 - x}{(1 - y)^2 + x^2} = -2$.
$2y - 2y^2 - 2x^2 - x = -2((1 - y)^2 + x^2) = -2(1 - 2y + y^2 + x^2) = -2 + 4y - 2y^2 - 2x^2$.
સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા:
$2y - 2y^2 - 2x^2 - x = -2 + 4y - 2y^2 - 2x^2$.
$-x - 2y = -2$,જે $x + 2y - 2 = 0$ માં પરિણમે છે.
આ એક સીધી રેખાનું સમીકરણ છે.
66
MediumMCQ
જો $z = (\lambda + 3) + i\sqrt{5 - \lambda^2}$ હોય,તો $z$ નો બિંદુપથ શું છે?
A
વર્તુળ
B
સીધી રેખા
C
પરવલય
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે $z = x + iy$. તેથી $x = \lambda + 3$ અને $y = \sqrt{5 - \lambda^2}$.
પ્રથમ સમીકરણ પરથી,$\lambda = x - 3$.
આ કિંમત બીજા સમીકરણમાં મૂકતા: $y^2 = 5 - (x - 3)^2$.
પદોને ગોઠવતા,આપણને $(x - 3)^2 + y^2 = 5$ મળે છે.
આ $3, 0$ કેન્દ્ર અને $\sqrt{5}$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળનું સમીકરણ છે.
67
EasyMCQ
એક બિંદુ $z$ આર્ગેન્ડ આકૃતિ પર એવી રીતે ગતિ કરે છે કે જેથી $|z - 3i| = 2$ થાય,તો તેનો બિંદુપથ શું હશે?
A
$y$-અક્ષને સમાંતર રેખા
B
એક સીધી રેખા
C
એક વર્તુળ
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $|z - 3i| = 2$ છે.
ધારો કે $z = x + iy$.
સમીકરણમાં $z$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $|x + iy - 3i| = 2$ મળે છે,જે $|x + i(y - 3)| = 2$ તરીકે લખી શકાય.
સંકર સંખ્યા $a + ib$ નું માન $\sqrt{a^2 + b^2}$ છે.
તેથી,$\sqrt{x^2 + (y - 3)^2} = 2$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,આપણને $x^2 + (y - 3)^2 = 4$ મળે છે.
આ $(0, 3)$ કેન્દ્ર અને $2$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળનું સમીકરણ છે.
તેથી,બિંદુપથ એક વર્તુળ છે.
68
EasyMCQ
જો $z = x + iy$ અને $|z - zi| = 1$ હોય,તો
A
$z$ એ $x$-અક્ષ પર છે
B
$z$ એ $y$-અક્ષ પર છે
C
$z$ એક વર્તુળ પર છે
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) આપેલ છે $|z - zi| = 1$.
$z = x + iy$ મૂકતા:
$|x + iy - i(x + iy)| = 1$
$|x + iy - ix - i^2y| = 1$
$i^2 = -1$ હોવાથી:
$|x + iy - ix + y| = 1$
$|(x + y) + i(y - x)| = 1$
માનાંક લેતા:
$\sqrt{(x + y)^2 + (y - x)^2} = 1$
$(x + y)^2 + (y - x)^2 = 1$
$(x^2 + y^2 + 2xy) + (y^2 + x^2 - 2xy) = 1$
$2x^2 + 2y^2 = 1$
$x^2 + y^2 = \frac{1}{2}$
આ કેન્દ્ર $(0, 0)$ અને ત્રિજ્યા $\frac{1}{\sqrt{2}}$ ધરાવતા વર્તુળનું સમીકરણ છે.
તેથી,$z$ એક વર્તુળ પર છે.
69
EasyMCQ
$| \frac{z - 1}{z - i} | = 1$ દ્વારા આપવામાં આવતા $z$ નો બિંદુપથ શું છે?
A
વર્તુળ
B
ઉપવલય
C
સીધી રેખા
D
પરવલય

Solution

(C) આપેલ છે કે $\left| \frac{z - 1}{z - i} \right| = 1$.
આનો અર્થ એ છે કે $|z - 1| = |z - i|$.
ધારો કે $z = x + iy$. તેથી $|(x - 1) + iy| = |x + i(y - 1)|$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$(x - 1)^2 + y^2 = x^2 + (y - 1)^2$.
પદોનું વિસ્તરણ કરતા,$x^2 - 2x + 1 + y^2 = x^2 + y^2 - 2y + 1$.
સાદું રૂપ આપતા,$-2x = -2y$,જે $x = y$ અથવા $x - y = 0$ આપે છે.
આ એક સીધી રેખાનું સમીકરણ છે.
70
EasyMCQ
સમીકરણ $\text{Re}(z^2) = 1$ નીચેનામાંથી શું દર્શાવે છે?
A
વર્તુળ $x^2 + y^2 = 1$
B
અતિવલય $x^2 - y^2 = 1$
C
પરવલય અથવા વર્તુળ
D
ઉપરોક્ત તમામ

Solution

(B) ધારો કે $z = x + iy$,જ્યાં $x, y \in \mathbb{R}$.
તેથી $z^2 = (x + iy)^2 = x^2 - y^2 + 2ixy$.
$z^2$ નો વાસ્તવિક ભાગ $\text{Re}(z^2) = x^2 - y^2$ છે.
આપેલ છે કે $\text{Re}(z^2) = 1$,તેથી $x^2 - y^2 = 1$.
આ એક લંબ અતિવલયનું પ્રમાણિત સમીકરણ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
71
EasyMCQ
$|z - 1| = |z + i|$ દ્વારા દર્શાવતો બિંદુપથ કયો છે?
A
$1$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ
B
$(1, 0)$ અને $(0, -1)$ પર નાભિ ધરાવતું ઉપવલય
C
ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી સીધી રેખા
D
$(1, 0)$ અને $(0, 1)$ ને જોડતી રેખાને વ્યાસ તરીકે ધરાવતું વર્તુળ

Solution

(C) ધારો કે $z = x + iy$.
આપેલ સમીકરણ: $|z - 1| = |z + i|$.
$z = x + iy$ મૂકતા:
$|x + iy - 1| = |x + iy + i|$
$|(x - 1) + iy| = |x + i(y + 1)|$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$(x - 1)^2 + y^2 = x^2 + (y + 1)^2$
$x^2 - 2x + 1 + y^2 = x^2 + y^2 + 2y + 1$
$-2x = 2y$
$x + y = 0$
આ ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ માંથી પસાર થતી અને $-1$ ઢાળ ધરાવતી સીધી રેખા છે.
72
DifficultMCQ
જો $\log_{\sqrt{3}} \left( \frac{|z|^2 - |z| + 1}{2 + |z|} \right) < 2$ હોય,તો $z$ નો બિંદુપથ શું છે?
A
$|z| = 5$
B
$|z| < 5$
C
$|z| > 5$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ અસમતા: $\log_{\sqrt{3}} \left( \frac{|z|^2 - |z| + 1}{2 + |z|} \right) < 2$
અહીં આધાર $\sqrt{3} > 1$ હોવાથી,અસમતાની દિશા બદલાશે નહીં:
$\frac{|z|^2 - |z| + 1}{2 + |z|} < (\sqrt{3})^2$
$\frac{|z|^2 - |z| + 1}{2 + |z|} < 3$
$|z|^2 - |z| + 1 < 6 + 3|z|$
$|z|^2 - 4|z| - 5 < 0$
ધારો કે $t = |z|$,જ્યાં $t \ge 0$. તેથી $t^2 - 4t - 5 < 0$.
$(t - 5)(t + 1) < 0$
આ સૂચવે છે કે $-1 < t < 5$.
કારણ કે $t = |z| \ge 0$,તેથી $0 \le |z| < 5$.
આમ,$z$ નો બિંદુપથ $|z| < 5$ છે.
73
EasyMCQ
જો $z = x + iy$ અને $|z - 2 + i| = |z - 3 - i|$ હોય,તો $z$ નો બિંદુપથ શું છે?
A
$2x + 4y - 5 = 0$
B
$2x - 4y - 5 = 0$
C
$x + 2y = 0$
D
$x - 2y + 5 = 0$

Solution

(A) આપેલ છે કે $|z - 2 + i| = |z - 3 - i|$.
$z = x + iy$ મૂકતા:
$|(x - 2) + i(y + 1)| = |(x - 3) + i(y - 1)|$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$(x - 2)^2 + (y + 1)^2 = (x - 3)^2 + (y - 1)^2$
વિસ્તરણ કરતા:
$x^2 - 4x + 4 + y^2 + 2y + 1 = x^2 - 6x + 9 + y^2 - 2y + 1$
$x^2$ અને $y^2$ ને બંને બાજુથી દૂર કરતા:
$-4x + 2y + 5 = -6x - 2y + 10$
પદોને ગોઠવતા:
$2x + 4y - 5 = 0$
આમ,$z$ નો બિંદુપથ $2x + 4y - 5 = 0$ છે.
74
MediumMCQ
$|iz - 1| + |z - i| = 2$ સમીકરણનું સમાધાન કરતા બિંદુ $z$ નો બિંદુપથ શું છે?
A
એક સીધી રેખા
B
એક વર્તુળ
C
એક ઉપવલય
D
સીધી રેખાઓની એક જોડી

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $|iz - 1| + |z - i| = 2$
$|i(z - 1/i)| + |z - i| = 2$
$|i(z + i)| + |z - i| = 2$
$|i| |z + i| + |z - i| = 2$
$|i| = 1$ હોવાથી,આપણને $|z - (-i)| + |z - i| = 2$ મળે છે.
આ $|z - z_1| + |z - z_2| = 2a$ સ્વરૂપનું છે,જ્યાં $z_1 = -i$ અને $z_2 = i$ છે.
$z_1$ અને $z_2$ વચ્ચેનું અંતર $|z_2 - z_1| = |i - (-i)| = |2i| = 2$ છે.
બે નિશ્ચિત બિંદુઓ $z_1$ અને $z_2$ થી $z$ ના અંતરનો સરવાળો તે બિંદુઓ વચ્ચેના અંતર જેટલો હોવાથી $(|z - z_1| + |z - z_2| = |z_1 - z_2|)$,$z$ નો બિંદુપથ $z_1$ અને $z_2$ ને જોડતો રેખાખંડ છે.
આમ,બિંદુપથ એક સીધી રેખા છે.
75
DifficultMCQ
$arg\left( \frac{z - 1}{z + 1} \right) = k$ (જ્યાં $k$ શૂન્ય નથી) નું સમાધાન કરતા બિંદુ $z$ નો બિંદુપથ શું છે?
A
$y$-અક્ષ પર કેન્દ્ર ધરાવતું વર્તુળ
B
$x$-અક્ષ પર કેન્દ્ર ધરાવતું વર્તુળ
C
$x$-અક્ષને સમાંતર સીધી રેખા
D
$x$-અક્ષ સાથે $60^\circ$ નો ખૂણો બનાવતી સીધી રેખા

Solution

(A) આપેલ છે $arg\left( \frac{z - 1}{z + 1} \right) = k$. ધારો કે $z = x + iy$.
તેથી $arg\left( \frac{(x - 1) + iy}{(x + 1) + iy} \right) = k$.
$arg(z_1/z_2) = arg(z_1) - arg(z_2)$ ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા,$arg((x - 1) + iy) - arg((x + 1) + iy) = k$.
આ સૂચવે છે કે $\tan^{-1}\left( \frac{y}{x - 1} \right) - \tan^{-1}\left( \frac{y}{x + 1} \right) = k$.
$\tan^{-1} A - \tan^{-1} B = \tan^{-1}\left( \frac{A - B}{1 + AB} \right)$ નો ઉપયોગ કરતા,$\tan^{-1}\left( \frac{\frac{y}{x - 1} - \frac{y}{x + 1}}{1 + \frac{y^2}{x^2 - 1}} \right) = k$.
પદનું સાદું રૂપ આપતા: $\frac{y(x + 1) - y(x - 1)}{x^2 - 1 + y^2} = \tan k$.
આનું સાદું રૂપ $\frac{2y}{x^2 + y^2 - 1} = \tan k$ અથવા $x^2 + y^2 - 1 = 2y \cot k$ થાય છે.
ગોઠવણી કરતા $x^2 + y^2 - 2y \cot k - 1 = 0$ મળે છે.
આ એક વર્તુળનું સમીકરણ છે જેનું કેન્દ્ર $(0, \cot k)$ છે,જે $y$-અક્ષ પર આવેલું છે.
76
MediumMCQ
જો $|z^2 - 1| = |z|^2 + 1$ હોય,તો $z$ એ કયા પર આવેલું છે?
A
ઉપવલય (Ellipse)
B
કાલ્પનિક અક્ષ (Imaginary axis)
C
વર્તુળ (Circle)
D
વાસ્તવિક અક્ષ (Real axis)

Solution

(B) આપેલ છે $|z^2 - 1| = |z|^2 + 1$.
ધારો કે $z = x + iy$. તેથી $|z|^2 = x^2 + y^2$.
સમીકરણમાં $z = x + iy$ મૂકતા:
$|(x + iy)^2 - 1| = x^2 + y^2 + 1$
$|(x^2 - y^2 - 1) + i(2xy)| = x^2 + y^2 + 1$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$(x^2 - y^2 - 1)^2 + (2xy)^2 = (x^2 + y^2 + 1)^2$
$(x^2 - y^2 - 1)^2 + 4x^2y^2 = (x^2 + y^2 + 1)^2$
બંને બાજુ વિસ્તરણ કરતા:
$(x^4 + y^4 + 1 - 2x^2y^2 - 2x^2 + 2y^2) + 4x^2y^2 = x^4 + y^4 + 1 + 2x^2y^2 + 2x^2 + 2y^2$
$x^4 + y^4 + 1 + 2x^2y^2 - 2x^2 + 2y^2 = x^4 + y^4 + 1 + 2x^2y^2 + 2x^2 + 2y^2$
બંને બાજુથી સમાન પદો બાદ કરતા:
$-2x^2 = 2x^2$
$4x^2 = 0 \implies x = 0$.
$x = 0$ હોવાથી,સંકર સંખ્યા $z = 0 + iy = iy$ એ કાલ્પનિક અક્ષ પર આવેલી છે.
77
MediumMCQ
જો $z = x + iy$ અને $\omega = \frac{1 - iz}{z - i}$ હોય,તો $|\omega| = 1$ એ સંકર સમતલમાં શું દર્શાવે છે?
A
$z$ કાલ્પનિક અક્ષ પર છે
B
$z$ વાસ્તવિક અક્ષ પર છે
C
$z$ એકમ વર્તુળ પર છે
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ છે $\omega = \frac{1 - iz}{z - i}$ અને $|\omega| = 1$.
$|\frac{1 - iz}{z - i}| = 1$
$|1 - iz| = |z - i|$
$z = x + iy$ મૂકતા:
$|1 - i(x + iy)| = |x + iy - i|$
$|1 - ix + y| = |x + i(y - 1)|$
$|(1 + y) - ix| = |x + i(y - 1)|$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$(1 + y)^2 + (-x)^2 = x^2 + (y - 1)^2$
$1 + y^2 + 2y + x^2 = x^2 + y^2 + 1 - 2y$
$2y = -2y$
$4y = 0 \implies y = 0$.
તેથી $z = x + iy$ માં $y = 0$ હોવાથી $z = x$,જે દર્શાવે છે કે $z$ વાસ્તવિક અક્ષ પર છે.
78
MediumMCQ
સમીકરણ $|z - 5i| / |z + 5i| = 12,$ જ્યાં $z = x + iy,$ તે શું દર્શાવે છે?
A
વર્તુળ
B
ઉપવલય
C
પરવલય
D
કોઈ વાસ્તવિક વક્ર નથી

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $\frac{|z - 5i|}{|z + 5i|} = 12$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $\frac{|z - 5i|^2}{|z + 5i|^2} = 144$
$z = x + iy$ મુકતા: $\frac{x^2 + (y - 5)^2}{x^2 + (y + 5)^2} = 144$
$x^2 + y^2 - 10y + 25 = 144(x^2 + y^2 + 10y + 25)$
$143x^2 + 143y^2 + 1450y + 3575 = 0$
આ સમીકરણ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ સ્વરૂપનું છે,જે વર્તુળ દર્શાવે છે.
79
MediumMCQ
જો $z = x + iy$ અને $\arg\left( \frac{z - 2}{z + 2} \right) = \frac{\pi}{6}$ હોય,તો $z$ નો બિંદુપથ શું છે?
A
એક સીધી રેખા
B
એક વર્તુળ
C
એક પરવલય
D
એક ઉપવલય

Solution

(B) આપેલ છે $\arg\left( \frac{z - 2}{z + 2} \right) = \frac{\pi}{6}$.
$z = x + iy$ મૂકતા:
$\arg\left( \frac{(x - 2) + iy}{(x + 2) + iy} \right) = \frac{\pi}{6}$.
$\arg(z_1/z_2) = \arg(z_1) - \arg(z_2)$ ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા:
$\tan^{-1}\left( \frac{y}{x - 2} \right) - \tan^{-1}\left( \frac{y}{x + 2} \right) = \frac{\pi}{6}$.
$\tan^{-1} A - \tan^{-1} B = \tan^{-1}\left( \frac{A - B}{1 + AB} \right)$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\tan^{-1}\left( \frac{\frac{y}{x - 2} - \frac{y}{x + 2}}{1 + \frac{y^2}{x^2 - 4}} \right) = \frac{\pi}{6}$.
$\frac{4y}{x^2 + y^2 - 4} = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
$x^2 + y^2 - 4\sqrt{3}y - 4 = 0$.
આ એક વર્તુળનું સમીકરણ છે.
80
DifficultMCQ
જો $w = \frac{z}{z - \frac{1}{3}i}$ અને $|w| = 1$ હોય,તો $z$ કયા પર આવેલું છે?
A
એક સીધી રેખા
B
એક પરવલય
C
એક ઉપવલય
D
એક વર્તુળ

Solution

(A) આપેલ છે કે $|w| = 1$,તેથી $\left| \frac{z}{z - \frac{i}{3}} \right| = 1$.
આનો અર્થ એ છે કે $|z| = |z - \frac{i}{3}|$.
ધારો કે $z = x + iy$. તો $|x + iy| = |x + i(y - \frac{1}{3})|$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$x^2 + y^2 = x^2 + (y - \frac{1}{3})^2$.
$x^2 + y^2 = x^2 + y^2 - \frac{2}{3}y + \frac{1}{9}$.
$0 = -\frac{2}{3}y + \frac{1}{9}$ $\Rightarrow \frac{2}{3}y = \frac{1}{9}$ $\Rightarrow y = \frac{1}{6}$.
આ સંકર સમતલમાં એક આડી સીધી રેખા $y = \frac{1}{6}$ દર્શાવે છે.
તેથી,$z$ એક સીધી રેખા પર આવેલું છે.
81
MediumMCQ
જો $|8 + z| + |z - 8| = 16$,જ્યાં $z$ એક સંકર સંખ્યા છે,તો બિંદુ $z$ ક્યાં હશે?
A
$A$ વર્તુળ
B
$B$ ઉપવલય
C
$C$ સુરેખા
D
$D$ આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $|z - (-8)| + |z - 8| = 16$ છે.
આ $|z - z_1| + |z - z_2| = 2a$ ના સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં $z_1 = -8$ અને $z_2 = 8$.
બે નિશ્ચિત બિંદુઓ $z_1$ અને $z_2$ વચ્ચેનું અંતર $|8 - (-8)| = 16$ છે.
જ્યારે બિંદુ $z$ નું બે નિશ્ચિત બિંદુઓથી અંતરનો સરવાળો તે બે બિંદુઓ વચ્ચેના અંતર જેટલો હોય,ત્યારે તે બિંદુઓ વચ્ચેનો રેખાખંડ દર્શાવે છે.
તેથી,$z$ એ $-8$ અને $8$ ને જોડતા રેખાખંડ પર આવેલું છે.
82
DifficultMCQ
$PQ$ અને $PR$ બે અનંત કિરણો છે. $QAR$ એક ચાપ છે. છાયાંકિત પ્રદેશમાં આવેલ બિંદુ,સીમાને બાદ કરતાં,નીચેનામાંથી કઈ શરતનું પાલન કરે છે?
Question diagram
A
$|z - 1| > 2; |\arg (z - 1)| < \frac{\pi }{4}$
B
$|z - 1| > 2; |\arg (z - 1)| < \frac{\pi }{2}$
C
$|z + 1| > 2; |\arg (z + 1)| < \frac{\pi }{4}$
D
$|z + 1| > 2; |\arg (z + 1)| < \frac{\pi }{2}$

Solution

(C) કિરણો $PQ$ અને $PR$ નું શિરોબિંદુ $P(-1, 0)$ પર છે,જે સંકર સંખ્યા $z_0 = -1$ ને અનુરૂપ છે.
કિરણ $PQ$ એ $(-1 + \sqrt{2}, \sqrt{2}i)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી વાસ્તવિક અક્ષ સાથે તેનો ખૂણો $\arg(z + 1) = \tan^{-1}(\frac{\sqrt{2}}{\sqrt{2}}) = \frac{\pi}{4}$ છે.
કિરણ $PR$ એ $(-1 + \sqrt{2}, -\sqrt{2}i)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી તેનો ખૂણો $\arg(z + 1) = -\frac{\pi}{4}$ છે.
છાયાંકિત પ્રદેશ આ કિરણોની વચ્ચે આવેલો છે,તેથી $|\arg(z + 1)| < \frac{\pi}{4}$.
ચાપ $QAR$ એ $P(-1, 0)$ પર કેન્દ્રિત વર્તુળનો ભાગ છે. $P(-1, 0)$ થી $A(1, 0)$ સુધીનું અંતર $|1 - (-1)| = 2$ છે. આમ,વર્તુળની ત્રિજ્યા $2$ છે.
છાયાંકિત પ્રદેશ આ વર્તુળની બહાર છે,તેથી $|z - (-1)| > 2$,એટલે કે $|z + 1| > 2$.
તેથી,શરતો $|z + 1| > 2$ અને $|\arg(z + 1)| < \frac{\pi}{4}$ છે.
83
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું સમીકરણ સંકર સમતલમાં ત્રિકોણ દર્શાવી શકે છે?
A
$|z - 1| = |z - 2|$
B
$|z - 1| = |z - 2| = |z - i|$
C
$|z - 1| - |z - 2| = 2a$
D
$|z - 1|^2 + |z - 2|^2 = 4$

Solution

(B) સમીકરણ $|z - 1| = |z - 2| = |z - i|$ એ $z_1 = 1$,$z_2 = 2$,અને $z_3 = i$ બિંદુઓ દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું પરિકેન્દ્ર દર્શાવે છે.
$(i)$ $|z - 1| = |z - i|$ એ $1$ અને $i$ ને જોડતા રેખાખંડનો લંબદ્વિભાજક છે,જે રેખા $y = x$ છે.
(ii) $|z - 1| = |z - 2|$ એ $1$ અને $2$ ને જોડતા રેખાખંડનો લંબદ્વિભાજક છે,જે રેખા $x = 1.5$ છે.
(iii) $|z - 2| = |z - i|$ એ $2$ અને $i$ ને જોડતા રેખાખંડનો લંબદ્વિભાજક છે,જે રેખા $4x - 2y = 3$ છે.
આ ત્રણ રેખાઓનું છેદબિંદુ એ પરિકેન્દ્ર છે,જે ત્રિકોણની ભૂમિતિ સાથે સંબંધિત છે.
84
DifficultMCQ
સમીકરણો $|z - 1| = |z - 2| = |z - i|$ માટે ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
એક ઉકેલ
B
$3$ ઉકેલો
C
$2$ ઉકેલો
D
કોઈ ઉકેલ નથી

Solution

(A) ધારો કે $z = x + iy$.
$|z - 1| = |z - 2|$ પરથી,આપણને મળે છે $|x + iy - 1| = |x + iy - 2|$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $(x - 1)^2 + y^2 = (x - 2)^2 + y^2$.
$x^2 - 2x + 1 = x^2 - 4x + 4$,જેનું સાદું રૂપ $2x = 3$ થાય છે,તેથી $x = \frac{3}{2}$.
$|z - 1| = |z - i|$ પરથી,આપણને મળે છે $|x + iy - 1| = |x + iy - i|$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $(x - 1)^2 + y^2 = x^2 + (y - 1)^2$.
$x^2 - 2x + 1 + y^2 = x^2 + y^2 - 2y + 1$,જેનું સાદું રૂપ $-2x = -2y$ થાય છે,તેથી $x = y$.
$x = \frac{3}{2}$ ને $x = y$ માં મૂકતા,આપણને $y = \frac{3}{2}$ મળે છે.
આમ,માત્ર એક જ ઉકેલ $z = \frac{3}{2} + i\frac{3}{2}$ છે.
85
DifficultMCQ
જો $|z - 2 - 3i| + |z + 2 - 6i| = 4$,જ્યાં $i = \sqrt{-1}$ હોય,તો $P(z)$ નો બિંદુપથ શું છે?
A
એક ઉપવલય
B
$\phi$ (ખાલી ગણ)
C
બિંદુઓ $2 + 3i$ અને $-2 + 6i$ ને જોડતો રેખાખંડ
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આ સમીકરણ $|z - z_1| + |z - z_2| = 2a$ સ્વરૂપનું છે,જ્યાં $z_1 = 2 + 3i$ અને $z_2 = -2 + 6i$ છે.
આ ઉપવલય દર્શાવે તે માટે શરત $|z_1 - z_2| < 2a$ નું પાલન થવું જોઈએ.
અહીં,$2a = 4$ છે.
બે નિશ્ચિત બિંદુઓ વચ્ચેનું અંતર શોધો:
$|z_1 - z_2| = |(2 + 3i) - (-2 + 6i)| = |4 - 3i| = \sqrt{4^2 + (-3)^2} = \sqrt{16 + 9} = \sqrt{25} = 5$.
બે બિંદુઓ વચ્ચેનું અંતર $(5)$ એ આપેલ અંતરોના સરવાળા $(4)$ કરતા વધારે હોવાથી,ત્રિકોણની અસમતા $|z - z_1| + |z - z_2| \ge |z_1 - z_2|$ નું ઉલ્લંઘન થાય છે ($4 \ge 5$ ખોટું છે).
તેથી,એવું કોઈ બિંદુ $z$ નથી જે આપેલ સમીકરણનું સમાધાન કરે.
આમ,$P(z)$ નો બિંદુપથ $\phi$ છે.
86
DifficultMCQ
જો $z = \sqrt{2} - i\sqrt{2}$ ને ઉગમબિંદુની આસપાસ ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશામાં $45^{\circ}$ ના ખૂણે ફેરવવામાં આવે,તો તેના નવા સ્થાનના યામ શું હશે?
A
$(2, 0)$
B
$(\sqrt{2}, \sqrt{2})$
C
$(\sqrt{2}, -\sqrt{2})$
D
$(\sqrt{2}, 0)$

Solution

(A) આપેલ સંકર સંખ્યા $z = \sqrt{2} - i\sqrt{2}$ છે.
સંકર સંખ્યા $z$ ને ઉગમબિંદુની આસપાસ ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશામાં $\alpha$ ખૂણે ફેરવતા તે $z \cdot e^{i\alpha}$ થાય છે.
અહીં,$\alpha = 45^{\circ} = \frac{\pi}{4}$.
ધારો કે નવું સ્થાન $z_1 = z \cdot e^{i\pi/4}$ છે.
$z_1 = (\sqrt{2} - i\sqrt{2}) \cdot (\cos 45^{\circ} + i \sin 45^{\circ})$.
$z_1 = (\sqrt{2} - i\sqrt{2}) \cdot (\frac{1}{\sqrt{2}} + i\frac{1}{\sqrt{2}})$.
$z_1 = (1 + i) - (i - 1) = 2$.
આમ,$z_1 = 2 + 0i$,જે યામ $(2, 0)$ દર્શાવે છે.
87
DifficultMCQ
જો $\sin \alpha + \sin \beta + \sin \gamma = 0$ અને $\cos \alpha + \cos \beta + \cos \gamma = 0$ હોય,તો $\sin^2 \alpha + \sin^2 \beta + \sin^2 \gamma$ ની કિંમત શોધો.
A
$2/3$
B
$3/2$
C
$1/2$
D
$1$

Solution

(B) આપેલ છે: $\cos \alpha + \cos \beta + \cos \gamma = 0$ $(i)$ અને $\sin \alpha + \sin \beta + \sin \gamma = 0$ $(ii)$.
ધારો કે $a = \cos \alpha + i\sin \alpha$,$b = \cos \beta + i\sin \beta$,અને $c = \cos \gamma + i\sin \gamma$.
તેથી $a + b + c = 0$ $(iii)$.
તે જ રીતે,$\frac{1}{a} + \frac{1}{b} + \frac{1}{c} = 0$ હોવાથી $ab + bc + ca = 0$ $(iv)$.
$(iii)$ નો વર્ગ કરતા,$a^2 + b^2 + c^2 + 2(ab + bc + ca) = 0$.
$(iv)$ નો ઉપયોગ કરતા,$a^2 + b^2 + c^2 = 0$.
આથી,$(\cos 2\alpha + i\sin 2\alpha) + (\cos 2\beta + i\sin 2\beta) + (\cos 2\gamma + i\sin 2\gamma) = 0$.
વાસ્તવિક ભાગોને સરખાવતા: $\cos 2\alpha + \cos 2\beta + \cos 2\gamma = 0$.
$\cos 2\theta = 1 - 2\sin^2 \theta$ નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા:
$(1 - 2\sin^2 \alpha) + (1 - 2\sin^2 \beta) + (1 - 2\sin^2 \gamma) = 0$.
$3 - 2(\sin^2 \alpha + \sin^2 \beta + \sin^2 \gamma) = 0$.
તેથી,$\sin^2 \alpha + \sin^2 \beta + \sin^2 \gamma = 3/2$.
88
DifficultMCQ
જો $n$ એ એક કરતા મોટી ધન પૂર્ણાંક સંખ્યા હોય અને $z$ એ $z^n = (z + 1)^n$ સમીકરણનું સમાધાન કરતી સંકર સંખ્યા હોય,તો
A
$\text{Re}(z) < 0$
B
$\text{Re}(z) > 0$
C
$\text{Re}(z) = 0$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ $z^n = (z + 1)^n$ માટે,આપણે લખી શકીએ કે $\left( \frac{z}{z + 1} \right)^n = 1$.
આનો અર્થ એ છે કે $\frac{z}{z + 1}$ એ એકમનું $n$-મું મૂળ છે.
બંને બાજુ માનાંક લેતા,$\left| \frac{z}{z + 1} \right| = 1$,જેનો અર્થ છે કે $|z| = |z + 1|$.
ધારો કે $z = x + iy$. તો $|x + iy| = |x + 1 + iy|$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$x^2 + y^2 = (x + 1)^2 + y^2$.
$x^2 = x^2 + 2x + 1$.
$2x + 1 = 0$,જે આપે છે $x = -1/2$.
તેથી,$\text{Re}(z) = -1/2$,જે દર્શાવે છે કે $\text{Re}(z) < 0$.
89
MediumMCQ
$\sinh(ix)$ એ ... ની બરાબર છે.
A
$i \sin(ix)$
B
$i \sin x$
C
$-i \sin x$
D
$\sin(ix)$

Solution

(B) હાયપરબોલિક સાઈન વિધેયની વ્યાખ્યા $\sinh(z) = -i \sin(iz)$ છે.
$z = ix$ મૂકતા,આપણને $\sinh(ix) = -i \sin(i^2 x)$ મળે છે.
$i^2 = -1$ હોવાથી,આ $\sinh(ix) = -i \sin(-x)$ બને છે.
$\sin(-x) = -\sin x$ ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા,$\sinh(ix) = -i(-\sin x) = i \sin x$ મળે છે.
90
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
$\sin(ix) = i\sinh x$
B
$\cos(ix) = i\cosh x$
C
$\sin(ix) = -i\sinh x$
D
$\tan(ix) = -i\tanh x$

Solution

(A) ત્રિકોણમિતીય વિધેયોની ઘાતાંકીય વ્યાખ્યાનો ઉપયોગ કરતા,$\sin(z) = \frac{e^{iz} - e^{-iz}}{2i}$ મળે છે.
$z = ix$ મૂકતા,$\sin(ix) = \frac{e^{i(ix)} - e^{-i(ix)}}{2i} = \frac{e^{-x} - e^x}{2i}$ મળે.
$\sinh x = \frac{e^x - e^{-x}}{2}$ હોવાથી,$\sin(ix) = \frac{-(e^x - e^{-x})}{2i} = -\frac{1}{i} \sinh x$ લખી શકાય.
અંશ અને છેદને $i$ વડે ગુણતા,$\sin(ix) = -\frac{i}{i^2} \sinh x = -\frac{i}{-1} \sinh x = i\sinh x$ મળે.
આમ,સાચું નિત્યસમ $\sin(ix) = i\sinh x$ છે.
91
DifficultMCQ
જો ${\tan ^{ - 1}}(\alpha + i\beta ) = x + iy$ હોય,તો $x =$
A
$\frac{1}{2}{\tan ^{ - 1}}\left( {\frac{{2\alpha }}{{1 - {\alpha ^2} - {\beta ^2}}}} \right)$
B
$\frac{1}{2}{\tan ^{ - 1}}\left( {\frac{{2\alpha }}{{1 + {\alpha ^2} + {\beta ^2}}}} \right)$
C
${\tan ^{ - 1}}\left( {\frac{{2\alpha }}{{1 - {\alpha ^2} - {\beta ^2}}}} \right)$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) આપેલ છે કે ${\tan ^{ - 1}}(\alpha + i\beta ) = x + iy$.
બંને બાજુ ટેન્જન્ટ લેતા,$\alpha + i\beta = \tan (x + iy) \dots (i)$.
બંને બાજુ સંકર અનુબદ્ધ લેતા,$\alpha - i\beta = \tan (x - iy) \dots (ii)$.
$\tan (A + B) = \frac{\tan A + \tan B}{1 - \tan A \tan B}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\tan 2x = \tan [(x + iy) + (x - iy)] = \frac{\tan (x + iy) + \tan (x - iy)}{1 - \tan (x + iy) \tan (x - iy)}$.
$(i)$ અને $(ii)$ પરથી કિંમતો મૂકતા:
$\tan 2x = \frac{(\alpha + i\beta ) + (\alpha - i\beta )}{1 - (\alpha + i\beta )(\alpha - i\beta )} = \frac{2\alpha }{1 - (\alpha ^2 + \beta ^2)}$.
તેથી,$2x = \tan ^{-1} \left( \frac{2\alpha }{1 - \alpha ^2 - \beta ^2} \right)$.
આમ,$x = \frac{1}{2} \tan ^{-1} \left( \frac{2\alpha }{1 - \alpha ^2 - \beta ^2} \right)$.
92
DifficultMCQ
જો $a = \cos \alpha + i\sin \alpha$,$b = \cos \beta + i\sin \beta$,$c = \cos \gamma + i\sin \gamma$ અને $\frac{b}{c} + \frac{c}{a} + \frac{a}{b} = 1$ હોય,તો $\cos (\beta - \gamma ) + \cos (\gamma - \alpha ) + \cos (\alpha - \beta )$ ની કિંમત શોધો.
A
$3/2$
B
$-3/2$
C
$0$
D
$1$

Solution

(D) આપેલ છે કે $a = \cos \alpha + i\sin \alpha$,$b = \cos \beta + i\sin \beta$,અને $c = \cos \gamma + i\sin \gamma$.
ઓઈલરના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$a = e^{i\alpha}$,$b = e^{i\beta}$,અને $c = e^{i\gamma}$.
તેથી,$\frac{b}{c} = e^{i(\beta - \gamma)} = \cos(\beta - \gamma) + i\sin(\beta - \gamma)$ $(i)$.
તે જ રીતે,$\frac{c}{a} = e^{i(\gamma - \alpha)} = \cos(\gamma - \alpha) + i\sin(\gamma - \alpha)$ $(ii)$.
અને $\frac{a}{b} = e^{i(\alpha - \beta)} = \cos(\alpha - \beta) + i\sin(\alpha - \beta)$ $(iii)$.
$(i)$,$(ii)$,અને $(iii)$ નો સરવાળો કરતા:
$\frac{b}{c} + \frac{c}{a} + \frac{a}{b} = [\cos(\beta - \gamma) + \cos(\gamma - \alpha) + \cos(\alpha - \beta)] + i[\sin(\beta - \gamma) + \sin(\gamma - \alpha) + \sin(\alpha - \beta)] = 1$.
અહીં $1 = 1 + 0i$ હોવાથી,વાસ્તવિક ભાગોને સરખાવતા:
$\cos(\beta - \gamma) + \cos(\gamma - \alpha) + \cos(\alpha - \beta) = 1$.
93
MediumMCQ
જો $z$ એક સંકર સંખ્યા હોય,તો $|z| + |z - 1|$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય શું છે?
A
$1$
B
$0$
C
$1/2$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) સંકર સંખ્યાઓ માટે ત્રિકોણ અસમતા મુજબ,આપણી પાસે $|z_1| + |z_2| \ge |z_1 + z_2|$ છે.
આપેલ પદાવલિ માટે આનો ઉપયોગ કરતા,આપણને $|z| + |z - 1| = |z| + |1 - z|$ મળે છે.
ત્રિકોણ અસમતાનો ઉપયોગ કરતા,$|z| + |1 - z| \ge |z + (1 - z)|$.
પદાવલિનું સાદુંરૂપ આપતા,$|z + 1 - z| = |1| = 1$.
તેથી,$|z| + |z - 1|$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય $1$ છે.
94
MediumMCQ
અસમતા $\log_{1/3}|z + 1| > \log_{1/3}|z - 1|$ નું સમાધાન કરતા $z$ નો બિંદુપથ શું છે?
A
$Re(z) < 0$
B
$Re(z) > 0$
C
$Im(z) < 0$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) આપેલ અસમતા $\log_{1/3}|z + 1| > \log_{1/3}|z - 1|$ છે.
અહીં આધાર $a = 1/3$ એ $0 < a < 1$ શરતનું પાલન કરે છે, તેથી લઘુગણક દૂર કરતી વખતે અસમતા ઉલટાઈ જશે:
$|z + 1| < |z - 1|$.
ધારો કે $z = x + iy$. તો $|x + iy + 1| < |x + iy - 1|$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા, $(x + 1)^2 + y^2 < (x - 1)^2 + y^2$.
વર્ગનું વિસ્તરણ કરતા: $x^2 + 2x + 1 + y^2 < x^2 - 2x + 1 + y^2$.
સાદુરૂપ આપતા, $2x < -2x$, જેનો અર્થ છે $4x < 0$, અથવા $x < 0$.
કારણ કે $x = Re(z)$, તેથી બિંદુપથ $Re(z) < 0$ છે.
95
DifficultMCQ
સમીકરણ $\left| z + \frac{1}{z} \right| = a$ નું સમાધાન કરતા બિંદુ $z$ નું ઉગમબિંદુથી મહત્તમ અંતર કેટલું છે?
A
$\frac{1}{2}(\sqrt{a^2 + 1} + a)$
B
$\frac{1}{2}(\sqrt{a^2 + 2} + a)$
C
$\frac{1}{2}(\sqrt{a^2 + 4} + a)$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) ધારો કે $z = r(\cos \theta + i \sin \theta)$.
તેથી $\left| z + \frac{1}{z} \right| = a \implies \left| z + \frac{1}{z} \right|^2 = a^2$.
આનું વિસ્તરણ કરતા,આપણને મળે છે $\left( r + \frac{1}{r} \right)^2 \cos^2 \theta + \left( r - \frac{1}{r} \right)^2 \sin^2 \theta = a^2$.
જે $r^2 + \frac{1}{r^2} + 2 \cos 2\theta = a^2$ માં પરિણમે છે.
$r$ ને મહત્તમ કરવા માટે,આપણે $\cos 2\theta$ ને ન્યૂનતમ બનાવવું પડે. $\cos 2\theta$ ની ન્યૂનતમ કિંમત $-1$ છે.
તેથી $r^2 + \frac{1}{r^2} - 2 = a^2$,જે $(r - \frac{1}{r})^2 = a^2$ થાય છે.
આમ $r - \frac{1}{r} = a$,જેનો ઉકેલ $r = \frac{a + \sqrt{a^2 + 4}}{2}$ છે.
96
DifficultMCQ
જો ${z_1} = 10 + 6i$,${z_2} = 4 + 6i$ અને $z$ એક એવી સંકર સંખ્યા હોય કે જેથી $\text{amp}\left( \frac{z - z_1}{z - z_2} \right) = \frac{\pi}{4}$ થાય,તો $|z - 7 - 9i|$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$3$
B
$2\sqrt{2}$
C
$3\sqrt{2}$
D
$2\sqrt{3}$

Solution

(C) આપેલ છે કે $z_1 = 10 + 6i$ અને $z_2 = 4 + 6i$. ધારો કે $z = x + iy$.
શરત $\text{amp}\left( \frac{z - z_1}{z - z_2} \right) = \frac{\pi}{4}$ એ $z_1$ અને $z_2$ માંથી પસાર થતા વર્તુળના ચાપને દર્શાવે છે.
બિંદુઓનો પથ $\frac{(y-6)(x-4) - (y-6)(x-10)}{(x-4)(x-10) + (y-6)^2} = \tan\left(\frac{\pi}{4}\right) = 1$ દ્વારા મળે છે.
સાદુરૂપ આપતા,$(y-6)(x-4 - x + 10) = (x-4)(x-10) + (y-6)^2$.
$6(y-6) = x^2 - 14x + 40 + y^2 - 12y + 36$.
$x^2 - 14x + y^2 - 18y + 112 = 0$.
પૂર્ણવર્ગ બનાવવા માટે બંને બાજુ $49 + 81$ ઉમેરતા:
$(x - 7)^2 + (y - 9)^2 = 18$.
આપણે $|z - 7 - 9i| = |(x-7) + i(y-9)| = \sqrt{(x-7)^2 + (y-9)^2}$ શોધવાનું છે.
વર્તુળના સમીકરણ પરથી કિંમત મૂકતા,આપણને $\sqrt{18} = 3\sqrt{2}$ મળે છે.
97
DifficultMCQ
જો ${z_1}, {z_2}, {z_3}$ ત્રણ શૂન્યતર સંકર સંખ્યાઓ હોય કે જેથી ${z_2} \neq {z_1}$,$a = |{z_1}|$,$b = |{z_2}|$,અને $c = |{z_3}|$ થાય. ધારો કે $\left| {\begin{array}{*{20}{c}} a & b & c \\ b & c & a \\ c & a & b \end{array}} \right| = 0$,તો $arg\left( {\frac{{{z_3}}}{{{z_2}}}} \right)$ કોના બરાબર થાય?
A
$arg{\left( {\frac{{{z_2} - {z_1}}}{{{z_3} - {z_1}}}} \right)^2}$
B
$arg\left( {\frac{{{z_2} - {z_1}}}{{{z_3} - {z_1}}}} \right)$
C
$arg{\left( {\frac{{{z_3} - {z_1}}}{{{z_2} - {z_1}}}} \right)^2}$
D
$arg\left( {\frac{{{z_3} - {z_1}}}{{{z_2} - {z_1}}}} \right)$

Solution

(C) નિશ્ચાયક $\left| {\begin{array}{*{20}{c}} a & b & c \\ b & c & a \\ c & a & b \end{array}} \right| = 0$ આપેલ છે.
નિશ્ચાયકનું વિસ્તરણ કરતા,આપણને $-(a^3 + b^3 + c^3 - 3abc) = 0$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $(a+b+c)(a^2+b^2+c^2-ab-bc-ca) = 0$.
અહીં $a, b, c$ એ શૂન્યતર સંકર સંખ્યાઓના માનાંક હોવાથી $a, b, c > 0$,તેથી $a+b+c \neq 0$.
આમ,$a^2+b^2+c^2-ab-bc-ca = 0$,જેનું સાદું રૂપ $\frac{1}{2}((a-b)^2 + (b-c)^2 + (c-a)^2) = 0$ થાય છે.
આથી $a=b=c$ મળે છે.
સંકર સંખ્યાઓના ભૌમિતિક ગુણધર્મો અને આપેલા વિકલ્પો મુજબ,પદાવલિ $arg{\left( {\frac{{{z_3} - {z_1}}}{{{z_2} - {z_1}}}} \right)^2}$ માં પરિણમે છે.
98
MediumMCQ
ધારો કે $z$ અને $w$ બે શૂન્યતર સંકર સંખ્યાઓ છે જેથી $|z| = |w|$ અને $arg(z) + arg(w) = \pi$ થાય. તો $z$ કોના બરાબર છે?
A
$w$
B
$-w$
C
$\overline{w}$
D
$-\overline{w}$

Solution

(D) ધારો કે $z = r(\cos \theta_1 + i \sin \theta_1)$ અને $w = r(\cos \theta_2 + i \sin \theta_2)$,જ્યાં $|z| = |w| = r$ છે.
આપેલ છે કે $arg(z) + arg(w) = \theta_1 + \theta_2 = \pi$,તેથી $\theta_1 = \pi - \theta_2$.
આ કિંમત $z$ માં મૂકતા:
$z = r(\cos(\pi - \theta_2) + i \sin(\pi - \theta_2))$
$z = r(-\cos \theta_2 + i \sin \theta_2)$
કારણ કે $\overline{w} = r(\cos \theta_2 - i \sin \theta_2)$,તેથી $-\overline{w} = r(-\cos \theta_2 + i \sin \theta_2)$ થાય.
આમ,$z = -\overline{w}$.
99
DifficultMCQ
જો $a, b, c$ અને $u, v, w$ એ બે ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ દર્શાવતી સંકર સંખ્યાઓ હોય,જેથી $c = (1 - r)a + rb$ અને $w = (1 - r)u + rv$,જ્યાં $r$ એક સંકર સંખ્યા છે,તો આ બે ત્રિકોણ
A
સમાન ક્ષેત્રફળ ધરાવે છે
B
સમરૂપ છે
C
એકરૂપ છે
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ સંબંધો $c - a = r(b - a)$ અને $w - u = r(v - u)$ છે.
ધારો કે $r = \lambda e^{i\alpha}$,જ્યાં $\lambda = |r|$ અને $\alpha = \arg(r)$.
પ્રથમ સંબંધ પરથી,$c - a = \lambda e^{i\alpha}(b - a)$. માનાંક લેતા,$|c - a| = |r| |b - a|$,જે સૂચવે છે કે $AC = |r| AB$.
કોણ લેતા,$\arg(c - a) - \arg(b - a) = \arg(r) = \alpha$,જે સૂચવે છે કે $\angle CAB = \alpha$.
તે જ રીતે,બીજા સંબંધ $w - u = r(v - u)$ પરથી,આપણને $DF = |r| DE$ અને $\angle FDE = \alpha$ મળે છે.
કારણ કે $\frac{AC}{AB} = \frac{DF}{DE} = |r|$ અને $\angle CAB = \angle FDE = \alpha$,તેથી $SAS$ સમરૂપતાની શરત મુજબ,ત્રિકોણ સમરૂપ છે.

4-1.Complex numbers — Geometry of complex numbers · Frequently Asked Questions

1Are these 4-1.Complex numbers questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 4-1.Complex numbers Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.