Gujarati

Geometry of complex numbers Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · 4-1.Complex numbers · Geometry of complex numbers

467+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 467 questions in Gujarati

151
AdvancedMCQ
ઘન સમીકરણ $(z + ab)^3 = a^3$ ના બીજ,જ્યાં $a \neq 0$,તે ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ દર્શાવે છે જેની બાજુઓની લંબાઈ કેટલી છે?
A
$\frac{1}{\sqrt{3}} |ab|$
B
$\sqrt{3} |a|$
C
$\sqrt{3} |b|$
D
$|a|$

Solution

(B) સમીકરણ $(z + ab)^3 = a^3$ ની બંને બાજુ ઘનમૂળ લેતા:
$z + ab = a, a\omega, a\omega^2$,જ્યાં $\omega$ એ એકમનું ઘનમૂળ છે.
આમ,બીજ $z_1 = a - ab$,$z_2 = a\omega - ab$,અને $z_3 = a\omega^2 - ab$ છે.
ત્રિકોણની બાજુની લંબાઈ એ કોઈપણ બે બીજ વચ્ચેનું અંતર છે,ઉદાહરણ તરીકે,$|z_1 - z_2|$.
$|z_1 - z_2| = |(a - ab) - (a\omega - ab)| = |a(1 - \omega)|$.
કારણ કે $1 - \omega = 1 - (-\frac{1}{2} + i\frac{\sqrt{3}}{2}) = \frac{3}{2} - i\frac{\sqrt{3}}{2}$.
$|1 - \omega| = \sqrt{(\frac{3}{2})^2 + (-\frac{\sqrt{3}}{2})^2} = \sqrt{\frac{9}{4} + \frac{3}{4}} = \sqrt{\frac{12}{4}} = \sqrt{3}$.
તેથી,બાજુની લંબાઈ $|a| \cdot \sqrt{3} = \sqrt{3} |a|$ છે.
152
AdvancedMCQ
જેના શિરોબિંદુઓ $z, \omega z, z + \omega z$ હોય તેવા $\Delta$ નું ક્ષેત્રફળ શોધો (જ્યાં $\omega$ એ એકમનું સંકર ઘનમૂળ છે):
A
$\frac{1}{2} |z|^2$
B
$\frac{\sqrt{3}}{4} |z|^2$
C
$0$
D
$|z|^2$

Solution

(B) ધારો કે શિરોબિંદુઓ $A = z$,$B = \omega z$,અને $C = z + \omega z$ છે.
બાજુઓની લંબાઈ:
$|AB| = |z - \omega z| = |z| |1 - \omega| = |z| \sqrt{3}$.
$|BC| = |z|$.
$|AC| = |\omega z| = |z|$.
ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times |BC| \times |AC| \times \sin(120^{\circ})$
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times |z| \times |z| \times \frac{\sqrt{3}}{2} = \frac{\sqrt{3}}{4} |z|^2$.
Solution diagram
153
AdvancedMCQ
જો $z$ એ ન્યૂનતમ નિરપેક્ષ મૂલ્ય ધરાવતી સંકર સંખ્યા હોય અને $|z - 2 + 2i| = 1$ હોય,તો $z =$
A
$\left( 2 - \frac{1}{\sqrt{2}} \right)(1 - i)$
B
$\left( 2 - \frac{1}{\sqrt{2}} \right)(1 + i)$
C
$\left( 2 + \frac{1}{\sqrt{2}} \right)(1 - i)$
D
$\left( 2 + \frac{1}{\sqrt{2}} \right)(1 + i)$

Solution

(A) આપેલ છે કે,$|z - 2 + 2i| = 1$,જેને $|z - (2 - 2i)| = 1$ તરીકે લખી શકાય.
આ સંકર સમતલમાં એક વર્તુળ દર્શાવે છે જેનું કેન્દ્ર $C(2, -2)$ અને ત્રિજ્યા $r = 1$ છે.
ન્યૂનતમ નિરપેક્ષ મૂલ્ય ધરાવતી સંકર સંખ્યા $z$ એ વર્તુળ પરનું બિંદુ $P$ છે જે ઉગમબિંદુ $O(0, 0)$ ની સૌથી નજીક છે.
બિંદુ $P$ એ રેખાખંડ $OC$ પર આવેલું છે.
અંતર $OC = \sqrt{2^2 + (-2)^2} = \sqrt{8} = 2\sqrt{2}$.
અંતર $OP = OC - CP = 2\sqrt{2} - 1$.
$OC$ એ ધન $x$-અક્ષ સાથે બનાવેલો ખૂણો $\theta = -\pi/4$ છે.
$P$ ના યામ $((2\sqrt{2} - 1) \cos(-\pi/4), (2\sqrt{2} - 1) \sin(-\pi/4)) = (2 - \frac{1}{\sqrt{2}}, -(2 - \frac{1}{\sqrt{2}}))$ છે.
તેથી,$z = (2 - \frac{1}{\sqrt{2}}) - i(2 - \frac{1}{\sqrt{2}}) = (2 - \frac{1}{\sqrt{2}})(1 - i)$.
Solution diagram
154
AdvancedMCQ
એક વિધેય $f$ એ સંકર સંખ્યાઓ પર $f(z) = (a + ib)z$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે,જ્યાં $a, b \in \mathbb{R}^+$. આ વિધેયનો ગુણધર્મ એ છે કે સંકર સમતલના કોઈપણ બિંદુનું $f$-પ્રતિબિંબ તે બિંદુ અને ઉગમબિંદુથી સમાન અંતરે છે. જો $|a + bi| = 10$ અને $b^2 = \frac{p}{q}$ હોય,જ્યાં $p, q \in \mathbb{Z}$ અને $\text{gcd}(p, q) = 1$,તો $p + q$ ની કિંમત શોધો.
A
$503$
B
$403$
C
$405$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) ધારો કે $w = a + ib$. શરત મુજબ $|f(z) - z| = |f(z) - 0|$.
$f(z) = wz$ મૂકતા,$|wz - z| = |wz|$ મળે.
$|z||w - 1| = |z||w|$.
$z \neq 0$ લેતા,$|w - 1| = |w|$.
$|(a - 1) + ib|^2 = |a + ib|^2$.
$(a - 1)^2 + b^2 = a^2 + b^2$.
$a^2 - 2a + 1 + b^2 = a^2 + b^2$.
$-2a + 1 = 0 \Rightarrow a = \frac{1}{2}$.
$|a + bi| = 10$ આપેલ હોવાથી,$a^2 + b^2 = 100$.
$a = \frac{1}{2}$ મૂકતા,$(\frac{1}{2})^2 + b^2 = 100$.
$\frac{1}{4} + b^2 = 100 \Rightarrow b^2 = 100 - \frac{1}{4} = \frac{399}{4}$.
$b^2 = \frac{p}{q}$ હોવાથી,$p = 399$ અને $q = 4$. $\text{gcd}(399, 4) = 1$.
તેથી,$p + q = 399 + 4 = 403$.
155
AdvancedMCQ
જો $A = \{z : |\frac{z - 2}{z + 2}| = 3, z \in C\}$ અને $z_1, z_2, z_3, z_4 \in A$ એ સંકર સમતલ પરના બિંદુઓ $P, Q, R, S$ દર્શાવતી $4$ સંકર સંખ્યાઓ છે,જેથી $z_1 - z_2 = z_4 - z_3$ થાય,તો ચતુષ્કોણ $PQRS$ ના ક્ષેત્રફળનું મહત્તમ મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{9}{4}$
B
$\frac{9}{2}$
C
$9$
D
$16$

Solution

(B) સમીકરણ $|\frac{z - 2}{z + 2}| = 3$ એ સંકર સમતલમાં એક વર્તુળ દર્શાવે છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$|z - 2|^2 = 9|z + 2|^2$.
ધારો કે $z = x + iy$. તો $(x - 2)^2 + y^2 = 9((x + 2)^2 + y^2)$.
$x^2 - 4x + 4 + y^2 = 9(x^2 + 4x + 4 + y^2) = 9x^2 + 36x + 36 + 9y^2$.
$8x^2 + 8y^2 + 40x + 32 = 0 \Rightarrow x^2 + y^2 + 5x + 4 = 0$.
આ વર્તુળનું કેન્દ્ર $(-\frac{5}{2}, 0)$ અને ત્રિજ્યા $r = \sqrt{(\frac{5}{2})^2 - 4} = \sqrt{\frac{25}{4} - 4} = \sqrt{\frac{9}{4}} = \frac{3}{2}$ છે.
શરત $z_1 - z_2 = z_4 - z_3$ નો અર્થ છે $z_1 + z_3 = z_2 + z_4$,જેનો અર્થ છે કે વિકર્ણો $PR$ અને $QS$ એકબીજાને દુભાગે છે. આમ,$PQRS$ સમાંતરબાજુ ચતુષ્કોણ છે.
વર્તુળમાં અંતર્ગત સમાંતરબાજુ ચતુષ્કોણ લંબચોરસ હોવો જોઈએ.
વર્તુળમાં અંતર્ગત લંબચોરસનું ક્ષેત્રફળ ત્યારે મહત્તમ હોય છે જ્યારે તે ચોરસ હોય.
વર્તુળનો વ્યાસ $2r = 2(\frac{3}{2}) = 3$ છે.
$r$ ત્રિજ્યાવાળા વર્તુળમાં અંતર્ગત ચોરસ માટે,વિકર્ણ એ વ્યાસ $d = 2r = 3$ છે.
$d$ વિકર્ણવાળા ચોરસનું ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{2}d^2 = \frac{1}{2}(3)^2 = \frac{9}{2}$ છે.
Solution diagram
156
DifficultMCQ
$\alpha \in R$ ના તમામ સેટ,જેના માટે $w = \frac{1 + (1 - 8\alpha)z}{1 - z}$ એ શુદ્ધ કાલ્પનિક સંખ્યા છે,તમામ $z \in C$ માટે જે $|z| = 1$ અને $\text{Re}(z) \neq 1$ નું સમાધાન કરે છે,તે છે
A
$\left\{ 0 \right\}$
B
ખાલી ગણ
C
$\left\{ 0, \frac{1}{4}, -\frac{1}{4} \right\}$
D
$R$ ની બરાબર

Solution

(A) આપેલ છે $w = \frac{1 + (1 - 8\alpha)z}{1 - z}$. $w$ શુદ્ધ કાલ્પનિક હોવાથી,$w + \bar{w} = 0$.
$w + \bar{w} = \frac{1 + (1 - 8\alpha)z}{1 - z} + \frac{1 + (1 - 8\alpha)\bar{z}}{1 - \bar{z}} = 0$
$\Rightarrow (1 + (1 - 8\alpha)z)(1 - \bar{z}) + (1 + (1 - 8\alpha)\bar{z})(1 - z) = 0$
$|z| = 1$ હોવાથી,$z\bar{z} = 1$.
સાદુરૂપ આપતા,$-8\alpha(z + \bar{z} - 2) = 0$.
$\text{Re}(z) \neq 1$ હોવાથી,$z + \bar{z} \neq 2$,તેથી $-8\alpha = 0$,જેનો અર્થ છે $\alpha = 0$.
157
DifficultMCQ
જો $|z - 3 + 2i| \leq 4$ હોય,તો $|z|$ ની મહત્તમ કિંમત અને ન્યૂનતમ કિંમત વચ્ચેનો તફાવત શોધો.
A
$\sqrt{13}$
B
$2\sqrt{13}$
C
$8$
D
$4 + \sqrt{13}$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $|z - (3 - 2i)| \leq 4$ એ $C(3, -2)$ કેન્દ્ર અને $R = 4$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ દર્શાવે છે.
$|z|$ એ ઉગમબિંદુ $O(0, 0)$ થી બિંદુ $z$ નું અંતર દર્શાવે છે.
ઉગમબિંદુથી વર્તુળ સુધીનું મહત્તમ અને ન્યૂનતમ અંતર ઉગમબિંદુ અને કેન્દ્ર $C$ માંથી પસાર થતી રેખા પર મળે છે.
ઉગમબિંદુથી કેન્દ્ર $C(3, -2)$ સુધીનું અંતર $OC = \sqrt{3^2 + (-2)^2} = \sqrt{9 + 4} = \sqrt{13}$ છે.
$|z|$ નું ન્યૂનતમ અંતર $|OC - R| = |\sqrt{13} - 4|$ છે. કારણ કે $\sqrt{13} < 4$,તેથી ન્યૂનતમ અંતર $4 - \sqrt{13}$ છે.
$|z|$ નું મહત્તમ અંતર $OC + R = \sqrt{13} + 4$ છે.
મહત્તમ અને ન્યૂનતમ કિંમત વચ્ચેનો તફાવત $(4 + \sqrt{13}) - (4 - \sqrt{13}) = 2\sqrt{13}$ છે.
Solution diagram
158
DifficultMCQ
ધારો કે $z \in \mathbb{C}$ એ સંકર સંખ્યા છે. સમીકરણ $2|z + 3i| - |z - i| = 0$ શું દર્શાવે છે?
A
$\frac{8}{3}$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ
B
$\frac{10}{3}$ વ્યાસ ધરાવતું વર્તુળ
C
$\frac{16}{3}$ લંબાઈની મુખ્ય ધરી ધરાવતું ઉપવલય
D
$\frac{16}{9}$ લંબાઈની ગૌણ ધરી ધરાવતું ઉપવલય

Solution

(A) ધારો કે $z = x + iy$. સમીકરણ $2|x + i(y + 3)| = |x + i(y - 1)|$ છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$4(x^2 + (y + 3)^2) = x^2 + (y - 1)^2$ મળે.
$4x^2 + 4(y^2 + 6y + 9) = x^2 + y^2 - 2y + 1$.
$3x^2 + 3y^2 + 26y + 35 = 0$.
$3$ વડે ભાગતા,$x^2 + y^2 + \frac{26}{3}y + \frac{35}{3} = 0$ મળે.
આ વર્તુળનું સમીકરણ છે,જ્યાં $g = \frac{13}{3}$.
ત્રિજ્યા $r = \sqrt{g^2 - c} = \sqrt{(\frac{13}{3})^2 - \frac{35}{3}} = \sqrt{\frac{169}{9} - \frac{105}{9}} = \sqrt{\frac{64}{9}} = \frac{8}{3}$.
159
DifficultMCQ
સમીકરણ $\text{Im}\left( \frac{iz - 2}{z - i} \right) + 1 = 0$,જ્યાં $z \in \mathbb{C}$ અને $z \neq i$,એ એક વર્તુળનો ભાગ દર્શાવે છે જેની ત્રિજ્યા કેટલી છે?
A
$2$
B
$1$
C
$\frac{3}{4}$
D
$\frac{1}{2}$

Solution

(C) ધારો કે $z = x + iy$.
આપેલ છે $\text{Im}\left( \frac{i(x+iy) - 2}{x+iy - i} \right) + 1 = 0$.
ગણતરી કરતા,આપણને મળે છે:
$x^{2}+\left(y-\frac{1}{4}\right)^{2}=\frac{9}{16}$.
તેથી,ત્રિજ્યા $r = \frac{3}{4}$ છે.
160
DifficultMCQ
આર્ગેન્ડ સમતલમાં $2 + i$ દ્વારા દર્શાવેલ બિંદુ $1 \, \text{unit}$ પૂર્વ દિશામાં,ત્યારબાદ $2 \, \text{units}$ ઉત્તર દિશામાં અને અંતે ત્યાંથી $2\sqrt{2} \, \text{units}$ દક્ષિણ-પશ્ચિમ દિશામાં ગતિ કરે છે. તો આર્ગેન્ડ સમતલમાં તેનું નવું સ્થાન કયા બિંદુ દ્વારા દર્શાવવામાં આવશે?
A
$1+i$
B
$2+2i$
C
$-2-2i$
D
$-1-i$

Solution

(A) પ્રારંભિક સ્થાન $z_0 = 2 + i$ છે,જે આર્ગેન્ડ સમતલમાં બિંદુ $(2, 1)$ ને અનુરૂપ છે.
$1 \, \text{unit}$ પૂર્વ દિશામાં ખસતા સ્થાન $(2+1, 1) = (3, 1)$ થાય છે.
$2 \, \text{units}$ ઉત્તર દિશામાં ખસતા સ્થાન $(3, 1+2) = (3, 3)$ થાય છે.
અંતે,$2\sqrt{2} \, \text{units}$ દક્ષિણ-પશ્ચિમ દિશામાં ખસવાનો અર્થ એ છે કે $2 \, \text{units}$ પશ્ચિમમાં અને $2 \, \text{units}$ દક્ષિણમાં ખસવું (કારણ કે સ્થાનાંતર સદિશ $(-2, -2)$ છે).
અંતિમ સ્થાન $(3-2, 3-2) = (1, 1)$ છે.
આ સંકર સંખ્યા $1 + i$ ને અનુરૂપ છે.
Solution diagram
161
DifficultMCQ
$r$ નું સૌથી મોટું મૂલ્ય શોધો જેના માટે $\{ \omega \in \mathbb{C} : |\omega - 4 - i| \le r \}$ દ્વારા દર્શાવેલ પ્રદેશ,$\{ z \in \mathbb{C} : |z - 1| \le |z + i| \}$ દ્વારા દર્શાવેલ પ્રદેશમાં સમાયેલ હોય.
A
$\frac{5}{2}\sqrt{2}$
B
$2\sqrt{2}$
C
$\frac{3}{2}\sqrt{2}$
D
$\sqrt{17}$

Solution

(A) ગણ $\{ \omega \in \mathbb{C} : |\omega - (4 + i)| \le r \}$ એ $C(4, 1)$ કેન્દ્ર અને $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ દર્શાવે છે.
ગણ $\{ z \in \mathbb{C} : |z - 1| \le |z + i| \}$ એ $1$ (અથવા $(1, 0)$) અને $-i$ (અથવા $(0, -1)$) ને જોડતા રેખાખંડના લંબદ્વિભાજકનો પ્રદેશ દર્શાવે છે.
લંબદ્વિભાજક રેખા $x + y = 0$ છે. પ્રદેશ $|z - 1| \le |z + i|$ એ $x + y \ge 0$ ને અનુરૂપ છે.
વર્તુળ $x + y \ge 0$ પ્રદેશમાં સમાયેલ હોય તે માટે,કેન્દ્ર $C(4, 1)$ થી રેખા $x + y = 0$ નું લંબ અંતર $r$ જેટલું અથવા તેનાથી ઓછું હોવું જોઈએ.
$(4, 1)$ થી $x + y = 0$ નું અંતર $d = \frac{|4 + 1|}{\sqrt{1^2 + 1^2}} = \frac{5}{\sqrt{2}} = \frac{5}{2}\sqrt{2}$ છે.
આમ,$r$ નું મહત્તમ મૂલ્ય $\frac{5}{2}\sqrt{2}$ છે.
Solution diagram
162
DifficultMCQ
ધારો કે $w$ $(Im\, w \neq 0)$ એક સંકર સંખ્યા છે. તો સમીકરણ $w - \overline{w}z = k(1 - z)$ નું સમાધાન કરતી તમામ સંકર સંખ્યાઓ $z$ નો ગણ, કોઈ વાસ્તવિક સંખ્યા $k$ માટે, શું છે?
A
$\{z : |z| = 1\}$
B
$\{z : z = \overline{z}\}$
C
$\{z : z \neq 1\}$
D
$\{z : |z| = 1, z \neq 1\}$

Solution

(D) સમીકરણ $w - \overline{w}z = k(1 - z)$ ધ્યાનમાં લો, જ્યાં $k \in \mathbb{R}$.
$Im\, w \neq 0$ હોવાથી, $w \neq \overline{w}$, તેથી $z \neq 1$.
આમ, $k = \frac{w - \overline{w}z}{1 - z}$.
$k$ વાસ્તવિક હોવાથી, $\frac{w - \overline{w}z}{1 - z} = \overline{\left( \frac{w - \overline{w}z}{1 - z} \right)} = \frac{\overline{w} - w\overline{z}}{1 - \overline{z}}$.
ગુણાકાર કરતા $(w - \overline{w}z)(1 - \overline{z}) = (\overline{w} - w\overline{z})(1 - z)$ મળે.
બંને બાજુ વિસ્તરણ કરતા: $w - w\overline{z} - \overline{w}z + \overline{w}z\overline{z} = \overline{w} - \overline{w}z - w\overline{z} + w\overline{z}z$.
સરળ કરતા, $w + \overline{w}|z|^2 = \overline{w} + w|z|^2$ મળે.
પદો ગોઠવતા: $(w - \overline{w})|z|^2 = w - \overline{w}$.
$Im\, w \neq 0$ હોવાથી, $w - \overline{w} \neq 0$, તેથી $|z|^2 = 1$, જેનો અર્થ છે $|z| = 1$.
વળી, મૂળ સમીકરણ પરથી, $z \neq 1$ હોવું જોઈએ.
તેથી, માંગેલ ગણ $\{z : |z| = 1, z \neq 1\}$ છે.
163
DifficultMCQ
ધારો કે $z \neq -i$ એ કોઈ એવી સંકર સંખ્યા છે કે જેથી $\frac{z - i}{z + i}$ એ શુદ્ધ કાલ્પનિક સંખ્યા છે. તો $z + \frac{1}{z}$ શું છે?
A
$0$
B
$1$ સિવાયની કોઈપણ શૂન્યતર વાસ્તવિક સંખ્યા.
C
કોઈપણ શૂન્યતર વાસ્તવિક સંખ્યા.
D
એક શુદ્ધ કાલ્પનિક સંખ્યા

Solution

(C) ધારો કે $z = x + iy$.
આપેલ છે કે $\frac{z - i}{z + i}$ શુદ્ધ કાલ્પનિક છે,તેથી તેનો વાસ્તવિક ભાગ શૂન્ય હોવો જોઈએ.
$\frac{z - i}{z + i} = \frac{x^2 + y^2 - 1 - 2xi}{x^2 + (y + 1)^2}$.
વાસ્તવિક ભાગ શૂન્ય લેતા:
$x^2 + y^2 - 1 = 0 \Rightarrow x^2 + y^2 = 1$.
આથી $|z|^2 = 1$,એટલે કે $z \bar{z} = 1$,જેનો અર્થ છે કે $\bar{z} = \frac{1}{z}$.
તેથી $z + \frac{1}{z} = z + \bar{z} = 2x$.
આમ,$z + \frac{1}{z}$ એ કોઈપણ શૂન્યતર વાસ્તવિક સંખ્યા છે.
164
DifficultMCQ
જો ${Z_1} \ne 0$ અને ${Z_2}$ બે એવી સંકર સંખ્યાઓ હોય કે જેથી $\frac{{{Z_2}}}{{{Z_1}}}$ એ શુદ્ધ કાલ્પનિક સંખ્યા હોય,તો $\left| {\frac{{2{Z_1} + 3{Z_2}}}{{2{Z_1} - 3{Z_2}}}} \right|$ ની કિંમત શોધો.
A
$2$
B
$5$
C
$3$
D
$1$

Solution

(D) ધારો કે $\frac{{{Z_2}}}{{{Z_1}}} = ki$,જ્યાં $k \in \mathbb{R}$ અને $k \ne 0$.
તેથી,$\left| {\frac{{2{Z_1} + 3{Z_2}}}{{2{Z_1} - 3{Z_2}}}} \right| = \left| {\frac{{{Z_1}(2 + 3\frac{{{Z_2}}}{{{Z_1}}})}}{{{Z_1}(2 - 3\frac{{{Z_2}}}{{{Z_1}}})}}} \right| = \left| {\frac{{2 + 3ki}}{{2 - 3ki}}} \right|$.
કોઈપણ સંકર સંખ્યા $z$ માટે,$|z| = |\bar{z}|$ હોવાથી:
$\left| {\frac{{2 + 3ki}}{{2 - 3ki}}} \right| = \frac{{|2 + 3ki|}}{{|2 - 3ki|}} = \frac{{\sqrt {{2^2} + {{(3k)}^2}} }}{{\sqrt {{2^2} + {{( - 3k)}^2}} }} = \frac{{\sqrt {4 + 9{k^2}} }}{{\sqrt {4 + 9{k^2}} }} = 1$.
165
DifficultMCQ
ધારો કે $a = \text{Im}\left( \frac{1 + z^2}{2iz} \right)$,જ્યાં $z$ એ કોઈપણ શૂન્યતર સંકર સંખ્યા છે. ગણ $A = \{ a : |z| = 1 \text{ અને } z \ne \pm 1 \}$ એ શેના બરાબર છે?
A
$(-1, 1)$
B
$[-1, 1]$
C
$[0, 1)$
D
$(-1, 0]$

Solution

(A) ધારો કે $z = x + iy$. કારણ કે $|z| = 1$,તેથી $x^2 + y^2 = 1$.
પદ $\frac{1 + z^2}{2iz} = \frac{1 + (x + iy)^2}{2i(x + iy)} = \frac{1 + x^2 - y^2 + 2ixy}{2ix - 2y} = \frac{(1 + x^2 - y^2) + 2ixy}{-2y + 2ix}$ ધ્યાનમાં લો.
$x^2 + y^2 = 1$ હોવાથી,$1 - y^2 = x^2$ થાય. અંશમાં આ કિંમત મૂકતા:
$\frac{(x^2 + x^2) + 2ixy}{-2y + 2ix} = \frac{2x^2 + 2ixy}{2i(x + iy)} = \frac{2x(x + iy)}{2i(x + iy)} = \frac{x}{i} = -ix$.
આમ,$a = \text{Im}(-ix) = -x$.
$|z| = 1$ હોવાથી,$x$ ની કિંમત $-1$ થી $1$ ની વચ્ચે હોય. $z \ne \pm 1$ હોવાથી,$x \ne \pm 1$.
તેથી,$x \in (-1, 1)$,જેનો અર્થ છે કે $a = -x \in (-1, 1)$.
આમ,ગણ $A = (-1, 1)$ છે.
166
DifficultMCQ
આર્ગેન્ડ આકૃતિમાં $z, iz, z + iz$ શિરોબિંદુઓ ધરાવતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$2|z|^2$
B
$1/2|z|^2$
C
$4|z|^2$
D
$|z|^2$

Solution

(B) ધારો કે $z = x + iy$. તો શિરોબિંદુઓ $z = (x, y)$,$iz = (-y, x)$ અને $z + iz = (x - y, x + y)$ છે.
ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} |x_1(y_2 - y_3) + x_2(y_3 - y_1) + x_3(y_1 - y_2)|$.
કિંમતો મૂકતા:
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} |x(x - (x + y)) + (-y)((x + y) - y) + (x - y)(y - x)|$
$= \frac{1}{2} |-xy - xy - (x - y)^2| = \frac{1}{2} |-x^2 - y^2| = \frac{1}{2} (x^2 + y^2)$.
$|z|^2 = x^2 + y^2$ હોવાથી,ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{2} |z|^2$ થાય.
167
DifficultMCQ
જો $\frac{z - \alpha}{z + \alpha}$ (જ્યાં $\alpha \in R$) એ શુદ્ધ કાલ્પનિક સંખ્યા હોય અને $|z| = 2$ હોય,તો $\alpha$ ની કિંમત શું થાય?
A
$2$
B
$1$
C
$\frac{1}{2}$
D
$\sqrt{2}$

Solution

(A) ધારો કે $w = \frac{z - \alpha}{z + \alpha}$. $w$ શુદ્ધ કાલ્પનિક હોવાથી,$w + \bar{w} = 0$.
$\frac{z - \alpha}{z + \alpha} + \frac{\bar{z} - \alpha}{\bar{z} + \alpha} = 0$
$(z - \alpha)(\bar{z} + \alpha) + (\bar{z} - \alpha)(z + \alpha) = 0$
$2z\bar{z} - 2\alpha^2 = 0$
$|z|^2 = \alpha^2$
$|z| = 2$ આપેલ હોવાથી,$2^2 = \alpha^2$,તેથી $\alpha^2 = 4$.
આમ,$\alpha = \pm 2$. વિકલ્પમાં $2$ આપેલ છે.
168
DifficultMCQ
ધારો કે $z_1$ અને $z_2$ બે સંકર સંખ્યાઓ છે જે $|z_1| = 9$ અને $|z_2 - (3 + 4i)| = 4$ નું સમાધાન કરે છે. તો $|z_1 - z_2|$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય શોધો.
A
$0$
B
$\sqrt{2}$
C
$1$
D
$2$

Solution

(A) આપેલ છે કે $|z_1| = 9$,જે $(0, 0)$ કેન્દ્ર અને $r_1 = 9$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ $C_1$ દર્શાવે છે.
આપેલ છે કે $|z_2 - (3 + 4i)| = 4$,જે $(3, 4)$ કેન્દ્ર અને $r_2 = 4$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ $C_2$ દર્શાવે છે.
કેન્દ્રો $C_1(0, 0)$ અને $C_2(3, 4)$ વચ્ચેનું અંતર $d = \sqrt{(3-0)^2 + (4-0)^2} = \sqrt{9 + 16} = 5$ છે.
અહીં કેન્દ્રો વચ્ચેનું અંતર $d = 5$ અને ત્રિજ્યાઓનો તફાવત $|r_1 - r_2| = |9 - 4| = 5$ છે,તેથી $d = |r_1 - r_2|$.
આનો અર્થ એ છે કે વર્તુળ $C_2$ એ વર્તુળ $C_1$ ની અંદર આવેલું છે અને તેને આંતરિક રીતે સ્પર્શે છે.
જ્યારે વર્તુળો આંતરિક રીતે સ્પર્શતા હોય,ત્યારે $C_1$ પરના બિંદુ $z_1$ અને $C_2$ પરના બિંદુ $z_2$ વચ્ચેનું ન્યૂનતમ અંતર $0$ થાય છે.
169
DifficultMCQ
ગણ $S = \left\{ \frac{\alpha + i}{\alpha - i} : \alpha \in R \right\} (i = \sqrt{-1})$ ના તમામ બિંદુઓ શેના પર આવેલા છે?
A
સીધી રેખા જેનો ઢાળ $1$ છે
B
વર્તુળ જેની ત્રિજ્યા $\sqrt{2}$ છે
C
સીધી રેખા જેનો ઢાળ $-1$ છે
D
વર્તુળ જેની ત્રિજ્યા $1$ છે

Solution

(D) ધારો કે $z = \frac{\alpha + i}{\alpha - i}$.
બંને બાજુ માનાંક લેતા,આપણને $|z| = \left| \frac{\alpha + i}{\alpha - i} \right|$ મળે છે.
કારણ કે $|\alpha + i| = \sqrt{\alpha^2 + 1}$ અને $|\alpha - i| = \sqrt{\alpha^2 + (-1)^2} = \sqrt{\alpha^2 + 1}$,તેથી $|z| = \frac{\sqrt{\alpha^2 + 1}}{\sqrt{\alpha^2 + 1}} = 1$ થાય.
સમીકરણ $|z| = 1$ એ સંકર સમતલમાં ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ પર કેન્દ્ર અને $1$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ દર્શાવે છે.
170
DifficultMCQ
ધારો કે $z \in \mathbb{C}$ એવું છે કે $|z| < 1$. જો $w = \frac{5 + 3z}{5(1 - z)}$ હોય,તો
A
$5 \text{ Im}(w) < 1$
B
$4 \text{ Im}(w) > 5$
C
$5 \text{ Re}(w) > 1$
D
$5 \text{ Re}(w) > 4$

Solution

(C) આપેલ છે $w = \frac{5 + 3z}{5(1 - z)}$.
$z$ માટે ઉકેલતા:
$5w(1 - z) = 5 + 3z$
$5w - 5wz = 5 + 3z$
$5w - 5 = z(3 + 5w)$
$z = \frac{5w - 5}{5w + 3}$.
$|z| < 1$ હોવાથી,$\left| \frac{5w - 5}{5w + 3} \right| < 1$.
$|5w - 5| < |5w + 3|$.
$5$ વડે ભાગતા:
$|w - 1| < |w + \frac{3}{5}|$.
આ સંકર સમતલમાં $1$ અને $-\frac{3}{5}$ ની વચ્ચેના બિંદુઓ દર્શાવે છે જે $1$ ની નજીક છે.
$1$ અને $-\frac{3}{5}$ ને જોડતા રેખાખંડનો લંબદ્વિભાજક $x = \frac{1 - 3/5}{2} = \frac{1}{5}$ છે.
બિંદુઓ $1$ ની નજીક હોવાથી,$\text{Re}(w) > \frac{1}{5}$,જેનો અર્થ છે કે $5 \text{ Re}(w) > 1$.
Solution diagram
171
DifficultMCQ
સમીકરણ $|z - i| = |z - 1|$,જ્યાં $i = \sqrt{-1}$,શું દર્શાવે છે?
A
$\frac{1}{2}$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ
B
ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી $1$ ઢાળવાળી રેખા
C
$1$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ
D
ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી $-1$ ઢાળવાળી રેખા

Solution

(B) ધારો કે $z = x + iy$. તો સમીકરણ $|x + iy - i| = |x + iy - 1|$ બને છે.
આનું સાદું રૂપ $|x + i(y - 1)| = |(x - 1) + iy|$ થાય છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$x^2 + (y - 1)^2 = (x - 1)^2 + y^2$ મળે છે.
પદોનું વિસ્તરણ કરતા: $x^2 + y^2 - 2y + 1 = x^2 - 2x + 1 + y^2$.
બંને બાજુથી $x^2, y^2$ અને $1$ દૂર કરતા,$-2y = -2x$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $y = x$ થાય છે.
આ ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી $1$ ઢાળવાળી રેખાનું સમીકરણ છે.
172
DifficultMCQ
જો $\operatorname{Re}\left(\frac{z-1}{2z+i}\right)=1,$ જ્યાં $z=x+iy,$ હોય,તો બિંદુ $(x, y)$ એ
A
વર્તુળ પર આવેલું છે જેનું કેન્દ્ર $\left(-\frac{1}{2},-\frac{3}{2}\right)$ છે
B
વર્તુળ પર આવેલું છે જેનો વ્યાસ $\frac{\sqrt{5}}{2}$ છે
C
સીધી રેખા પર આવેલું છે જેનો ઢાળ $\frac{3}{2}$ છે
D
સીધી રેખા પર આવેલું છે જેનો ઢાળ $-\frac{2}{3}$ છે

Solution

(B) આપેલ છે $\operatorname{Re}\left(\frac{z-1}{2z+i}\right)=1.$
$z=x+iy$ મૂકતા:
$\frac{z-1}{2z+i} = \frac{(x-1)+iy}{2x+i(2y+1)} = \frac{((x-1)+iy)(2x-i(2y+1))}{(2x)^2+(2y+1)^2}$
વાસ્તવિક ભાગ $\frac{2x(x-1)+y(2y+1)}{(2x)^2+(2y+1)^2} = 1$ છે.
$2x^2-2x+2y^2+y = 4x^2+4y^2+4y+1.$
$2x^2+2y^2+2x+3y+1 = 0.$
$x^2+y^2+x+\frac{3}{2}y+\frac{1}{2} = 0.$
આ વર્તુળનું સમીકરણ છે જેનું કેન્દ્ર $\left(-\frac{1}{2}, -\frac{3}{4}\right)$ અને ત્રિજ્યા $r = \sqrt{\left(-\frac{1}{2}\right)^2 + \left(-\frac{3}{4}\right)^2 - \frac{1}{2}} = \frac{\sqrt{5}}{4}$ છે.
વ્યાસ $2r = 2 \times \frac{\sqrt{5}}{4} = \frac{\sqrt{5}}{2}$ થાય.
173
DifficultMCQ
જો $z$ એ એક સંકર સંખ્યા હોય જે $|\operatorname{Re}(z)|+|\operatorname{Im}(z)|=4$ નું સમાધાન કરે છે,તો $|z|$ શું ન હોઈ શકે?
A
$\sqrt{\frac{17}{2}}$
B
$\sqrt{10}$
C
$\sqrt{8}$
D
$\sqrt{7}$

Solution

(D) ધારો કે $z = x + iy.$ આપેલ સમીકરણ $|x| + |y| = 4$ છે.
આ સંકર સમતલમાં $(4, 0), (0, 4), (-4, 0),$ અને $(0, -4)$ શિરોબિંદુઓ ધરાવતો એક ચોરસ દર્શાવે છે.
$|z| = \sqrt{x^2 + y^2}$ એ ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ થી બિંદુ $(x, y)$ નું અંતર દર્શાવે છે.
ઉગમબિંદુથી $(4, 0)$ અને $(0, 4)$ ને જોડતા રેખાખંડનું લઘુત્તમ અંતર એ રેખા $x + y = 4$ પર ઉગમબિંદુમાંથી દોરેલા લંબનું માપ છે.
બિંદુ $(x_0, y_0)$ થી રેખા $Ax + By + C = 0$ ના અંતરના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$d = \frac{|0 + 0 - 4|}{\sqrt{1^2 + 1^2}} = \frac{4}{\sqrt{2}} = 2\sqrt{2} = \sqrt{8}.$
ઉગમબિંદુથી ચોરસનું મહત્તમ અંતર તેના શિરોબિંદુઓ પર મળે છે,જે $4 = \sqrt{16}$ છે.
આમ,$|z|$ એ અંતરાલ $[\sqrt{8}, \sqrt{16}]$ માં હોવું જોઈએ.
તેથી,$\sqrt{7} < \sqrt{8}$ હોવાથી,$|z|$ એ $\sqrt{7}$ ન હોઈ શકે.
Solution diagram
174
DifficultMCQ
ધારો કે $z$ એક એવી સંકર સંખ્યા છે કે જેથી $\left|\frac{z-i}{z+2i}\right|=1$ અને $|z|=\frac{5}{2}$ થાય. તો $|z+3i|$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\sqrt{10}$
B
$2\sqrt{3}$
C
$\frac{7}{2}$
D
$\frac{15}{4}$

Solution

(C) આપેલ છે કે $\left|\frac{z-i}{z+2i}\right|=1$,જેનો અર્થ છે કે $|z-i|=|z+2i|$.
આનો અર્થ એ છે કે $z$ એ $(0, 1)$ અને $(0, -2)$ બિંદુઓના લંબદ્વિભાજક પર આવેલું છે.
લંબદ્વિભાજક રેખા $\text{Im}(z) = -\frac{1}{2}$ છે.
ધારો કે $z = x - \frac{i}{2}$.
$|z| = \frac{5}{2}$ આપેલ હોવાથી,$x^2 + (-\frac{1}{2})^2 = (\frac{5}{2})^2$.
$x^2 + \frac{1}{4} = \frac{25}{4} \Rightarrow x^2 = 6$.
હવે,$|z+3i| = |x - \frac{i}{2} + 3i| = |x + \frac{5i}{2}|$.
$|z+3i| = \sqrt{x^2 + (\frac{5}{2})^2} = \sqrt{6 + \frac{25}{4}} = \sqrt{\frac{49}{4}} = \frac{7}{2}$.
175
Medium
આપેલ સંકર સંખ્યાને ધ્રુવીય સ્વરૂપમાં ફેરવો: $-3$.

Solution

(N/A) ધારો કે સંકર સંખ્યા $z = -3 + 0i$ છે.
આપણે તેને $z = r(\cos \theta + i \sin \theta)$ તરીકે દર્શાવીએ,જ્યાં $r \cos \theta = -3$ અને $r \sin \theta = 0$ છે.
બંને સમીકરણોનો વર્ગ કરીને સરવાળો કરતા:
$r^{2}(\cos^{2} \theta + \sin^{2} \theta) = (-3)^{2} + 0^{2}$
$r^{2} = 9$
$r > 0$ હોવાથી,$r = 3$ મળે.
હવે,$3 \cos \theta = -3 \Rightarrow \cos \theta = -1$ અને $3 \sin \theta = 0 \Rightarrow \sin \theta = 0$.
$\cos \theta = -1$ અને $\sin \theta = 0$ નું સમાધાન કરતો ખૂણો $\theta = \pi$ છે.
આમ,ધ્રુવીય સ્વરૂપ $3(\cos \pi + i \sin \pi)$ છે.
176
MediumMCQ
$A(z)$,$B(iz)$,અને $C(z+iz)$ શિરોબિંદુઓ ધરાવતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ કેટલું થાય?
A
$1$
B
$\frac{1}{2}|z|^{2}$
C
$\frac{1}{2}$
D
$\frac{1}{2}|z+iz|^{2}$

Solution

(B) ધારો કે ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $A(z)$,$B(iz)$,અને $C(z+iz)$ છે.
આ ત્રિકોણ ઉગમબિંદુ $O(0)$,બિંદુ $P(z)$,અને બિંદુ $Q(iz)$ દ્વારા રચાય છે.
$iz$ એ $z$ ને ઉગમબિંદુની આસપાસ $90^{\circ}$ ફેરવીને મેળવવામાં આવે છે,તેથી સદિશો $\vec{OP}$ અને $\vec{OQ}$ પરસ્પર લંબ છે અને તેમનું માન $|z|$ સમાન છે.
ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{2} \times |z| \times |iz| = \frac{1}{2}|z|^2$ થાય.
Solution diagram
177
DifficultMCQ
જો $z_{1}, z_{2}$ એવી સંકર સંખ્યાઓ હોય કે જેથી $\operatorname{Re}(z_{1})=|z_{1}-1|$, $\operatorname{Re}(z_{2})=|z_{2}-1|$ અને $\arg(z_{1}-z_{2})=\frac{\pi}{6}$ થાય, તો $\operatorname{Im}(z_{1}+z_{2})$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{\sqrt{3}}{2}$
B
$\frac{2}{\sqrt{3}}$
C
$\frac{1}{\sqrt{3}}$
D
$2 \sqrt{3}$

Solution

(D) આપેલ છે કે $\operatorname{Re}(z)=|z-1|$. ધારો કે $z=x+iy$. તેથી $x=\sqrt{(x-1)^2+y^2}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા, $x^2=(x-1)^2+y^2$ $\Rightarrow x^2=x^2-2x+1+y^2$ $\Rightarrow y^2=2x-1$.
આ પરવલય $y^2=4a(x-h)$ દર્શાવે છે, જ્યાં $4a=2 \Rightarrow a=\frac{1}{2}$ અને શિરોબિંદુ $(\frac{1}{2}, 0)$ છે.
બિંદુઓ $z_1$ અને $z_2$ આ પરવલય પર આવેલા છે. જીવા $z_1z_2$ નો ઢાળ $\tan(\arg(z_1-z_2)) = \tan(\frac{\pi}{6}) = \frac{1}{\sqrt{3}}$ છે.
પરવલય $y^2=4ax$ માટે, પ્રાચલ $t_1$ અને $t_2$ વાળા બિંદુઓને જોડતી જીવાનો ઢાળ $m = \frac{2}{t_1+t_2}$ છે.
$y=2at$ હોવાથી, $y_1+y_2 = 2a(t_1+t_2) = 2a(\frac{2}{m}) = \frac{4a}{m}$.
$a=\frac{1}{2}$ અને $m=\frac{1}{\sqrt{3}}$ મુકતા, $y_1+y_2 = \frac{4(1/2)}{1/\sqrt{3}} = 2\sqrt{3}$.
તેથી, $\operatorname{Im}(z_1+z_2) = y_1+y_2 = 2\sqrt{3}$.
Solution diagram
178
DifficultMCQ
ધારો કે $u = \frac{2z + i}{z - ki}$, જ્યાં $z = x + iy$ અને $k > 0$ છે. જો $\operatorname{Re}(u) + \operatorname{Im}(u) = 1$ દ્વારા દર્શાવેલ વક્ર $y$-અક્ષને $P$ અને $Q$ બિંદુઓ પર છેદે છે જ્યાં $PQ = 5$ હોય, તો $k$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{3}{2}$
B
$4$
C
$2$
D
$\frac{1}{2}$

Solution

(C) આપેલ છે $u = \frac{2z + i}{z - ki} = \frac{2(x + iy) + i}{(x + iy) - ki} = \frac{2x + i(2y + 1)}{x + i(y - k)}$.
અંશ અને છેદને અનુબદ્ધ $x - i(y - k)$ વડે ગુણતા:
$u = \frac{2x^2 + (2y + 1)(y - k) + i[x(2y + 1) - 2x(y - k)]}{x^2 + (y - k)^2}$.
$\operatorname{Re}(u) + \operatorname{Im}(u) = 1$ આપેલ હોવાથી:
$2x^2 + (2y + 1)(y - k) + x(2y + 1) - 2x(y - k) = x^2 + (y - k)^2$.
$y$-અક્ષ પરના છેદબિંદુ માટે $x = 0$ લેતા:
$(2y + 1)(y - k) = (y - k)^2$.
$(y - k)[(2y + 1) - (y - k)] = 0 \Rightarrow (y - k)(y + k + 1) = 0$.
આથી $y_1 = k$ અને $y_2 = -k - 1$ મળે.
અંતર $PQ = |y_1 - y_2| = |k - (-k - 1)| = |2k + 1| = 5$.
$k > 0$ હોવાથી, $2k + 1 = 5$ $\Rightarrow 2k = 4$ $\Rightarrow k = 2$.
179
DifficultMCQ
જો ચાર સંકર સંખ્યાઓ $z$,$\overline{z}$,$\overline{z}-2 \operatorname{Re}(\overline{z})$ અને $z-2 \operatorname{Re}(z)$ આર્ગેન્ડ સમતલમાં $4$ એકમ બાજુવાળા ચોરસના શિરોબિંદુઓ દર્શાવતી હોય,તો $|z|$ ની કિંમત શોધો.
A
$4$
B
$2$
C
$4 \sqrt{2}$
D
$2 \sqrt{2}$

Solution

(D) ધારો કે $z = x + iy$. તેથી $\overline{z} = x - iy$.
$\operatorname{Re}(z) = x$ અને $\operatorname{Re}(\overline{z}) = x$.
ચાર શિરોબિંદુઓ $A(x + iy)$,$B(x - iy)$,$C(-x - iy)$ અને $D(-x + iy)$ છે.
ચોરસની બાજુની લંબાઈ $4$ એકમ છે.
$A$ અને $B$ વચ્ચેનું અંતર $|(x + iy) - (x - iy)| = |2iy| = 2|y| = 4$,જેનો અર્થ છે કે $|y| = 2$.
$B$ અને $C$ વચ્ચેનું અંતર $|(x - iy) - (-x - iy)| = |2x| = 2|x| = 4$,જેનો અર્થ છે કે $|x| = 2$.
તેથી,$|z| = \sqrt{x^2 + y^2} = \sqrt{2^2 + 2^2} = \sqrt{4 + 4} = \sqrt{8} = 2\sqrt{2}$.
Solution diagram
180
MediumMCQ
ધારો કે $z = x + iy$ એ એક શૂન્યતર સંકરતર સંકર સંખ્યા છે જેથી $z^{2} = i|z|^{2},$ જ્યાં $i = \sqrt{-1}.$ તો $z$ એ કઈ રેખા પર આવેલી છે?
A
કાલ્પનિક અક્ષ
B
વાસ્તવિક અક્ષ
C
રેખા $y = x$
D
રેખા $y = -x$

Solution

(C) આપેલ છે $z = x + iy$ અને $z^{2} = i|z|^{2}.$
$z = x + iy$ અને $|z|^{2} = x^{2} + y^{2}$ ની કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા:
$(x + iy)^{2} = i(x^{2} + y^{2})$
$x^{2} - y^{2} + 2ixy = i(x^{2} + y^{2})$
વાસ્તવિક અને કાલ્પનિક ભાગોને સરખાવતા:
વાસ્તવિક ભાગ: $x^{2} - y^{2} = 0 \Rightarrow (x - y)(x + y) = 0$
કાલ્પનિક ભાગ: $2xy = x^{2} + y^{2}$ $\Rightarrow x^{2} - 2xy + y^{2} = 0$ $\Rightarrow (x - y)^{2} = 0$
કાલ્પનિક ભાગ પરથી,આપણને $x = y$ મળે છે.
$x = y$ ને વાસ્તવિક ભાગના સમીકરણમાં મૂકતા: $y^{2} - y^{2} = 0,$ જે સંતોષાય છે.
તેથી,$z$ એ રેખા $y = x$ પર આવેલી છે.
181
DifficultMCQ
$\{z=x+iy \in \mathbb{C} : |z|-\operatorname{Re}(z) \leq 1\}$ દ્વારા દર્શાવેલ પ્રદેશ નીચેનામાંથી કઈ અસમતા દ્વારા પણ દર્શાવી શકાય છે?
A
$y^{2} \geq x+1$
B
$y^{2} \geq 2(x+1)$
C
$y^{2} \leq x+\frac{1}{2}$
D
$y^{2} \leq 2\left(x+\frac{1}{2}\right)$

Solution

(D) આપેલ અસમતા $|z|-\operatorname{Re}(z) \leq 1$ છે,જ્યાં $z = x+iy$.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $\sqrt{x^{2}+y^{2}} - x \leq 1$ મળે છે.
પદોને ગોઠવતા,$\sqrt{x^{2}+y^{2}} \leq 1+x$.
વર્ગમૂળ હંમેશા અ-ઋણ હોવાથી,$1+x \geq 0$ એટલે કે $x \geq -1$ હોવું જોઈએ.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$x^{2}+y^{2} \leq (1+x)^{2}$.
જમણી બાજુનું વિસ્તરણ કરતા,$x^{2}+y^{2} \leq 1+2x+x^{2}$.
બંને બાજુથી $x^{2}$ બાદ કરતા,$y^{2} \leq 2x+1$.
$2$ સામાન્ય કાઢતા,આપણને $y^{2} \leq 2\left(x+\frac{1}{2}\right)$ મળે છે.
182
DifficultMCQ
જો સમીકરણ $a|z|^2 + \overline{\bar{\alpha}z + \alpha\bar{z}} + d = 0$ એ વર્તુળ દર્શાવતું હોય,જ્યાં $a, d$ વાસ્તવિક અચળાંકો છે,તો નીચેનામાંથી કઈ શરત સાચી છે?
A
$|\alpha|^2 - ad \neq 0$
B
$|\alpha|^2 - ad > 0$ અને $a \in \mathbb{R} - \{0\}$
C
$|\alpha|^2 - ad \geq 0$ અને $a \in \mathbb{R}$
D
$\alpha = 0, a, d \in \mathbb{R}^+$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $a|z|^2 + \overline{\bar{\alpha}z + \alpha\bar{z}} + d = 0$ છે.
કારણ કે $\overline{\bar{\alpha}z + \alpha\bar{z}} = \alpha\bar{z} + \bar{\alpha}z$,સમીકરણ $az\bar{z} + \bar{\alpha}z + \alpha\bar{z} + d = 0$ બને છે.
$a$ વડે ભાગતા ($a \neq 0$ ધારીને),આપણને $z\bar{z} + \frac{\bar{\alpha}}{a}z + \frac{\alpha}{a}\bar{z} + \frac{d}{a} = 0$ મળે છે.
આ વર્તુળનું પ્રમાણિત સ્વરૂપ $z\bar{z} + \bar{\beta}z + \beta\bar{z} + c = 0$ છે,જ્યાં $\beta = \frac{\alpha}{a}$.
ત્રિજ્યા $r = \sqrt{|\beta|^2 - c} = \sqrt{\left|\frac{\alpha}{a}\right|^2 - \frac{d}{a}} = \sqrt{\frac{|\alpha|^2 - ad}{a^2}}$.
વર્તુળ માટે ત્રિજ્યા વાસ્તવિક અને ધન હોવી જોઈએ,તેથી $|\alpha|^2 - ad > 0$ અને $a \neq 0$.
183
DifficultMCQ
ધારો કે $z_{1}$ અને $z_{2}$ એ સમીકરણ $z^{2} + az + 12 = 0$ ના બીજ છે. જો $z_{1}$,$z_{2}$ અને ઉગમબિંદુ સંકર સમતલમાં સમબાજુ ત્રિકોણ બનાવે છે,તો $|a|$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$4$
B
$6$
C
$12$
D
$3$

Solution

(B) ઉગમબિંદુ $(0)$,$z_{1}$ અને $z_{2}$ સમબાજુ ત્રિકોણ બનાવે તે માટેની શરત છે:
$z_{1}^{2} + z_{2}^{2} = z_{1}z_{2}$
બંને બાજુ $2z_{1}z_{2}$ ઉમેરતા,આપણને મળે:
$(z_{1} + z_{2})^{2} = 3z_{1}z_{2}$
આપેલ દ્વિઘાત સમીકરણ $z^{2} + az + 12 = 0$ પરથી,બીજનો સરવાળો $z_{1} + z_{2} = -a$ અને બીજનો ગુણાકાર $z_{1}z_{2} = 12$ છે.
આ કિંમતો શરતમાં મૂકતા:
$(-a)^{2} = 3(12)$
$a^{2} = 36$
$|a| = 6$
184
DifficultMCQ
ધારો કે $S_{1}, S_{2}$ અને $S_{3}$ ત્રણ ગણ છે જે નીચે મુજબ વ્યાખ્યાયિત છે:
$S_{1} = \{ z \in C : |z - 1| \leq \sqrt{2} \}$
$S_{2} = \{ z \in C : \operatorname{Re}((1 - i)z) \geq 1 \}$
$S_{3} = \{ z \in C : \operatorname{Im}(z) \leq 1 \}$
તો ગણ $S_{1} \cap S_{2} \cap S_{3}$
A
એક ઘટક ધરાવે છે
B
બરાબર બે ઘટકો ધરાવે છે
C
અનંત ઘટકો ધરાવે છે
D
બરાબર ત્રણ ઘટકો ધરાવે છે

Solution

(C) $S_{1} = \{ z \in C : |z - 1| \leq \sqrt{2} \}$ માટે, $z$ એ $(1, 0)$ કેન્દ્ર અને $\sqrt{2}$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળ પરના અને અંદરના બિંદુઓ દર્શાવે છે.
$S_{2} = \{ z \in C : \operatorname{Re}((1 - i)z) \geq 1 \}$ માટે, ધારો કે $z = x + iy$.
તો $(1 - i)(x + iy) = x + iy - ix - i^2y = (x + y) + i(y - x)$.
તેથી, $\operatorname{Re}((1 - i)z) = x + y \geq 1$.
$S_{3} = \{ z \in C : \operatorname{Im}(z) \leq 1 \}$ માટે, આપણી પાસે $y \leq 1$ છે.
છેદગણ $S_{1} \cap S_{2} \cap S_{3}$ એ સંકર સમતલમાં એક પ્રદેશ દર્શાવે છે જે વર્તુળ $(x - 1)^2 + y^2 = 2$, રેખા $x + y = 1$ અને રેખા $y = 1$ દ્વારા સીમિત છે.
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ, આ છેદગણ શૂન્યતર ક્ષેત્રફળ ધરાવતો પ્રદેશ બનાવે છે, જેનો અર્થ છે કે આ ગણ અનંત ઘટકો ધરાવે છે.
Solution diagram
185
MediumMCQ
ધારો કે એક સંકર સંખ્યા $w = 1 - \sqrt{3} i$ છે. ધારો કે બીજી એક સંકર સંખ્યા $z$ એવી છે કે જેથી $|zw| = 1$ અને $\arg(z) - \arg(w) = \frac{\pi}{2}$ થાય. તો ઉગમબિંદુ,$z$ અને $w$ શિરોબિંદુઓ ધરાવતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ ........ છે.
A
$4$
B
$\frac{1}{2}$
C
$\frac{1}{4}$
D
$2$

Solution

(B) આપેલ છે $w = 1 - \sqrt{3} i$,તેથી માનાંક $|w| = \sqrt{1^2 + (-\sqrt{3})^2} = \sqrt{1 + 3} = 2$ છે.
આપેલ છે $|zw| = 1$,તેથી $|z| |w| = 1$,જેનો અર્થ છે કે $|z| = \frac{1}{|w|} = \frac{1}{2}$.
આપેલ છે $\arg(z) - \arg(w) = \frac{\pi}{2}$,એટલે કે ઉગમબિંદુ પર $z$ અને $w$ ને દર્શાવતા સદિશો વચ્ચેનો ખૂણો $\frac{\pi}{2}$ છે.
બે બાજુઓ $a$ અને $b$ અને તેમની વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ ધરાવતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{2} ab \sin(\theta)$ છે.
અહીં,બાજુઓ $|z|$ અને $|w|$ છે,અને ખૂણો $\frac{\pi}{2}$ છે.
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} |z| |w| \sin\left(\frac{\pi}{2}\right) = \frac{1}{2} \times \frac{1}{2} \times 2 \times 1 = \frac{1}{2}$.
Solution diagram
186
DifficultMCQ
જો $\alpha$ ની ન્યૂનતમ અને મહત્તમ વાસ્તવિક કિંમતો,જેના માટે સમીકરણ $z+\alpha|z-1|+2i=0$ ($z \in \mathbb{C}$ અને $i=\sqrt{-1}$) નો ઉકેલ મળે,તે અનુક્રમે $p$ અને $q$ હોય; તો $4(p^2+q^2)$ ની કિંમત .......... થાય.
A
$15$
B
$10$
C
$20$
D
$5$

Solution

(B) ધારો કે $z = x + iy$. સમીકરણમાં કિંમત મૂકતા:
$x + iy + \alpha|x + iy - 1| + 2i = 0$
$x + \alpha\sqrt{(x-1)^2 + y^2} + i(y + 2) = 0$
વાસ્તવિક અને કાલ્પનિક ભાગોને શૂન્ય સાથે સરખાવતા:
$y + 2 = 0 \implies y = -2$
$x + \alpha\sqrt{(x-1)^2 + (-2)^2} = 0 \implies \alpha = -\frac{x}{\sqrt{x^2 - 2x + 5}}$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$\alpha^2 = \frac{x^2}{x^2 - 2x + 5}$
ધારો કે $f(x) = \frac{x^2}{x^2 - 2x + 5}$. વિસ્તાર શોધવા માટે,$f(x)$ નો વિસ્તાર $[0, \frac{5}{4}]$ મળે છે.
તેથી,$\alpha^2 \in [0, \frac{5}{4}]$,જેનો અર્થ છે કે $\alpha \in [-\frac{\sqrt{5}}{2}, \frac{\sqrt{5}}{2}]$.
અહીં,$p = -\frac{\sqrt{5}}{2}$ અને $q = \frac{\sqrt{5}}{2}$.
તેથી $4(p^2 + q^2) = 4(\frac{5}{4} + \frac{5}{4}) = 10$.
187
AdvancedMCQ
ધારો કે $z$ એ એક સંકર સંખ્યા છે જે $|z+5| \leq 4$ અને $z(1+i)+\bar{z}(1-i) \geq -10$ નું સમાધાન કરે છે,જ્યાં $i=\sqrt{-1}$. જો $|z+1|^2$ ની મહત્તમ કિંમત $\alpha+\beta \sqrt{2}$ હોય,તો $(\alpha+\beta)$ ની કિંમત ...... છે.
A
$56$
B
$48$
C
$24$
D
$36$

Solution

(B) આપેલ છે $|z+5| \leq 4$. ધારો કે $z = x+iy$. તો $(x+5)^2 + y^2 \leq 16$ (કેન્દ્ર $(-5, 0)$ અને ત્રિજ્યા $4$ વાળું વર્તુળ).
આપેલ છે $z(1+i)+\bar{z}(1-i) \geq -10$. $z=x+iy$ અને $\bar{z}=x-iy$ મૂકતા:
$(x+iy)(1+i) + (x-iy)(1-i) \geq -10$
$(x-y + i(x+y)) + (x-y - i(x+y)) \geq -10$
$2(x-y) \geq -10 \implies x-y+5 \geq 0$.
આપણે $|z+1|^2$ ને મહત્તમ બનાવવું છે,જે બિંદુ $P(-1, 0)$ થી $z$ ના અંતરનો વર્ગ છે.
પ્રદેશ એ વર્તુળ $(x+5)^2 + y^2 \leq 16$ અને અર્ધ-સમતલ $x-y+5 \geq 0$ નો છેદ છે.
$P(-1, 0)$ થી પ્રદેશના બિંદુઓનું મહત્તમ અંતર શોધવા માટે,આપણે સીમાબિંદુઓ તપાસીએ છીએ. મહત્તમ કિંમત રેખા $x-y+5=0$ અને વર્તુળ $(x+5)^2 + y^2 = 16$ ના છેદબિંદુ પર મળે છે.
વર્તુળના સમીકરણમાં $y = x+5$ મૂકતા:
$(x+5)^2 + (x+5)^2 = 16 \implies 2(x+5)^2 = 16 \implies (x+5)^2 = 8 \implies x+5 = \pm 2\sqrt{2}$.
તેથી $x = -5 \pm 2\sqrt{2}$.
જો $x = -5 - 2\sqrt{2}$,તો $y = x+5 = -2\sqrt{2}$. બિંદુ $B = (-5-2\sqrt{2}, -2\sqrt{2})$.
જો $x = -5 + 2\sqrt{2}$,તો $y = x+5 = 2\sqrt{2}$. બિંદુ $A = (-5+2\sqrt{2}, 2\sqrt{2})$.
$P(-1, 0)$ થી અંતરના વર્ગની ગણતરી:
$PB^2 = (-5-2\sqrt{2} - (-1))^2 + (-2\sqrt{2} - 0)^2 = (-4-2\sqrt{2})^2 + 8 = (16 + 8 + 16\sqrt{2}) + 8 = 32 + 16\sqrt{2}$.
$PA^2 = (-5+2\sqrt{2} - (-1))^2 + (2\sqrt{2} - 0)^2 = (-4+2\sqrt{2})^2 + 8 = (16 + 8 - 16\sqrt{2}) + 8 = 32 - 16\sqrt{2}$.
મહત્તમ કિંમત $32 + 16\sqrt{2}$ છે.
આમ $\alpha = 32$ અને $\beta = 16$.
$\alpha + \beta = 32 + 16 = 48$.
Solution diagram
188
DifficultMCQ
સમીકરણ $\arg \left(\frac{z-1}{z+1}\right)=\frac{\pi}{4}$ એ એક વર્તુળ દર્શાવે છે જેનું:
A
કેન્દ્ર $(0,-1)$ પર અને ત્રિજ્યા $\sqrt{2}$ છે
B
કેન્દ્ર $(0,1)$ પર અને ત્રિજ્યા $\sqrt{2}$ છે
C
કેન્દ્ર $(0,0)$ પર અને ત્રિજ્યા $\sqrt{2}$ છે
D
કેન્દ્ર $(0,1)$ પર અને ત્રિજ્યા $2$ છે

Solution

(B) ધારો કે $z = x + iy$. સમીકરણ $\arg \left(\frac{z-1}{z+1}\right) = \frac{\pi}{4}$ એ બિંદુ $z$ નો બિંદુપથ દર્શાવે છે કે જેથી $A(1, 0)$ અને $B(-1, 0)$ ને જોડતા રેખાખંડ દ્વારા $z$ પર બનતો ખૂણો $\frac{\pi}{4}$ થાય.
આ $A(1, 0)$ અને $B(-1, 0)$ માંથી પસાર થતા વર્તુળનો એક ચાપ છે.
ધારો કે વર્તુળનું કેન્દ્ર $C(0, k)$ છે. પરિઘ પરનો ખૂણો $\frac{\pi}{4}$ હોવાથી,જીવા $AB$ દ્વારા કેન્દ્ર $C$ પર બનતો ખૂણો $2 \times \frac{\pi}{4} = \frac{\pi}{2}$ થશે.
$\triangle OAC$ માં (જ્યાં $O$ એ ઉગમબિંદુ $(0,0)$ છે),$\angle COA = 90^\circ$ અને $\angle OCA = \frac{\pi}{4}$.
$OA = 1$ હોવાથી,$\tan \left(\frac{\pi}{4}\right) = \frac{OA}{OC} = \frac{1}{OC} = 1$,જેનો અર્થ છે કે $OC = 1$.
આમ,કેન્દ્ર $C(0, 1)$ છે.
ત્રિજ્યા $R = AC = \sqrt{OA^2 + OC^2} = \sqrt{1^2 + 1^2} = \sqrt{2}$.
તેથી,વર્તુળનું કેન્દ્ર $(0, 1)$ અને ત્રિજ્યા $\sqrt{2}$ છે.
Solution diagram
189
MediumMCQ
જો $S = \{z \in \mathbb{C} : \frac{z-i}{z+2i} \in \mathbb{R}\}$ હોય,તો:
A
$S$ માં બરાબર બે ઘટકો છે
B
$S$ માં માત્ર એક જ ઘટક છે
C
$S$ એ સંકર સમતલમાં એક વર્તુળ છે
D
$S$ એ સંકર સમતલમાં એક સીધી રેખા છે

Solution

(D) ધારો કે $z = x + iy$. શરત $\frac{z-i}{z+2i} \in \mathbb{R}$ સૂચવે છે કે સંકર સંખ્યાનો કોણાંક $0$ અથવા $\pi$ છે (અથવા સંખ્યા અવ્યાખ્યાયિત છે).
આ એવા બિંદુઓ $z$ નો બિંદુપથ દર્શાવે છે કે જેથી સદિશો $(z-i)$ અને $(z+2i)$ સમરેખ હોય.
ભૌમિતિક રીતે,આ બિંદુઓ $i$ (જે $(0, 1)$ છે) અને $-2i$ (જે $(0, -2)$ છે) માંથી પસાર થતી રેખા છે.
આ બંને બિંદુઓ કાલ્પનિક અક્ષ પર આવેલા હોવાથી,આ રેખા પોતે કાલ્પનિક અક્ષ છે (બિંદુ $-2i$ સિવાય જ્યાં પદ અવ્યાખ્યાયિત છે).
આમ,$S$ એ સંકર સમતલમાં એક સીધી રેખા છે.
Solution diagram
190
DifficultMCQ
ધારો કે $z_{1}$ અને $z_{2}$ બે સંકર સંખ્યાઓ એવી છે કે જેથી $\arg(z_{1}-z_{2})=\frac{\pi}{4}$ અને $z_{1}, z_{2}$ એ સમીકરણ $|z-3|=\operatorname{Re}(z)$ નું સમાધાન કરે છે. તો $z_{1}+z_{2}$ નો કાલ્પનિક ભાગ ..... બરાબર છે.
A
$1$
B
$2$
C
$6$
D
$5$

Solution

(C) આપેલ છે $|z-3|=\operatorname{Re}(z)$. ધારો કે $z=x+iy$.
$(x-3)^{2}+y^{2}=x^{2}$
$x^{2}-6x+9+y^{2}=x^{2}$
$y^{2}=6x-9=6(x-\frac{3}{2})$.
આ $(\frac{3}{2}, 0)$ શિરોબિંદુ ધરાવતું પરવલય છે.
ધારો કે $z_{1}=x_{1}+iy_{1}$ અને $z_{2}=x_{2}+iy_{2}$.
કારણ કે $\arg(z_{1}-z_{2})=\frac{\pi}{4}$, $z_{1}$ અને $z_{2}$ ને જોડતા રેખાખંડનો ઢાળ $\tan(\frac{\pi}{4})=1$ છે.
તેથી, $\frac{y_{1}-y_{2}}{x_{1}-x_{2}}=1 \Rightarrow y_{1}-y_{2}=x_{1}-x_{2} \Rightarrow x_{1}-y_{1}=x_{2}-y_{2}$.
પરવલયના સમીકરણ પરથી, $x_{1}=\frac{y_{1}^{2}}{6}+\frac{3}{2}$ અને $x_{2}=\frac{y_{2}^{2}}{6}+\frac{3}{2}$.
આ કિંમતોને $x_{1}-x_{2}=y_{1}-y_{2}$ માં મૂકતા:
$(\frac{y_{1}^{2}}{6}+\frac{3}{2})-(\frac{y_{2}^{2}}{6}+\frac{3}{2})=y_{1}-y_{2}$
$\frac{1}{6}(y_{1}-y_{2})(y_{1}+y_{2})=y_{1}-y_{2}$.
કારણ કે $z_{1} \neq z_{2}$, $y_{1} \neq y_{2}$, તેથી આપણે $(y_{1}-y_{2})$ વડે ભાગી શકીએ છીએ:
$\frac{1}{6}(y_{1}+y_{2})=1 \Rightarrow y_{1}+y_{2}=6$.
$z_{1}+z_{2}$ નો કાલ્પનિક ભાગ $y_{1}+y_{2}=6$ છે.
Solution diagram
191
DifficultMCQ
એક બિંદુ $z$ સંકર સમતલમાં એવી રીતે ગતિ કરે છે કે જેથી $\arg \left(\frac{z-2}{z+2}\right)=\frac{\pi}{4}$ થાય,તો $|z-9 \sqrt{2}-2 i|^{2}$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય ..... છે.
A
$89$
B
$108$
C
$98$
D
$72$

Solution

(C) ધારો કે $z=x+iy$.
$\arg \left(\frac{z-2}{z+2}\right)=\frac{\pi}{4}$ એ વર્તુળનો એક ચાપ દર્શાવે છે.
ધારો કે $z-2 = r_1 e^{i\theta_1}$ અને $z+2 = r_2 e^{i\theta_2}$. તેથી $\theta_1 - \theta_2 = \frac{\pi}{4}$.
આ એવા બિંદુઓ $z$ નો બિંદુપથ છે કે જેથી $(-2, 0)$ અને $(2, 0)$ ને જોડતા રેખાખંડ દ્વારા $z$ આગળ બનતો ખૂણો $\frac{\pi}{4}$ થાય.
સમીકરણ $\tan^{-1}\left(\frac{y}{x-2}\right) - \tan^{-1}\left(\frac{y}{x+2}\right) = \frac{\pi}{4}$ છે.
$\tan(A-B) = \frac{\tan A - \tan B}{1 + \tan A \tan B}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $\frac{\frac{y}{x-2} - \frac{y}{x+2}}{1 + \frac{y^2}{x^2-4}} = 1$ મળે છે.
$\frac{4y}{x^2+y^2-4} = 1 \implies x^2+y^2-4y-4=0$.
આ કેન્દ્ર $O(0, 2)$ અને ત્રિજ્યા $R = \sqrt{0^2 + 2^2 - (-4)} = \sqrt{8} = 2\sqrt{2}$ વાળું વર્તુળ છે.
આપણે $|z - (9\sqrt{2} + 2i)|^2$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય શોધવું છે. ધારો કે $P = 9\sqrt{2} + 2i$,જે બિંદુ $(9\sqrt{2}, 2)$ છે.
અંતર $OP = \sqrt{(9\sqrt{2}-0)^2 + (2-2)^2} = 9\sqrt{2}$.
વર્તુળથી $P$ નું ન્યૂનતમ અંતર $OP - R = 9\sqrt{2} - 2\sqrt{2} = 7\sqrt{2}$ છે.
$|z-P|^2$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય $(7\sqrt{2})^2 = 49 \times 2 = 98$ છે.
Solution diagram
192
DifficultMCQ
જો $z$ એક એવી સંકર સંખ્યા હોય કે જેથી $\frac{z-i}{z-1}$ શુદ્ધ કાલ્પનિક હોય,તો $|z-(3+3i)|$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધો:
A
$2\sqrt{2}-1$
B
$3\sqrt{2}$
C
$6\sqrt{2}$
D
$2\sqrt{2}$

Solution

(D) આપેલ છે કે $\frac{z-i}{z-1}$ શુદ્ધ કાલ્પનિક છે,તેથી તેનો વાસ્તવિક ભાગ $0$ થાય.
ધારો કે $z = x+iy$. તેથી $\frac{z-i}{z-1} = \frac{x+i(y-1)}{(x-1)+iy}$.
છેદની અનુબદ્ધ સંકર સંખ્યા $(x-1)-iy$ વડે ગુણતા:
$\frac{x(x-1)+y(y-1) + i((y-1)(x-1)-xy)}{(x-1)^2+y^2}$.
શુદ્ધ કાલ્પનિક હોવા માટે,વાસ્તવિક ભાગ શૂન્ય હોવો જોઈએ:
$x(x-1)+y(y-1) = 0 \Rightarrow x^2-x+y^2-y = 0$.
આ એક વર્તુળ દર્શાવે છે જેનું કેન્દ્ર $C(\frac{1}{2}, \frac{1}{2})$ અને ત્રિજ્યા $r = \frac{1}{\sqrt{2}}$ છે.
આપણે $|z-(3+3i)|$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધવી છે,જે બિંદુ $P(3,3)$ થી વર્તુળ સુધીનું લઘુત્તમ અંતર છે.
$P(3,3)$ થી કેન્દ્ર $C(\frac{1}{2}, \frac{1}{2})$ સુધીનું અંતર $PC = \sqrt{(3-\frac{1}{2})^2 + (3-\frac{1}{2})^2} = \frac{5}{\sqrt{2}}$ છે.
ન્યૂનતમ અંતર $PC - r = \frac{5}{\sqrt{2}} - \frac{1}{\sqrt{2}} = \frac{4}{\sqrt{2}} = 2\sqrt{2}$ થાય.
Solution diagram
193
DifficultMCQ
જો $|z-2-2 i| \leq 1$ નું સમાધાન કરતી સંકર સંખ્યાઓ $z$ માટે,$|3 i z+6|$ નું મહત્તમ મૂલ્ય $a+i b$ આગળ મળે,તો $a+b$ બરાબર .... થાય.
A
$3$
B
$4$
C
$5$
D
$6$

Solution

(C) આપેલ શરત $|z-(2+2 i)| \leq 1$ છે. આ સંકર સમતલમાં $2+2 i$ કેન્દ્ર અને $1$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ દર્શાવે છે.
આપણે $|3 i z+6|$ નું મહત્તમ મૂલ્ય શોધવું છે.
$|3 i z+6| = 3 |z - (-2 i)|$.
આ પદ $z$ નું $0-2 i$ બિંદુથી અંતર $3$ ગણું દર્શાવે છે.
આ અંતરને મહત્તમ કરવા માટે,આપણે વર્તુળ પરનું એવું બિંદુ $z$ શોધવું પડે જે $0-2 i$ થી સૌથી દૂર હોય.
આકૃતિ મુજબ,મહત્તમ અંતર $3+2 i$ બિંદુ પર મળે છે.
તેથી $a+i b = 3+2 i$.
આમ,$a=3$ અને $b=2$.
$a+b = 3+2 = 5$.
Solution diagram
194
DifficultMCQ
ધારો કે $C$ એ તમામ સંકર સંખ્યાઓનો ગણ છે. ધારો કે $S_{1} = \{z \in C : |z-3-2i|^{2}=8\}$,$S_{2} = \{z \in C : \operatorname{Re}(z) \geq 5\}$,અને $S_{3} = \{z \in C : |z-\bar{z}| \geq 8\}$. તો $S_{1} \cap S_{2} \cap S_{3}$ માં ઘટકોની સંખ્યા કેટલી થાય?
A
$1$
B
$0$
C
$Infinite$
D
$2$

Solution

(A) આપેલ છે કે $S_{1} = \{z \in C : |z-(3+2i)|^{2}=8\}$. ધારો કે $z = x+iy$. તો $|(x-3)+i(y-2)|^{2}=8$,જે સૂચવે છે કે $(x-3)^{2}+(y-2)^{2}=8$. આ $(3, 2)$ કેન્દ્ર અને $r = \sqrt{8} = 2\sqrt{2}$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ દર્શાવે છે.
$S_{2} = \{z \in C : x \geq 5\}$.
$S_{3} = \{z \in C : |z-\bar{z}| \geq 8\}$. કારણ કે $z-\bar{z} = 2iy$,તેથી $|2iy| = 2|y| \geq 8$,જે સૂચવે છે કે $|y| \geq 4$,એટલે કે $y \geq 4$ અથવા $y \leq -4$.
આપણે $S_{1} \cap S_{2} \cap S_{3}$ નો છેદગણ શોધવાનો છે.
$S_{1} \cap S_{2}$ માટે,આપણે વર્તુળના સમીકરણમાં $x=5$ મૂકીએ: $(5-3)^{2} + (y-2)^{2} = 8$ $\Rightarrow 4 + (y-2)^{2} = 8$ $\Rightarrow (y-2)^{2} = 4$ $\Rightarrow y-2 = \pm 2$. આમ $y=4$ અથવા $y=0$.
$S_{1} \cap S_{2} \cap S_{3}$ માટે,આપણે $S_{3}$ ની શરત $y \geq 4$ અથવા $y \leq -4$ ચકાસીએ.
$x=5$ આગળ,વર્તુળ પરના બિંદુઓ $(5, 4)$ અને $(5, 0)$ છે.
માત્ર $(5, 4)$ બિંદુ જ $y \geq 4$ ની શરતનું પાલન કરે છે.
આમ,છેદગણમાં માત્ર એક જ બિંદુ $z = 5+4i$ છે.
તેથી ઘટકોની સંખ્યા $1$ છે.
Solution diagram
195
DifficultMCQ
ધારો કે $C$ એ તમામ સંકર સંખ્યાઓનો ગણ છે. ધારો કે $S_{1}=\{z \in C:|z-2| \leq 1\}$ અને $S_{2}=\{z \in C: z(1+i)+\overline{z}(1-i) \geq 4\}$. તો,$z \in S_{1} \cap S_{2}$ માટે $\left|z-\frac{5}{2}\right|^{2}$ ની મહત્તમ કિંમત કેટલી થાય?
A
$\frac{3+2 \sqrt{2}}{4}$
B
$\frac{5+2 \sqrt{2}}{2}$
C
$\frac{3+2 \sqrt{2}}{2}$
D
$\frac{5+2 \sqrt{2}}{4}$

Solution

(D) આપેલ છે $S_{1}: |z-2| \leq 1$,જે $(2, 0)$ કેન્દ્ર અને $1$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ દર્શાવે છે.
આપેલ છે $S_{2}: z(1+i)+\overline{z}(1-i) \geq 4$. ધારો કે $z = x+iy$. તો $\overline{z} = x-iy$.
આ કિંમતો અસમતામાં મૂકતા:
$(x+iy)(1+i) + (x-iy)(1-i) \geq 4$
$(x - y + i(x+y)) + (x - y - i(x+y)) \geq 4$
$2x - 2y \geq 4 \implies y \leq x-2$.
આપણે $z \in S_{1} \cap S_{2}$ માટે $|z - 2.5|^2$ ની મહત્તમ કિંમત શોધવાની છે.
રેખા $y = x-2$ એ વર્તુળના કેન્દ્ર $(2,0)$ માંથી પસાર થાય છે.
વર્તુળ $(x-2)^2 + y^2 = 1$ અને રેખા $y = x-2$ ના છેદબિંદુઓ શોધવા માટે $y = x-2$ ને વર્તુળના સમીકરણમાં મૂકતા:
$(x-2)^2 + (x-2)^2 = 1 \implies 2(x-2)^2 = 1 \implies x-2 = \pm \frac{1}{\sqrt{2}}$.
તેથી $x = 2 \pm \frac{1}{\sqrt{2}}$. અનુરૂપ $y$ કિંમતો $y = x-2 = \pm \frac{1}{\sqrt{2}}$ છે.
છેદબિંદુઓ $(2 + \frac{1}{\sqrt{2}}, \frac{1}{\sqrt{2}})$ અને $(2 - \frac{1}{\sqrt{2}}, -\frac{1}{\sqrt{2}})$ છે.
બિંદુ $P = (2 - \frac{1}{\sqrt{2}}, -\frac{1}{\sqrt{2}})$ એ છેદગણમાં $2.5 + 0i$ થી સૌથી દૂરનું બિંદુ છે.
$|z - 2.5|^2 = |(2 - \frac{1}{\sqrt{2}} - 2.5) - i\frac{1}{\sqrt{2}}|^2 = |-\frac{1}{2} - \frac{1}{\sqrt{2}} - i\frac{1}{\sqrt{2}}|^2$
$= (-\frac{1}{2} - \frac{1}{\sqrt{2}})^2 + (-\frac{1}{\sqrt{2}})^2 = (\frac{1}{4} + \frac{1}{2} + \frac{1}{\sqrt{2}}) + \frac{1}{2} = \frac{5}{4} + \frac{1}{\sqrt{2}} = \frac{5 + 2\sqrt{2}}{4}$.
Solution diagram
196
DifficultMCQ
ધારો કે $S = \{z \in \mathbb{C} : |z-3| \leq 1 \text{ અને } z(4+3i) + \bar{z}(4-3i) \leq 24\}$. જો $\alpha + i\beta$ એ $S$ માં $4i$ ની સૌથી નજીકનું બિંદુ હોય,તો $25(\alpha + \beta)$ ની કિંમત શોધો.
A
$40$
B
$75$
C
$80$
D
$85$

Solution

(C) શરત $|z-3| \leq 1$ એ $(3, 0)$ પર કેન્દ્રિત $1$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ દર્શાવે છે.
શરત $z(4+3i) + \bar{z}(4-3i) \leq 24$ ને $z = x + iy$ મૂકીને સરળ બનાવી શકાય છે:
$8x - 6y \leq 24 \Rightarrow 4x - 3y \leq 12$.
આપણે $S$ પ્રદેશમાં $(0, 4)$ ની સૌથી નજીકનું બિંદુ $(\alpha, \beta)$ શોધવું છે.
રેખા $4x - 3y = 12$ એ $(3, 0)$ અને $(0, -4)$ માંથી પસાર થાય છે.
$(0, 4)$ અને $(3, 0)$ ને જોડતી રેખાનું સમીકરણ $4x + 3y = 12$ છે.
સમીકરણો ઉકેલતા:
$4x + 3y = 12$
$(x-3)^2 + y^2 = 1$
ઉકેલતા $y = \frac{4}{5}$ અને $x = \frac{12}{5}$ મળે છે.
તેથી,$\alpha = \frac{12}{5}$ અને $\beta = \frac{4}{5}$.
$25(\alpha + \beta) = 25(\frac{12}{5} + \frac{4}{5}) = 80$.
Solution diagram
197
DifficultMCQ
ધારો કે $A = \{z \in \mathbb{C} : 1 \leq |z - (1 + i)| \leq 2\}$ અને $B = \{z \in A : |z - (1 - i)| = 1\}$. તો,$B$ એ:
A
ખાલી ગણ છે
B
બરાબર બે ઘટકો ધરાવે છે
C
બરાબર ત્રણ ઘટકો ધરાવે છે
D
અનંત ગણ છે

Solution

(D) ગણ $A$ એ સંકર સમતલમાં $z_0 = 1 + i$ કેન્દ્ર અને $r_1 = 1$ તથા $r_2 = 2$ ત્રિજ્યા ધરાવતો વલયાકાર પ્રદેશ દર્શાવે છે.
ગણ $B$ એવા બિંદુઓ $z$ નો બનેલો છે જે આ વલયાકાર પ્રદેશ $A$ માં આવેલા છે અને સમીકરણ $|z - (1 - i)| = 1$ નું સમાધાન કરે છે. આ સમીકરણ $z_1 = 1 - i$ કેન્દ્ર અને $r = 1$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ દર્શાવે છે.
કેન્દ્રો $z_0 = 1 + i$ અને $z_1 = 1 - i$ વચ્ચેનું અંતર:
$|z_0 - z_1| = |(1 + i) - (1 - i)| = |2i| = 2$.
$B$ વ્યાખ્યાયિત કરતા વર્તુળની ત્રિજ્યા $1$ છે. આ વર્તુળ પરના બિંદુઓ કેન્દ્ર $(1, -1)$ થી $1$ ના અંતરે છે.
બિંદુ $z = 1$ ધ્યાનમાં લો.
$z = 1$ માટે,$|z - (1 + i)| = |1 - 1 - i| = |-i| = 1$,તેથી $z = 1$ એ $A$ ની અંદરની સીમા પર છે.
વળી,$|z - (1 - i)| = |1 - 1 + i| = |i| = 1$,તેથી $z = 1$ એ $B$ વ્યાખ્યાયિત કરતા વર્તુળ પર છે.
આમ,$z = 1$ એ $B$ માં છે.
વર્તુળ $|z - (1 - i)| = 1$ નો ચાપ પ્રદેશ $A$ ની અંદર આવેલો હોવાથી,$B$ માં અનંત બિંદુઓ છે.
Solution diagram
198
DifficultMCQ
ધારો કે $A = \{ z \in \mathbb{C} : |\frac{z+1}{z-1}| < 1 \}$ અને $B = \{ z \in \mathbb{C} : \arg(\frac{z-1}{z+1}) = \frac{2\pi}{3} \}$. તો $A \cap B$ શું છે?
A
$(0, -\frac{1}{\sqrt{3}})$ પર કેન્દ્રિત વર્તુળનો એક ભાગ જે ફક્ત બીજા અને ત્રીજા ચરણમાં આવેલો છે
B
$(0, -\frac{1}{\sqrt{3}})$ પર કેન્દ્રિત વર્તુળનો એક ભાગ જે ફક્ત બીજા ચરણમાં આવેલો છે
C
ખાલી ગણ
D
$\frac{2}{\sqrt{3}}$ ત્રિજ્યાવાળા વર્તુળનો એક ભાગ જે ફક્ત ત્રીજા ચરણમાં આવેલો છે

Solution

(B) ગણ $A$ માટે: $|z+1| < |z-1|$. બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$(x+1)^2 + y^2 < (x-1)^2 + y^2$,જેનું સાદું રૂપ $x < 0$ મળે છે. આ કાલ્પનિક અક્ષની ડાબી બાજુનો વિસ્તાર દર્શાવે છે.
ગણ $B$ માટે: $\arg(\frac{z-1}{z+1}) = \frac{2\pi}{3}$. આ $(-1, 0)$ અને $(1, 0)$ માંથી પસાર થતા વર્તુળનો ચાપ દર્શાવે છે. વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 + \frac{2y}{\sqrt{3}} - 1 = 0$ છે,જેનું કેન્દ્ર $(0, -\frac{1}{\sqrt{3}})$ છે.
શરત $\arg(\frac{z-1}{z+1}) = \frac{2\pi}{3}$ એ આ વર્તુળના તે ચાપને અનુરૂપ છે જ્યાં $x < 0$ હોય.
આમ,$A \cap B$ એ બીજા ચરણમાં આવેલો વર્તુળનો ચાપ છે.
Solution diagram
199
DifficultMCQ
બહુકોણનું ક્ષેત્રફળ શોધો,જેના શિરોબિંદુઓ સમીકરણ $\bar{z} = i z^{2}$ ના બિન-વાસ્તવિક બીજ છે.
A
$\frac{3}{2}$
B
$\frac{3 \sqrt{3}}{2}$
C
$\frac{3 \sqrt{3}}{4}$
D
$\frac{3}{4}$

Solution

(C) ધારો કે $z = x + iy$,જ્યાં $x, y \in \mathbb{R}$.
આપેલ સમીકરણ $\bar{z} = i z^{2}$ છે.
$z = x + iy$ મૂકતા,આપણને મળે $x - iy = i(x + iy)^{2}$.
$x - iy = i(x^{2} - y^{2} + 2xyi) = i(x^{2} - y^{2}) - 2xy$.
વાસ્તવિક અને કાલ્પનિક ભાગોને સરખાવતા:
$x = -2xy$ $\Rightarrow x(1 + 2y) = 0$ $\Rightarrow x = 0$ અથવા $y = -\frac{1}{2}$.
$-y = x^{2} - y^{2}$.
કિસ્સો $1$: જો $x = 0$,તો $-y = -y^{2}$ $\Rightarrow y^{2} - y = 0$ $\Rightarrow y(y - 1) = 0$. તેથી $y = 0$ અથવા $y = 1$.
બીજ $z = 0$ અને $z = i$ છે. પ્રશ્નમાં બિન-વાસ્તવિક બીજ પૂછ્યા હોવાથી,આપણે $z = i$ લઈએ છીએ.
કિસ્સો $2$: જો $y = -\frac{1}{2}$,તો $-(-\frac{1}{2}) = x^{2} - (-\frac{1}{2})^{2}$ $\Rightarrow \frac{1}{2} = x^{2} - \frac{1}{4}$ $\Rightarrow x^{2} = \frac{3}{4}$ $\Rightarrow x = \pm \frac{\sqrt{3}}{2}$.
બીજ $z = \frac{\sqrt{3}}{2} - \frac{1}{2}i$ અને $z = -\frac{\sqrt{3}}{2} - \frac{1}{2}i$ છે.
બહુકોણના શિરોબિંદુઓ $(0, 1)$,$(\frac{\sqrt{3}}{2}, -\frac{1}{2})$,અને $(-\frac{\sqrt{3}}{2}, -\frac{1}{2})$ છે.
આ એક ત્રિકોણ બનાવે છે જેનો પાયો $b = \sqrt{3}$ અને ઊંચાઈ $h = \frac{3}{2}$ છે.
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{ઊંચાઈ} = \frac{1}{2} \times \sqrt{3} \times \frac{3}{2} = \frac{3\sqrt{3}}{4}$.
Solution diagram
200
DifficultMCQ
ગણ $\{ z = a + ib \in \mathbb{C} : a, b \in \mathbb{Z} \text{ અને } 1 < |z - 3 + 2i| < 4 \}$ માં ઘટકોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$40$
B
$48$
C
$52$
D
$60$

Solution

(A) આપેલ શરત $1 < |z - (3 - 2i)| < 4$ છે. ધારો કે $z = a + ib$,જ્યાં $a, b \in \mathbb{Z}$.
આ $(3, -2)$ કેન્દ્ર અને $r_1 = 1$ તથા $r_2 = 4$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે વર્તુળો વચ્ચેનો વિસ્તાર દર્શાવે છે.
અસમતા $1 < (a - 3)^2 + (b + 2)^2 < 16$ છે.
ધારો કે $x = a - 3$ અને $y = b + 2$. $a, b \in \mathbb{Z}$ હોવાથી,$x, y \in \mathbb{Z}$ થાય.
આપણે એવા પૂર્ણાંક જોડાણો $(x, y)$ શોધવાના છે કે જેથી $1 < x^2 + y^2 < 16$ થાય.
$x^2 + y^2$ માટે શક્ય કિંમતો $2, 4, 5, 8, 9, 10, 13$ છે.
- $x^2 + y^2 = 2$ માટે: $(\pm 1, \pm 1)$ $\rightarrow 4$ બિંદુઓ.
- $x^2 + y^2 = 4$ માટે: $(\pm 2, 0), (0, \pm 2)$ $\rightarrow 4$ બિંદુઓ.
- $x^2 + y^2 = 5$ માટે: $(\pm 1, \pm 2), (\pm 2, \pm 1)$ $\rightarrow 8$ બિંદુઓ.
- $x^2 + y^2 = 8$ માટે: $(\pm 2, \pm 2)$ $\rightarrow 4$ બિંદુઓ.
- $x^2 + y^2 = 9$ માટે: $(\pm 3, 0), (0, \pm 3)$ $\rightarrow 4$ બિંદુઓ.
- $x^2 + y^2 = 10$ માટે: $(\pm 1, \pm 3), (\pm 3, \pm 1)$ $\rightarrow 8$ બિંદુઓ.
- $x^2 + y^2 = 13$ માટે: $(\pm 2, \pm 3), (\pm 3, \pm 2)$ $\rightarrow 8$ બિંદુઓ.
બિંદુઓની કુલ સંખ્યા = $4 + 4 + 8 + 4 + 4 + 8 + 8 = 40$.
Solution diagram

4-1.Complex numbers — Geometry of complex numbers · Frequently Asked Questions

1Are these 4-1.Complex numbers questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 4-1.Complex numbers Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.