Gujarati

Hyperbola Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola · Hyperbola

593+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 47 of 593 questions in Gujarati

451
MediumMCQ
જો $\theta$ એ અતિવલય $7x^2 - 9y^2 = 63$ ના અનંતસ્પર્શકો વચ્ચેનો લઘુકોણ હોય,તો $\cos \theta =$
A
$\frac{1}{4}$
B
$\frac{3}{4}$
C
$\frac{1}{8}$
D
$\frac{4}{3}$

Solution

(C) અતિવલયનું આપેલ સમીકરણ $7x^2 - 9y^2 = 63$ છે.
$63$ વડે ભાગતા,આપણને $\frac{x^2}{9} - \frac{y^2}{7} = 1$ મળે છે.
અહીં,$a^2 = 9$ અને $b^2 = 7$,તેથી $a = 3$ અને $b = \sqrt{7}$.
અનંતસ્પર્શકોના સમીકરણો $y = \pm \frac{b}{a}x$ છે,એટલે કે $y = \frac{\sqrt{7}}{3}x$ અને $y = -\frac{\sqrt{7}}{3}x$.
ઢાળ $m_1 = \frac{\sqrt{7}}{3}$ અને $m_2 = -\frac{\sqrt{7}}{3}$ છે.
અનંતસ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો $2\alpha$ હોય,તો $\tan \alpha = \frac{b}{a} = \frac{\sqrt{7}}{3}$.
તેથી $\cos 2\alpha = \frac{1 - \tan^2 \alpha}{1 + \tan^2 \alpha} = \frac{1 - 7/9}{1 + 7/9} = \frac{2/9}{16/9} = \frac{1}{8}$.
આમ,$\cos \theta = \frac{1}{8}$.
452
MediumMCQ
જો કોઈ અતિવલયના અનંતસ્પર્શકો $3x - 4y - 1 = 0$ અને $4x - 3y - 6 = 0$ હોય,તો તે અતિવલયની મુખ્ય અક્ષ અને અનુબદ્ધ અક્ષ શું હશે?
A
$x + y - 5 = 0, x - y - 1 = 0$
B
$4x - 3y = 0, 3x + 4y = 0$
C
$3x - 4y = 0, 4x + 3y = 0$
D
$x + y - 1 = 0, x - y + 1 = 0$

Solution

(A) અનંતસ્પર્શકો $L_1 = 0$ અને $L_2 = 0$ ધરાવતા અતિવલયનું સમીકરણ $L_1 L_2 = k$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ અનંતસ્પર્શકો $L_1: 3x - 4y - 1 = 0$ અને $L_2: 4x - 3y - 6 = 0$ છે.
અતિવલયની અક્ષો એ અનંતસ્પર્શકોના ખૂણાના દ્વિભાજક છે.
ખૂણાના દ્વિભાજકોના સમીકરણો $\frac{3x - 4y - 1}{\sqrt{3^2 + (-4)^2}} = \pm \frac{4x - 3y - 6}{\sqrt{4^2 + (-3)^2}}$ દ્વારા મળે છે.
છેદ સમાન હોવાથી,$3x - 4y - 1 = \pm (4x - 3y - 6)$.
કિસ્સો $1$: $3x - 4y - 1 = 4x - 3y - 6 \implies x + y - 5 = 0$.
કિસ્સો $2$: $3x - 4y - 1 = -(4x - 3y - 6) \implies 3x - 4y - 1 = -4x + 3y + 6 \implies 7x - 7y - 7 = 0 \implies x - y - 1 = 0$.
આમ,અક્ષો $x + y - 5 = 0$ અને $x - y - 1 = 0$ છે.
453
MediumMCQ
જો અતિવલય $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ ના અનંતસ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો $2 \tan^{-1}\left(\frac{2}{3}\right)$ હોય અને $a^2-b^2=45$ હોય,તો $ab=$
A
$20$
B
$24$
C
$45$
D
$54$

Solution

(D) અતિવલય $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ ના અનંતસ્પર્શકો $y = \pm \frac{b}{a}x$ છે.
ધારો કે અનંતસ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો $2\theta$ છે. તેથી $\tan \theta = \frac{b}{a}$.
આપેલ છે કે અનંતસ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો $2 \tan^{-1}\left(\frac{2}{3}\right)$ છે,તેથી $\tan \theta = \frac{2}{3}$,એટલે કે $\frac{b}{a} = \frac{2}{3}$,જેનો અર્થ છે $b = \frac{2}{3}a$.
$b^2 = \frac{4}{9}a^2$ ને આપેલ સમીકરણ $a^2 - b^2 = 45$ માં મૂકતા:
$a^2 - \frac{4}{9}a^2 = 45$
$\frac{5}{9}a^2 = 45$
$a^2 = 45 \times \frac{9}{5} = 81$,તેથી $a = 9$.
ત્યારબાદ $b^2 = \frac{4}{9}(81) = 36$,તેથી $b = 6$.
તેથી,$ab = 9 \times 6 = 54$.
454
MediumMCQ
જો અતિવલય $x^2-k y^2=3$ ના અનંતસ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો $\frac{\pi}{3}$ હોય અને $e$ તેની ઉત્કેન્દ્રતા હોય,તો આ અતિવલયની સાપેક્ષમાં રેખા $x+y-1=0$ નો ધ્રુવ શોધો.
A
$\left(k, \frac{\sqrt{3} e}{2}\right)$
B
$\left(-k, \frac{\sqrt{3} e}{2}\right)$
C
$\left(-k,-\frac{\sqrt{3} e}{2}\right)$
D
$\left(k,-\frac{\sqrt{3} e}{2}\right)$

Solution

(D) અતિવલયનું સમીકરણ $x^2-k y^2=3$ છે,જેને $\frac{x^2}{3}-\frac{y^2}{3/k}=1$ તરીકે લખી શકાય.
અહીં $a^2=3$ અને $b^2=\frac{3}{k}$ છે.
અનંતસ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો $2\tan^{-1}\left(\frac{b}{a}\right) = \frac{\pi}{3}$ છે,તેથી $\tan^{-1}\left(\frac{b}{a}\right) = \frac{\pi}{6}$.
આમ,$\frac{b}{a} = \tan\left(\frac{\pi}{6}\right) = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
વર્ગ કરતા $\frac{b^2}{a^2} = \frac{1}{3}$ $\Rightarrow \frac{3/k}{3} = \frac{1}{3}$ $\Rightarrow \frac{1}{k} = \frac{1}{3}$ $\Rightarrow k=3$.
અતિવલય $\frac{x^2}{3}-y^2=1$ છે.
ઉત્કેન્દ્રતા $e = \sqrt{1+\frac{b^2}{a^2}} = \sqrt{1+\frac{1}{3}} = \sqrt{\frac{4}{3}} = \frac{2}{\sqrt{3}}$.
રેખા $lx+my+n=0$ નો $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ ની સાપેક્ષમાં ધ્રુવ $\left(-\frac{a^2l}{n}, \frac{b^2m}{n}\right)$ છે.
$x+y-1=0$ માટે,$l=1, m=1, n=-1$.
ધ્રુવ $\left(-\frac{3(1)}{-1}, \frac{1(1)}{-1}\right) = (3, -1)$ છે.
$k=3$ અને $e=\frac{2}{\sqrt{3}}$ હોવાથી,$-1 = -\frac{\sqrt{3}}{2} \times \frac{2}{\sqrt{3}} = -\frac{\sqrt{3}e}{2}$.
આમ,ધ્રુવ $\left(k, -\frac{\sqrt{3}e}{2}\right)$ છે.
455
EasyMCQ
જો $l_1$ અને $l_2$ એ અતિવલય $5x^2 - 4y^2 - 20 = 0$ પરના કોઈ બિંદુમાંથી તેના અનંતસ્પર્શકો પર દોરેલા લંબની લંબાઈ હોય,તો $\frac{l_1^2 l_2^2}{100} = $
A
$\frac{20}{9}$
B
$\frac{16}{81}$
C
$\frac{4}{81}$
D
$\frac{2}{9}$

Solution

(C) આપેલ અતિવલય $5x^2 - 4y^2 = 20$ છે,જેને $\frac{x^2}{4} - \frac{y^2}{5} = 1$ તરીકે લખી શકાય.
તેના અનંતસ્પર્શકો $\sqrt{5}x - 2y = 0$ અને $\sqrt{5}x + 2y = 0$ છે.
ધારો કે $(x_0, y_0)$ એ અતિવલય પરનું બિંદુ છે,તેથી $5x_0^2 - 4y_0^2 = 20$.
બિંદુ $(x_0, y_0)$ થી અનંતસ્પર્શકો પરના લંબની લંબાઈ $l_1 = \frac{|\sqrt{5}x_0 - 2y_0|}{3}$ અને $l_2 = \frac{|\sqrt{5}x_0 + 2y_0|}{3}$ છે.
આમ,$l_1 l_2 = \frac{|5x_0^2 - 4y_0^2|}{9} = \frac{20}{9}$.
તેથી,$\frac{l_1^2 l_2^2}{100} = \frac{(20/9)^2}{100} = \frac{4}{81}$.
456
EasyMCQ
અતિવલય $4x^2 - 9y^2 - 24x - 36y - 36 = 0$ ના અનંતસ્પર્શકોની જોડનું સમીકરણ શું છે?
A
$2x^2 - xy - 3y^2 - 14x - 9y - 12 = 0$
B
$2x^2 - xy - 3y^2 - 2x + 3y = 0$
C
$2x^2 - 5xy + 3y^2 - 22x - 27y + 60 = 0$
D
$4x^2 - 9y^2 - 24x - 36y = 0$

Solution

(D) આપેલ અતિવલયનું સમીકરણ $4x^2 - 9y^2 - 24x - 36y - 36 = 0$ છે.
પદોને ગોઠવતા,$4(x^2 - 6x) - 9(y^2 + 4y) = 36$ મળે.
પૂર્ણવર્ગ બનાવતા,$4(x - 3)^2 - 9(y + 2)^2 = 36$ મળે.
અનંતસ્પર્શકોની જોડનું સમીકરણ મેળવવા માટે અચળ પદને શૂન્ય લેતા: $\frac{(x - 3)^2}{9} - \frac{(y + 2)^2}{4} = 0$.
આને સાદું રૂપ આપતા,$4(x - 3)^2 - 9(y + 2)^2 = 0$ મળે.
વિસ્તરણ કરતા,$4x^2 - 9y^2 - 24x - 36y = 0$ મળે છે.
457
EasyMCQ
જો અતિવલય $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ ની ઉત્કેન્દ્રતા $\sec \alpha$ હોય,તો અતિવલયના અનંતસ્પર્શકો અને તેના કોઈપણ સ્પર્શક દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ કેટલું થાય?
A
$a^2 b^2 \sec^2 \alpha$
B
$ab$
C
$a^2 \tan^2 \alpha$
D
$(a^2+b^2) \tan^2 \alpha$

Solution

(B) અતિવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ છે.
અતિવલયના અનંતસ્પર્શકો અને તેના કોઈપણ સ્પર્શક દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ હંમેશા $ab$ હોય છે.
આપેલ છે કે ઉત્કેન્દ્રતા $e = \sec \alpha$,તેથી $e^2 = 1 + \frac{b^2}{a^2} = \sec^2 \alpha$.
$1 + \tan^2 \alpha = \sec^2 \alpha$ હોવાથી,$\frac{b^2}{a^2} = \tan^2 \alpha$,એટલે કે $b = a \tan \alpha$.
તેથી,ક્ષેત્રફળ $ab = a(a \tan \alpha) = a^2 \tan \alpha$ થાય.
458
MediumMCQ
જો $\theta$ એ અતિવલય $\frac{x^2}{a^2}-\frac{(y-2)^2}{4}=1$ ના અનંતસ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો હોય અને $\cos \theta=\frac{5}{13}$ હોય,તો $a^2=$
A
$\frac{16}{3}$ અથવા $18$
B
$\frac{16}{9}$ અથવા $9$
C
$\frac{16}{7}$ અથવા $6$
D
$\frac{16}{5}$ અથવા $11$

Solution

(B) અતિવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2}-\frac{(y-2)^2}{4}=1$ છે.
આપેલ છે કે $\cos \theta = \frac{5}{13}$,તેથી $\tan \theta = \frac{12}{5}$.
અનંતસ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો $\tan \theta = \left| \frac{2ab}{a^2 - b^2} \right|$ છે.
અહીં $b^2 = 4$,તેથી $b = 2$.
તેથી,$\frac{12}{5} = \left| \frac{4a}{a^2 - 4} \right|$.
ઉકેલતા,$3a^2 - 5a - 12 = 0$ અથવા $3a^2 + 5a - 12 = 0$.
આમ,$a^2 = \frac{16}{9}$ અથવા $9$ મળે છે.
459
MediumMCQ
ધારો કે અતિવલય $H$ ની મુખ્ય અક્ષ $X$-અક્ષને સમાંતર છે અને $x^2+y^2-2x-4y+3=0$ એ $H$ ના સહાયક વર્તુળનું સમીકરણ છે. જો $H$ ના અનંતસ્પર્શકો કાટખૂણે હોય,તો અતિવલયનું સમીકરણ શોધો.
A
$3x^2-2y^2-6x+8y-11=0$
B
$x^2-y^2+2x+4y-5=0$
C
$3x^2-2y^2+6x+8y-11=0$
D
$x^2-y^2-2x+4y-5=0$

Solution

(D) સહાયક વર્તુળનું સમીકરણ $x^2+y^2-2x-4y+3=0$ છે.
તેને $(x-1)^2+(y-2)^2 = 2$ તરીકે લખી શકાય.
અતિવલયનું કેન્દ્ર $(1, 2)$ છે.
સહાયક વર્તુળની ત્રિજ્યા $a = \sqrt{2}$ છે.
અનંતસ્પર્શકો કાટખૂણે હોવાથી,તે લંબ અતિવલય છે,તેથી $e = \sqrt{2}$ અને $a = b = \sqrt{2}$.
અતિવલયનું સમીકરણ $\frac{(x-1)^2}{2} - \frac{(y-2)^2}{2} = 1$ થશે.
જેનું સાદું રૂપ $x^2-y^2-2x+4y-5 = 0$ મળે છે.
460
EasyMCQ
અતિવલય $x^2-2 y^2-8 x+8 y+4=0$ ના અનંતસ્પર્શકોની જોડીનું સમીકરણ શું છે?
A
$x^2-2 y^2-8 x+8 y-8=0$
B
$2 x^2-4 y^2-16 x+16 y-7=0$
C
$x^2-2 y^2-8 x+8 y+8=0$
D
$2 x^2-4 y^2-16 x+16 y+9=0$

Solution

(C) આપેલ અતિવલયનું સમીકરણ $x^2-2 y^2-8 x+8 y+4=0$ છે.
પૂર્ણવર્ગ બનાવતા,આપણને મળે છે:
$(x^2-8 x+16) - 2(y^2-4 y+4) + 4 - 16 + 8 = 0$
$(x-4)^2 - 2(y-2)^2 = 4$.
અનંતસ્પર્શકોની જોડીનું સમીકરણ મેળવવા માટે અચળ પદને શૂન્ય લેતા:
$(x-4)^2 - 2(y-2)^2 = 0$.
આનું વિસ્તરણ કરતા:
$(x^2-8 x+16) - 2(y^2-4 y+4) = 0$
$x^2-8 x+16 - 2 y^2+8 y-8 = 0$
$x^2-2 y^2-8 x+8 y+8 = 0$.
461
EasyMCQ
અતિવલય $\frac{(x-3)^2}{3}-\frac{(y-2)^2}{2}=1$ ના અનંતસ્પર્શકોની જોડનું સમીકરણ શું છે?
A
$2 x^2-3 y^2-12 x+12 y-6=0$
B
$2 x^2-3 y^2-12 x+12 y+8=0$
C
$2 x^2-3 y^2-12 x+12 y-8=0$
D
$2 x^2-3 y^2-12 x+12 y+6=0$

Solution

(D) અતિવલયનું સમીકરણ $\frac{(x-3)^2}{3}-\frac{(y-2)^2}{2}=1$ છે.
તેનું વિસ્તરણ કરતા,$2(x^2-6x+9) - 3(y^2-4y+4) = 6$ મળે,જેનું સાદું રૂપ $2x^2 - 3y^2 - 12x + 12y = 0$ થાય છે.
અનંતસ્પર્શકોની જોડનું સમીકરણ અતિવલયના સમીકરણથી માત્ર એક અચળ પદ દ્વારા અલગ પડે છે.
ધારો કે અનંતસ્પર્શકોની જોડનું સમીકરણ $2x^2 - 3y^2 - 12x + 12y + \lambda = 0$ છે.
આ સમીકરણ રેખાઓની જોડ દર્શાવે તે માટે નિશ્ચાયક $\Delta = 0$ હોવો જોઈએ.
અહીં $a=2, b=-3, h=0, g=-6, f=6, c=\lambda$ છે.
શરત $\Delta = abc + 2fgh - af^2 - bg^2 - ch^2 = 0$ નો ઉપયોગ કરતા,$-6\lambda - 72 + 108 = 0$ મળે છે,તેથી $\lambda = 6$.
આમ,અનંતસ્પર્શકોની જોડનું સમીકરણ $2x^2 - 3y^2 - 12x + 12y + 6 = 0$ છે.
462
MediumMCQ
ધારો કે $x+y+1=0$ અને $x-y+4=0$ એ અતિવલય $H$ ના અનંતસ્પર્શકો છે. જો $(1,1)$ એ $H$ પરનું બિંદુ હોય,તો $H$ ના નાભિલંબની લંબાઈ શોધો.
A
$4 \sqrt{3}$
B
$\sqrt{3}$
C
$4 \sqrt{2}$
D
$\sqrt{5}$

Solution

(A) અતિવલયના અનંતસ્પર્શકોના સમીકરણો $x+y+1=0$ અને $x-y+4=0$ છે.
આ સમીકરણોને ઉકેલતા અતિવલયનું કેન્દ્ર $(-2.5, 1.5)$ મળે છે.
અતિવલયનું સમીકરણ $(x+y+1)(x-y+4) = k$ સ્વરૂપમાં લખી શકાય.
બિંદુ $(1,1)$ સમીકરણમાં મૂકતા,$k = (1+1+1)(1-1+4) = 12$ મળે છે.
તેથી,સમીકરણ $(x+2.5)^2 - (y-1.5)^2 = 12$ થાય.
અહીં $a^2 = 12$ અને $b^2 = 12$ હોવાથી,$a = 2\sqrt{3}$ અને $b = 2\sqrt{3}$ મળે.
નાભિલંબની લંબાઈ $= \frac{2b^2}{a} = \frac{2 \times 12}{2\sqrt{3}} = 4\sqrt{3}$ છે.
463
MediumMCQ
જો અતિવલય $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ પરના કોઈપણ બિંદુથી તેના અનંતસ્પર્શકો સુધીના લંબ અંતરનો ગુણાકાર $6$ હોય અને અતિવલયની ઉત્કેન્દ્રતા $\sqrt{3}$ હોય,તો અતિવલયની અનુબદ્ધ અક્ષની લંબાઈ શોધો.
A
$3$
B
$6$
C
$8$
D
$12$

Solution

(D) અતિવલય $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ ના અનંતસ્પર્શકોના સમીકરણો $bx - ay = 0$ અને $bx + ay = 0$ છે.
ધારો કે $P(a \sec \theta, b \tan \theta)$ એ અતિવલય પરનું કોઈપણ બિંદુ છે.
$P$ થી અનંતસ્પર્શક $bx - ay = 0$ સુધીનું લંબ અંતર $PQ = \frac{|b(a \sec \theta) - a(b \tan \theta)|}{\sqrt{b^2 + a^2}} = \frac{ab(\sec \theta - \tan \theta)}{\sqrt{a^2 + b^2}}$ છે.
$P$ થી અનંતસ્પર્શક $bx + ay = 0$ સુધીનું લંબ અંતર $PR = \frac{|b(a \sec \theta) + a(b \tan \theta)|}{\sqrt{b^2 + a^2}} = \frac{ab(\sec \theta + \tan \theta)}{\sqrt{a^2 + b^2}}$ છે.
આ અંતરોનો ગુણાકાર $6$ આપેલ છે:
$\frac{a^2 b^2(\sec^2 \theta - \tan^2 \theta)}{a^2 + b^2} = 6$
$\sec^2 \theta - \tan^2 \theta = 1$ હોવાથી,$\frac{a^2 b^2}{a^2 + b^2} = 6$ મળે.
$e = \sqrt{3}$ આપેલ છે,તેથી $b^2 = a^2(e^2 - 1) = a^2(3 - 1) = 2a^2$ થાય.
સમીકરણમાં $b^2 = 2a^2$ મૂકતા:
$\frac{a^2(2a^2)}{a^2 + 2a^2} = 6$ $\Rightarrow \frac{2a^4}{3a^2} = 6$ $\Rightarrow \frac{2}{3}a^2 = 6$ $\Rightarrow a^2 = 9$.
તેથી $b^2 = 2(9) = 18$,એટલે કે $b = \sqrt{18} = 3\sqrt{2}$.
અનુબદ્ધ અક્ષની લંબાઈ $2b = 2(3\sqrt{2}) = 6\sqrt{2}$ થાય.
Solution diagram
464
DifficultMCQ
અતિવલય $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ ના અનંતસ્પર્શકો,અતિવલયના કોઈપણ સ્પર્શક સાથે એક ત્રિકોણ બનાવે છે જેનું ક્ષેત્રફળ $a^2 \tan (\alpha)$ છે. તો તેની ઉત્કેન્દ્રતા કેટલી થાય?
A
$\sec (\alpha)$
B
$\operatorname{cosec}(\alpha)$
C
$\sec ^2(\alpha)$
D
$\operatorname{cosec}^2(\alpha)$

Solution

(A) અતિવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ છે.
અતિવલયના અનંતસ્પર્શકો $\frac{x}{a} \pm \frac{y}{b} = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તે એક પ્રમાણિત ગુણધર્મ છે કે અતિવલયના કોઈપણ સ્પર્શક અને તેના અનંતસ્પર્શકો દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ અચળ હોય છે અને તે $ab$ જેટલું હોય છે.
આપેલ છે કે ક્ષેત્રફળ $a^2 \tan(\alpha)$ છે,તેથી $ab = a^2 \tan(\alpha)$,જેનો અર્થ છે કે $b = a \tan(\alpha)$.
અતિવલયની ઉત્કેન્દ્રતા $e$ એ $e = \sqrt{1 + \frac{b^2}{a^2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$b = a \tan(\alpha)$ મૂકતા,આપણને મળે છે $e = \sqrt{1 + \frac{a^2 \tan^2(\alpha)}{a^2}} = \sqrt{1 + \tan^2(\alpha)} = \sqrt{\sec^2(\alpha)} = \sec(\alpha)$.
465
MediumMCQ
અતિવલય $2 x^2+5 x y+2 y^2-11 x-7 y-4=0$ ના અનંતસ્પર્શકોનું સમીકરણ શું છે?
A
$2 x^2+5 x y+2 y^2-11 x-7 y-9=0$
B
$2 x^2+5 x y+2 y^2-11 x-7 y+5=0$
C
$2 x^2+5 x y+2 y^2-11 x-7 y+4=0$
D
$2 x^2+5 x y+2 y^2-11 x-7 y+9=0$

Solution

(B) અતિવલય $2 x^2+5 x y+2 y^2-11 x-7 y-4=0$ ના અનંતસ્પર્શકોનું સમીકરણ $2 x^2+5 x y+2 y^2-11 x-7 y+\lambda=0$ સ્વરૂપમાં હોય છે.
આ સમીકરણ રેખાયુગ્મ દર્શાવતું હોવાથી,તેનો નિશ્ચાયક શૂન્ય થાય:
$abc + 2fgh - af^2 - bg^2 - ch^2 = 0$.
અહીં $a=2, b=2, c=\lambda, h=\frac{5}{2}, g=-\frac{11}{2}, f=-\frac{7}{2}$ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$4\lambda + \frac{385}{4} - \frac{49}{2} - \frac{121}{2} - \frac{25\lambda}{4} = 0$.
$4$ વડે ગુણતા:
$16\lambda + 385 - 98 - 242 - 25\lambda = 0$.
$-9\lambda + 45 = 0 \Rightarrow \lambda = 5$.
તેથી,સમીકરણ $2 x^2+5 x y+2 y^2-11 x-7 y+5=0$ મળે છે.
466
MediumMCQ
જેના અનંતસ્પર્શકો $3x+4y-2=0$ અને $2x+y+1=0$ રેખાઓ છે અને જે $(1,1)$ બિંદુમાંથી પસાર થાય છે તેવા અતિવલયનું સમીકરણ શોધો.
A
$6x^2+11xy+4y^2-30x+2y+7=0$
B
$6x^2+11xy+4y^2-x+2y-22=0$
C
$6x^2+11xy+4y^2-x+2y+22=0$
D
$6x^2+11xy+4y^2-3x-7y-11=0$

Solution

(B) અનંતસ્પર્શકોની જોડીનું સમીકરણ રેખાઓના ગુણાકાર દ્વારા મળે છે: $(3x+4y-2)(2x+y+1)=0$.
અતિવલયનું સમીકરણ તેના અનંતસ્પર્શકોના સમીકરણથી માત્ર એક અચળાંક $\lambda$ દ્વારા અલગ પડે છે,તેથી આપણે લખી શકીએ: $(3x+4y-2)(2x+y+1)=\lambda$.
અતિવલય $(1,1)$ બિંદુમાંથી પસાર થાય છે,તેથી $x=1$ અને $y=1$ મુકતા: $(3(1)+4(1)-2)(2(1)+1+1)=\lambda$.
$(5)(4)=\lambda$,જે $\lambda=20$ આપે છે.
$\lambda=20$ ને સમીકરણમાં મુકતા: $(3x+4y-2)(2x+y+1)=20$.
ડાબી બાજુનું વિસ્તરણ કરતા: $6x^2+3xy+3x+8xy+4y^2+4y-4x-2y-2=20$.
સાદું રૂપ આપતા: $6x^2+11xy+4y^2-x+2y-2=20$.
આમ,સમીકરણ $6x^2+11xy+4y^2-x+2y-22=0$ છે.
467
MediumMCQ
જો અતિવલય $16x^2 - 25y^2 = 400$ પરના કોઈપણ બિંદુથી તેના અનંતસ્પર્શકો પરના લંબની લંબાઈનો ગુણાકાર $p$ હોય અને બે અનંતસ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ હોય,તો $p \tan \frac{\theta}{2} =$
A
$\frac{400}{41}$
B
$\frac{320}{41}$
C
$\frac{4}{5}$
D
$\frac{25}{16}$

Solution

(B) આપેલ અતિવલય $16x^2 - 25y^2 = 400$ છે,જેને $\frac{x^2}{25} - \frac{y^2}{16} = 1$ તરીકે લખી શકાય.
અહીં,$a^2 = 25$ અને $b^2 = 16$,તેથી $a = 5$ અને $b = 4$.
અનંતસ્પર્શકોના સમીકરણો $y = \pm \frac{b}{a}x$,એટલે કે $4x - 5y = 0$ અને $4x + 5y = 0$ છે.
ધારો કે $P(x_1, y_1)$ એ અતિવલય પરનું કોઈપણ બિંદુ છે,તેથી $16x_1^2 - 25y_1^2 = 400$.
$P$ થી અનંતસ્પર્શકો પરના લંબની લંબાઈ $d_1 = \frac{|4x_1 - 5y_1|}{\sqrt{41}}$ અને $d_2 = \frac{|4x_1 + 5y_1|}{\sqrt{41}}$ છે.
ગુણાકાર $p = d_1 d_2 = \frac{|16x_1^2 - 25y_1^2|}{41} = \frac{400}{41}$.
અનંતસ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ માટે $\tan \frac{\theta}{2} = \frac{b}{a} = \frac{4}{5}$ છે.
તેથી,$p \tan \frac{\theta}{2} = \frac{400}{41} \times \frac{4}{5} = \frac{320}{41}$.
468
EasyMCQ
જો અતિવલય $14 x^2+38 x y+20 y^2+x-7 y-91=0$ ના એક અનંતસ્પર્શકનું સમીકરણ $7 x+5 y-3=0$ હોય,તો બીજો અનંતસ્પર્શક કયો છે?
A
$2 x-4 y+1=0$
B
$2 x+4 y+1=0$
C
$2 x-4 y-1=0$
D
$2 x+4 y-1=0$

Solution

(B) અતિવલયનું સમીકરણ $14 x^2+38 x y+20 y^2+x-7 y-91=0$ છે.
અતિવલયના અનંતસ્પર્શકો અતિવલયના સમીકરણથી એક અચળાંક જેટલા અલગ પડે છે.
ધારો કે અનંતસ્પર્શકો $(7 x+5 y+c_1)(2 x+4 y+c_2) = 14 x^2+38 x y+20 y^2+x-7 y+k = 0$ છે.
ગુણાકારનું વિસ્તરણ કરતા: $14 x^2+28 x y+7 x c_2+10 x y+20 y^2+5 y c_2+2 x c_1+4 y c_1+c_1 c_2 = 14 x^2+38 x y+20 y^2+x(7 c_2+2 c_1)+y(5 c_2+4 c_1)+c_1 c_2$.
આપેલ અતિવલયના સમીકરણ સાથે સહગુણકોની સરખામણી કરતા:
$7 c_2+2 c_1 = 1$
$5 c_2+4 c_1 = -7$
આપેલ છે કે એક અનંતસ્પર્શક $7 x+5 y-3=0$ છે,તેથી $c_1 = -3$.
પ્રથમ સમીકરણમાં $c_1 = -3$ મૂકતા: $7 c_2 + 2(-3) = 1$ $\Rightarrow 7 c_2 - 6 = 1$ $\Rightarrow 7 c_2 = 7$ $\Rightarrow c_2 = 1$.
આમ,બીજો અનંતસ્પર્શક $2 x+4 y+1=0$ છે.
469
DifficultMCQ
અતિવલય $\frac{x^2}{9} - \frac{y^2}{4} = 1$ પરના કોઈપણ બિંદુથી તેના અનંતસ્પર્શકો પર દોરેલા લંબ અંતરનો ગુણાકાર કેટલો થાય?
A
$\frac{13}{36}$
B
$\frac{13}{5}$
C
$\frac{36}{13}$
D
$\frac{36}{5}$

Solution

(C) અતિવલય $\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 1$ માટે,અનંતસ્પર્શકો $\frac{x}{a} - \frac{y}{b} = 0$ અને $\frac{x}{a} + \frac{y}{b} = 0$ છે.
અહીં,$a^2 = 9$ અને $b^2 = 4$,તેથી $a = 3$ અને $b = 2$.
અનંતસ્પર્શકો $2x - 3y = 0$ અને $2x + 3y = 0$ છે.
ધારો કે $P(x_0, y_0)$ એ અતિવલય પરનું કોઈપણ બિંદુ છે,તેથી $\frac{x_0^2}{9} - \frac{y_0^2}{4} = 1$.
$P$ થી $2x - 3y = 0$ નું લંબ અંતર $d_1 = \frac{|2x_0 - 3y_0|}{\sqrt{13}}$ છે.
$P$ થી $2x + 3y = 0$ નું લંબ અંતર $d_2 = \frac{|2x_0 + 3y_0|}{\sqrt{13}}$ છે.
તેમનો ગુણાકાર $d_1 d_2 = \frac{|4x_0^2 - 9y_0^2|}{13} = \frac{36}{13}$ થાય છે.
470
DifficultMCQ
$x+y+3=0$ અને $2x-y+1=0$ એ એક અતિવલયના અનંતસ્પર્શકોના સમીકરણો છે. જો $(1,-2)$ એ આ અતિવલય પરનું બિંદુ હોય,તો તેના સંયુગ્મી અતિવલયનું સમીકરણ શોધો.
A
$2x^2+xy-y^2+7x-2y-1=0$
B
$2x^2+xy-y^2+7x-2y+13=0$
C
$2x^2+xy+y^2-7x-2y-1=0$
D
$2x^2+xy+y^2-7x-2y+13=0$

Solution

(B) અતિવલયનું સમીકરણ $(x+y+3)(2x-y+1) + \lambda = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બિંદુ $(1,-2)$ અતિવલય પર હોવાથી,$x=1$ અને $y=-2$ મૂકતા:
$(1-2+3)(2(1)-(-2)+1) + \lambda = 0$
$(2)(5) + \lambda = 0 \implies \lambda = -10$.
તેથી,અતિવલયનું સમીકરણ $(x+y+3)(2x-y+1) - 10 = 0$ છે.
સંયુગ્મી અતિવલયનું સમીકરણ $(x+y+3)(2x-y+1) + 10 = 0$ થશે.
વિસ્તરણ કરતા: $2x^2 + xy - y^2 + 7x - 2y + 3 + 10 = 0$,એટલે કે $2x^2 + xy - y^2 + 7x - 2y + 13 = 0$.
471
DifficultMCQ
વક્ર $x=35 \sec \theta, y=35 \tan \theta$ પરના કોઈપણ બિંદુ $\theta$ આગળનો સ્પર્શક છે
A
$y \sin \theta=x+35 \cos \theta$
B
$y \sin \theta=x-35 \cos \theta$
C
$y \cos \theta=x-35 \sin \theta$
D
$y \cos \theta=x+35 \sin \theta$

Solution

(B) આપેલ છે,$x=35 \sec \theta$ અને $y=35 \tan \theta$.
બિંદુ $P = (35 \sec \theta, 35 \tan \theta)$.
$\theta$ ની સાપેક્ષે $x$ અને $y$ નું વિકલન કરતા:
$\frac{dx}{d\theta} = 35 \sec \theta \tan \theta$
$\frac{dy}{d\theta} = 35 \sec^2 \theta$
સ્પર્શકનો ઢાળ $m = \frac{dy}{dx} = \frac{dy/d\theta}{dx/d\theta} = \frac{35 \sec^2 \theta}{35 \sec \theta \tan \theta} = \frac{\sec \theta}{\tan \theta} = \frac{1}{\sin \theta}$.
બિંદુ $P$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $y - y_1 = m(x - x_1)$ છે:
$y - 35 \tan \theta = \frac{1}{\sin \theta} (x - 35 \sec \theta)$
$y \sin \theta - 35 \tan \theta \sin \theta = x - 35 \sec \theta$
$y \sin \theta - 35 \frac{\sin^2 \theta}{\cos \theta} = x - \frac{35}{\cos \theta}$
$y \sin \theta = x + 35 \frac{\sin^2 \theta}{\cos \theta} - \frac{35}{\cos \theta}$
$y \sin \theta = x + \frac{35(\sin^2 \theta - 1)}{\cos \theta}$
$y \sin \theta = x + \frac{35(-\cos^2 \theta)}{\cos \theta}$
$y \sin \theta = x - 35 \cos \theta$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
472
MediumMCQ
જો ત્રિકોણની પરિમિતિ $20$ હોય અને તેના બે શિરોબિંદુઓ $(-5, 0)$ અને $(6, 0)$ હોય,તો ત્રીજા શિરોબિંદુનો બિંદુપથ શું છે?
A
$40 x^2 - 81 y^2 - 40 x - 800 = 0$
B
$40 x^2 + 9 y^2 - 25 x + 800 = 0$
C
$40 x^2 - 9 y^2 = 800$
D
$5 x^2 - 3 y^2 + 3 x - 4 y + 25 = 0$

Solution

(A) ધારો કે ત્રીજું શિરોબિંદુ $P(x, y)$ છે. અન્ય બે શિરોબિંદુઓ $A(-5, 0)$ અને $B(6, 0)$ છે.
પરિમિતિ એ બાજુઓની લંબાઈનો સરવાળો છે: $PA + PB + AB = 20$.
અંતર $AB = \sqrt{(6 - (-5))^2 + (0 - 0)^2} = 11$.
તેથી,$PA + PB = 20 - 11 = 9$.
યામ મૂકતા,$\sqrt{(x + 5)^2 + y^2} + \sqrt{(x - 6)^2 + y^2} = 9$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા અને સાદુંરૂપ આપતા,આપણને મળે છે: $40x^2 - 81y^2 - 40x - 800 = 0$.
473
DifficultMCQ
સમીકરણ $\frac{1}{r} = \frac{1}{8} + \frac{3}{8} \cos \theta$ શું દર્શાવે છે?
A
પરવલય
B
ઉપવલય
C
અતિવલય
D
લંબ અતિવલય

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $\frac{1}{r} = \frac{1}{8} + \frac{3}{8} \cos \theta$ છે.
$8r$ વડે ગુણતા:
$8 = r + 3r \cos \theta$
$x = r \cos \theta$ હોવાથી,$r = 8 - 3x$ મળે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$r^2 = (8 - 3x)^2$
$x^2 + y^2 = 64 + 9x^2 - 48x$
$8x^2 - y^2 - 48x + 64 = 0$.
અહીં $A = 8$ અને $C = -1$ છે.
$A$ અને $C$ વિરુદ્ધ ચિહ્નો ધરાવતા હોવાથી $(AC < 0)$,આ સમીકરણ અતિવલય દર્શાવે છે.
474
DifficultMCQ
જો $l$ એ $-3x^2+4x+1$ ની મહત્તમ કિંમત હોય અને $m$ એ $3x^2+4x+1$ ની ન્યૂનતમ કિંમત હોય,તો $(l, 0)$ અને $(7m, 0)$ પર નાભિઓ ધરાવતા અને ઉત્કેન્દ્રિયતા $e=2$ હોય તેવા અતિવલયનું સમીકરણ શોધો.
A
$36x^2-12y^2=49$
B
$2x^2-5y^2=1$
C
$49x^2-36y^2=12$
D
$36x^2-12y^2=1$

Solution

(A) $f(x) = -3x^2+4x+1$ માટે,મહત્તમ કિંમત $l$ એ $x = -b/(2a) = -4/(2 \times -3) = 2/3$ પર મળે છે.
$l = f(2/3) = -3(4/9) + 4(2/3) + 1 = -4/3 + 8/3 + 1 = 7/3$.
$g(x) = 3x^2+4x+1$ માટે,ન્યૂનતમ કિંમત $m$ એ $x = -4/(2 \times 3) = -2/3$ પર મળે છે.
$m = g(-2/3) = 3(4/9) + 4(-2/3) + 1 = 4/3 - 8/3 + 1 = -1/3$.
નાભિઓ $(l, 0) = (7/3, 0)$ અને $(7m, 0) = (-7/3, 0)$ છે.
અતિવલયનું કેન્દ્ર $(0, 0)$ છે. નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $2ae = 14/3$ છે.
$e = 2$ આપેલ હોવાથી,$4a = 14/3 \implies a = 7/6$.
$b^2 = a^2(e^2-1) = (49/36)(3) = 49/12$.
અતિવલયનું સમીકરણ $x^2/a^2 - y^2/b^2 = 1$ છે.
$36x^2 - 12y^2 = 49$.
475
MediumMCQ
ધારો કે $x$ એ એક અતિવલયની ઉત્કેન્દ્રતા છે જેની મુખ્ય અક્ષ તેની અનુબદ્ધ અક્ષ કરતાં બમણી છે. ધારો કે $y$ એ બીજા અતિવલયની ઉત્કેન્દ્રતા છે જેના માટે નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર તેની નિયામિકાઓ વચ્ચેના અંતર કરતાં $3$ ગણું છે. તો $y^2-x^2=$
A
$\frac{23}{16}$
B
$\frac{7}{4}$
C
$\frac{4}{7}$
D
$\frac{16}{23}$

Solution

(B) પ્રથમ અતિવલય માટે,મુખ્ય અક્ષ $2a$ અને અનુબદ્ધ અક્ષ $2b$ છે. આપેલ છે કે $2a = 2(2b)$,તેથી $a = 2b$. ઉત્કેન્દ્રતા $x$ એ $x^2 = 1 + \frac{b^2}{a^2} = 1 + \frac{b^2}{(2b)^2} = 1 + \frac{1}{4} = \frac{5}{4}$ દ્વારા મળે છે.
બીજા અતિવલય માટે,નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $2ae$ છે અને નિયામિકાઓ વચ્ચેનું અંતર $\frac{2a}{e}$ છે. આપેલ છે કે $2ae = 3 \times \frac{2a}{e}$,જેનું સાદું રૂપ $e^2 = 3$ થાય છે. આમ,$y^2 = 3$.
તેથી,$y^2 - x^2 = 3 - \frac{5}{4} = \frac{12-5}{4} = \frac{7}{4}$.
476
MediumMCQ
જો અતિવલય $\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{b^2}=1$ ના એક નાભિમાંથી પસાર થતું નાભિલંબ,અતિવલયના દૂરના શિરોબિંદુ આગળ કાટખૂણો આંતરે,તો $b^2=$
A
$4$
B
$16$
C
$25$
D
$27$

Solution

(D) અતિવલય $\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 1$ માટે,$a^2 = 9$,તેથી $a = 3$. નાભિઓ $(\pm ae, 0)$ છે અને શિરોબિંદુઓ $(\pm a, 0)$ છે.
ધારો કે નાભિ $S(ae, 0)$ છે અને દૂરનું શિરોબિંદુ $A'(-a, 0)$ છે.
નાભિલંબની રેખા $x = ae$ છે. નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ $L(ae, \frac{b^2}{a})$ અને $L'(ae, -\frac{b^2}{a})$ છે.
સદિશ $\vec{A'L} = (a(e+1), \frac{b^2}{a})$ અને $\vec{A'L'} = (a(e+1), -\frac{b^2}{a})$.
ખૂણો $\angle L A' L' = 90^\circ$ હોવાથી,તેમનો ડોટ ગુણાકાર $0$ થાય.
$a^2(e+1)^2 - \frac{b^4}{a^2} = 0 \implies a^4(e+1)^2 = b^4$.
$b^2 = a^2(e^2-1)$ હોવાથી,$b^4 = a^4(e-1)^2(e+1)^2$.
તેથી,$1 = (e-1)^2 \implies e = 2$.
$b^2 = 9(2^2-1) = 27$.
477
EasyMCQ
જો $\frac{x^2}{k-\frac{5}{2}}+\frac{y^2}{\frac{7}{3}-k}= 1$ ($k$ એ વાસ્તવિક સંખ્યા છે) એ અતિવલય (hyperbola) દર્શાવતું હોય,તો $k$ ની તમામ કિંમતોનો ગણ કયો છે?
A
$\left(\frac{5}{2}, \infty\right)$
B
$\left(\frac{7}{3}, \frac{5}{2}\right)$
C
$\left(-\infty, \frac{7}{3}\right) \cup \left(\frac{5}{2}, \infty\right)$
D
$R - \left[\frac{7}{3}, \frac{5}{2}\right]$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $\frac{x^2}{k-\frac{5}{2}} + \frac{y^2}{\frac{7}{3}-k} = 1$ છે.
તે અતિવલય દર્શાવે તે માટે છેદના ચિહ્નો વિરુદ્ધ હોવા જોઈએ,એટલે કે તેમનો ગુણાકાર ઋણ હોવો જોઈએ:
$(k - \frac{5}{2})(\frac{7}{3} - k) < 0$.
$-1$ વડે ગુણતા,આપણને $(k - \frac{5}{2})(k - \frac{7}{3}) > 0$ મળે છે.
અહીં $\frac{7}{3} < \frac{5}{2}$ હોવાથી,અસમતા $(k - \frac{7}{3})(k - \frac{5}{2}) > 0$ ત્યારે જ સાચી ઠરે જ્યારે $k < \frac{7}{3}$ અથવા $k > \frac{5}{2}$ હોય.
આમ,$k$ ની તમામ કિંમતોનો ગણ $\left(-\infty, \frac{7}{3}\right) \cup \left(\frac{5}{2}, \infty\right)$ છે.
478
EasyMCQ
જો $P(\theta) = (x_1, \frac{3 \sqrt{5}}{2})$,$0 < \theta < \frac{\pi}{2}$ એ અતિવલય $\frac{x^2}{25} - \frac{y^2}{9} = 1$ પરનું બિંદુ હોય,જ્યાં $\theta$ એ તેના પ્રચલિત સ્વરૂપમાં પ્રચલ છે,તો $2 x_1 + 9 \sin^2 \theta = $
A
$8$
B
$10$
C
$20$
D
$34$

Solution

(C) આપેલ અતિવલય $\frac{x^2}{25} - \frac{y^2}{9} = 1$ છે.
અતિવલય પરનું કોઈપણ બિંદુ $(5 \sec \theta, 3 \tan \theta)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ બિંદુ $P(\theta) = (x_1, \frac{3 \sqrt{5}}{2})$ માટે,$y$-યામ સરખાવતા: $3 \tan \theta = \frac{3 \sqrt{5}}{2} \implies \tan \theta = \frac{\sqrt{5}}{2}$.
$1 + \tan^2 \theta = \sec^2 \theta$ હોવાથી,$\sec^2 \theta = 1 + \frac{5}{4} = \frac{9}{4}$,તેથી $\sec \theta = \frac{3}{2}$ (કારણ કે $0 < \theta < \frac{\pi}{2}$).
આમ,$x_1 = 5 \sec \theta = 5 \times \frac{3}{2} = \frac{15}{2}$.
વળી,$\sin^2 \theta = 1 - \cos^2 \theta = 1 - \frac{1}{\sec^2 \theta} = 1 - \frac{4}{9} = \frac{5}{9}$.
અંતે,$2 x_1 + 9 \sin^2 \theta = 2(\frac{15}{2}) + 9(\frac{5}{9}) = 15 + 5 = 20$.
479
EasyMCQ
ધારો કે $S$ એ અતિવલય $\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ નું ધન $X$-અક્ષ પર આવેલું નાભિ છે અને $P(5, y_1)$ એ અતિવલય પરનું બિંદુ છે. તો $SP =$
A
$\frac{1}{4}$
B
$\frac{3}{4}$
C
$\frac{9}{4}$
D
$\frac{5}{4}$

Solution

(C) અતિવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ આપેલ છે,જ્યાં $a^2=16$ અને $b^2=9$ છે.
બિંદુ $P(5, y_1)$ અતિવલય પર હોવાથી,$x=5$ મુકતા:
$\frac{25}{16}-\frac{y_1^2}{9}=1$
$\Rightarrow \frac{y_1^2}{9}=\frac{25}{16}-1 = \frac{9}{16}$
$\Rightarrow y_1^2 = \frac{81}{16}$ $\Rightarrow y_1 = \pm \frac{9}{4}$.
તેથી,$P = (5, \pm \frac{9}{4})$.
ઉત્કેન્દ્રિયતા $e = \sqrt{1+\frac{b^2}{a^2}} = \sqrt{1+\frac{9}{16}} = \frac{5}{4}$.
ધન $X$-અક્ષ પરનું નાભિ $S = (ae, 0) = (4 \times \frac{5}{4}, 0) = (5, 0)$.
હવે,અંતર $SP = \sqrt{(5-5)^2 + (0 - (\pm \frac{9}{4}))^2} = \sqrt{0 + \frac{81}{16}} = \frac{9}{4}$.
480
DifficultMCQ
જો $e_1$ એ અતિવલય $x = \sec \theta, y = \sqrt{2} \tan \theta$ ની ઉત્કેન્દ્રતા હોય અને $e_2$ એ અતિવલય $x = \sqrt{2} \sec \theta, y = \tan \theta$ ની ઉત્કેન્દ્રતા હોય,તો $\frac{e_2^2}{e_1^2} = $
A
$1$
B
$2$
C
$\frac{1}{2}$
D
$\frac{1}{4}$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણો પ્રચલિત સ્વરૂપ $x = a \sec \theta, y = b \tan \theta$ માં છે,જે અતિવલય $\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 1$ દર્શાવે છે.
ઉત્કેન્દ્રતા $e$ નું સૂત્ર $e^2 = 1 + \frac{b^2}{a^2} = \frac{a^2 + b^2}{a^2}$ છે.
પ્રથમ અતિવલય માટે,$a = 1$ અને $b = \sqrt{2}$,તેથી $e_1^2 = 1 + \frac{(\sqrt{2})^2}{1^2} = 1 + 2 = 3$.
બીજા અતિવલય માટે,$a = \sqrt{2}$ અને $b = 1$,તેથી $e_2^2 = 1 + \frac{1^2}{(\sqrt{2})^2} = 1 + \frac{1}{2} = \frac{3}{2}$.
તેથી,$\frac{e_2^2}{e_1^2} = \frac{3/2}{3} = \frac{1}{2}$.
481
MediumMCQ
ઉગમબિંદુ પર કેન્દ્ર ધરાવતું એક અતિવલય (hyperbola) બિંદુ $(5, 2)$ માંથી પસાર થાય છે અને $X$-અક્ષ પર તેની મુખ્ય અક્ષની લંબાઈ $8$ છે. તો તેના અનુબદ્ધ અતિવલય (conjugate hyperbola) ની ઉત્કેન્દ્રતા (eccentricity) શોધો.
A
$\frac{\sqrt{13}}{3}$
B
$\sqrt{\frac{13}{3}}$
C
$\frac{\sqrt{13}}{2}$
D
$\sqrt{\frac{13}{2}}$

Solution

(C) ઉગમબિંદુ પર કેન્દ્ર અને $X$-અક્ષ પર મુખ્ય અક્ષ ધરાવતા અતિવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે.
મુખ્ય અક્ષની લંબાઈ $2a = 8$ આપેલ છે,તેથી $a = 4$ અને $a^2 = 16$.
અતિવલય $(5, 2)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $\frac{25}{16} - \frac{4}{b^2} = 1$.
$\frac{4}{b^2} = \frac{25}{16} - 1 = \frac{9}{16}$,જે આપણને $b^2 = \frac{64}{9}$ આપે છે.
અનુબદ્ધ અતિવલયનું સમીકરણ $\frac{y^2}{b^2} - \frac{x^2}{a^2} = 1$ છે.
અનુબદ્ધ અતિવલયની ઉત્કેન્દ્રતા $e'$ એ $e' = \sqrt{1 + \frac{a^2}{b^2}}$ દ્વારા મળે છે.
$e' = \sqrt{1 + \frac{16}{64/9}} = \sqrt{1 + \frac{16 \times 9}{64}} = \sqrt{1 + \frac{9}{4}} = \sqrt{\frac{13}{4}} = \frac{\sqrt{13}}{2}$.
482
MediumMCQ
ધારો કે $e_1$ એ એક અતિવલયની ઉત્કેન્દ્રતા છે જેના માટે તેના નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર તેના નિયામિકાઓ વચ્ચેના અંતર કરતા $2$ ગણું છે,અને $e_2$ એ બીજા અતિવલયની ઉત્કેન્દ્રતા છે જેના માટે તેની પ્રધાન અક્ષની લંબાઈ તેની અનુબદ્ધ અક્ષની લંબાઈ કરતા બમણી છે. તો $e_1 e_2 =$
A
$1$
B
$\frac{\sqrt{10}}{2}$
C
$\sqrt{5}$
D
$\frac{\sqrt{5}}{2}$

Solution

(B) પ્રથમ અતિવલય માટે,નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $2ae_1$ છે અને નિયામિકાઓ વચ્ચેનું અંતર $\frac{2a}{e_1}$ છે.
આપેલ છે કે $2ae_1 = 2 \times \frac{2a}{e_1}$,જેનું સાદું રૂપ $e_1^2 = 2$ થાય છે. $e_1 > 1$ હોવાથી,$e_1 = \sqrt{2}$ મળે.
બીજા અતિવલય માટે,પ્રધાન અક્ષની લંબાઈ $2a_2$ છે અને અનુબદ્ધ અક્ષની લંબાઈ $2b_2$ છે.
આપેલ છે કે $2a_2 = 2(2b_2)$,તેથી $a_2 = 2b_2$ અથવા $b_2 = \frac{a_2}{2}$.
ઉત્કેન્દ્રતા $e_2 = \sqrt{1 + \frac{b_2^2}{a_2^2}} = \sqrt{1 + \frac{(a_2/2)^2}{a_2^2}} = \sqrt{1 + \frac{1}{4}} = \sqrt{\frac{5}{4}} = \frac{\sqrt{5}}{2}$ મળે.
તેથી,$e_1 e_2 = \sqrt{2} \times \frac{\sqrt{5}}{2} = \frac{\sqrt{10}}{2}$.
આમ,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
483
MediumMCQ
જો $P(\frac{\pi}{6})$ એ અતિવલય $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ પરનું બિંદુ હોય,$S$ અને $S^{\prime}$ તેના નાભિઓ હોય,અને $SP + S^{\prime}P - 2|SP - S^{\prime}P| = 0$ હોય,તો ઉત્કેન્દ્રતા $e$ શોધો.
A
$\sqrt{2}$
B
$2$
C
$\sqrt{3}$
D
$3$

Solution

(C) અતિવલય $\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 1$ પરના બિંદુ $P$ માટે,નાભિ અંતર $SP = |ex - a|$ અને $S^{\prime}P = |ex + a|$ છે.
આપેલ શરત $SP + S^{\prime}P - 2|SP - S^{\prime}P| = 0$ મુજબ,આપણે જાણીએ છીએ કે $|SP - S^{\prime}P| = 2a$.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા: $SP + S^{\prime}P = 2(2a) = 4a$.
અતિવલય માટે,નાભિ અંતરોનો સરવાળો $SP + S^{\prime}P = 2ex$ થાય છે.
તેથી,$2ex = 4a$,જેનો અર્થ છે કે $x = \frac{2a}{e}$.
બિંદુ $P(\frac{\pi}{6})$ એ પ્રાચલ સ્વરૂપમાં $(a \sec \theta, b \tan \theta)$ છે.
અહીં,$x = a \sec(\frac{\pi}{6}) = a \cdot \frac{2}{\sqrt{3}}$.
$x$ ની બંને કિંમતો સરખાવતા: $\frac{2a}{e} = \frac{2a}{\sqrt{3}}$.
તેથી,$e = \sqrt{3}$.
484
MediumMCQ
ધારો કે $S$ એ અતિવલય $x^2 - 2y^2 = 1$ નું નાભિ છે જે ધન $X$-અક્ષ પર આવેલું છે. ધારો કે $P(-1, 1)$ એક આપેલ બિંદુ છે. તો રેખા $PS$ દ્વારા યામ અક્ષો સાથે બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) કેટલું થાય?
A
$\frac{\sqrt{2}}{2(\sqrt{2}+3)}$
B
$\frac{\sqrt{6}}{2(2+\sqrt{6})}$
C
$\frac{3}{2(2+\sqrt{6})}$
D
$\frac{\sqrt{3}}{2(\sqrt{2}+\sqrt{3})}$

Solution

(C) અતિવલયનું સમીકરણ $x^2 - 2y^2 = 1$ છે. $\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 1$ સાથે સરખાવતા,આપણને $a^2 = 1$ અને $b^2 = \frac{1}{2}$ મળે છે.
ઉત્કેન્દ્રતા $e = \sqrt{1 + \frac{b^2}{a^2}} = \sqrt{1 + \frac{1/2}{1}} = \sqrt{\frac{3}{2}}$.
નાભિ $S$ એ $(\sqrt{\frac{3}{2}}, 0)$ છે.
બિંદુ $P(-1, 1)$ અને $S(\sqrt{\frac{3}{2}}, 0)$ માંથી પસાર થતી રેખાનો ઢાળ $m = \frac{0 - 1}{\sqrt{\frac{3}{2}} - (-1)} = \frac{-\sqrt{2}}{\sqrt{3} + \sqrt{2}}$ છે.
રેખા $PS$ નું સમીકરણ $y = \frac{-\sqrt{2}}{\sqrt{3} + \sqrt{2}}(x - \sqrt{\frac{3}{2}})$ છે.
$Y$-અંતઃખંડ $(B)$ શોધવા માટે,$x = 0$ મૂકતા: $y = \frac{\sqrt{3}}{\sqrt{3} + \sqrt{2}}$.
યામ અક્ષો સાથે બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{2} \times |OS| \times |OB| = \frac{1}{2} \times \sqrt{\frac{3}{2}} \times \frac{\sqrt{3}}{\sqrt{3} + \sqrt{2}} = \frac{3}{2(\sqrt{6} + 2)}$ છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
Solution diagram
485
EasyMCQ
જો $(\alpha, -1)$ એ વક્ર $4x^2 - 3y^2 = 1$ નું અંદરનું બિંદુ હોય,તો $\alpha$ કયા અંતરાલમાં હશે?
A
$(-\infty, -1) \cup (1, \infty)$
B
$(-1, 1)$
C
$(-\infty, \infty)$
D
$[0, \infty)$

Solution

(B) અતિવલયનું સમીકરણ $S = 4x^2 - 3y^2 - 1 = 0$ છે.
અતિવલયના અંદરના ભાગમાં બિંદુ $(\alpha, \beta)$ હોવા માટેની શરત $S_1 < 0$ છે.
બિંદુ $(\alpha, -1)$ ને $S < 0$ માં મૂકતા:
$4\alpha^2 - 3(-1)^2 - 1 < 0$
$4\alpha^2 - 3 - 1 < 0$
$4\alpha^2 - 4 < 0$
$\alpha^2 < 1$
$-1 < \alpha < 1$
તેથી,$\alpha \in (-1, 1)$.
486
EasyMCQ
જો $\frac{x^2}{\alpha+3}+\frac{y^2}{2-\alpha}=1$ એ અતિવલય (hyperbola) દર્શાવતું હોય,તો $\alpha$ કયા અંતરાલમાં હશે?
A
$(-3, 2)$
B
$(-3, \infty)$
C
$(-\infty, -2)$
D
$(-\infty, -3) \cup (2, \infty)$

Solution

(D) સમીકરણ $\frac{x^2}{\alpha+3} + \frac{y^2}{2-\alpha} = 1$ અતિવલય દર્શાવે તે માટે $x^2$ અને $y^2$ ના સહગુણકો વિરુદ્ધ ચિહ્ન ધરાવતા હોવા જોઈએ.
આનો અર્થ એ છે કે તેમનો ગુણાકાર ઋણ હોવો જોઈએ:
$(\alpha+3)(2-\alpha) < 0$
બંને બાજુ $-1$ વડે ગુણતા અસમતાનું ચિહ્ન બદલાશે:
$(\alpha+3)(\alpha-2) > 0$
આ અસમતા ઉકેલતા,આપણને બીજ $\alpha = -3$ અને $\alpha = 2$ મળે છે.
આ પદાવલિ બીજની વચ્ચેના અંતરાલની બહાર ધન છે.
તેથી,$\alpha \in (-\infty, -3) \cup (2, \infty)$.
487
MediumMCQ
જો અતિવલય $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ ના નાભિલંબ બીજા નાભિ આગળ $60^{\circ}$ નો ખૂણો આંતરે,તો અતિવલયની ઉત્કેન્દ્રતા કેટલી થાય?
A
$2$
B
$\frac{\sqrt{3}+1}{2}$
C
$2 \sqrt{3}$
D
$\sqrt{3}$

Solution

(D) અતિવલયના નાભિઓ $S(ae, 0)$ અને $S'(-ae, 0)$ છે.
$S$ માંથી પસાર થતા નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ $A(ae, \frac{b^2}{a})$ અને $B(ae, -\frac{b^2}{a})$ છે.
$AB$ દ્વારા $S'$ આગળ આંતરેલો ખૂણો $60^{\circ}$ છે.
ત્રિકોણ $\triangle AS'B$ સમદ્વિબાજુ હોવાથી,રેખા $S'S$ એ $\angle AS'B$ નો દ્વિભાજક છે,તેથી $\angle AS'S = 30^{\circ}$.
$S'A$ નો ઢાળ $\tan(30^{\circ}) = \frac{1}{\sqrt{3}}$ છે.
તેથી,$\frac{b^2/a}{ae - (-ae)} = \frac{b^2}{2a^2e} = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
આનાથી $\frac{b^2}{a^2} = \frac{2e}{\sqrt{3}}$ મળે છે.
સંબંધ $b^2 = a^2(e^2 - 1)$ નો ઉપયોગ કરતા,$\frac{b^2}{a^2} = e^2 - 1$ મળે.
બંને પદોને સરખાવતા: $e^2 - 1 = \frac{2e}{\sqrt{3}}$,જેનું સાદુરૂપ $\sqrt{3}e^2 - 2e - \sqrt{3} = 0$ થાય છે.
દ્વિઘાત સમીકરણ ઉકેલતા: $(\sqrt{3}e + 1)(e - \sqrt{3}) = 0$.
ઉત્કેન્દ્રતા $e > 1$ હોવાથી,$e = \sqrt{3}$ મળે છે.
488
EasyMCQ
અતિવલય $5x^2 - 6y^2 - 10x - 24y - 34 = 0$ ના નાભિઓ (foci) શોધો.
A
$\left(-2 \pm \frac{\sqrt{33}}{2}, 2\right)$
B
$\left(2 \pm \frac{\sqrt{33}}{\sqrt{2}}, -2\right)$
C
$\left(2 \pm \frac{\sqrt{11}}{\sqrt{2}}, 2\right)$
D
$\left(1 \pm \sqrt{\frac{11}{2}}, -2\right)$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ: $5x^2 - 6y^2 - 10x - 24y - 34 = 0$
પદોને ગોઠવતા: $5(x^2 - 2x) - 6(y^2 + 4y) = 34$
પૂર્ણવર્ગ બનાવતા: $5(x^2 - 2x + 1) - 6(y^2 + 4y + 4) = 34 + 5 - 24$
$5(x - 1)^2 - 6(y + 2)^2 = 15$
$15$ વડે ભાગતા: $\frac{(x - 1)^2}{3} - \frac{(y + 2)^2}{2.5} = 1$
અહીં,$a^2 = 3$ અને $b^2 = 2.5 = \frac{5}{2}$.
ઉત્કેન્દ્રિયતા $e = \sqrt{1 + \frac{b^2}{a^2}} = \sqrt{1 + \frac{5/2}{3}} = \sqrt{1 + \frac{5}{6}} = \sqrt{\frac{11}{6}}$.
નાભિઓ $(h \pm ae, k)$ દ્વારા મળે છે,જ્યાં $(h, k) = (1, -2)$.
$ae = \sqrt{3} \times \sqrt{\frac{11}{6}} = \sqrt{\frac{33}{6}} = \sqrt{\frac{11}{2}}$.
તેથી,નાભિઓ $\left(1 \pm \sqrt{\frac{11}{2}}, -2\right)$ છે.
489
EasyMCQ
જો અતિવલય $\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 1$ ની ઉત્કેન્દ્રતા $e = \frac{5}{4}$ હોય અને નાભિલંબની લંબાઈ $9$ હોય,તો $ab$ ની કિંમત શોધો.
A
$12 \sqrt{2}$
B
$18 \sqrt{3}$
C
$48$
D
$20$

Solution

(C) અતિવલયની ઉત્કેન્દ્રતા $e = \sqrt{1 + \frac{b^2}{a^2}}$ છે.
આપેલ છે કે $e = \frac{5}{4}$,તેથી $1 + \frac{b^2}{a^2} = \left(\frac{5}{4}\right)^2 = \frac{25}{16}$.
આમ,$\frac{b^2}{a^2} = \frac{25}{16} - 1 = \frac{9}{16}$,જેનો અર્થ છે કે $b^2 = \frac{9}{16} a^2$.
નાભિલંબની લંબાઈ $\frac{2b^2}{a} = 9$ છે.
$b^2 = \frac{9}{16} a^2$ ને નાભિલંબના સમીકરણમાં મૂકતા:
$\frac{2}{a} \left(\frac{9}{16} a^2\right) = 9$
$\frac{9}{8} a = 9 \Rightarrow a = 8$.
હવે,$b^2 = \frac{9}{16} (8)^2 = \frac{9}{16} \times 64 = 36$,તેથી $b = 6$.
તેથી,$ab = 8 \times 6 = 48$.
490
EasyMCQ
અતિવલયનું સમીકરણ શોધો,જેની ઉત્કેન્દ્રતા $\sqrt{2}$ છે અને જેના નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $16$ એકમ છે.
A
$9 x^2-4 y^2=36$
B
$2 x^2-3 y^2=7$
C
$x^2-y^2=16$
D
$x^2-y^2=32$

Solution

(D) ધારો કે અતિવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે.
આપેલ છે કે ઉત્કેન્દ્રતા $e = \sqrt{2}$ અને નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $2ae = 16$ છે.
$2ae = 16$ માં $e = \sqrt{2}$ મૂકતા,આપણને $2a(\sqrt{2}) = 16$ મળે છે.
તેથી,$a = \frac{16}{2\sqrt{2}} = 4\sqrt{2}$,તેથી $a^2 = (4\sqrt{2})^2 = 32$.
અતિવલય માટે,$b^2 = a^2(e^2 - 1)$.
કિંમતો મૂકતા,$b^2 = 32((\sqrt{2})^2 - 1) = 32(2 - 1) = 32$.
તેથી,અતિવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{32} - \frac{y^2}{32} = 1$ છે,જેનું સાદું રૂપ $x^2 - y^2 = 32$ થાય છે.
491
EasyMCQ
જો $(8,2)$ એ અતિવલય પરનું બિંદુ હોય,જેની અનુપ્રસ્થ અક્ષની લંબાઈ $12$ છે અને સંયુગ્મી અક્ષ $x=0$ છે,તો તે અતિવલયની ઉત્કેન્દ્રતા શોધો.
A
$\frac{2 \sqrt{2}}{7}$
B
$\frac{8}{5}$
C
$\frac{2 \sqrt{2}}{\sqrt{7}}$
D
$\frac{\sqrt{8}}{5}$

Solution

(C) ધારો કે અતિવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે.
અનુપ્રસ્થ અક્ષની લંબાઈ $2a = 12$ આપેલ છે,તેથી $a = 6$.
બિંદુ $(8, 2)$ અતિવલય પર હોવાથી,તે સમીકરણનું સમાધાન કરશે:
$\frac{8^2}{a^2} - \frac{2^2}{b^2} = 1$
$a = 6$ મૂકતા:
$\frac{64}{36} - \frac{4}{b^2} = 1$
$\frac{16}{9} - 1 = \frac{4}{b^2}$
$\frac{7}{9} = \frac{4}{b^2} \implies b^2 = \frac{36}{7}$.
ઉત્કેન્દ્રતા $e = \sqrt{1 + \frac{b^2}{a^2}}$ દ્વારા મળે છે.
$e = \sqrt{1 + \frac{36/7}{36}} = \sqrt{1 + \frac{1}{7}} = \sqrt{\frac{8}{7}} = \frac{2 \sqrt{2}}{\sqrt{7}}$.
492
MediumMCQ
અતિવલય $x^2-y^2-4x+2y+c=0$ માટે,જો નાભિ $S(2+2\sqrt{2}, k)$ હોય અને $S$ ની નજીકની નિયામિકા $x=2+\sqrt{2}$ હોય,તો $c=$
A
$0$
B
-$1$
C
$1$
D
$2$

Solution

(B) અતિવલયનું આપેલ સમીકરણ $x^2-y^2-4x+2y+c=0$ છે.
પૂર્ણવર્ગ બનાવતા,$(x-2)^2 - (y-1)^2 = 3-c$ મળે.
ધારો કે $a^2 = 3-c$. સમીકરણ $\frac{(x-2)^2}{a^2} - \frac{(y-1)^2}{a^2} = 1$ બને છે.
આ લંબ અતિવલય માટે,ઉત્કેન્દ્રતા $e = \sqrt{2}$ છે.
નાભિ $x = 2 \pm ae = 2 \pm \sqrt{a^2} \cdot \sqrt{2} = 2 \pm \sqrt{2a^2}$ દ્વારા મળે છે.
આપેલ નાભિ $S(2+2\sqrt{2}, k)$ પરથી,$\sqrt{2a^2} = 2\sqrt{2} \implies 2a^2 = 8 \implies a^2 = 4$ મળે.
$a^2 = 3-c$ હોવાથી,$4 = 3-c$,જે $c = -1$ આપે છે.
નિયામિકા $x = 2 \pm \frac{a}{e} = 2 \pm \frac{2}{\sqrt{2}} = 2 \pm \sqrt{2}$ છે.
નાભિ $x = 2+2\sqrt{2}$ ની નજીકની નિયામિકા $x = 2+\sqrt{2}$ છે,જે આપેલ શરત સાથે સુસંગત છે.
આમ,$c = -1$.
493
MediumMCQ
જો $e_1$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{16}+\frac{y^2}{25}=1$ ની ઉત્કેન્દ્રતા હોય અને $e_2$ એ આપેલ ઉપવલયના નાભિઓમાંથી પસાર થતા અતિવલયની ઉત્કેન્દ્રતા હોય અને $e_1 e_2=1$ હોય,તો નીચેનામાંથી તેવા અતિવલયનું સમીકરણ કયું છે?
A
$\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{16}=1$
B
$\frac{y^2}{9}-\frac{x^2}{16}=1$
C
$\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{25}=1$
D
$\frac{x^2}{25}-\frac{y^2}{9}=1$

Solution

(B) ઉપવલય $\frac{x^2}{16}+\frac{y^2}{25}=1$ માટે,$a^2=16$ અને $b^2=25$ છે. $b^2 > a^2$ હોવાથી,ઉત્કેન્દ્રતા $e_1 = \sqrt{1 - \frac{16}{25}} = \frac{3}{5}$ મળે.
$e_1 e_2 = 1$ આપેલ હોવાથી,$\frac{3}{5} e_2 = 1 \Rightarrow e_2 = \frac{5}{3}$ મળે.
ઉપવલયની નાભિઓ $(0, \pm 3)$ છે.
અતિવલય $(0, \pm 3)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી તેનું સમીકરણ $\frac{y^2}{b^2} - \frac{x^2}{a^2} = 1$ સ્વરૂપનું છે.
$(0, 3)$ માંથી પસાર થતું હોવાથી,$b^2 = 9$ મળે.
અતિવલય માટે,$e_2^2 = 1 + \frac{a^2}{b^2}$ $\Rightarrow (\frac{5}{3})^2 = 1 + \frac{a^2}{9}$ $\Rightarrow \frac{25}{9} = 1 + \frac{a^2}{9}$ $\Rightarrow a^2 = 16$.
આમ,અતિવલયનું સમીકરણ $\frac{y^2}{9} - \frac{x^2}{16} = 1$ છે.
494
MediumMCQ
રેખા $2x + y = 1$ એ અતિવલય $\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 1$ $(a > b)$ નો સ્પર્શક છે. જો આ રેખા નિયામિકા અને ધન $X$-અક્ષના છેદબિંદુમાંથી પસાર થાય,તો તે અતિવલયની ઉત્કેન્દ્રતા કેટલી થાય?
A
$\sqrt{2}$
B
$2$
C
$\sqrt{3}$
D
$3$

Solution

(B) રેખા $2x + y = 1$ એ અતિવલય $\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 1$ નો સ્પર્શક છે.
નિયામિકાનું સમીકરણ $x = \frac{a}{e}$ છે.
રેખા $(\frac{a}{e}, 0)$ બિંદુમાંથી પસાર થાય છે,તેથી $2(\frac{a}{e}) + 0 = 1$,જે $2a = e$ આપે છે.
રેખા $y = mx + c$ એ અતિવલયનો સ્પર્શક હોવાની શરત $c^2 = a^2m^2 - b^2$ છે.
અહીં,$y = -2x + 1$,તેથી $m = -2$ અને $c = 1$.
આમ,$1^2 = a^2(-2)^2 - b^2$,જે $4a^2 - b^2 = 1$ માં પરિણમે છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે અતિવલય માટે,$b^2 = a^2(e^2 - 1)$.
સ્પર્શકની શરતમાં $b^2$ મૂકતા: $4a^2 - a^2(e^2 - 1) = 1$.
$e = 2a$ હોવાથી,$a = \frac{e}{2}$,તેથી $a^2 = \frac{e^2}{4}$.
$a^2$ ની કિંમત મૂકતા: $4(\frac{e^2}{4}) - \frac{e^2}{4}(e^2 - 1) = 1$.
$e^2 - \frac{e^4}{4} + \frac{e^2}{4} = 1$.
$4$ વડે ગુણતા: $4e^2 - e^4 + e^2 = 4$.
$e^4 - 5e^2 + 4 = 0$.
$(e^2 - 4)(e^2 - 1) = 0$.
અતિવલય માટે $e > 1$ હોવાથી,$e^2 = 4$,તેથી $e = 2$.
495
MediumMCQ
જો કોઈ શંકુછેદની ઉત્કેન્દ્રતા $e$ એ સમીકરણ $2e^3 + 10e - 13 = 0$ નું સમાધાન કરતી હોય,તો તે શંકુછેદ કયો છે?
A
વર્તુળ
B
પરવલય
C
ઉપવલય
D
અતિવલય

Solution

(D) ધારો કે $f(e) = 2e^3 + 10e - 13$.
અહીં $f(1) = 2(1)^3 + 10(1) - 13 = -1 < 0$ અને $f(2) = 2(8) + 10(2) - 13 = 23 > 0$ છે.
ઇન્ટરમીડિયેટ વેલ્યુ થિયરમ મુજબ,અંતરાલ $(1, 2)$ માં એક બીજ $e$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
શંકુછેદની ઉત્કેન્દ્રતા $e > 1$ હોવાથી,તે અતિવલય છે.
496
DifficultMCQ
એક અતિવલય (hyperbola) એ ઉપવલય (ellipse) $\frac{x^2}{169}+\frac{y^2}{25}=1$ ના નાભિ (focus) માંથી પસાર થાય છે. તેના મુખ્ય અને ગૌણ અક્ષો અનુક્રમે ઉપવલયના મોટા અને નાના અક્ષો સાથે સંપાતી છે. તેમની ઉત્કેન્દ્રતાનો ગુણાકાર $1$ છે. તો,અતિવલયનું સમીકરણ શોધો.
A
$\frac{x^2}{144}-\frac{y^2}{9}=1$
B
$\frac{x^2}{169}-\frac{y^2}{25}=1$
C
$\frac{x^2}{144}-\frac{y^2}{25}=1$
D
$\frac{x^2}{25}-\frac{y^2}{9}=1$

Solution

(C) ધારો કે અતિવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે.
આપેલ ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{13^2} + \frac{y^2}{5^2} = 1$ છે.
ઉપવલય માટે,$a_e = 13$ અને $b_e = 5$.
ઉપવલયની ઉત્કેન્દ્રતા $e = \sqrt{1 - \frac{b_e^2}{a_e^2}} = \sqrt{1 - \frac{25}{169}} = \sqrt{\frac{144}{169}} = \frac{12}{13}$.
ઉપવલયની નાભિ $(\pm a_e e, 0) = (\pm 13 \times \frac{12}{13}, 0) = (\pm 12, 0)$ છે.
અતિવલય $(\pm 12, 0)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $\frac{12^2}{a^2} - \frac{0}{b^2} = 1$,જે $a^2 = 144$ આપે છે.
અતિવલયની ઉત્કેન્દ્રતા $e' = \sqrt{1 + \frac{b^2}{a^2}} = \sqrt{1 + \frac{b^2}{144}}$.
ઉત્કેન્દ્રતાનો ગુણાકાર $1$ હોવાથી,$e \times e' = 1$.
$\frac{12}{13} \times \sqrt{1 + \frac{b^2}{144}} = 1$.
$\sqrt{1 + \frac{b^2}{144}} = \frac{13}{12}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$1 + \frac{b^2}{144} = \frac{169}{144}$.
$\frac{b^2}{144} = \frac{169}{144} - 1 = \frac{25}{144}$.
આમ,$b^2 = 25$.
અતિવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{144} - \frac{y^2}{25} = 1$ છે.
497
DifficultMCQ
અતિવલય $x^2 - 3y^2 - 4x - 6y - 11 = 0$ ના નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર કેટલું છે?
A
$4$
B
$6$
C
$8$
D
$10$

Solution

(C) આપેલ અતિવલયનું સમીકરણ $x^2 - 3y^2 - 4x - 6y - 11 = 0$ છે.
પદોને ગોઠવતા: $(x^2 - 4x) - 3(y^2 + 2y) = 11$.
પૂર્ણવર્ગ બનાવતા: $(x^2 - 4x + 4) - 3(y^2 + 2y + 1) = 11 + 4 - 3$.
$(x - 2)^2 - 3(y + 1)^2 = 12$.
$12$ વડે ભાગતા: $\frac{(x - 2)^2}{12} - \frac{(y + 1)^2}{4} = 1$.
અહીં,$a^2 = 12$ અને $b^2 = 4$.
ઉત્કેન્દ્રિયતા $e = \sqrt{1 + \frac{b^2}{a^2}} = \sqrt{1 + \frac{4}{12}} = \sqrt{1 + \frac{1}{3}} = \sqrt{\frac{4}{3}} = \frac{2}{\sqrt{3}}$.
નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $2ae = 2 \times \sqrt{12} \times \frac{2}{\sqrt{3}} = 2 \times 2\sqrt{3} \times \frac{2}{\sqrt{3}} = 8$ છે.

10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola — Hyperbola · Frequently Asked Questions

1Are these 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.