Gujarati

Hyperbola Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola · Hyperbola

593+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 42 of 593 questions in Gujarati

551
DifficultMCQ
અતિવલયનું સમીકરણ શોધો જે બિંદુ $(2,3)$ માંથી પસાર થાય છે અને જેના અનંતસ્પર્શકો $4x+3y-7=0$ અને $x-2y-1=0$ છે.
A
$4x^2+5xy-6y^2-11x+11y+50=0$
B
$4x^2+5xy-6y^2-11x+11y-43=0$
C
$4x^2-5xy-6y^2-11x+11y+57=0$
D
$x^2-5xy-y^2-11x+11y-43=0$

Solution

(C) આપેલ અનંતસ્પર્શકો $L_1=0$ અને $L_2=0$ ધરાવતા અતિવલયનું સમીકરણ $L_1 \times L_2 + k = 0$ સ્વરૂપમાં હોય છે.
આપેલ અનંતસ્પર્શકો $(4x+3y-7)=0$ અને $(x-2y-1)=0$ છે.
તેથી,અતિવલયનું સમીકરણ $(4x+3y-7)(x-2y-1)+k=0$ ...$(i)$ છે.
અતિવલય બિંદુ $(2,3)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $x=2$ અને $y=3$ ને સમીકરણ $(i)$ માં મૂકતા:
$(4(2)+3(3)-7)(2-2(3)-1)+k=0$
$(8+9-7)(2-6-1)+k=0$
$(10)(-5)+k=0$
$-50+k=0 \Rightarrow k=50$
$k=50$ ને સમીકરણ $(i)$ માં મૂકતા:
$(4x+3y-7)(x-2y-1)+50=0$
$4x^2-8xy-4x+3xy-6y^2-3y-7x+14y+7+50=0$
$4x^2-5xy-6y^2-11x+11y+57=0$
552
MediumMCQ
અતિવલય $x^2 - 2y^2 - 2 = 0$ પરના કોઈપણ બિંદુથી તેના અનંતસ્પર્શકો પર દોરેલા લંબની લંબાઈનો ગુણાકાર કેટલો થાય?
A
$1/2$
B
$2/3$
C
$3/2$
D
$2$

Solution

(B) અતિવલયનું આપેલ સમીકરણ $x^2 - 2y^2 = 2$ છે,જેને $\frac{x^2}{2} - \frac{y^2}{1} = 1$ તરીકે લખી શકાય.
અહીં,$a^2 = 2$ અને $b^2 = 1$ છે.
અનંતસ્પર્શકોના સમીકરણો $\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 0$ દ્વારા મળે છે,જે $\frac{x}{\sqrt{2}} - y = 0$ અને $\frac{x}{\sqrt{2}} + y = 0$ થાય છે.
અતિવલય પરના કોઈપણ બિંદુ $P(x_1, y_1)$ માટે,અનંતસ્પર્શકો પરના લંબની લંબાઈનો ગુણાકાર $\frac{a^2 b^2}{a^2 + b^2}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
$a^2 = 2$ અને $b^2 = 1$ કિંમતો મૂકતા:
ગુણાકાર $= \frac{2 \times 1}{2 + 1} = \frac{2}{3}$.
553
EasyMCQ
જો વર્તુળ $x^2+y^2=a^2$ એ અતિવલય $xy=b^2$ ને ચાર બિંદુઓ $(x_1, y_1)$,$(x_2, y_2)$,$(x_3, y_3)$ અને $(x_4, y_4)$ માં છેદે,તો $y_1 y_2 y_3 y_4 = $
A
$a^4$
B
$0$
C
$b^4$
D
$b^2$

Solution

(C) આપણી પાસે સમીકરણો છે:
$x^2+y^2=a^2$ $\dots(i)$
$xy=b^2$ $\dots(ii)$
સમીકરણ $(ii)$ પરથી,$x = \frac{b^2}{y}$ મળે.
આ કિંમતને સમીકરણ $(i)$ માં મૂકતા:
$\left(\frac{b^2}{y}\right)^2 + y^2 = a^2$
$\frac{b^4}{y^2} + y^2 = a^2$
$y^2$ વડે ગુણતા:
$b^4 + y^4 = a^2 y^2$
$y^4 - a^2 y^2 + b^4 = 0$
આ $y$ માં ચતુર્થ ઘાતનું સમીકરણ છે. ધારો કે તેના બીજ $y_1, y_2, y_3, y_4$ છે.
બહુપદી સમીકરણના બીજના ગુણધર્મો મુજબ,બીજનો ગુણાકાર $y_1 y_2 y_3 y_4$ એ અચળ પદ અને મુખ્ય સહગુણકના ગુણોત્તર જેટલો થાય.
તેથી,$y_1 y_2 y_3 y_4 = \frac{b^4}{1} = b^4$.
Solution diagram
554
MediumMCQ
વક્રો $\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ અને $x^2+y^2=16$ ને દોરી શકાય તેવા સામાન્ય સ્પર્શકોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$0$
B
$1$
C
$3$
D
$2$

Solution

(D) આપેલ વક્રો અતિવલય $\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ અને વર્તુળ $x^2+y^2=16$ છે.
અતિવલય માટે,$a^2 = 16$ અને $b^2 = 9$.
અતિવલયના કોઈપણ સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = mx \pm \sqrt{16m^2 - 9}$ છે.
આ રેખા વર્તુળ $x^2+y^2=16$ (જેનું કેન્દ્ર $(0,0)$ અને ત્રિજ્યા $r=4$ છે) નો સ્પર્શક હોય,તો કેન્દ્રથી રેખાનું લંબ અંતર ત્રિજ્યા જેટલું હોવું જોઈએ.
આમ,$\frac{|\pm \sqrt{16m^2 - 9}|}{\sqrt{m^2+1}} = 4$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$\frac{16m^2 - 9}{m^2+1} = 16$.
$16m^2 - 9 = 16m^2 + 16$.
$-9 = 16$,જે અશક્ય છે.
આ સૂચવે છે કે $m$ ની એવી કોઈ વાસ્તવિક કિંમત નથી જેના માટે અતિવલયનો સ્પર્શક વર્તુળનો પણ સ્પર્શક હોય.
જોકે,આપણે શિરોલંબ સ્પર્શકો તપાસવા જોઈએ. અતિવલયના શિરોલંબ સ્પર્શકો $x = \pm 4$ પર છે.
વર્તુળ $x^2+y^2=16$ ના પણ શિરોલંબ સ્પર્શકો $x = \pm 4$ પર છે.
આમ,રેખાઓ $x=4$ અને $x=-4$ બંને વક્રો માટે સામાન્ય સ્પર્શકો છે.
તેથી,કુલ $2$ સામાન્ય સ્પર્શકો છે.
555
DifficultMCQ
$\alpha$ ની વિવિધ કિંમતો માટે,બે સીધી રેખાઓ $\sqrt{3} x - y - 4 \sqrt{3} \alpha = 0$ અને $\sqrt{3} \alpha x + \alpha y - 4 \sqrt{3} = 0$ ના છેદબિંદુનો બિંદુપથ શું છે?
A
$2$ ઉત્કેન્દ્રતા ધરાવતું અતિવલય
B
$\sqrt{\frac{2}{3}}$ ઉત્કેન્દ્રતા ધરાવતું ઉપવલય
C
$\sqrt{\frac{19}{16}}$ ઉત્કેન્દ્રતા ધરાવતું અતિવલય
D
$\frac{3}{4}$ ઉત્કેન્દ્રતા ધરાવતું ઉપવલય

Solution

(A) આપેલ સમીકરણો:
$L_1: \sqrt{3} x - y = 4 \sqrt{3} \alpha$ $(1)$
$L_2: \alpha(\sqrt{3} x + y) = 4 \sqrt{3} \Rightarrow \sqrt{3} x + y = \frac{4 \sqrt{3}}{\alpha}$ $(2)$
સમીકરણ $(1)$ અને $(2)$ નો ગુણાકાર કરતા:
$(\sqrt{3} x - y)(\sqrt{3} x + y) = (4 \sqrt{3} \alpha) \times \left(\frac{4 \sqrt{3}}{\alpha}\right)$
$3x^2 - y^2 = 48$
$48$ વડે ભાગતા:
$\frac{x^2}{16} - \frac{y^2}{48} = 1$
આ અતિવલયનું સમીકરણ છે જ્યાં $a^2 = 16$ અને $b^2 = 48$.
ઉત્કેન્દ્રતા $e = \sqrt{1 + \frac{b^2}{a^2}} = \sqrt{1 + \frac{48}{16}} = \sqrt{4} = 2$.
તેથી,તે $2$ ઉત્કેન્દ્રતા ધરાવતું અતિવલય છે.
556
MediumMCQ
શંકુ $x^2 - y^2 - 8x + 2y + 11 = 0$ ના બિંદુ $(2, 1)$ આગળના સ્પર્શકનું સમીકરણ શું છે?
A
$x + 2 = 0$
B
$2x + 1 = 0$
C
$x + y + 1 = 0$
D
$x - 2 = 0$

Solution

(D) શંકુ $S: x^2 - y^2 - 8x + 2y + 11 = 0$ માટે બિંદુ $(x_1, y_1)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $T = 0$ દ્વારા મળે છે.
$x^2 \to xx_1$,$y^2 \to yy_1$,$x \to \frac{x+x_1}{2}$,અને $y \to \frac{y+y_1}{2}$ મૂકતા:
$xx_1 - yy_1 - 8\left(\frac{x+x_1}{2}\right) + 2\left(\frac{y+y_1}{2}\right) + 11 = 0$
બિંદુ $(x_1, y_1) = (2, 1)$ મૂકતા:
$x(2) - y(1) - 4(x + 2) + 1(y + 1) + 11 = 0$
$2x - y - 4x - 8 + y + 1 + 11 = 0$
$-2x + 4 = 0$
$2x = 4$
$x = 2$
તેથી,સ્પર્શકનું સમીકરણ $x - 2 = 0$ છે.
557
DifficultMCQ
રેખા $y=x$ એ અતિવલય $\frac{x^{2}}{9}-\frac{y^{2}}{25}=1$ ને બિંદુઓ $P$ અને $Q$ માં છેદે છે. જો $PQ$ એ ઉપવલયની મુખ્ય અક્ષ હોય અને તેની ગૌણ અક્ષની લંબાઈ $\frac{5}{\sqrt{2}}$ હોય,તો ઉપવલયની ઉત્કેન્દ્રતા શોધો.
A
$\frac{\sqrt{5}}{3}$
B
$\frac{5}{\sqrt{3}}$
C
$\frac{5}{9}$
D
$\frac{2 \sqrt{2}}{3}$

Solution

(D) અતિવલય અને રેખાના સમીકરણો $\frac{x^{2}}{9}-\frac{y^{2}}{25}=1$ અને $y=x$ છે.
છેદબિંદુઓ મેળવવા માટે $y=x$ ને અતિવલયના સમીકરણમાં મૂકતા:
$\frac{x^{2}}{9}-\frac{x^{2}}{25}=1$ $\Rightarrow 16x^{2}=225$ $\Rightarrow x=\pm \frac{15}{4}$.
તેથી છેદબિંદુઓ $P\left(\frac{15}{4}, \frac{15}{4}\right)$ અને $Q\left(-\frac{15}{4}, -\frac{15}{4}\right)$ મળે.
મુખ્ય અક્ષ $PQ$ ની લંબાઈ $2a = \sqrt{(\frac{15}{2})^{2} + (\frac{15}{2})^{2}} = \frac{15}{\sqrt{2}}$.
તેથી $a = \frac{15}{2\sqrt{2}}$.
ગૌણ અક્ષની લંબાઈ $2b = \frac{5}{\sqrt{2}}$ હોવાથી $b = \frac{5}{2\sqrt{2}}$.
ઉત્કેન્દ્રતા $e = \sqrt{1 - \frac{b^{2}}{a^{2}}} = \sqrt{1 - (\frac{5}{15})^{2}} = \sqrt{1 - \frac{1}{9}} = \frac{2\sqrt{2}}{3}$.
558
EasyMCQ
ધારો કે $16 x^{2}-3 y^{2}-32 x-12 y=44$ એ એક અતિવલય (hyperbola) દર્શાવે છે. તો,
A
અનુપ્રસ્થ અક્ષની લંબાઈ $2 \sqrt{3}$ છે
B
દરેક નાભિલંબની લંબાઈ $32 / \sqrt{3}$ છે
C
ઉત્કેન્દ્રિયતા $\sqrt{19 / 3}$ છે
D
નિયામિકાનું સમીકરણ $x=\frac{\sqrt{19}}{3}$ છે

Solution

(A, B, C) અતિવલયનું આપેલ સમીકરણ $16 x^{2}-3 y^{2}-32 x-12 y=44$ છે.
પદોને ગોઠવતા,$16(x^{2}-2x)-3(y^{2}+4y)=44$ મળે.
પૂર્ણવર્ગ બનાવતા,$16(x-1)^{2}-16-3(y+2)^{2}+12=44$ મળે.
$16(x-1)^{2}-3(y+2)^{2}=48$.
$48$ વડે ભાગતા,$\frac{(x-1)^{2}}{3}-\frac{(y+2)^{2}}{16}=1$ મળે.
પ્રમાણિત સ્વરૂપ $\frac{(x-h)^{2}}{a^{2}}-\frac{(y-k)^{2}}{b^{2}}=1$ સાથે સરખાવતા,$a^{2}=3 \Rightarrow a=\sqrt{3}$ અને $b^{2}=16 \Rightarrow b=4$ મળે.
અનુપ્રસ્થ અક્ષની લંબાઈ $= 2a = 2\sqrt{3}$. (વિકલ્પ $A$ સાચો છે)
નાભિલંબની લંબાઈ $= \frac{2b^{2}}{a} = \frac{2 \times 16}{\sqrt{3}} = \frac{32}{\sqrt{3}}$. (વિકલ્પ $B$ સાચો છે)
ઉત્કેન્દ્રિયતા $e = \sqrt{1+\frac{b^{2}}{a^{2}}} = \sqrt{1+\frac{16}{3}} = \sqrt{\frac{19}{3}}$. (વિકલ્પ $C$ સાચો છે)
નિયામિકાનું સમીકરણ: $x-h = \pm \frac{a}{e}$ $\Rightarrow x-1 = \pm \frac{\sqrt{3}}{\sqrt{19/3}} = \pm \frac{3}{\sqrt{19}}$ $\Rightarrow x = 1 \pm \frac{3}{\sqrt{19}}$. (વિકલ્પ $D$ ખોટો છે).
559
MediumMCQ
$PQ$ એ અતિવલય $\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 1$ ની બેવડી કોટિ (double ordinate) છે,જેથી $\triangle OPQ$ એ સમબાજુ ત્રિકોણ બને,જ્યાં $O$ એ અતિવલયનું કેન્દ્ર છે. તો અતિવલયની ઉત્કેન્દ્રતા $e$ નીચેનામાંથી કઈ શરતનું પાલન કરે છે?
A
$1 < e < 2 / \sqrt{3}$
B
$e = 2 / \sqrt{3}$
C
$e = 2 \sqrt{3}$
D
$e > 2 / \sqrt{3}$

Solution

(D) ધારો કે $P$ ના યામ $(a \sec \theta, b \tan \theta)$ છે. $PQ$ એ બેવડી કોટિ હોવાથી,$Q$ ના યામ $(a \sec \theta, -b \tan \theta)$ થશે.
આપેલ છે કે $\triangle OPQ$ સમબાજુ ત્રિકોણ છે,તેથી $\angle POD = 30^{\circ}$,જ્યાં $D$ એ બિંદુ $(a \sec \theta, 0)$ છે.
$\triangle OPD$ માં,$\tan 30^{\circ} = \frac{PD}{OD} = \frac{b \tan \theta}{a \sec \theta}$.
$\frac{1}{\sqrt{3}} = \frac{b}{a} \sin \theta \implies \frac{b}{a} = \frac{1}{\sqrt{3} \sin \theta}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $e^2 = 1 + \frac{b^2}{a^2} = 1 + \frac{1}{3 \sin^2 \theta}$.
$0 < \sin^2 \theta < 1$ હોવાથી,$\sin^2 \theta < 1$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{1}{\sin^2 \theta} > 1$.
તેથી,$e^2 = 1 + \frac{1}{3 \sin^2 \theta} > 1 + \frac{1}{3} = \frac{4}{3}$.
આમ,$e > \sqrt{\frac{4}{3}} = \frac{2}{\sqrt{3}}$.
Solution diagram
560
EasyMCQ
અતિવલય $\frac{x^{2}}{a^{2}}-\frac{y^{2}}{b^{2}}=1$ નો એક દ્વિ-કોટિ (double ordinate) $PQ$ એવો છે કે જેથી $\Delta OPQ$ સમબાજુ ત્રિકોણ બને,જ્યાં $O$ એ અતિવલયનું કેન્દ્ર છે. તો ઉત્કેન્દ્રતા $e$ નીચેનામાંથી કયો સંબંધ સંતોષે છે?
A
$1 < e < \frac{2}{\sqrt{3}}$
B
$e = \frac{2}{\sqrt{3}}$
C
$e = \frac{\sqrt{3}}{2}$
D
$e > \frac{2}{\sqrt{3}}$

Solution

(D) ધારો કે $P$ ના યામ $(x_1, y_1)$ છે. $PQ$ એ દ્વિ-કોટિ હોવાથી,$Q$ ના યામ $(x_1, -y_1)$ થશે.
$\Delta OPQ$ સમબાજુ હોવાથી અને $M$ એ $PQ$ નું મધ્યબિંદુ $x$-અક્ષ પર હોવાથી,$\angle POM = 30^{\circ}$ થાય.
$\Delta OMP$ માં,$\tan 30^{\circ} = \frac{y_1}{x_1} = \frac{1}{\sqrt{3}}$,તેથી $x_1 = \sqrt{3} y_1$.
$P$ અતિવલય પર હોવાથી,$\frac{3y_1^2}{a^2} - \frac{y_1^2}{b^2} = 1$.
આથી $y_1^2 \left( \frac{3b^2 - a^2}{a^2b^2} \right) = 1$. $y_1^2 > 0$ હોવાથી,$3b^2 > a^2$ એટલે કે $\frac{b^2}{a^2} > \frac{1}{3}$.
$e^2 = 1 + \frac{b^2}{a^2}$ હોવાથી,$e^2 > 1 + \frac{1}{3} = \frac{4}{3}$,એટલે કે $e > \frac{2}{\sqrt{3}}$.
Solution diagram
561
EasyMCQ
અતિવલય $\frac{x^{2}}{\cos^{2} \alpha} - \frac{y^{2}}{\sin^{2} \alpha} = 1$ માટે,જ્યારે $\alpha$ બદલાય ત્યારે નીચેનામાંથી શું નિશ્ચિત રહે છે?
A
નિયામિકા (Directrix)
B
શિરોબિંદુઓ (Vertices)
C
નાભિઓ (Foci)
D
ઉત્કેન્દ્રતા (Eccentricity)

Solution

(C) અતિવલયનું આપેલ સમીકરણ $\frac{x^{2}}{\cos^{2} \alpha} - \frac{y^{2}}{\sin^{2} \alpha} = 1$ છે.
આને પ્રમાણિત સમીકરણ $\frac{x^{2}}{a^{2}} - \frac{y^{2}}{b^{2}} = 1$ સાથે સરખાવતા,$a^{2} = \cos^{2} \alpha$ અને $b^{2} = \sin^{2} \alpha$ મળે છે.
નાભિઓના યામ $(\pm ae, 0)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $ae = \sqrt{a^{2} + b^{2}}$.
કિંમતો મૂકતા,$ae = \sqrt{\cos^{2} \alpha + \sin^{2} \alpha} = \sqrt{1} = 1$.
આમ,નાભિઓ $(\pm 1, 0)$ છે,જે $\alpha$ થી સ્વતંત્ર છે.
તેથી,$\alpha$ બદલાય તેમ નાભિઓ નિશ્ચિત રહે છે.
562
EasyMCQ
અતિવલય $3x^{2}-3y^{2}-18x+12y+2=0$ ની નિયામિકાઓનું સમીકરણ શું છે?
A
$x=3 \pm \sqrt{\frac{13}{6}}$
B
$x=3 \pm \sqrt{\frac{6}{13}}$
C
$x=6 \pm \sqrt{\frac{13}{3}}$
D
$x=6 \pm \sqrt{\frac{3}{13}}$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ $3x^{2}-3y^{2}-18x+12y+2=0$ છે.
પદોને ગોઠવતા: $3(x-3)^{2} - 3(y-2)^{2} = 13$.
જેને $\frac{(x-3)^{2}}{13/3} - \frac{(y-2)^{2}}{13/3} = 1$ તરીકે લખી શકાય.
અહીં $a^{2} = 13/3$ અને $b^{2} = 13/3$ છે.
ઉત્કેન્દ્રતા $e = \sqrt{1 + \frac{b^{2}}{a^{2}}} = \sqrt{2}$ છે.
નિયામિકાનું સમીકરણ $x = h \pm \frac{a}{e}$ મુજબ $x = 3 \pm \sqrt{\frac{13}{6}}$ મળે છે.
563
EasyMCQ
અતિવલય (hyperbola) ના અનુબદ્ધ અક્ષની લંબાઈ તેના મુખ્ય અક્ષ (transverse axis) ની લંબાઈ કરતા વધારે છે. તો,તેની ઉત્કેન્દ્રતા $e$ કેટલી હશે?
A
$=\sqrt{2}$
B
$>\sqrt{2}$
C
$ < \sqrt{2}$
D
$ < \frac{1}{\sqrt{2}}$

Solution

(B) ધારો કે અનુબદ્ધ અક્ષની લંબાઈ $2b$ છે અને મુખ્ય અક્ષની લંબાઈ $2a$ છે.
આપેલ છે કે અનુબદ્ધ અક્ષની લંબાઈ મુખ્ય અક્ષની લંબાઈ કરતા વધારે છે,તેથી $2b > 2a$,જેનો અર્થ છે કે $b > a$.
અતિવલય માટે,ઉત્કેન્દ્રતા $e$ નું સૂત્ર $e = \sqrt{1 + \frac{b^2}{a^2}}$ છે.
જેহেতু $b > a$,તેથી $\frac{b^2}{a^2} > 1$ થાય.
તેથી,$e^2 = 1 + \frac{b^2}{a^2} > 1 + 1 = 2$.
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા,આપણને $e > \sqrt{2}$ મળે છે.
564
EasyMCQ
ધારો કે અતિવલય $\frac{x^{2}}{a^{2}}-\frac{y^{2}}{b^{2}}=1$ ની ઉત્કેન્દ્રતા એ ઉપવલય $x^{2}+9y^{2}=9$ ની ઉત્કેન્દ્રતાના વ્યસ્ત છે,તો ગુણોત્તર $a^{2}:b^{2}$ શું થાય?
A
$8:1$
B
$1:8$
C
$9:1$
D
$1:9$

Solution

(A) આપેલ ઉપવલયનું સમીકરણ $x^{2}+9y^{2}=9$ છે,જેને $\frac{x^{2}}{9}+\frac{y^{2}}{1}=1$ તરીકે લખી શકાય.
અહીં,$a^{2}=9$ અને $b^{2}=1$,તેથી $a=3$ અને $b=1$.
ઉપવલયની ઉત્કેન્દ્રતા $e_{e} = \sqrt{1-\frac{b^{2}}{a^{2}}} = \sqrt{1-\frac{1}{9}} = \sqrt{\frac{8}{9}} = \frac{\sqrt{8}}{3}$.
અતિવલયની ઉત્કેન્દ્રતા $e_{h}$ એ $e_{e}$ નો વ્યસ્ત છે,તેથી $e_{h} = \frac{3}{\sqrt{8}}$.
અતિવલય $\frac{x^{2}}{a^{2}}-\frac{y^{2}}{b^{2}}=1$ માટે,ઉત્કેન્દ્રતા $e_{h} = \sqrt{1+\frac{b^{2}}{a^{2}}}$ છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$e_{h}^{2} = 1+\frac{b^{2}}{a^{2}} = \frac{9}{8}$.
આમ,$\frac{b^{2}}{a^{2}} = \frac{9}{8}-1 = \frac{1}{8}$.
તેથી,ગુણોત્તર $a^{2}:b^{2} = 8:1$ થાય.
565
MediumMCQ
એક અતિવલય,જેની મુખ્ય અક્ષની લંબાઈ $2 \sin \theta$ છે,તે ઉપવલય $3 x^{2}+4 y^{2}=12$ સાથે સહકેન્દ્રી (confocal) છે. તેનું સમીકરણ શોધો.
A
$x^{2} \sin ^{2} \theta-y^{2} \cos ^{2} \theta=1$
B
$x^{2} \operatorname{cosec}^{2} \theta-y^{2} \sec ^{2} \theta=1$
C
$(x^{2}+y^{2}) \sin ^{2} \theta=1+y^{2}$
D
$x^{2} \operatorname{cosec}^{2} \theta=x^{2}+y^{2}+\sin ^{2} \theta$

Solution

(B) આપેલ છે કે અતિવલયની મુખ્ય અક્ષની લંબાઈ $2 a_{1} = 2 \sin \theta$ છે,તેથી $a_{1} = \sin \theta$.
ઉપવલય $3 x^{2} + 4 y^{2} = 12$ માટે,$12$ વડે ભાગતા $\frac{x^{2}}{4} + \frac{y^{2}}{3} = 1$ મળે.
અહીં,$a^{2} = 4$ અને $b^{2} = 3$.
ઉપવલયની ઉત્કેન્દ્રતા $e$ માટે $b^{2} = a^{2}(1 - e^{2})$,તેથી $3 = 4(1 - e^{2})$,જે $e^{2} = 1 - \frac{3}{4} = \frac{1}{4}$ આપે છે,એટલે કે $e = \frac{1}{2}$.
ઉપવલયનું નાભિ $(\pm ae, 0) = (\pm 2 \times \frac{1}{2}, 0) = (\pm 1, 0)$ છે.
અતિવલય ઉપવલય સાથે સહકેન્દ્રી હોવાથી,તેનું નાભિ $(\pm 1, 0)$ છે.
અતિવલય માટે,$a_{1} e_{1} = 1$. $a_{1} = \sin \theta$ મૂકતા,$e_{1} = \frac{1}{\sin \theta} = \operatorname{cosec} \theta$ મળે.
હવે,$b_{1}^{2} = a_{1}^{2}(e_{1}^{2} - 1) = a_{1}^{2} e_{1}^{2} - a_{1}^{2} = 1 - \sin^{2} \theta = \cos^{2} \theta$.
અતિવલયનું સમીકરણ $\frac{x^{2}}{a_{1}^{2}} - \frac{y^{2}}{b_{1}^{2}} = 1$ છે,જે $\frac{x^{2}}{\sin^{2} \theta} - \frac{y^{2}}{\cos^{2} \theta} = 1$ બને છે.
આથી $x^{2} \operatorname{cosec}^{2} \theta - y^{2} \sec^{2} \theta = 1$ મળે છે.
566
MediumMCQ
ધારો કે $A(-1, 0)$ અને $B(2, 0)$ બે બિંદુઓ છે. એક બિંદુ $M$ સમતલમાં એવી રીતે ગતિ કરે છે કે જેથી $\angle MBA = 2 \angle MAB$ થાય. તો,બિંદુ $M$ કયા પથ પર ગતિ કરે છે?
A
એક સીધી રેખા
B
એક પરવલય
C
એક ઉપવલય
D
એક અતિવલય

Solution

(D) ધારો કે બિંદુ $M$ ના યામ $(h, k)$ છે. ધારો કે $\angle MAB = \theta$,તો $\angle MBA = 2\theta$ થાય.
$A(-1, 0)$ અને $B(2, 0)$ ના યામ પરથી,આપણી પાસે છે:
$\tan \theta = \frac{k}{h - (-1)} = \frac{k}{h+1}$
$\tan(\pi - 2\theta) = \frac{k}{h-2} \implies -\tan 2\theta = \frac{k}{h-2} \implies \tan 2\theta = \frac{k}{2-h}$
નિત્યસમ $\tan 2\theta = \frac{2 \tan \theta}{1 - \tan^2 \theta}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$\frac{k}{2-h} = \frac{2(\frac{k}{h+1})}{1 - (\frac{k}{h+1})^2}$
$\frac{k}{2-h} = \frac{2k(h+1)}{(h+1)^2 - k^2}$
ધારો કે $k \neq 0$,તો $k$ વડે ભાગતા:
$\frac{1}{2-h} = \frac{2(h+1)}{(h+1)^2 - k^2}$
$(h+1)^2 - k^2 = 2(h+1)(2-h)$
$h^2 + 2h + 1 - k^2 = 2(2h - h^2 + 2 - h) = 2(-h^2 + h + 2) = -2h^2 + 2h + 4$
$3h^2 - k^2 = 3$
આ એક અતિવલયનું સમીકરણ છે.
Solution diagram
567
MediumMCQ
અતિવલયનું સમીકરણ શોધો જેના નાભિના યામ $(\pm 8, 0)$ છે અને નાભિલંબની લંબાઈ $24$ એકમ છે.
A
$3x^{2} - y^{2} = 48$
B
$4x^{2} - y^{2} = 48$
C
$x^{2} - 3y^{2} = 48$
D
$x^{2} - 4y^{2} = 48$

Solution

(A) ધારો કે અતિવલયનું સમીકરણ $\frac{x^{2}}{a^{2}} - \frac{y^{2}}{b^{2}} = 1$ છે.
આપેલ છે કે નાભિ $(\pm 8, 0) = (\pm ae, 0)$ છે,તેથી $ae = 8$.
નાભિલંબની લંબાઈ $\frac{2b^{2}}{a} = 24$ છે,જેનો અર્થ છે કે $b^{2} = 12a$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $b^{2} = a^{2}(e^{2} - 1) = a^{2}e^{2} - a^{2}$.
$ae = 8$ અને $b^{2} = 12a$ મૂકતા,આપણને મળે છે $12a = 8^{2} - a^{2}$.
$a^{2} + 12a - 64 = 0$.
$(a + 16)(a - 4) = 0$.
$a > 0$ હોવાથી,$a = 4$ મળે છે.
તેથી $b^{2} = 12(4) = 48$.
$a^{2} = 16$ અને $b^{2} = 48$ ને પ્રમાણિત સમીકરણમાં મૂકતા: $\frac{x^{2}}{16} - \frac{y^{2}}{48} = 1$.
$48$ વડે ગુણતા,આપણને $3x^{2} - y^{2} = 48$ મળે છે.
568
EasyMCQ
અતિવલય (hyperbola) ની અનુપ્રસ્થ અક્ષ (transverse axis) $x$-અક્ષ પર છે અને તેની લંબાઈ $2a$ છે. અતિવલયનું શિરોબિંદુ (vertex),કેન્દ્ર અને નાભિ (focus) ને જોડતા રેખાખંડને દુભાગે છે. તો અતિવલયનું સમીકરણ શોધો.
A
$6x^{2}-y^{2}=3a^{2}$
B
$x^{2}-3y^{2}=3a^{2}$
C
$x^{2}-6y^{2}=3a^{2}$
D
$3x^{2}-y^{2}=3a^{2}$

Solution

(D) ધારો કે $e$ એ અતિવલયની ઉત્કેન્દ્રતા (eccentricity) છે. કેન્દ્ર $(0, 0)$,શિરોબિંદુ $(a, 0)$ અને નાભિ $(ae, 0)$ છે.
શિરોબિંદુ $(a, 0)$ એ કેન્દ્ર $(0, 0)$ અને નાભિ $(ae, 0)$ ને જોડતા રેખાખંડનું મધ્યબિંદુ હોવાથી:
$a = \frac{ae + 0}{2}$ $\Rightarrow 2a = ae$ $\Rightarrow e = 2$.
અતિવલય માટે,$b^{2} = a^{2}(e^{2} - 1)$.
$e = 2$ મૂકતા,$b^{2} = a^{2}(2^{2} - 1) = 3a^{2}$.
અતિવલયનું સમીકરણ $\frac{x^{2}}{a^{2}} - \frac{y^{2}}{b^{2}} = 1$ છે.
$b^{2} = 3a^{2}$ મૂકતા,$\frac{x^{2}}{a^{2}} - \frac{y^{2}}{3a^{2}} = 1$.
$3a^{2}$ વડે ગુણતા,$3x^{2} - y^{2} = 3a^{2}$ મળે છે.
569
EasyMCQ
એક બિંદુ એવી રીતે ગતિ કરે છે કે જેથી બે બિંદુઓ $(8,0)$ અને $(-8,0)$ થી તેના અંતરનો તફાવત હંમેશા $4$ રહે છે. તો,તે બિંદુનો બિંદુપથ શું છે?
A
વર્તુળ
B
પરવલય
C
ઉપવલય
D
અતિવલય

Solution

(D) અતિવલયની વ્યાખ્યા મુજબ,તે એક એવા બિંદુનો બિંદુપથ છે જે એવી રીતે ગતિ કરે છે કે જેથી બે નિશ્ચિત બિંદુઓથી તેના અંતરનો તફાવત અચળ રહે છે.
અહીં નિશ્ચિત બિંદુઓ $(8,0)$ અને $(-8,0)$ એ અતિવલયના નાભિ છે.
અચળ તફાવત $2a = 4$ આપેલ છે.
બે નિશ્ચિત બિંદુઓથી અંતરનો તફાવત અચળ હોવાથી,આ બિંદુપથ એક અતિવલય દર્શાવે છે.
570
EasyMCQ
અતિવલય $4x^2 - 9y^2 = 36$ ની ઉત્કેન્દ્રતા (eccentricity) શોધો.
A
$\frac{\sqrt{11}}{3}$
B
$\frac{\sqrt{15}}{3}$
C
$\frac{\sqrt{13}}{3}$
D
$\frac{\sqrt{14}}{3}$

Solution

(C) અતિવલયનું સમીકરણ: $4x^2 - 9y^2 = 36$.
બંને બાજુ $36$ વડે ભાગતા: $\frac{x^2}{9} - \frac{y^2}{4} = 1$.
પ્રમાણિત સ્વરૂપ $\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 1$ સાથે સરખાવતા,$a^2 = 9$ અને $b^2 = 4$.
તેથી,$a = 3$ અને $b = 2$.
અતિવલયની ઉત્કેન્દ્રતા $e$ નું સૂત્ર $e = \sqrt{\frac{a^2 + b^2}{a^2}}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $e = \sqrt{\frac{9 + 4}{9}} = \sqrt{\frac{13}{9}} = \frac{\sqrt{13}}{3}$.
571
MediumMCQ
અતિવલય (hyperbola) $x^{2}-y^{2}+1=0$ ના નાભિઓને જોડતો રેખાખંડ એ વર્તુળનો એક વ્યાસ છે. તો તે વર્તુળનું સમીકરણ શોધો.
A
$x^{2}+y^{2}=4$
B
$x^{2}+y^{2}=\sqrt{2}$
C
$x^{2}+y^{2}=2$
D
$x^{2}+y^{2}=2 \sqrt{2}$

Solution

(C) આપેલ અતિવલયનું સમીકરણ $x^{2}-y^{2}+1=0$ છે,જેને $y^{2}-x^{2}=1$ તરીકે લખી શકાય.
આને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $\frac{y^{2}}{b^{2}}-\frac{x^{2}}{a^{2}}=1$ સાથે સરખાવતા,$a^{2}=1$ અને $b^{2}=1$ મળે,તેથી $a=1$ અને $b=1$.
ઉત્કેન્દ્રતા $e = \sqrt{1+\frac{a^{2}}{b^{2}}} = \sqrt{1+\frac{1}{1}} = \sqrt{2}$.
નાભિઓ $(0, \pm be) = (0, \pm \sqrt{2})$ છે.
આ નાભિઓને જોડતો રેખાખંડ વર્તુળનો વ્યાસ છે.
વર્તુળનું કેન્દ્ર નાભિઓનું મધ્યબિંદુ છે: $(\frac{0+0}{2}, \frac{\sqrt{2}+(-\sqrt{2})}{2}) = (0,0)$.
વ્યાસની લંબાઈ $(0, \sqrt{2})$ અને $(0, -\sqrt{2})$ વચ્ચેનું અંતર છે,જે $2\sqrt{2}$ છે.
તેથી,ત્રિજ્યા $r = \frac{2\sqrt{2}}{2} = \sqrt{2}$.
કેન્દ્ર $(0,0)$ અને ત્રિજ્યા $r=\sqrt{2}$ વાળા વર્તુળનું સમીકરણ $x^{2}+y^{2}=r^{2}$ એટલે કે $x^{2}+y^{2}=2$ થાય.
572
EasyMCQ
જો એક અતિવલય બિંદુ $P(\sqrt{2}, \sqrt{3})$ માંથી પસાર થાય અને તેના નાભિઓ $(\pm 2, 0)$ પર હોય,તો $P$ આગળ આ અતિવલયનો સ્પર્શક શું છે?
A
$y = x\sqrt{6} - \sqrt{3}$
B
$y = x\sqrt{3} - \sqrt{6}$
C
$y = x\sqrt{6} + \sqrt{3}$
D
$y = x\sqrt{3} + \sqrt{6}$

Solution

(A) નાભિઓ $(\pm ae, 0)$ વાળા અતિવલયનું પ્રમાણિત સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે.
અહીં $ae = 2$ અને $b^2 = 4 - a^2$ છે.
બિંદુ $P(\sqrt{2}, \sqrt{3})$ મૂકતા,$\frac{2}{a^2} - \frac{3}{4 - a^2} = 1$ મળે છે.
ઉકેલતા $a^2 = 1$ અને $b^2 = 3$ મળે છે.
તેથી સમીકરણ $\frac{x^2}{1} - \frac{y^2}{3} = 1$ છે.
$P(\sqrt{2}, \sqrt{3})$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $\frac{x\sqrt{2}}{1} - \frac{y\sqrt{3}}{3} = 1$ થાય.
જેનું સાદું રૂપ $y = x\sqrt{6} - \sqrt{3}$ છે.
573
MediumMCQ
અતિવલય $5x^{2}-y^{2}=5$ ના સ્પર્શકનું સમીકરણ જે બાહ્ય બિંદુ $(2, 8)$ માંથી પસાર થાય છે તે શોધો:
A
$3x-y+2=0$
B
$3x+y-14=0$
C
$23x-3y-22=0$
D
$3x-23y+178=0$

Solution

(A, C) અતિવલયનું આપેલ સમીકરણ $5x^{2}-y^{2}=5$ છે,જેને $\frac{x^{2}}{1}-\frac{y^{2}}{5}=1$ તરીકે લખી શકાય.
અહીં,$a^{2}=1$ અને $b^{2}=5$.
$m$ ઢાળવાળા સ્પર્શકનું સમીકરણ $y=mx \pm \sqrt{a^{2}m^{2}-b^{2}}$ છે,જે $y=mx \pm \sqrt{m^{2}-5}$ બને છે.
સ્પર્શક $(2, 8)$ માંથી પસાર થતો હોવાથી,$8=2m \pm \sqrt{m^{2}-5}$.
પુનઃગોઠવણ કરતા $8-2m = \pm \sqrt{m^{2}-5}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $(8-2m)^{2} = m^{2}-5$.
$64+4m^{2}-32m = m^{2}-5$.
$3m^{2}-32m+69=0$.
$m$ માટે ઉકેલતા: $(3m-23)(m-3)=0$,તેથી $m=3$ અથવા $m=\frac{23}{3}$.
$m=3$ માટે,સ્પર્શકનું સમીકરણ $y-8=3(x-2) \Rightarrow 3x-y+2=0$ છે.
$m=\frac{23}{3}$ માટે,સ્પર્શકનું સમીકરણ $y-8=\frac{23}{3}(x-2) \Rightarrow 23x-3y-22=0$ છે.
આમ,$3x-y+2=0$ અને $23x-3y-22=0$ બંને માન્ય સ્પર્શકો છે.
574
MediumMCQ
ધારો કે $P$ એ અતિવલય $\frac{x^{2}}{a^{2}}-\frac{y^{2}}{b^{2}}=1$ ના નાભિ $S$ માંથી રેખા $bx-ay=0$ પર દોરેલા લંબનો લંબપાદ છે અને $C$ એ અતિવલયનું કેન્દ્ર છે. તો,જેની બાજુઓ $SP$ અને $CP$ જેટલી હોય તેવા લંબચોરસનું ક્ષેત્રફળ કેટલું થાય?
A
$2ab$
B
$ab$
C
$\frac{a^{2}+b^{2}}{2}$
D
$\frac{a}{b}$

Solution

(B) અતિવલયનું સમીકરણ $\frac{x^{2}}{a^{2}}-\frac{y^{2}}{b^{2}}=1$ છે. નાભિ $S$ એ $(ae, 0)$ છે.
રેખા $bx-ay=0$ છે. નાભિ $S(ae, 0)$ માંથી રેખા $bx-ay=0$ પરના લંબ $SP$ ની લંબાઈ:
$SP = \left| \frac{b(ae) - a(0)}{\sqrt{b^{2}+(-a)^{2}}} \right| = \frac{abe}{\sqrt{b^{2}+a^{2}}}$.
$b^{2} = a^{2}(e^{2}-1)$ હોવાથી,$a^{2}+b^{2} = a^{2}e^{2}$,તેથી $\sqrt{a^{2}+b^{2}} = ae$.
આમ,$SP = \frac{abe}{ae} = b$.
અંતર $CS = ae$. કાટકોણ ત્રિકોણ $\Delta SPC$ માં,$CP^{2} = CS^{2} - SP^{2}$.
$CP^{2} = (ae)^{2} - b^{2} = a^{2}e^{2} - b^{2} = a^{2}(1 + \frac{b^{2}}{a^{2}}) - b^{2} = a^{2} + b^{2} - b^{2} = a^{2}$.
તેથી,$CP = a$.
$SP$ અને $CP$ બાજુઓ ધરાવતા લંબચોરસનું ક્ષેત્રફળ $SP \times CP = b \times a = ab$ થાય.
Solution diagram
575
DifficultMCQ
જો $PQ$ એ અતિવલય $\frac{x^{2}}{a^{2}}-\frac{y^{2}}{b^{2}}=1$ ની બેવડી કોટિ (double ordinate) હોય અને $\Delta OPQ$ સમબાજુ ત્રિકોણ હોય,જ્યાં $O$ કેન્દ્ર છે,તો ઉત્કેન્દ્રિયતા $e$ શું સંતોષે છે?
A
$1 < e < \frac{2}{\sqrt{3}}$
B
$e = \sqrt{2}$
C
$e = \frac{\sqrt{3}}{2}$
D
$e > \frac{2}{\sqrt{3}}$

Solution

(D) અતિવલયનું સમીકરણ $\frac{x^{2}}{a^{2}}-\frac{y^{2}}{b^{2}}=1$ છે અને $\Delta OPQ$ સમબાજુ ત્રિકોણ છે.
$P$ અને $Q$ ના યામ $(a \sec \theta, b \tan \theta)$ અને $(a \sec \theta, -b \tan \theta)$ છે.
$\Delta OPQ$ માં,$OP = PQ$.
તેથી $OP^2 = PQ^2$.
$a^2 \sec^2 \theta + b^2 \tan^2 \theta = (2b \tan \theta)^2 = 4b^2 \tan^2 \theta$.
$a^2 \sec^2 \theta = 3b^2 \tan^2 \theta$.
$a^2 (1 + \tan^2 \theta) = 3b^2 \tan^2 \theta$.
$a^2 = (3b^2 - a^2) \tan^2 \theta$.
$\tan^2 \theta = \frac{a^2}{3b^2 - a^2}$.
$\tan^2 \theta > 0$ હોવાથી,$3b^2 - a^2 > 0 \Rightarrow \frac{b^2}{a^2} > \frac{1}{3}$.
$e^2 = 1 + \frac{b^2}{a^2} > 1 + \frac{1}{3} = \frac{4}{3}$.
તેથી,$e > \frac{2}{\sqrt{3}}$.
Solution diagram
576
MediumMCQ
ધારો કે $A(2 \sec \theta, 3 \tan \theta)$ અને $B(2 \sec \phi, 3 \tan \phi)$ જ્યાં $\theta+\phi=\frac{\pi}{2}$ એ અતિવલય $\frac{x^2}{4}-\frac{y^2}{9}=1$ પરના બે બિંદુઓ છે. જો $(\alpha, \beta)$ એ $A$ અને $B$ આગળના અતિવલયના અભિલંબનું છેદબિંદુ હોય,તો $\beta$ ની કિંમત શોધો.
A
$4$
B
$13/3$
C
$-4$
D
$-13/3$

Solution

(D) અતિવલય $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ ના બિંદુ $(a \sec \theta, b \tan \theta)$ આગળના અભિલંબનું સમીકરણ $ax \cos \theta + by \cot \theta = a^2+b^2$ છે.
અહીં $a=2$ અને $b=3$ છે,તેથી $a^2+b^2 = 4+9 = 13$.
$A(2 \sec \theta, 3 \tan \theta)$ આગળનો અભિલંબ: $2x \cos \theta + 3y \cot \theta = 13$ --- $(1)$
$\phi = \frac{\pi}{2} - \theta$ હોવાથી,$\sec \phi = \csc \theta$ અને $\tan \phi = \cot \theta$ થાય.
$B(2 \csc \theta, 3 \cot \theta)$ આગળનો અભિલંબ: $2x \sin \theta + 3y \tan \theta = 13$ --- $(2)$
છેદબિંદુ $(\alpha, \beta)$ શોધવા માટે,સમીકરણ $(1)$ ને $\sin \theta$ વડે અને $(2)$ ને $\cos \theta$ વડે ગુણીને $x$ નો લોપ કરતા:
$2x \sin \theta \cos \theta + 3y \cos \theta = 13 \sin \theta$
$2x \sin \theta \cos \theta + 3y \sin \theta = 13 \cos \theta$
બંને સમીકરણોની બાદબાકી કરતા: $3y(\cos \theta - \sin \theta) = 13(\sin \theta - \cos \theta)$.
$\theta \neq \frac{\pi}{4}$ હોવાથી,$(\cos \theta - \sin \theta)$ વડે ભાગતા:
$3y = -13 \implies y = -\frac{13}{3}$.
આમ,$\beta = -\frac{13}{3}$.
577
MediumMCQ
ધારો કે $P(3 \sec \theta, 2 \tan \theta)$ અને $Q(3 \sec \phi, 2 \tan \phi)$ એ અતિવલય $\frac{x^2}{9} - \frac{y^2}{4} = 1$ પરના બે બિંદુઓ છે,જ્યાં $\theta + \phi = \frac{\pi}{2}$ અને $0 < \theta, \phi < \frac{\pi}{2}$ છે. તો $P$ અને $Q$ આગળના અભિલંબના છેદબિંદુનો $y$-યામ (ordinate) શોધો.
A
$\frac{13}{2}$
B
$-\frac{13}{2}$
C
$\frac{5}{2}$
D
$-\frac{5}{2}$

Solution

(B) અતિવલય $\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 1$ ના બિંદુ $(a \sec \theta, b \tan \theta)$ આગળના અભિલંબનું સમીકરણ $ax \cos \theta + by \cot \theta = a^2 + b^2$ છે.
અહીં $a^2 = 9$ અને $b^2 = 4$ હોવાથી,$a = 3$ અને $b = 2$ મળે.
$P$ આગળના અભિલંબનું સમીકરણ: $3x \cos \theta + 2y \cot \theta = 13$ ... $(1)$.
$Q$ આગળના અભિલંબનું સમીકરણ: $3x \cos \phi + 2y \cot \phi = 13$.
$\phi = \frac{\pi}{2} - \theta$ હોવાથી,$\cos \phi = \sin \theta$ અને $\cot \phi = \tan \theta$ થાય.
તેથી,$Q$ આગળના અભિલંબનું સમીકરણ: $3x \sin \theta + 2y \tan \theta = 13$ ... $(2)$.
બંને સમીકરણોને સરખાવતા,$y = -\frac{13}{2}$ મળે છે.
578
MediumMCQ
ધારો કે $P(4,3)$ એ અતિવલય $\frac{x^{2}}{a^{2}}-\frac{y^{2}}{b^{2}}=1$ પરનું એક બિંદુ છે. જો $P$ આગળનો અભિલંબ $X$-અક્ષને $(16,0)$ માં છેદે,તો અતિવલયની ઉત્કેન્દ્રતા શોધો.
A
$\frac{\sqrt{5}}{2}$
B
$2$
C
$\sqrt{2}$
D
$\sqrt{3}$

Solution

(B) અતિવલયનું સમીકરણ $\frac{x^{2}}{a^{2}}-\frac{y^{2}}{b^{2}}=1$ છે.
બિંદુ $P(4,3)$ અતિવલય પર હોવાથી,$\frac{16}{a^{2}}-\frac{9}{b^{2}}=1$ $(i)$.
અતિવલય $\frac{x^{2}}{a^{2}}-\frac{y^{2}}{b^{2}}=1$ ના બિંદુ $(x_1, y_1)$ આગળના અભિલંબનું સમીકરણ $\frac{a^{2}x}{x_1} + \frac{b^{2}y}{y_1} = a^{2} + b^{2}$ છે.
$(x_1, y_1) = (4,3)$ મૂકતા,અભિલંબનું સમીકરણ $\frac{a^{2}x}{4} + \frac{b^{2}y}{3} = a^{2} + b^{2}$ મળે.
અભિલંબ $(16,0)$ માંથી પસાર થતો હોવાથી,$x=16$ અને $y=0$ મૂકતા:
$\frac{a^{2}(16)}{4} + 0 = a^{2} + b^{2}$ $\Rightarrow 4a^{2} = a^{2} + b^{2}$ $\Rightarrow 3a^{2} = b^{2}$.
$b^{2} = 3a^{2}$ ને સમીકરણ $(i)$ માં મૂકતા:
$\frac{16}{a^{2}} - \frac{9}{3a^{2}} = 1$ $\Rightarrow \frac{16}{a^{2}} - \frac{3}{a^{2}} = 1$ $\Rightarrow \frac{13}{a^{2}} = 1$ $\Rightarrow a^{2} = 13$.
તેથી $b^{2} = 3(13) = 39$.
ઉત્કેન્દ્રતા $e = \sqrt{1 + \frac{b^{2}}{a^{2}}} = \sqrt{1 + \frac{39}{13}} = \sqrt{1 + 3} = \sqrt{4} = 2$.
579
EasyMCQ
જો સીધી રેખા $(a-1)x - by + 4 = 0$ એ અતિવલય $xy = 1$ ને લંબ હોય,તો નીચેનામાંથી કયું સાચું નથી?
A
$a > 1, b > 0$
B
$a > 1, b < 0$
C
$a < 1, b < 0$
D
$a < 1, b > 0$

Solution

(B) રેખાનું સમીકરણ $(a-1)x - by + 4 = 0$ છે.
તેનો ઢાળ $m = \frac{a-1}{b}$ છે.
અતિવલય $xy = 1$ છે,તેથી $y = \frac{1}{x}$.
વિકલન $\frac{dy}{dx} = -\frac{1}{x^2}$ છે.
અભિલંબનો ઢાળ $x_0^2$ છે,જે હંમેશા ધન $(x_0^2 > 0)$ હોય છે.
આમ,$\frac{a-1}{b} > 0$.
આ અસમતા ત્યારે જ સાચી પડે જો $(a-1 > 0 \text{ અને } b > 0)$ અથવા $(a-1 < 0 \text{ અને } b < 0)$ હોય.
આથી,$(a > 1, b > 0)$ અથવા $(a < 1, b < 0)$ મળે.
તેથી,શરતો $a > 1, b < 0$ અને $a < 1, b > 0$ સાચી નથી.
580
DifficultMCQ
અતિવલય $9x^2 - 4y^2 = 36$ માટે રેખા $y = 2x$ ને સમાંતર જીવાઓના મધ્યબિંદુઓનો બિંદુપથ શોધો.
A
$8x - 9y = 0$
B
$9x - 8y = 0$
C
$8x + 9y = 0$
D
$9x - 4y = 0$

Solution

(B) અતિવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{4} - \frac{y^2}{9} = 1$ છે.
અહીં $a^2 = 4$ અને $b^2 = 9$ છે.
સમાંતર જીવાઓનો ઢાળ $m = 2$ છે.
અતિવલયના વ્યાસનું સમીકરણ $y = \frac{b^2}{a^2 m} x$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$y = \frac{9}{4 \times 2} x = \frac{9}{8} x$.
તેથી,$8y = 9x$ અથવા $9x - 8y = 0$ મળે છે.
581
MediumMCQ
ચલ $t$ માટે,રેખાઓ $x-2y=t$ અને $x+2y=\frac{1}{t}$ ના છેદબિંદુઓનો બિંદુપથ શું છે?
A
સીધી રેખા $x=y$
B
ઉગમબિંદુ પર કેન્દ્ર અને $1$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ
C
ઉગમબિંદુ પર કેન્દ્ર અને એક નાભિ $\left(\frac{2}{\sqrt{5}}, 0\right)$ ધરાવતું ઉપવલય
D
ઉગમબિંદુ પર કેન્દ્ર અને એક નાભિ $\left(\frac{\sqrt{5}}{2}, 0\right)$ ધરાવતું અતિવલય

Solution

(D) આપેલ રેખાઓના સમીકરણો:
$x-2y=t$ $(i)$
$x+2y=\frac{1}{t}$ $(ii)$
સમીકરણો $(i)$ અને $(ii)$ નો ગુણાકાર કરતા:
$(x-2y)(x+2y) = t \times \frac{1}{t}$
$x^2 - 4y^2 = 1$
આને આ રીતે લખી શકાય:
$\frac{x^2}{1} - \frac{y^2}{1/4} = 1$
આ એક અતિવલય દર્શાવે છે જ્યાં $a^2 = 1$ અને $b^2 = \frac{1}{4}$.
ઉત્કેન્દ્રિયતા $e = \sqrt{1 + \frac{b^2}{a^2}} = \sqrt{1 + \frac{1/4}{1}} = \sqrt{\frac{5}{4}} = \frac{\sqrt{5}}{2}$.
કેન્દ્ર $(0,0)$ છે અને નાભિઓ $(\pm ae, 0) = \left(\pm 1 \times \frac{\sqrt{5}}{2}, 0\right) = \left(\pm \frac{\sqrt{5}}{2}, 0\right)$ છે.
582
DifficultMCQ
ધારો કે ઉપવલય $E: \frac{x^{2}}{144}+\frac{y^{2}}{169}=1$ અને અતિવલય $H: \frac{x^{2}}{16}-\frac{y^{2}}{\lambda^{2}}=-1$ ના નાભિ સમાન છે. જો $e$ અને $L$ અનુક્રમે $H$ ની ઉત્કેન્દ્રતા અને નાભિલંબની લંબાઈ દર્શાવતા હોય,તો $24(e+L)$ ની કિંમત શોધો.
A
$296$
B
$126$
C
$148$
D
$67$

Solution

(A) ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^{2}}{144}+\frac{y^{2}}{169}=1$ છે. અહીં $a^{2}=144$ અને $b^{2}=169$. $b^{2} > a^{2}$ હોવાથી,નાભિ $y$-અક્ષ પર છે.
ઉપવલય માટે,$e_{E} = \sqrt{1 - \frac{144}{169}} = \frac{5}{13}$.
નાભિ $(0, \pm 5)$ છે.
અતિવલય $\frac{y^{2}}{\lambda^{2}} - \frac{x^{2}}{16} = 1$ છે. અહીં $a^{2} = \lambda^{2}$ અને $b^{2} = 16$.
નાભિ $(0, \pm \sqrt{\lambda^{2} + 16})$ છે.
સરખાવતા,$\sqrt{\lambda^{2} + 16} = 5$ $\Rightarrow \lambda^{2} = 9$ $\Rightarrow \lambda = 3$.
ઉત્કેન્દ્રતા $e = \frac{5}{3}$.
નાભિલંબની લંબાઈ $L = \frac{2(16)}{3} = \frac{32}{3}$.
તેથી,$24(e+L) = 24(\frac{5}{3} + \frac{32}{3}) = 296$.
583
DifficultMCQ
ધારો કે $P (10, 2 \sqrt{15})$ એ અતિવલય $\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 1$ પરનું એક બિંદુ છે જેના નાભિઓ $S$ અને $S'$ છે. જો તેના નાભિલંબની લંબાઈ $8$ હોય,તો $\Delta PSS'$ ના ક્ષેત્રફળનો વર્ગ કેટલો થાય?
A
$4200$
B
$900$
C
$1462$
D
$2700$

Solution

(D) $P (10, 2 \sqrt{15})$ એ $\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 1$ પર આવેલું છે.
$\frac{100}{a^2} - \frac{60}{b^2} = 1 \dots (1)$.
નાભિલંબની લંબાઈ $= 8$ આપેલ છે,તેથી $\frac{2b^2}{a} = 8 \Rightarrow b^2 = 4a \dots (2)$.
$(2)$ ને $(1)$ માં મૂકતા: $\frac{100}{a^2} - \frac{60}{4a} = 1 \Rightarrow \frac{100}{a^2} - \frac{15}{a} = 1$.
$100 - 15a = a^2 \Rightarrow a^2 + 15a - 100 = 0$.
$(a + 20)(a - 5) = 0$. $a > 0$ હોવાથી,$a = 5$.
તેથી $b^2 = 4(5) = 20$.
અતિવલય $\frac{x^2}{25} - \frac{y^2}{20} = 1$ છે.
અહીં $a^2 = 25, b^2 = 20$. ઉત્કેન્દ્રિયતા $e = \sqrt{1 + \frac{20}{25}} = \frac{3\sqrt{5}}{5}$.
નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $SS' = 2ae = 2(5)(\frac{3\sqrt{5}}{5}) = 6\sqrt{5}$.
$\Delta PSS'$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ} = \frac{1}{2} \times (SS') \times |y_P| = \frac{1}{2} \times 6\sqrt{5} \times 2\sqrt{15} = 30\sqrt{3}$.
ક્ષેત્રફળનો વર્ગ $= (30\sqrt{3})^2 = 2700$.
584
DifficultMCQ
ધારો કે $PQ$ એ અતિવલય $\frac{x^2}{4} - \frac{y^2}{b^2} = 1$ ની જીવા છે,જે $x$-અક્ષને લંબ છે જેથી $OPQ$ એક સમબાજુ ત્રિકોણ બને,જ્યાં $O$ એ અતિવલયનું કેન્દ્ર છે. જો અતિવલયની ઉત્કેન્દ્રતા $\sqrt{3}$ હોય,તો ત્રિકોણ $OPQ$ નું ક્ષેત્રફળ શોધો:
A
$2\sqrt{3}$
B
$\frac{8\sqrt{3}}{5}$
C
$\frac{11}{5}$
D
$\frac{9}{5}$

Solution

(B) અતિવલય $\frac{x^2}{4} - \frac{y^2}{b^2} = 1$ આપેલ છે. ઉત્કેન્દ્રતા $e = \sqrt{1 + \frac{b^2}{4}} = \sqrt{3}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$1 + \frac{b^2}{4} = 3$ $\Rightarrow \frac{b^2}{4} = 2$ $\Rightarrow b^2 = 8$.
તેથી,અતિવલય $\frac{x^2}{4} - \frac{y^2}{8} = 1$ છે.
ધારો કે $P = (x_0, y_0)$. $PQ$ એ $x$-અક્ષને લંબ હોવાથી અને $OPQ$ સમબાજુ ત્રિકોણ હોવાથી,$\angle POM = 30^{\circ}$ થાય,જ્યાં $M$ એ $P$ માંથી $x$-અક્ષ પરનો લંબપાદ છે.
$\triangle OMP$ માં,$\tan 30^{\circ} = \frac{PM}{OM} = \frac{y_0}{x_0} = \frac{1}{\sqrt{3}} \Rightarrow x_0 = \sqrt{3}y_0$.
$P$ અતિવલય પર હોવાથી,$\frac{(\sqrt{3}y_0)^2}{4} - \frac{y_0^2}{8} = 1 \Rightarrow \frac{3y_0^2}{4} - \frac{y_0^2}{8} = 1$.
$\frac{6y_0^2 - y_0^2}{8} = 1$ $\Rightarrow \frac{5y_0^2}{8} = 1$ $\Rightarrow y_0^2 = \frac{8}{5}$ $\Rightarrow y_0 = \frac{2\sqrt{2}}{\sqrt{5}}$.
ત્રિકોણ $OPQ$ ની ઊંચાઈ $OM = x_0 = \sqrt{3}y_0 = \sqrt{3} \times \frac{2\sqrt{2}}{\sqrt{5}} = \frac{2\sqrt{6}}{\sqrt{5}}$.
ત્રિકોણનો પાયો $PQ = 2y_0 = \frac{4\sqrt{2}}{\sqrt{5}}$.
$\triangle OPQ$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{ઊંચાઈ} = \frac{1}{2} \times \frac{4\sqrt{2}}{\sqrt{5}} \times \frac{2\sqrt{6}}{\sqrt{5}} = \frac{4\sqrt{12}}{5} = \frac{8\sqrt{3}}{5}$.
Solution diagram
585
DifficultMCQ
ધારો કે વિધેય $f(x) = \log_{3}\log_{5}\log_{7}(9x - x^{2} - 13)$ નો પ્રદેશ $(m, n)$ અંતરાલ છે. ધારો કે અતિવલય $\frac{x^{2}}{a^{2}} - \frac{y^{2}}{b^{2}} = 1$ ની ઉત્કેન્દ્રતા $\frac{n}{3}$ છે અને નાભિલંબની લંબાઈ $\frac{8m}{3}$ છે. તો $b^{2} - a^{2}$ ની કિંમત શોધો:
A
$5$
B
$11$
C
$9$
D
$7$

Solution

(D) વિધેય $f(x) = \log_{3}\log_{5}\log_{7}(9x - x^{2} - 13)$ વ્યાખ્યાયિત થવા માટે,આપણે જરૂર છે:
$\log_{5}\log_{7}(9x - x^{2} - 13) > 0 \implies \log_{7}(9x - x^{2} - 13) > 1 \implies 9x - x^{2} - 13 > 7$
$x^{2} - 9x + 20 < 0 \implies (x - 4)(x - 5) < 0 \implies x \in (4, 5)$.
આમ,$m = 4$ અને $n = 5$.
અતિવલય $\frac{x^{2}}{a^{2}} - \frac{y^{2}}{b^{2}} = 1$ માટે,ઉત્કેન્દ્રતા $e = \frac{n}{3} = \frac{5}{3}$.
$e^{2} = 1 + \frac{b^{2}}{a^{2}}$ હોવાથી,$\frac{25}{9} = 1 + \frac{b^{2}}{a^{2}} \implies \frac{b^{2}}{a^{2}} = \frac{16}{9} \implies \frac{b}{a} = \frac{4}{3} \implies b = \frac{4a}{3}$.
નાભિલંબની લંબાઈ $\frac{2b^{2}}{a} = \frac{8m}{3} = \frac{32}{3}$ છે.
$b = \frac{4a}{3}$ મૂકતા,$\frac{2(16a^{2}/9)}{a} = \frac{32}{3} \implies \frac{32a}{9} = \frac{32}{3} \implies a = 3$.
તેથી $b = \frac{4(3)}{3} = 4$.
તેથી,$b^{2} - a^{2} = 16 - 9 = 7$.
586
DifficultMCQ
જો રેખા $\alpha x+2y=1$,જ્યાં $\alpha \in \mathbb{R}$,અતિવલય $x^{2}-9y^{2}=9$ ને મળતી ન હોય,તો $\alpha$ ની શક્ય કિંમત કઈ છે?
A
$0.6$
B
$0.8$
C
$0.5$
D
$0.7$

Solution

(B) રેખાનું સમીકરણ $y = \frac{1-\alpha x}{2}$ છે.
આ કિંમતને અતિવલયના સમીકરણ $x^2 - 9y^2 = 9$ માં મૂકતા:
$x^2 - 9\left(\frac{1-\alpha x}{2}\right)^2 = 9$
$(4 - 9\alpha^2)x^2 + 18\alpha x - 45 = 0$
રેખા અતિવલયને છેદતી નથી,તેથી વિવેચક $D < 0$:
$D = (18\alpha)^2 - 4(4 - 9\alpha^2)(-45) < 0$
$-1296\alpha^2 + 720 < 0$
$\alpha^2 > \frac{5}{9}$
$|\alpha| > \frac{\sqrt{5}}{3} \approx 0.745$
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$0.745$ થી મોટી કિંમત $0.8$ છે.
587
MediumMCQ
ધારો કે અતિવલય (hyperbola) ના નાભિઓ ઉપવલય (ellipse) $\frac{x^{2}}{36}+\frac{y^{2}}{16}=1$ ના નાભિઓ સાથે સંપાતી છે. જો અતિવલયની ઉત્કેન્દ્રતા (eccentricity) $5$ હોય,તો તેના નાભિલંબની લંબાઈ શોધો:
A
$12$
B
$16$
C
$\frac{96}{\sqrt{5}}$
D
$24\sqrt{5}$

Solution

(C) ઉપવલય $\frac{x^{2}}{36}+\frac{y^{2}}{16}=1$ માટે,$a^2=36$ અને $b^2=16$ છે.
ઉત્કેન્દ્રતા $e_1 = \sqrt{1-\frac{16}{36}} = \frac{\sqrt{5}}{3}$ છે.
નાભિઓ $(\pm 2\sqrt{5}, 0)$ છે.
અતિવલય માટે,$Ae = 2\sqrt{5}$ અને $e=5$ હોવાથી $A = \frac{2\sqrt{5}}{5} = \frac{2}{\sqrt{5}}$ મળે.
સૂત્ર $e^2 = 1 + \frac{B^2}{A^2}$ નો ઉપયોગ કરતા,$25 = 1 + \frac{B^2}{4/5} \Rightarrow B^2 = \frac{96}{5}$ મળે.
નાભિલંબની લંબાઈ $\frac{2B^2}{A} = \frac{2(96/5)}{2/\sqrt{5}} = \frac{96}{\sqrt{5}}$ થાય.
588
DifficultMCQ
ધારો કે અતિવલયની ઉત્કેન્દ્રતા $e$ એ સમીકરણ $6e^2 - 11e + 3 = 0$ નું સમાધાન કરે છે. જો અતિવલયના નાભિઓ $(3, 5)$ અને $(3, -4)$ હોય,તો તેના નાભિલંબની લંબાઈ કેટલી થાય?
A
$11$/$3$
B
$17$/$3$
C
$15$/$2$
D
$17$/$2$

Solution

(C) આપેલ દ્વિઘાત સમીકરણ $6e^2 - 11e + 3 = 0$ છે.
સમીકરણના અવયવ પાડતા,આપણને $(2e - 3)(3e - 1) = 0$ મળે છે.
આથી $e = 3/2$ અથવા $e = 1/3$ મળે.
અતિવલયની ઉત્કેન્દ્રતા $e > 1$ હોવી જોઈએ,તેથી આપણે $e = 3/2$ લઈશું.
નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $2ae = \sqrt{(3 - 3)^2 + (5 - (-4))^2} = \sqrt{0^2 + 9^2} = 9$ છે.
$e = 3/2$ મૂકતા,$2a(3/2) = 9$ મળે,જેનું સાદું રૂપ $3a = 9$ થાય,તેથી $a = 3$.
અતિવલય માટે,$b^2 = a^2(e^2 - 1)$ થાય.
કિંમતો મૂકતા,$b^2 = 3^2((3/2)^2 - 1) = 9(9/4 - 1) = 9(5/4) = 45/4$.
નાભિલંબની લંબાઈ $LR = \frac{2b^2}{a}$ દ્વારા મળે છે.
$LR = \frac{2(45/4)}{3} = \frac{45/2}{3} = 15/2$.
589
DifficultMCQ
જો અતિવલય $\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 1$ ની ઉત્કેન્દ્રતા,જે $(6, 4\sqrt{3})$ માંથી પસાર થાય છે,તે $15(e^2 + 1) = 34e$ નું સમાધાન કરે છે,તો અતિવલય $\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{2(a^2 + 1)} = 1$ ના નાભિલંબની લંબાઈ કેટલી થાય?
A
$\frac{20}{3}$
B
$\frac{40}{3}$
C
$25$
D
$30$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $15(e^2 + 1) = 34e$ ને $15e^2 - 34e + 15 = 0$ તરીકે લખી શકાય.
આ દ્વિઘાત સમીકરણ ઉકેલતા: $(3e - 5)(5e - 3) = 0$.
અતિવલય માટે ઉત્કેન્દ્રતા $e > 1$ હોવાથી,આપણે $e = 5/3$ લઈશું.
અતિવલય $\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 1$ માટે,$a, b,$ અને $e$ વચ્ચેનો સંબંધ $b^2 = a^2(e^2 - 1)$ છે.
$e = 5/3$ મૂકતા,આપણને $b^2 = a^2((5/3)^2 - 1) = a^2(25/9 - 1) = 16a^2/9$ મળે છે.
અતિવલય $(6, 4\sqrt{3})$ માંથી પસાર થતું હોવાથી,$\frac{6^2}{a^2} - \frac{(4\sqrt{3})^2}{b^2} = 1$,જેનું સાદું રૂપ $\frac{36}{a^2} - \frac{48}{b^2} = 1$ થાય છે.
$b^2 = 16a^2/9$ ને સમીકરણમાં મૂકતા: $\frac{36}{a^2} - \frac{48}{16a^2/9} = 1 \implies \frac{36}{a^2} - \frac{27}{a^2} = 1 \implies \frac{9}{a^2} = 1 \implies a^2 = 9$.
તેથી $b^2 = 16(9)/9 = 16$.
હવે બીજા અતિવલય $\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{2(a^2 + 1)} = 1$ ને ધ્યાનમાં લો. અહીં $a^2 = 9$ અને $b'^2 = 2(9 + 1) = 20$.
નાભિલંબની લંબાઈ $\frac{2b'^2}{a} = \frac{2(20)}{\sqrt{9}} = \frac{40}{3}$ થાય છે.
590
DifficultMCQ
ધારો કે $H: \frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 1$ એક અતિવલય છે જેની નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $6$ છે અને તેની નિયામિકાઓ વચ્ચેનું અંતર $\frac{8}{3}$ છે. જો રેખા $x = k$ અતિવલય $H$ ને બિંદુઓ $A$ અને $B$ માં છેદે છે જેથી ત્રિકોણ $AOB$ નું ક્ષેત્રફળ $4\sqrt{15}$ થાય,જ્યાં $O$ ઉગમબિંદુ છે,તો $a^2$ ની કિંમત શોધો.
A
$12$
B
$16$
C
$24$
D
$25$

Solution

(A) નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $2ae = 6$ છે,તેથી $ae = 3$.
નિયામિકાઓ વચ્ચેનું અંતર $\frac{2a}{e} = \frac{8}{3}$ છે,તેથી $\frac{a}{e} = \frac{4}{3}$.
બંનેનો ગુણાકાર કરતા,$a^2 = 3 \times \frac{4}{3} = 4$,તેથી $a = 2$.
હવે $e^2 = \frac{ae}{a/e} = \frac{3}{4/3} = \frac{9}{4}$,તેથી $e = \frac{3}{2}$.
$b^2 = a^2(e^2 - 1)$ નો ઉપયોગ કરતા,$b^2 = 4(\frac{9}{4} - 1) = 4(\frac{5}{4}) = 5$.
અતિવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{4} - \frac{y^2}{5} = 1$ છે.
રેખા $x = k$ માટે,છેદબિંદુઓ $A$ અને $B$ એ $(k, y_1)$ અને $(k, -y_1)$ છે,જ્યાં $\frac{k^2}{4} - \frac{y_1^2}{5} = 1$,તેથી $y_1^2 = 5(\frac{k^2}{4} - 1)$.
ત્રિકોણ $AOB$ નું ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ} = \frac{1}{2} \times (2y_1) \times k = k y_1 = 4\sqrt{15}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$k^2 y_1^2 = 16 \times 15 = 240$.
$y_1^2$ ની કિંમત મુકતા,$k^2 \times 5(\frac{k^2}{4} - 1) = 240 \implies k^2(\frac{k^2 - 4}{4}) = 48 \implies k^4 - 4k^2 - 192 = 0$.
$u = k^2$ લેતા,$u^2 - 4u - 192 = 0 \implies (u - 16)(u + 12) = 0$.
$k^2 > 0$ હોવાથી,$k^2 = 16$,તેથી $k = 4$.
નોંધ: પ્રશ્નમાં $a^2$ માંગેલ છે જે $4$ છે.
591
DifficultMCQ
ધારો કે $O$ ઉગમબિંદુ છે,અને $P$ તથા $Q$ એ લંબવૃત્તીય અતિવલય $xy = 12$ પરના બે બિંદુઓ છે,જેથી રેખાખંડ $PQ$ નું મધ્યબિંદુ $(\frac{1}{2}, -\frac{1}{2})$ છે. તો ત્રિકોણ $OPQ$ નું ક્ષેત્રફળ કેટલું થાય?
A
$\frac{3}{2}$
B
$\frac{5}{2}$
C
$\frac{7}{2}$
D
$\frac{9}{2}$

Solution

(C) ધારો કે $P = (x_1, y_1)$ અને $Q = (x_2, y_2)$ એ અતિવલય $xy = 12$ પરના બિંદુઓ છે.
$PQ$ નું મધ્યબિંદુ $(\frac{x_1+x_2}{2}, \frac{y_1+y_2}{2}) = (\frac{1}{2}, -\frac{1}{2})$ છે.
આથી $x_1+x_2 = 1$ અને $y_1+y_2 = -1$ મળે.
$y_i = \frac{12}{x_i}$ હોવાથી,$\frac{12}{x_1} + \frac{12}{x_2} = -1$,જેનો અર્થ છે કે $12(x_1+x_2) = -x_1x_2$.
$x_1+x_2 = 1$ મૂકતા,$12(1) = -x_1x_2$,તેથી $x_1x_2 = -12$.
શિરોબિંદુઓ $O(0,0)$,$P(x_1, y_1)$,અને $Q(x_2, y_2)$ ધરાવતા $\triangle OPQ$ નું ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{2} |x_1y_2 - x_2y_1|$ છે.
$y_i = \frac{12}{x_i}$ મૂકતા,ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{2} |x_1(\frac{12}{x_2}) - x_2(\frac{12}{x_1})| = 6 |\frac{x_1^2 - x_2^2}{x_1x_2}| = 6 |\frac{(x_1-x_2)(x_1+x_2)}{x_1x_2}|$ થાય.
આપણે જાણીએ છીએ કે $(x_1-x_2)^2 = (x_1+x_2)^2 - 4x_1x_2 = (1)^2 - 4(-12) = 1 + 48 = 49$,તેથી $|x_1-x_2| = 7$.
આમ,ક્ષેત્રફળ $6 |\frac{7 \times 1}{-12}| = 6 \times \frac{7}{12} = \frac{7}{2}$ થાય.
592
AdvancedMCQ
જો $16x^2 - 9y^2 = 144$ અને $8x - 3y = 24$ દ્વારા ઘેરાયેલા પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ $A$ હોય,તો $3(A + 6 \ln(3))$ ની કિંમત . . . . . . . છે.
A
$-24$
B
$-25$
C
$-26$
D
$-27$

Solution

(A) અતિવલયનું સમીકરણ $16x^2 - 9y^2 = 144$ છે,જેનું સાદું રૂપ $\frac{x^2}{9} - \frac{y^2}{16} = 1$ થાય છે.
રેખાના સમીકરણ $8x - 3y = 24$ પરથી,$y = \frac{8x - 24}{3}$ મળે છે.
$y$ ની કિંમત અતિવલયના સમીકરણમાં મૂકતા: $16x^2 - 9(\frac{8x-24}{3})^2 = 144 \implies 16x^2 - (8x-24)^2 = 144 \implies 16x^2 - (64x^2 - 384x + 576) = 144 \implies -48x^2 + 384x - 720 = 0 \implies x^2 - 8x + 15 = 0$.
$x$ માટે ઉકેલતા,$(x-3)(x-5) = 0$ મળે છે,તેથી $x = 3$ અને $x = 5$.
ક્ષેત્રફળ $A = \int_{3}^{5} (\frac{8x-24}{3} - \sqrt{\frac{16}{9}(x^2-9)}) dx = \int_{3}^{5} (\frac{8}{3}(x-3) - \frac{4}{3}\sqrt{x^2-9}) dx$.
સંકલન કરતા: $[\frac{4}{3}(x-3)^2 - \frac{4}{3}(\frac{x}{2}\sqrt{x^2-9} - \frac{9}{2}\ln|x+\sqrt{x^2-9}|)]_{3}^{5}$.
$x=5$ માટે: $\frac{4}{3}(4) - \frac{4}{3}(\frac{5}{2}(4) - \frac{9}{2}\ln(5+4)) = \frac{16}{3} - \frac{40}{3} + 6\ln(9) = -8 + 12\ln(3)$.
$x=3$ માટે: $\frac{4}{3}(0) - \frac{4}{3}(0 - \frac{9}{2}\ln(3)) = 6\ln(3)$.
$A = (-8 + 12\ln(3)) - (6\ln(3)) = 6\ln(3) - 8$.
આમ,$3(A + 6\ln(3)) = 3(6\ln(3) - 8 + 6\ln(3)) = 3(12\ln(3) - 8) = 36\ln(3) - 24$. પ્રશ્નમાં અચળ પદ $-24$ છે.

10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola — Hyperbola · Frequently Asked Questions

1Are these 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.