Stem Questions in Gujarati

(B) વનસ્પતિઓમાં, કાર્બોદિતો મુખ્યત્વે સ્ટાર્ચ સ્વરૂપે સંગ્રહિત થાય છે। જોકે, ડુંગળી $(Allium \text{ cepa})$ જેવી વિશિષ્ટ વનસ્પતિઓમાં, સંગ્રહિત ખોરાક મુખ્યત્વે સ્ટાર્ચને બદલે દ્રાવ્ય શર્કરા (જેમ કે ગ્લુકોઝ અને ફ્રુક્ટોઝ) સ્વરૂપે હોય છે। વનસ્પતિઓમાં સ્ટાર્ચ એ સૌથી સામાન્ય સંગ્રહિત પોલિસેકેરાઈડ છે, પરંતુ ડુંગળી તેના માંસલ પર્ણો (શલ્કપર્ણ) માં ઉચ્ચ સાંદ્રતામાં શર્કરાનો સંગ્રહ કરવા માટે જાણીતી છે।

(A) બટાકાની 'આંખો' વાસ્તવમાં કંદની સપાટી પર રહેલી ગાંઠો પર આવેલી અક્ષીય કલિકાઓ (axillary buds) છે.
આ કલિકાઓ અનુકૂળ પરિસ્થિતિમાં નવા પ્રરોહમાં વિકાસ પામવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
આ વાનસ્પતિક પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે,જેમાં કંદ પ્રજનન એકમ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) બેસ્ટ ફાઈબર એ વનસ્પતિના અન્નવાહક (phloem) અથવા પ્રકાંડની આસપાસના આંતરિક વલ્કમાંથી મેળવવામાં આવતા રેસા છે.
આ રેસા તેમની મજબૂતી અને ટકાઉપણું માટે જાણીતા છે.
બેસ્ટ ફાઈબરના સામાન્ય ઉદાહરણોમાં શણ,ફ્લેક્સ,હેમ્પ અને રેમીનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો બેસ્ટ ફાઈબરના સાચા ઉદાહરણો છે.

(C) પોલા પ્રકાંડમાં,મધ્યસ્થ મજ્જા (pith) ગેરહાજર હોય છે અથવા નાશ પામેલી હોય છે.
મજ્જાનું મુખ્ય કાર્ય ખોરાકનો સંગ્રહ કરવાનું હોવાથી,તેની ગેરહાજરી અથવા વિનાશને કારણે વનસ્પતિની સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતા સૌથી વધુ પ્રભાવિત થાય છે.
વાહક પેશીઓ (જલવાહક અને અન્નવાહક) પરિઘવર્તી ભાગમાં આવેલી હોવાથી પાણી અને ખોરાકના વહનનું કાર્ય ચાલુ રહે છે,પરંતુ સંગ્રહનું કાર્ય મુખ્યત્વે ખોરવાય છે.

(A) આદુ $(Zingiber officinale)$ એ રૂપાંતરિત ભૂગર્ભીય પ્રકાંડ છે,જેને ગાંઠામૂળી (rhizome) કહેવામાં આવે છે.
તે પ્રકાંડના લક્ષણો ધરાવે છે,જેમ કે ગાંઠો (nodes),આંતરગાંઠો (internodes) અને શલ્કી પર્ણોની હાજરી.
તે જમીનની અંદર સમક્ષિતિજ રીતે વૃદ્ધિ પામે છે અને તે વનસ્પતિના જીવંત રહેવા અને વાનસ્પતિક પ્રજનન માટેના અંગ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(C) $Brassica$ $oleracea$ var. $capitata$ સામાન્ય રીતે કોબીજ તરીકે ઓળખાય છે.
આ વનસ્પતિમાં,પર્ણો એક ઘટ્ટ,ગોળાકાર રચનામાં ગોઠવાયેલા હોય છે જેને 'હેડ' (head) કહેવામાં આવે છે.
આ હેડ મૂળભૂત રીતે એક મોટી,અગ્રસ્થ વાનસ્પતિક કલિકા છે.
તેથી,$Brassica$ $oleracea$ var. $capitata$ નો ખાદ્ય ભાગ વાનસ્પતિક કલિકા છે.

(A) આદુ $(Zingiber officinale)$ એ ભૂગર્ભીય પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે જેને ગાંઠમૂળી (Rhizome) કહેવામાં આવે છે.
ગાંઠમૂળીની લાક્ષણિકતાઓમાં આડી વૃદ્ધિ,સ્પષ્ટ ગાંઠો અને આંતરગાંઠો,અને ગાંઠો પર શલ્કપત્રોની હાજરીનો સમાવેશ થાય છે.
તેઓ વનસ્પતિના જીવંત રહેવા અને વાનસ્પતિક પ્રજનન માટેના અંગો તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) ભૂસ્તારીકા એ ભૂમિગત પ્રકાંડનું એક પ્રકારનું રૂપાંતરણ છે જેમાં પ્રકાંડ જમીનની સપાટી પર આડું વૃદ્ધિ પામે છે.
તે ગાંઠો પરથી અસ્થાનિક મૂળ ઉત્પન્ન કરે છે.
$Cynodon\,\,dactylon$ (ઘાસ) એ ભૂસ્તારીકાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
$Eichhornia$ એ ભૂસ્તારી (Offset) નું ઉદાહરણ છે.
$Fragaria$ (સ્ટ્રોબેરી) પણ ભૂસ્તારીકા છે,પરંતુ $Cynodon\,\,dactylon$ એ આ શ્રેણી માટે સૌથી પ્રમાણિત પાઠ્યપુસ્તકનું ઉદાહરણ છે.
$Mentha$ (ફુદીનો) એ ભૂસ્તારી (Sucker) નું ઉદાહરણ છે.

(A) બટાટાની 'આંખ' એ બટાટાના કંદની ગાંઠો પર આવેલી કક્ષકલિકા છે.
આ કલિકાઓ અંકુરિત થઈને વાનસ્પતિક પ્રજનન દ્વારા નવા બટાટાના છોડમાં વિકસિત થવા માટે સક્ષમ છે.
બટાટા એ ભૂગર્ભીય પ્રકાંડનું રૂપાંતર હોવાથી,તેની ગાંઠો આ આંખો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે અને તેમાં રહેલી કલિકાઓ કક્ષકલિકા પ્રકારની હોય છે.

(C) $Opuntia$ (નાગફણી) જેવી વનસ્પતિઓમાં,પ્રકાંડ પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવા માટે ચપટું અને માંસલ બને છે,જેને પર્ણસદ્રશ પ્રકાંડ $(Phylloclade)$ કહેવામાં આવે છે. શુષ્ક પરિસ્થિતિઓમાં બાષ્પોત્સર્જનનો દર ઘટાડવા માટે,પર્ણો કાંટામાં રૂપાંતરિત થઈ જાય છે. તેથી,આ વિશિષ્ટ રૂપાંતરણ $Opuntia$ માં જોવા મળે છે.

(D) નોલ-ખોલ, જેને કોહલરાબી $(Brassica \text{ } oleracea \text{ } var. \text{ } gongylodes)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે એક શાકભાજીનો પાક છે જેમાં ખોરાક સંગ્રહ થવાને કારણે તેનું પ્રકાંડ ફૂલીને માંસલ બને છે. આ ફૂલેલું, ગોળાકાર પ્રકાંડ વનસ્પતિનો ખાદ્ય ભાગ છે.

(D) $Corm$ (કંદ) માં પ્રકાંડ અત્યંત સંક્ષિપ્ત હોય છે. $Corm$ એ ટૂંકું,ઊભું અને ફૂલેલું ભૂગર્ભીય પ્રકાંડ છે,જે વનસ્પતિને શિયાળા કે પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં જીવંત રાખવા માટે સંગ્રહસ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે. ઘણી વનસ્પતિઓમાં,જેમ કે $Colocasia$ (અરવી) માં,પ્રકાંડ એક તકતી જેવી રચનામાં સંક્ષિપ્ત થઈ જાય છે,જે $Corm$ ની લાક્ષણિકતા છે.

(C) ગુલાબનાં છાલશૂળ એ અધિસ્તર અને બાહ્યકમાંથી ઉદ્ભવતી સપાટીય રચનાઓ છે,જે તેમને ઉત્પત્તિમાં બહિર્જાત બનાવે છે. તેવી જ રીતે,પ્રકાંડની શાખાઓ પણ પર્ણના કક્ષમાં આવેલી કક્ષકલિકાઓમાંથી ઉદ્ભવે છે,જે પણ ઉત્પત્તિમાં બહિર્જાત હોય છે. તેથી,છાલશૂળ અને પ્રકાંડની શાખાઓ બંને ઉત્પત્તિમાં બહિર્જાત છે.

(B) $Ruscus$ માં,પ્રકાંડ પર્ણ જેવી રચનામાં રૂપાંતરિત થાય છે જેને $Phylloclade$ (ખાસ કરીને $Cladode$) કહેવામાં આવે છે.
$Phylloclade$ એ લીલું,ચપટું અથવા નળાકાર પ્રકાંડ છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણનું કાર્ય કરે છે.
$Ruscus$ માં,$Cladode$ એ મર્યાદિત વૃદ્ધિ ધરાવતી રૂપાંતરિત શાખા છે જે પર્ણ જેવી દેખાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) ફાફડાથોર $(Opuntia)$ માં,પ્રકાંડ ચપટું,માંસલ અને લીલા રંગની રચનામાં રૂપાંતરિત થાય છે જેને $Phylloclade$ (પર્ણાભ પ્રકાંડ) કહેવામાં આવે છે.
આ રૂપાંતરણ વનસ્પતિને પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવાની અને પાણીનો સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતા આપે છે,જે શુષ્ક વાતાવરણમાં ટકી રહેવા માટેનું અનુકૂલન છે.
બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા પાણીનો વ્યય ઘટાડવા માટે પર્ણો ઘણીવાર કંટકમાં રૂપાંતરિત થયેલા જોવા મળે છે.

(C) હળદર $(Curcuma \text{ } longa)$ એ ભૂગર્ભીય પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે જેને $Rhizome$ (ગાંઠમૂળી) કહેવામાં આવે છે.
તે જમીનની સપાટીની નીચે આડી દિશામાં વૃદ્ધિ પામે છે અને તેમાં સ્પષ્ટ ગાંઠો અને આંતરગાંઠો જોવા મળે છે, જે પ્રકાંડના લાક્ષણિક લક્ષણો છે.
ગાંઠમૂળીના અન્ય ઉદાહરણોમાં આદુ $(Zingiber \text{ } officinale)$ નો સમાવેશ થાય છે.

(D) પર્ણસદ્રશ પ્રકાંડ (Phylloclade) એ પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે જે લીલું,ચપટું અથવા નળાકાર હોય છે અને પ્રકાશસંશ્લેષણનું કાર્ય કરે છે. તે શુષ્કતાપ્રિય (xerophytic) વનસ્પતિઓમાં પાણીનો વ્યય ઘટાડવા માટેનું એક વિશિષ્ટ અનુકૂલન છે. ફાફડાથોર $(Opuntia)$ અને કેક્ટસ પરિવારના અન્ય સભ્યો (જેને સામાન્ય રીતે થોર કહેવાય છે) બંનેમાં આ પ્રકારનું રૂપાંતરણ જોવા મળે છે. તેથી,$(A)$ અને $(B)$ બંને સાચા છે.

(D) પ્રકાંડ એ ધરીનો ઉર્ધ્વગામી ભાગ છે જે શાખાઓ,પર્ણો,પુષ્પો અને ફળોને ધારણ કરે છે.
તેના મુખ્ય કાર્યો નીચે મુજબ છે:
$1$. તે પર્ણો,પુષ્પો અને ફળોને આધાર આપે છે અને ધારણ કરે છે.
$2$. તે મૂળ અને પર્ણો વચ્ચે પાણી,ખનિજો અને પ્રકાશસંશ્લેષિત ખોરાકનું વહન કરે છે.
$3$. કેટલાક પ્રકાંડ વિશિષ્ટ કાર્યો કરે છે જેમ કે ખોરાકનો સંગ્રહ (દા.ત.,બટાટા),આધાર (દા.ત.,પ્રકાંડ સૂત્ર) અને રક્ષણ (દા.ત.,કંટક).
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો પ્રકાંડના કાર્યો છે.

(B) પ્રકાંડની પાર્શ્વીય શાખાઓ કક્ષકલિકાઓ (axillary buds) માંથી ઉદ્ભવે છે,જે પર્ણના કક્ષમાં સ્થિત હોય છે. આ કલિકાઓ સપાટી પર હોય છે અને પ્રકાંડના બહારના સ્તરો,ખાસ કરીને બાહ્યક (cortex) અથવા અધિસ્તર (epidermis) માંથી ઉદ્ભવે છે. તેથી,પ્રકાંડની પાર્શ્વીય શાખાઓ ઉત્પત્તિમાં બહિર્જાત (exogenous) હોય છે. આનાથી વિપરીત,પાર્શ્વીય મૂળ ઉત્પત્તિમાં અંતર્જાત (endogenous) હોય છે કારણ કે તે પરિચક્ર (pericycle) માંથી ઉદ્ભવે છે,જે મૂળનું આંતરિક સ્તર છે.

(C) આદુ એ રૂપાંતરિત ભૂમિગત પ્રકાંડ (પ્રકંદ) છે.
પ્રકાંડ બાહ્યાકાર વિદ્યાની દ્રષ્ટિએ મૂળથી અલગ પડે છે કારણ કે તેમાં ગાંઠ અને આંતરગાંઠ જોવા મળે છે.
ગાંઠ એ એવા સ્થાનો છે જ્યાંથી પર્ણો,શાખાઓ અથવા કલિકાઓ ઉદ્ભવે છે,અને બે ગાંઠ વચ્ચેના ભાગને આંતરગાંઠ કહે છે.
મૂળમાં ગાંઠ કે આંતરગાંઠ હોતી નથી; મૂળમાં મૂળરોમ અને મૂળટોપ હોય છે,જે પ્રકાંડમાં ગેરહાજર હોય છે.

(D) મરુદભિદ વનસ્પતિઓમાં,પાણીની અછતવાળા વાતાવરણમાં ટકી રહેવા માટે પ્રકાંડમાં ઘણીવાર ફેરફારો થાય છે. ફાફડાથોર $(Opuntia)$ માં,પ્રકાંડ ચપટા,લીલા અને માંસલ સ્વરૂપમાં રૂપાંતરિત થાય છે જેને પર્ણસદ્રશ પ્રકાંડ $(Phylloclade)$ કહેવામાં આવે છે. આ રચના પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે અને પાણીનો સંગ્રહ કરે છે,જ્યારે બાષ્પોત્સર્જન ઘટાડવા માટે પર્ણો કાંટામાં રૂપાંતરિત થાય છે.

(D) બટાટાનું કંદ એ ભૂગર્ભીય પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે. બટાટાની સપાટી પર જોવા મળતી 'આંખો' એ ગાંઠો (nodes) દર્શાવે છે. દરેક આંખમાં એક કક્ષકલિકા (axillary bud) હોય છે જે ભીંગડા જેવા પર્ણ દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે. અનુકૂળ પરિસ્થિતિમાં આ કક્ષકલિકાઓ નવા પ્રરોહમાં વિકસી શકે છે. તેથી,બટાટાના કંદની આંખો એ કક્ષકલિકાઓ છે.

(C) પ્રકાંડ ખોરાકનો સંગ્રહ,આધાર,રક્ષણ અને વાનસ્પતિક પ્રજનન જેવા કાર્યો કરવા માટે વિવિધ રૂપાંતરણો દર્શાવે છે.
$1$. આદુ (ગાંઠામૂળી),કોલોકેસિઆ (વજ્રકંદ) અને બટાટા (કંદ) એ ખોરાક સંગ્રહ માટે ભૂગર્ભીય પ્રકાંડના રૂપાંતરણોના ઉદાહરણો છે.
$2$. કળશપર્ણ $(Nepenthes)$ માં જોવા મળતો કળશ એ પર્ણનું રૂપાંતરણ છે,જેમાં પર્ણપત્ર કળશ જેવી રચનામાં ફેરવાય છે જેથી નાઈટ્રોજનયુક્ત પોષણ મેળવવા માટે કીટકોને પકડી શકાય.
તેથી,કળશપર્ણનો કળશ એ પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ નથી.

(B) પ્રકાંડની મુખ્ય લાક્ષણિકતા ગાંઠ અને આંતરગાંઠની હાજરી છે. આદુ એ રાઈઝોમ (ગાંઠામૂળી) છે,જે પ્રકાંડનું એક ભૂમિગત રૂપાંતરણ છે. જમીનની અંદર હોવા છતાં,તે પ્રકાંડના મૂળભૂત બાહ્યાકાર લક્ષણો જાળવી રાખે છે,ખાસ કરીને ગાંઠ (જ્યાં શલ્કી પર્ણો જોડાયેલા હોય છે) અને આંતરગાંઠની હાજરી. તેથી,તેને પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ ગણવામાં આવે છે.

(A) ફૂદીનામાં $(Mentha)$,વાનસ્પતિક પ્રજનન એ પ્રકાંડના વિશિષ્ટ ભૂગર્ભીય રૂપાંતરણ દ્વારા થાય છે જેને $Sucker$ (અધોભુસ્તારી) કહેવામાં આવે છે.
$Suckers$ એ પાર્શ્વ શાખાઓ છે જે મુખ્ય પ્રકાંડના તલસ્થ,ભૂગર્ભીય ભાગમાંથી ઉદ્ભવે છે.
આ શાખાઓ જમીનની અંદર થોડા અંતર સુધી આડી વૃદ્ધિ પામે છે અને ત્યારબાદ ઉપરની તરફ વળીને જમીનની બહાર આવે છે,જે એક નવા સ્વતંત્ર છોડમાં વિકસે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) ડુંગળી એ પ્રકાંડનું રૂપાંતરિત સ્વરૂપ છે જેને $Bulb$ (સાકંદ) કહેવામાં આવે છે.
$Bulb$ માં,પ્રકાંડ અત્યંત ટૂંકું અને તકતી જેવું હોય છે.
તેમાં માંસલ પર્ણો ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે અને સમગ્ર રચના સૂકા,પટલમય શલ્કપર્ણો દ્વારા ઢંકાયેલી હોય છે.
તેથી,ડુંગળીની ફૂલેલી ભૂમિગત રચના એ $Bulb$ (સાકંદ) છે.

(B) ભોજપત્ર ઐતિહાસિક રીતે પ્રાચીન ભારતમાં લેખન સામગ્રી તરીકે જાણીતું છે। તે હિમાલયના બિર્ચ વૃક્ષની છાલમાંથી મેળવવામાં આવે છે, જેને વૈજ્ઞાનિક રીતે $Betula \text{ } utilis$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે। આ વૃક્ષની આંતરિક છાલને ઉતારીને હસ્તપ્રતો લખવા માટે કાગળ જેવી સપાટી તરીકે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે।

(D) હળદર $(Curcuma \text{ } longa)$ એ આદુના કુળ $Zingiberaceae$ ની એક ક્ષુપ વનસ્પતિ છે। વનસ્પતિનો જે ભાગ મસાલા અને ઔષધીય હેતુઓ માટે વપરાય છે તે ગાંઠામૂળી (rhizome) છે। ગાંઠામૂળી એ ભૂગર્ભીય પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે જે આડું વૃદ્ધિ પામે છે। જ્યારે તેને લણવામાં આવે છે, ત્યારે આ ગાંઠામૂળીઓને ઉકાળીને, સૂકવીને અને ત્યારબાદ દળીને તેનો ઝીણો પાવડર બનાવવામાં આવે છે।

(A) $Zamia$ $pygmaea$ એ $Zamiaceae$ કુળની સાયકેડ પ્રજાતિ છે.
તે તેના નાના,કંદમૂળ જેવા અને ભૂમિગત પ્રકાંડ માટે જાણીતું છે,જેને તકનીકી રીતે ભૂમિગત ગાંઠામૂળી (underground rhizome) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
આ અનુકૂલન વનસ્પતિને જમીનની સપાટીની નીચે પોષક તત્વોનો સંગ્રહ કરીને અને વૃદ્ધિ પામતા બિંદુનું રક્ષણ કરીને તેના પર્યાવરણમાં ટકી રહેવામાં મદદ કરે છે.

(C) આકૃતિમાં દર્શાવેલ વનસ્પતિ એક ફર્ન (દા.ત.,ડ્રાયોપ્ટેરિસ જેવી ત્રિઅંગી વનસ્પતિ) છે.
ઘણી ફર્ન વનસ્પતિઓમાં,પ્રકાંડ એક ભૂમિગત રચના તરીકે હોય છે જેને ગાંઠામૂળી (Rhizome) કહેવામાં આવે છે.
ગાંઠામૂળી એ ભૂમિગત પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે જે જમીનની અંદર આડું વૃદ્ધિ પામે છે અને મૂળ તથા પર્ણો ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,આ વનસ્પતિ માટે પ્રકાંડનો સાચો પ્રકાર ભૂમિગત ગાંઠામૂળી છે.

(B) $Bougainvillea$ માં,પ્રકાંડની કક્ષકલિકાઓ કાષ્ઠમય,સીધી અને અણીદાર રચનાઓમાં રૂપાંતરિત થાય છે જેને કાંટા કહેવામાં આવે છે. આ કાંટા વનસ્પતિને તૃણાહારી પ્રાણીઓ સામે રક્ષણ આપે છે. તેથી,$Bougainvillea$ માં કાંટા એ પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે.

(A) : પર્ણસદૃશ પ્રકાંડ (phylloclades) એ ચપટા લીલા પ્રકાંડ છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણનું કાર્ય કરે છે।
શાખાસદૃશ પ્રકાંડ (cladodes) એ પ્રકાંડની શાખાઓ છે જે પર્ણના કાર્યો કરવા માટે રૂપાંતરિત થાય છે।
શાખાસદૃશ પ્રકાંડ હંમેશા ચપટા હોતા નથી; ઉદાહરણ તરીકે, $Ruscus aculeatus$ માં, તે પર્ણ જેવા અને કાંટાદાર ટોચવાળા હોય છે, જ્યારે $Asparagus$ માં, તે થોડા ચપટા, માંસલ, સીધા અથવા વળેલા અણીદાર બંધારણો છે જે શલ્કપત્રના કક્ષમાં સમૂહમાં વિકસે છે।
પર્ણદંડ (phyllodes) એ પર્ણના પર્ણદંડ અથવા ધરીનું રૂપાંતરણ છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવા માટે લીલા અને ચપટા બને છે।

(D) : ગાજર અને શક્કરિયા એ મૂળના રૂપાંતરણો છે,જ્યારે મગફળીનો ખાવાલાયક ભાગ તેના બીજ છે. બટાટા એ ખાવાલાયક ભૂગર્ભ પ્રકાંડ (કંદ) છે.

(A) : $Opuntia$ એ મરુનિવાસી વનસ્પતિ છે જે સૂકા નિવાસસ્થાનોમાં જોવા મળે છે.
તેમાં માંસલ અંગો હોય છે જ્યાં પાણી અને મ્યુસિલેજ સંગ્રહિત થાય છે.
તેનું પ્રકાંડ ચપટી,લીલી અને પ્રકાશસંશ્લેષણ કરતી રચનામાં રૂપાંતરિત થાય છે જેને પર્ણસદ્રશ પ્રકાંડ (phylloclade) કહેવામાં આવે છે,જે પાણીનો વ્યય ઘટાડવામાં અને પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવામાં મદદ કરે છે.

(C) : પ્રકાંડકંદ એ જાડું,જમીનની અંદર રહેતું,પૃષ્ઠવક્ષી પ્રકાંડ છે જે જમીનમાં ચોક્કસ ઊંડાઈએ આડું વૃદ્ધિ પામે છે.
તે કથ્થઈ રંગનું હોય છે અને તેમાં અપરિમિત (cymose) શાખાઓ જોવા મળે છે.
તેને રૂપાંતરિત મૂળથી ગાંઠો,આંતરગાંઠો,અગ્રકલિકાઓ,કક્ષકલિકાઓ અને શલ્કી પર્ણોની હાજરી દ્વારા અલગ પાડી શકાય છે.
પ્રકાંડકંદ બહુવર્ષાયુ હોય છે અને વાનસ્પતિક રીતે પ્રજનન કરે છે.
તેઓ ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે અને ગાંઠામૂળી જેવા દેખાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$Zingiber$ $officinale$ (આદુ),$Curcuma$ $longa$ (હળદર),$Canna$ $indica$.

(B) અનાનસ ($Ananas$ $comosus$),ફુદીનો $(Mentha)$ અને ક્રાયસન્થેમમ જેવી વનસ્પતિઓમાં,પાર્શ્વ શાખાઓ મુખ્ય પ્રકાંડના તલસ્થ અને ભૂગર્ભ ભાગમાંથી ઉદ્ભવે છે. આ શાખાઓ જમીનની નીચે આડી વૃદ્ધિ પામે છે અને ત્યારબાદ ત્રાંસી ઉપરની તરફ બહાર આવે છે,જે પર્ણયુક્ત પ્રરોહ ઉત્પન્ન કરે છે. પ્રકાંડના આ પ્રકારના રૂપાંતરણને 'સકર' (sucker) કહેવામાં આવે છે,જે વાનસ્પતિક પ્રજનનની એક પદ્ધતિ છે. તેથી,અનાનસ અને ફુદીનો પ્રજનન માટે પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ દર્શાવે છે.

(A) વનસ્પતિઓમાં,પ્રકાંડ આરોહણ કરવામાં મદદ કરવા માટે સૂત્ર (tendrils) માં રૂપાંતરિત થઈ શકે છે.
$Pumpkins$,$Cucumber$ અને $Watermelon$ એ $Cucurbitaceae$ કુળના સભ્યો છે,જેમાં કક્ષકલિકાઓ પાતળી,કુંતલાકાર સૂત્રમાં વિકસે છે જે આરોહણમાં મદદ કરે છે.
$Citrus$ (લીંબુ) માં,કક્ષકલિકાઓ કાષ્ઠમય,સીધા અને અણીદાર રચનાઓમાં રૂપાંતરિત થાય છે જેને કંટક (thorns) કહેવામાં આવે છે,જે આરોહણને બદલે શાકાહારી પ્રાણીઓ સામે રક્ષણ આપે છે.
તેથી,$Citrus$ એ આરોહણ માટેનું પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ નથી.

(D) કેટલીક વનસ્પતિઓમાં,પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવા માટે પ્રકાંડ માંસલ,નળાકાર અથવા ચપટી રચનામાં રૂપાંતરિત થાય છે,ખાસ કરીને શુષ્ક પ્રદેશોમાં જ્યાં પાણીનો વ્યય ઘટાડવા માટે પર્ણો કાંટામાં ફેરવાઈ જાય છે.
આ રૂપાંતરણને પર્ણસદ્રશ પ્રકાંડ (Phylloclade) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Euphorbia$ એ વનસ્પતિનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે જે માંસલ,નળાકાર,પ્રકાશસંશ્લેષી પ્રકાંડ ધરાવે છે.
તેની સામે,$Cactus$ (Opuntia) સામાન્ય રીતે ચપટું,માંસલ,પ્રકાશસંશ્લેષી પ્રકાંડ દર્શાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) આપેલ વર્ણન એ પ્રકાંડના રૂપાંતરણનો એક પ્રકાર છે જેને $Sucker$ (અંતઃભૂસ્તારી) કહેવામાં આવે છે.
$Pineapple$ (અનાનસ),$Chrysanthemum$ અને $Banana$ જેવી વનસ્પતિઓમાં,પાર્શ્વીય શાખાઓ મુખ્ય પ્રકાંડના તલસ્થ અને ભૂગર્ભીય ભાગમાંથી ઉદ્ભવે છે.
આ શાખાઓ જમીનની નીચે થોડા અંતર સુધી આડી વૃદ્ધિ પામે છે અને ત્યારબાદ ત્રાંસી ઉપરની તરફ આવીને પર્ણયુક્ત પ્રરોહ ઉત્પન્ન કરે છે.
$Eichhornia$ અને $Pistia$ માં $Offset$ (ભૂસ્તારિકા) જોવા મળે છે,જ્યારે $Jasmine$ માં $Stolon$ (ભૂસ્તારી) જોવા મળે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ (આદુ) છે.
કાકડી,કોળું અને તરબૂચ એ ત્રણેય વનસ્પતિઓ છે જેમાં પ્રકાંડના રૂપાંતરણ તરીકે સૂત્ર (tendrils) જોવા મળે છે,જે વેલાને આધાર પર ચઢવામાં મદદ કરે છે.
આદુ એ ભૂગર્ભીય પ્રકાંડ (વજ્રકંદ - rhizome) નું રૂપાંતરણ છે,જે ખોરાક સંગ્રહ અને વાનસ્પતિક પ્રજનન માટે હોય છે,તે આરોહણ માટે નથી.

(B) Colocasia (જેને અળવી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ એક વનસ્પતિ છે જે ખોરાકનો સંગ્રહ ભૂગર્ભ પ્રકાંડમાં કરે છે,જેને 'corm' (વજ્રકંદ) કહેવામાં આવે છે.
વજ્રકંદ એ માંસલ,ફૂલેલા,ભૂગર્ભ પ્રકાંડ છે જે જીવંત રહેવા અને વાનસ્પતિક પ્રજનન માટેના અંગો તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,Colocasia ને પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ માનવામાં આવે છે.

(C) $1$. $Rhizophora$ માં શ્વસનમૂળો (pneumatophores) જોવા મળે છે જે વાયુવિનિમય માટે છે,ખોરાક સંગ્રહ માટે નથી.
$2$. $Citrus$ માં રક્ષણ માટે કંટક (thorns) હોય છે,આરોહણ માટે નથી. આરોહણ માટે પ્રતાન (tendrils) હોય છે.
$3$. $Opuntia$ (થોર) માં પ્રકાંડ ચપટું,માંસલ અને લીલું હોય છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણનું કાર્ય કરે છે,જેને પર્ણસદૃશ પ્રકાંડ (phylloclade) કહે છે.
$4$. $Potato$ એ ખોરાક સંગ્રહ કરતું પ્રકાંડ કંદ (stem tuber) છે,રક્ષણ માટે નથી.

(B) $Chrysanthemum$ (ગુલેદાઉદી) માં,પ્રકાંડમાં એક વિશિષ્ટ રૂપાંતરણ જોવા મળે છે જેને 'સકર' (sucker) કહેવામાં આવે છે.
આ રૂપાંતરણમાં,મુખ્ય પ્રકાંડના તલસ્થ અને જમીનની અંદરના ભાગમાંથી પાર્શ્વ શાખા ઉદભવે છે.
તે જમીનની અંદર થોડા અંતર સુધી આડી વૃદ્ધિ પામે છે અને ત્યારબાદ ત્રાંસી રીતે ઉપરની તરફ આવીને નવા પર્ણયુક્ત પ્રરોહનું નિર્માણ કરે છે.
આ રૂપાંતરણ મુખ્યત્વે વાનસ્પતિક પ્રજનન (vegetative propagation) માટે ઉપયોગી છે.

(C) વિકલ્પ $C$ માં આપેલું વિધાન ખોટું છે કારણ કે $Euphorbia$ (થોર) માં પ્રકાંડ માંસલ,ચપટું અને લીલું બને છે જેથી તે પ્રકાશસંશ્લેષણ કરી શકે,પ્રકાશસંશ્લેષણ ઘટાડવા માટે નહીં.
વિકલ્પ $A$ માં,તરબૂચમાં પ્રકાંડ સૂત્ર (tendrils) માં રૂપાંતરિત થાય છે જે આરોહણ માટે મદદરૂપ છે,જે સાચું છે.
વિકલ્પ $B$ માં,$Bougainvillea$ માં પ્રકાંડના રૂપાંતરિત કંટક (thorns) જોવા મળે છે,જે સાચું છે.
વિકલ્પ $D$ માં,$Eichhornia$ (જળકુંભી) માં ભૂસ્તારિકા (offsets) જોવા મળે છે,જે વાનસ્પતિક પ્રજનન માટે રૂપાંતરિત પ્રકાંડ છે,જે સાચું છે.

(B) ઓસ્ટ્રેલિયન બાવળ $(Acacia \text{ } auriculiformis)$ માં, પર્ણો નાના અને અલ્પજીવી હોય છે.
બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા પાણીનો વ્યય ઘટાડવા માટે, પર્ણદંડ ફૂલીને લીલો બને છે અને ખોરાકનું સંશ્લેષણ કરે છે.
આ રૂપાંતરિત, ચપટા અને પ્રકાશસંશ્લેષી પર્ણદંડને પર્ણસદૃશ પ્રકાંડ $(Phyllode)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
બટાટા,આદુ અને હળદર એ ત્રણેય રૂપાંતરિત પ્રકાંડ (ભૂગર્ભીય પ્રકાંડ) ના ઉદાહરણો છે.
બટાટા એ કંદ (tuber) છે,જ્યારે આદુ અને હળદર એ ગાંઠામૂળી (rhizome) છે.
શતાવરી એ એક એવી વનસ્પતિ છે જેમાં પ્રકાંડનું રૂપાંતર પર્ણસદશ પ્રકાંડ (cladode) તરીકે થાય છે,પરંતુ વનસ્પતિ પ્રજનન અને સંગ્રહના સંદર્ભમાં જોતા,શતાવરી અન્ય ત્રણ કરતા અલગ પડે છે.

(D) પ્રકાંડ સૂત્ર એ પાતળી, કુંતલાકાર ગૂંચળાદાર રચનાઓ છે જે કક્ષકલિકામાંથી વિકસે છે અને વનસ્પતિને આધાર પર ચઢવામાં મદદ કરે છે.
કાકડી, કોળું અને તરબૂચ જેવી વનસ્પતિઓમાં, કક્ષકલિકાઓ પ્રકાંડ સૂત્રમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
લીંબુ $(Citrus)$ અને બુગનવેલિયામાં, કક્ષકલિકાઓ કાંટામાં રૂપાંતરિત થાય છે, સૂત્રમાં નહીં.
તેથી, પ્રકાંડ સૂત્ર $Citrus$ માં જોવા મળતું નથી.

(D) $Euphorbia$ માં,પ્રકાંડ માંસલ,લીલું અને ચપટું અથવા નળાકાર બને છે,જે પ્રકાશસંશ્લેષણનું કાર્ય કરે છે. આ રૂપાંતરણને પર્ણસદ્રશ પ્રકાંડ (phylloclade) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. શુષ્ક પરિસ્થિતિઓમાં પાણીનો વ્યય ઘટાડવા માટે પર્ણો ઘણીવાર કંટક અથવા ભીંગડામાં રૂપાંતરિત થાય છે,તેથી પ્રકાંડ ખોરાક બનાવવાની ભૂમિકા ભજવે છે.

(C) કેટલીક વનસ્પતિઓમાં પ્રકાંડ તેના પ્રાથમિક કાર્યો સિવાય અન્ય કાર્યો કરવા માટે રૂપાંતરિત થાય છે,જેમ કે ખોરાકનો સંગ્રહ અને પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં જીવંત રહેવું (perennation).
આદુ ($Zingiber$ $officinale$) માં ગાંઠામૂળી (rhizome) હોય છે,જે ભૂગર્ભીય પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે.
આ ગાંઠામૂળી ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે અને કાયમી અંગ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે વનસ્પતિને પ્રતિકૂળ ઋતુઓ દરમિયાન જીવંત રહેવામાં મદદ કરે છે.
શક્કરિયું એ મૂળનું રૂપાંતરણ (કંદમૂળ) છે,જ્યારે શતાવરી અને લસણ અલગ રચનાત્મક લાક્ષણિકતાઓ ધરાવે છે.

(B) આપેલી આકૃતિ પ્રકાંડ પ્રતાન (stem tendril) દર્શાવે છે.
પ્રકાંડ પ્રતાન કક્ષકલિકામાંથી વિકસે છે.
તે પાતળી અને કુંતલાકાર રચનાઓ છે જે વનસ્પતિને આધાર પર ચઢવામાં મદદ કરે છે.
તેના ઉદાહરણોમાં દૂધી,કાકડી,કોળું,તરબૂચ અને દ્રાક્ષ જેવી વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.