Description of Some Important Families Questions in Gujarati

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. લેગ્યુમિનોસી (Leguminosae) કુળની પેપિલિયોનેટી (Papilionatae) ઉપ-કુળની વનસ્પતિઓ (જેમ કે વટાણા,ચણા,વગેરે) ના મૂળમાં ગાંઠ જેવી રચનાઓ જોવા મળે છે,જેને મૂળગંડિકાઓ (root nodules) કહેવામાં આવે છે.
આ મૂળગંડિકાઓમાં નાઈટ્રોજનનું સ્થાપન કરતા બેક્ટેરિયા (જેમ કે $Rhizobium$) હોય છે,જે વાતાવરણીય મુક્ત નાઈટ્રોજનનું એમોનિયામાં રૂપાંતર કરે છે,જે વનસ્પતિને જરૂરી પોષક તત્વો પૂરા પાડે છે.

(C) ફિલોડ એ પર્ણદંડ અથવા પર્ણધરીનું રૂપાંતર છે જે ચપટું અને પર્ણ જેવું બની જાય છે,જે પર્ણના પ્રકાશસંશ્લેષણના કાર્યને સંભાળે છે.
આ અનુકૂલન સામાન્ય રીતે $Mimosoideae$ ઉપકુળના અમુક સભ્યોમાં જોવા મળે છે (દા.ત.,$Acacia$ $auriculiformis$).
આ વનસ્પતિઓમાં,સાચા પર્ણો ઘણીવાર દ્વિ-પક્ષીય હોય છે અને વહેલા ખરી પડે છે,જ્યારે પર્ણદંડ વિસ્તૃત થઈને ફિલોડ બનાવે છે.

(D) એકચક્રી (monochlamydeous) પુષ્પો એટલે એવા પુષ્પો જેમાં પરિપુષ્પપુંજ (perianth) માત્ર એક જ ચક્ર ધરાવે છે,એટલે કે વજ્રચક્ર અને દલચક્ર વચ્ચે કોઈ તફાવત હોતો નથી.
$Polygonaceae$ કુળમાં પુષ્પો સામાન્ય રીતે એકચક્રી હોય છે,જેમાં પરિપુષ્પપુંજ માત્ર એક જ ચક્રના પરિપુષ્પપત્રો (tepals) દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) 'લિગ્યુલેટ' શબ્દ લેટિન શબ્દ 'લિગ્યુલા' પરથી આવ્યો છે,જેનો અર્થ પટ્ટી અથવા જીભ થાય છે. $Compositae$ (જેને $Asteraceae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળમાં,કિનારીના પુષ્પો (ray florets) માં દલપુંજ ચપટો અને લાંબો હોય છે,જે પટ્ટી જેવો દેખાય છે. તેથી,લિગ્યુલેટ દલપુંજને પટ્ટી આકારનો (strap-shaped) કહેવામાં આવે છે.

(D) પતંગિયા આકારનો દલપુંજ,જેને પેપિલિઓનેસિયસ દલપુંજ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પાંચ દલપત્રોનો બનેલો હોય છે: એક પાછળનું સ્ટાન્ડર્ડ (ધ્વજક),બે પાર્શ્વ પાંખ જેવા (પક્ષક) અને બે આગળના દલપત્રો જે જોડાઈને કીલ (નૌકા) બનાવે છે.
આ પ્રકારના કલિકાંતરવિન્યાસને ઉતરતા પ્રકારનો છાપાદાર (descending imbricate) અથવા ધ્વજક (vexillary) કલિકાંતરવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે.
આ લાક્ષણિકતા પેપિલિઓનેસી $(Papilionaceae)$ કુળમાં જોવા મળે છે,જે ફેબેસી $(Fabaceae)$ કુળની એક ઉપકુળ છે.

(A) જાયાંગધારી (Hypogynous) પુષ્પોમાં,સ્ત્રીકેસરચક્ર સૌથી ઉપરના સ્થાને હોય છે જ્યારે અન્ય ભાગો તેની નીચે આવેલા હોય છે.
આવા પુષ્પોમાં બીજાશયને ઉચ્ચસ્થ (superior) કહેવામાં આવે છે.
$Liliaceae$,$Malvaceae$ અને $Solanaceae$ એ એવી કુળ છે જે જાયાંગધારી પુષ્પો ધરાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) Compositae (જેને Asteraceae તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળમાં,પુષ્પો પરિજાયી (Epigynous) હોય છે.
પરિજાયી પુષ્પમાં,પુષ્પાસન ઉપરની તરફ વૃદ્ધિ પામે છે અને બીજાશયને સંપૂર્ણપણે ઘેરી લે છે,જે તેની દીવાલ સાથે જોડાયેલું હોય છે.
પરિણામે,અન્ય પુષ્પીય ભાગો (વજ્રપત્રો,દલપત્રો અને પુંકેસરો) બીજાશયના સ્તરની ઉપરથી ઉદ્ભવે છે.
જેহেতু બીજાશય અન્ય પુષ્પીય ભાગોની નીચે સ્થિત હોય છે,તેથી તેને અધઃસ્થિત (inferior) બીજાશય તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે.
તેથી,પુષ્પો પરિજાયી છે અને બીજાશય અધઃસ્થિત છે.

(D) આદિ પુંકેસરની લાક્ષણિકતા એ છે કે તે પહોળા,પર્ણ જેવા હોય છે અને તેમાં તંતુ (filament) તથા પરાગાશય (anther) વચ્ચે સ્પષ્ટ તફાવત હોતો નથી.
આ પ્રકારના પુંકેસરને આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં પૂર્વજોના લક્ષણો માનવામાં આવે છે.
આવા પુંકેસર સામાન્ય રીતે $Degeneriaceae$ અને $Magnoliaceae$ જેવા કુળમાં જોવા મળે છે,જેમને પાયાની (basal) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ ગણવામાં આવે છે.

(B) $Solanaceae$ કુળની લાક્ષણિકતા દ્વિ-સ્ત્રીકેસરી,યુક્તસ્ત્રીકેસરી,ઉચ્ચસ્થ બીજાશય અને દ્વિ-કોટરીય સ્થિતિ છે.
જરાયુના ફૂલવાને કારણે,બીજાશય પુષ્પમાં ત્રાંસી રીતે ગોઠવાયેલું હોય છે,જે આ કુળનું નિદાનકારી લક્ષણ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Capsicum$ $frutescens$ (મરચું) એ $Solanaceae$ કુળનું સભ્ય છે,અને તેથી તે ત્રાંસુ વિભાજન અને ફૂલેલું જરાયુ દર્શાવે છે.

(B) વજ્રચક્રની બહાર $3-9$ પર્ણમય રચનાઓનું એક વધારાનું ચક્ર જોવા મળે છે,જેને ઉપવજ્ર ($epicalyx$ અથવા $hypocalyx$) કહેવામાં આવે છે. આ ઉપવજ્ર એ નિપત્રિકાઓનું રૂપાંતરણ છે,જે $Malvaceae$ કુળના પુષ્પોની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. $Compositae$ (જેને $Asteraceae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળના સભ્યોમાં,વજ્રપત્રો (sepals) વાળના ગુચ્છામાં રૂપાંતરિત થાય છે જેને $pappus$ કહેવામાં આવે છે.
આ $pappus$ કાયમી હોય છે અને નાના,એક-બીજ ધરાવતા ફળો સાથે જોડાયેલ રહે છે.
તે પેરાશૂટ જેવું કાર્ય કરે છે,જે પવનને બીજને દૂરના અંતર સુધી લઈ જવામાં મદદ કરે છે.

(A) Liliaceae (લીલીએસી) કુળનું પુષ્પસૂત્ર આ મુજબ દર્શાવવામાં આવે છે: ⊕ ⚥ $P_{3+3} A_{3+3} G_{(3)}$
અહીં,⊕ એ ત્રિજ્યાસમિત પુષ્પ સૂચવે છે,⚥ એ દ્વિલિંગી પુષ્પ સૂચવે છે,$P_{3+3}$ એ ત્રણ-ત્રણના બે ચક્રમાં પરિપુષ્પ (perianth) સૂચવે છે,$A_{3+3}$ એ ત્રણ-ત્રણના બે ચક્રમાં પુંકેસર સૂચવે છે,અને $G_{(3)}$ એ ત્રણ યુક્ત સ્ત્રીકેસર ધરાવતું ઉચ્ચસ્થ બીજાશય સૂચવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,વિકલ્પ $(A)$ એ Liliaceae ના પુષ્પસૂત્રનું સૌથી સચોટ નિરૂપણ છે.

(A) $Fabaceae$ (ફેબેસી),જેને સામાન્ય રીતે કઠોળ કુળ કહેવામાં આવે છે,તે $4^{th}$ સૌથી મોટું અને $2^{nd}$ સૌથી મૂલ્યવાન કુળ છે,જેમાં આશરે $600$ પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
$Poaceae$ (પોએસી),જેને સામાન્ય રીતે ધાન્ય અથવા ઘાસ કુળ કહેવામાં આવે છે,તે વૈશ્વિક સ્તરે $3^{rd}$ સૌથી મોટું કુળ છે,પરંતુ ભારતીય વનસ્પતિ સૃષ્ટિના સંદર્ભમાં,તે $620$ પ્રજાતિઓ સાથે સૌથી મોટું કુળ છે.
આ બંને કુળ મળીને મોટાભાગના ખાદ્ય પાકો,કઠોળ અને ઘાસચારો પૂરો પાડે છે,જે તેમને માનવ વપરાશ માટે સૌથી ઉપયોગી કુળ બનાવે છે.

(D) બેન્થમ અને હૂકરની વર્ગીકરણ પદ્ધતિ અનુસાર,$Cucurbitaceae$ કુળને $Calyciflorae$ શ્રેણી અને $Passiflorales$ ગોત્ર (order) હેઠળ મૂકવામાં આવ્યું છે.
$Calyciflorae$ શ્રેણીમાં,પુષ્પો સામાન્ય રીતે પરિજાયા (perigynous) અથવા અધોજાયા (epigynous) હોય છે અને બીજાશય ઘણીવાર અધઃસ્થિત (inferior) હોય છે,જે $Cucurbitaceae$ કુળનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.

(C) સામાન્ય રીતે 'ટચ-મી-નોટ' તરીકે ઓળખાતી વનસ્પતિ $Mimosa\, pudica$ છે.
તે $Fabaceae$ (અગાઉ $Leguminosae$ તરીકે ઓળખાતું) કુળની પેટા-કુળ $Mimosoideae$ માં આવે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
લીલિયેસી $(Liliaceae)$ કુળ,જેને સામાન્ય રીતે લીલી કુળ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે એકદળી વનસ્પતિઓમાં આવે છે.
આ કુળમાં પરિપુષ્પ $(perianth)$ જોવા મળે છે,જેનો અર્થ છે કે વજ્રપત્ર અને દલપત્ર અવિભેદિત $(undifferentiated)$ હોય છે.
પરિપુષ્પ દ્વિચક્રીય ($2$-whorled) અને દલપુંજ જેવું (petaloid) હોય છે.

(C) $Dalbergia$ (ડાલબર્ગિયા) એ ઇમારતી લાકડું આપતી વનસ્પતિ છે જે Leguminosae (લેગ્યુમિનોસી) એટલે કે $(Fabaceae)$ કુળમાં આવે છે.
$D. sissoo$ (સીસમ) અને $D. latifolia$ (રોઝવુડ) એ મુખ્ય ઇમારતી લાકડું આપતી વનસ્પતિઓ છે.

(B) $Desmodium\, gyrans$ (ટેલિગ્રાફ પ્લાન્ટ) તેના બે પાર્શ્વ પર્ણિકાઓને ઉપર અને નીચે હલાવીને સ્વાયત્ત હલનચલન દર્શાવે છે.
તે $Leguminosae$ (જેને $Fabaceae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળનો સભ્ય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. કોમ્પોઝિટી (જેને $Asteraceae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ને દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં જાતિવિકાસની દ્રષ્ટિએ સૌથી વધુ વિકસિત કુળ માનવામાં આવે છે.
આનું કારણ તેમાં રહેલી કેટલીક અત્યંત વિકસિત લાક્ષણિકતાઓ છે,જેમ કે મુન્ડક (capitulum) પુષ્પવિન્યાસ,સંયુક્ત પુંકેસર (syngenesious stamens) અને બીજ વિકિરણ માટે વિશિષ્ટ પેપસ (pappus).
તે વનસ્પતિ સૃષ્ટિના સૌથી મોટા કુળોમાંનું એક છે,જેમાં આશરે $950$ પ્રજાતિઓ અને $20,000$ જાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
આ વનસ્પતિઓ મુખ્યત્વે છોડ સ્વરૂપે હોય છે અને તેમાં ઘણીવાર લેટેક્સ અથવા તેલની નલિકાઓ જેવી વિશિષ્ટ રચનાઓ જોવા મળે છે.

(D) $Rutaceae$ કુળની લાક્ષણિકતા $obdiplostemonous$ (દ્વિચક્રીય વિપરીત) પુંકેસરની હાજરી છે,જેનો અર્થ છે કે પુંકેસર બે ચક્રમાં ગોઠવાયેલા હોય છે જેમાં બહારનું ચક્ર દલપત્રની સામે હોય છે. તેનાથી વિપરીત,$Malvaceae$ કુળમાં સામાન્ય રીતે $monadelphous$ (એકગુચ્છી) પુંકેસર જોવા મળે છે જેમાં તંતુઓ જોડાઈને નળી બનાવે છે. તેથી,$obdiplostemonous$ પુંકેસર એ $Rutaceae$ ની વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતા છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે. Compositae (Asteraceae) કુળમાં,પુંકેસરની સંખ્યા $5$ હોય છે,જે દલલગ્ન (epipetalous) અને યુક્ત પરાગાશયી (syngenesious) હોય છે (પરાગાશય જોડાયેલા હોય છે જ્યારે તંતુઓ મુક્ત હોય છે). '$5$ ખંડવાળા પુંકેસર' વિધાન ખોટું છે કારણ કે પુંકેસર પોતે $5$ ખંડવાળા હોતા નથી; તેના બદલે,$5$ અલગ પુંકેસર હોય છે જેના પરાગાશય જોડાયેલા હોય છે. આ કુળની લાક્ષણિકતા તલીય જરાયુવિન્યાસ (basal placentation) અને જીભ જેવા કિનારીના પુષ્પોની હાજરી છે.

(C) $Cajanus\ cajan$ (તુવેર / રેડ ગ્રામ / અરહર) એ Leguminosae (Fabaceae) કુળની વનસ્પતિ છે.

(B) બાજરી એ નાના બીજ ધરાવતી ઘાસની જાતિઓ છે જેનો ઉપયોગ ખોરાક અને પશુ આહાર તરીકે વિશ્વભરમાં થાય છે.
તે $Poaceae$ (જેને $Gramineae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળમાં આવે છે.
આ કુળ સપુષ્પ વનસ્પતિઓનું $3^{rd}$ સૌથી મોટું કુળ છે અને આર્થિક દૃષ્ટિએ સૌથી મહત્વનું છે,કારણ કે તેમાં ઘઉં,ચોખા,મકાઈ અને બાજરી જેવા તમામ મુખ્ય ધાન્યોનો સમાવેશ થાય છે.

(C) કમિશરલ પરાગાસન એ એક પ્રકારનું પરાગાસન છે જે સ્ત્રીકેસરના જોડાણના સમતલ (બે સ્ત્રીકેસર જ્યાં જોડાય છે તે રેખા) પર સીધું સ્થિત હોય છે.
આ લાક્ષણિકતા સામાન્ય રીતે $Brassicaceae$ કુળમાં જોવા મળે છે,જેને $Cruciferae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
આ કુળમાં,બીજાશય દ્વિ-સ્ત્રીકેસરી અને યુક્તસ્ત્રીકેસરી હોય છે,અને પરાગાસન ઘણીવાર દ્વિ-ખંડી હોય છે અને સ્ત્રીકેસરના જોડાણના સમતલ પર સ્થિત હોય છે.

(A) $Carthamus$ $tinctorius$ (કુસુમ/સૅફ્લાવર) એ Asteraceae કુળમાં આવે છે.
તેમાંથી મળતું સૅફ્લાવર અથવા કુસુમ તેલ $73\%$ $PUFA$ (પોલીઅનસેચ્યુરેટેડ ફેટી એસિડ્સ) ધરાવે છે,જે હૃદયના દર્દીઓ માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક છે.

(C) ફુલેવરનું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય નામ $Brassica \ oleracea \ var. \ botrytis$ છે.
તે $Brassicaceae$ (અગાઉનું $Cruciferae$) કુળની વનસ્પતિ છે.
$Brassica \ oleracea \ var. \ capitata$ એ કોબીજનું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય નામ છે,જ્યારે $Brassica \ oleracea \ var. \ gemmifera$ એ બ્રસેલ્સ સ્પ્રાઉટ્સનું નામ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. $Brassicaceae$ કુળ (જેને સામાન્ય રીતે રાઈનું કુળ કહેવામાં આવે છે) માં મુખ્યત્વે છોડ (herbs) પ્રકારની વનસ્પતિઓ જોવા મળે છે. આ વનસ્પતિઓમાં $sinigrin$ જેવા સલ્ફરયુક્ત ગ્લુકોસાઇડ્સની હાજરીને કારણે તીવ્ર ગંધ આવે છે.

(C) $Asteraceae$ કુળ (જેને $Compositae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) તે ઉપવર્ગ $Gamopetalae$ (જેમાં દલપત્રો જોડાયેલા હોય છે) અને શ્રેણી $Inferae$ (જેમાં બીજાશય અધઃસ્થ અને પુંકેસરની સંખ્યા સામાન્ય રીતે દલપત્રોની સંખ્યા જેટલી હોય છે) માં આવે છે.

(B) $Asteraceae$ (જેને $Compositae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળ મુખ્યત્વે તેના વિશિષ્ટ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસ દ્વારા લાક્ષણિક અને સીમિત છે,જેને $capitulum$ અથવા $head$ (મુંડક) પુષ્પવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,અસંખ્ય નાના,અવૃન્તી પુષ્પો જેને $florets$ કહેવાય છે,તે સામાન્ય પુષ્પાસન પર ગોઠવાયેલા હોય છે,જે ઘણીવાર નિપત્રોના વલય (involucre of bracts) દ્વારા ઘેરાયેલા હોય છે.

(C) અક્ષવર્તી જરાયુવિન્યાસ: બહુસ્ત્રીકેસરી યુક્તસ્ત્રીકેસરી સ્ત્રીકેસરચક્રમાં,સ્ત્રીકેસરના કિનારીઓ અંદરની તરફ વૃદ્ધિ પામીને બીજાશયના કેન્દ્રમાં ભેગા થાય છે અને એક અક્ષ બનાવે છે,જેનાથી બીજાશય બહુકોટરીય બને છે.
અંડકો કેન્દ્રીય અક્ષ પર ગોઠવાયેલા હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે,$Solanaceae$ અને $Liliaceae$ કુળ.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. ફેબેસી $(Fabaceae)$ કુળમાં દલપુંજ $\text{પતંગિયાકાર}$ $\text{કલિકાંતરવિન્યાસ}$ ($vexillary$ $aestivation$) દર્શાવે છે. દલપુંજમાં $5$ દલપત્રો હોય છે: એક મોટું પશ્ચ દલપત્ર જેને $\text{ધ્વજક}$ ($standard$ અથવા $vexillum$) કહેવાય છે, બે પાર્શ્વ દલપત્રો જેને $\text{પક્ષક}$ ($wings$ અથવા $alae$) કહેવાય છે, અને બે અગ્ર દલપત્રો જે જોડાઈને હોડી જેવી રચના બનાવે છે જેને $\text{નૌતલ}$ ($keel$ અથવા $carina$) કહેવાય છે.

(A) $Fabaceae$ કુળના પુષ્પોનું વર્ણન નીચે મુજબ છે:
$1$. સંપૂર્ણ: તેઓ ચારેય ચક્રો (વજ્રચક્ર,દલપુંજ,પુંકેસરચક્ર અને સ્ત્રીકેસરચક્ર) ધરાવે છે.
$2$. એકસંમિત (Zygomorphic): તેઓ દ્વિપાર્શ્વ સંમિતિ દર્શાવે છે,એટલે કે તેમને માત્ર એક જ ઊભી ધરીએથી બે સમાન ભાગમાં વહેંચી શકાય છે.
$3$. પંચાવયવી (Pentamerous): પુષ્પીય ભાગો પાંચના ગુણાંકમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ સંપૂર્ણ,એકસંમિત અને પંચાવયવી છે.

(A) $Brassicaceae$ કુળ (જેમાં $Brassica$ $campestris$ નો સમાવેશ થાય છે) નું સૌથી લાક્ષણિક લક્ષણ આભાસી ભાજક (False septum) ની હાજરી છે,જેને $replum$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
$Brassica$ $campestris$ માં,બીજાશય ઉચ્ચસ્થ અને એકકોટરીય હોય છે,પરંતુ $replum$ ના વિકાસને કારણે તે દ્વિકોટરીય બને છે.
જોકે તેમાં ફલકવર્તી જરાયુવિન્યાસ પણ જોવા મળે છે,પરંતુ $replum$ નું નિર્માણ એ આ કુળનું નિદાનકારી લક્ષણ છે.
તેથી,આભાસી ભાજકની હાજરીને સૌથી વિશિષ્ટ લક્ષણ માનવામાં આવે છે.

(A) $Fabaceae$ કુળમાં,પુષ્પમાં પતંગિયાકાર (papilionaceous) પુષ્પદલવિન્યાસ જોવા મળે છે. દલપુંજ પાંચ પાંખડીઓનો બનેલો હોય છે: એક પશ્ચ ધ્વજક (standard/vexillum),બે પાર્શ્વીય પક્ષક (wings/alae),અને બે અગ્ર પાંખડીઓ. આ બે અગ્ર પાંખડીઓ જોડાઈને હોડી જેવી રચના બનાવે છે જેને કીલ (keel) અથવા $carina$ કહેવામાં આવે છે. આ કીલ રચના આવશ્યક પ્રજનન અંગો (પુંકેસર અને સ્ત્રીકેસર) ને તરત જ ઘેરી લે છે.

(B) Compositae કુળને સામાન્ય રીતે Asteraceae કુળ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે સપુષ્પી વનસ્પતિઓનું સૌથી મોટું કુળ છે,જે પુષ્પવિન્યાસ (capitulum) ની હાજરી દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે,જેમાં ઘણા નાના પુષ્પો આવેલા હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) $Brassicaceae$ (જેને $Cruciferae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળની લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં $4$ વજ્રપત્રો હોય છે જે બે ચક્રમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,દરેક ચક્રમાં $2$ વજ્રપત્રો હોય છે.
આ વજ્રપત્રો મુક્ત વજ્રપત્રી $(Polysepalous)$ હોય છે.
બહારનું ચક્ર અગ્ર-પશ્ચ વજ્રપત્રોનું બનેલું હોય છે,જ્યારે અંદરનું ચક્ર પાર્શ્વીય વજ્રપત્રોનું બનેલું હોય છે.
પાર્શ્વીય વજ્રપત્રો ઘણીવાર પાયાના ભાગે કોથળી જેવા અથવા ફૂલેલા હોય છે.

(D) $Fabaceae$ કુળમાં,પુંકેસરચક્ર $10$ પુંકેસરોનું બનેલું હોય છે જે દ્વિસંઘી $(diadelphous)$ હોય છે.
આ પુંકેસરો $(9)+1$ ની ગોઠવણીમાં હોય છે,જેમાં $9$ પુંકેસરો એકબીજા સાથે જોડાઈને એક જૂથ બનાવે છે અને $1$ પુંકેસર મુક્ત રહે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. એસ્ટરેસી (Asteraceae) કુળ (જેને સૂર્યમુખી કુળ અથવા કોમ્પોઝિટી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ પુષ્પધારી વનસ્પતિઓનું સૌથી મોટું કુળ છે. આ કુળ વ્યાપકપણે ફેલાયેલું છે અને તેમાં આશરે $950$ પ્રજાતિઓ અને $20,000$ જાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.

(C) બેન્થમ અને હૂકરની વર્ગીકરણ પદ્ધતિમાં,$Fabaceae$ કુળ (જેને $Leguminosae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ને $Calyciflorae$ શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવ્યું છે.
આ શ્રેણીની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં પુષ્પો પરિજાયા (perigynous) અથવા અધોજાયા (epigynous) પ્રકારના હોય છે,જેમાં પુષ્પીય ભાગો પુષ્પાસનની કિનારી પર ગોઠવાયેલા હોય છે.

(C) Liliaceae કુળ,જેને સામાન્ય રીતે લીલી કુળ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેમાં ઘણી સુશોભન અને ઔષધીય વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
Allium sativum (લસણ),Allium cepa (ડુંગળી) અને Aloe vera (કુવારપાઠું) એ તમામ Liliaceae કુળના સભ્યો છે.
Tamarindus indica એ Fabaceae કુળની વનસ્પતિ છે અને Saraca indica પણ Fabaceae કુળની વનસ્પતિ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) $Colchicum$ $autumnale$ એ $Liliaceae$ કુળનો સભ્ય છે।
આ વનસ્પતિના વજ્રકંદ (corm) માંથી કોલ્ચીસીન નામનું આલ્કલોઇડ મેળવવામાં આવે છે।
કોલ્ચીસીનનો ઉપયોગ વનસ્પતિ સંવર્ધન અને કોષવિદ્યામાં કોષવિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓના નિર્માણને અટકાવીને બહુગુણિતતા (polyploidy) પ્રેરે છે।

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$1$. એપિપેટાલસ (દલલગ્ન) પુંકેસર એટલે એવા પુંકેસર જે દલપત્ર સાથે જોડાયેલા હોય છે.
$2$. સિન્જીનેસિયસ (યુક્તાપરાગી) પુંકેસર એટલે એવા પુંકેસર જેમાં પરાગાશયો એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે પરંતુ તંતુઓ મુક્ત રહે છે.
$3$. આ લક્ષણો $Asteraceae$ (જેને $Compositae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળની લાક્ષણિકતા છે.
$4$. $Solanaceae$ કુળમાં પુંકેસર દલલગ્ન હોય છે પરંતુ સિન્જીનેસિયસ હોતા નથી.
$5$. $Brassicaceae$ કુળમાં ચતુર્દીર્ઘી (tetradynamous) સ્થિતિ જોવા મળે છે.
$6$. $Fabaceae$ કુળમાં સામાન્ય રીતે દ્વિસંઘી (diadelphous) સ્થિતિ જોવા મળે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
અનાજ એ એક-બીજ ધરાવતું ફળ છે જેને કેરીઓપ્સિસ (caryopsis) કહેવામાં આવે છે.
તે કાર્બોહાઈડ્રેટથી ભરપૂર હોય છે,પરંતુ તેમાં લાયસિન અને ટ્રિપ્ટોફેન જેવા એમિનો એસિડનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે.
તમામ અનાજ $Poaceae$ (જેને $Gramineae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળમાં આવે છે.

(B) Raphanus,જેને સામાન્ય રીતે મૂળા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે $Brassicaceae$ (જેને $Cruciferae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળમાં આવે છે.
આ કુળની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓમાં ચાર દલપત્રો જે ક્રોસ આકારે ગોઠવાયેલા હોય છે,ચતુર્દીર્ઘી (tetradynamous) પુંકેસર અને સિલિકવા પ્રકારનું ફળ જોવા મળે છે.

(C) $Asteraceae$ (જેને $Compositae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળની લાક્ષણિકતા દ્વિસ્ત્રીકેસરી,યુક્તસ્ત્રીકેસરી અને એકકોટરીય અંડાશય છે.
આ કુળમાં,અંડાશયમાં એક જ અંડક હોય છે જે તળિયે જોડાયેલું હોય છે,જેને તલસ્થ જરાયુવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Asteraceae$ છે.

(A) બધા જ કઠોળ $Fabaceae$ કુળના સભ્યો છે.
આ કુળ પ્રોટીનથી ભરપૂર કઠોળ માટે જાણીતું છે,જે માનવ આહારમાં વનસ્પતિજન્ય પ્રોટીનનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે.

(A) $Lycopersicum \text{ } esculentum$ એ ટામેટાના છોડનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
તે $Solanaceae$ (સોલેનેસી) કુળમાં આવે છે.
બટાટાનું નામ $Solanum \text{ } tuberosum$, કોબીજનું નામ $Brassica \text{ } oleracea \text{ } var. \text{ } capitata$ અને રીંગણનું નામ $Solanum \text{ } melongena$ છે.

(D) $Asteraceae$ (જેને $Compositae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળ નીચેની લાક્ષણિકતાઓ ધરાવે છે:
$1$. પુષ્પવિન્યાસ સામાન્ય રીતે મુંડક ($Capitulum$ અથવા $Head$) પ્રકારનો હોય છે.
$2$. પુંકેસરચક્રમાં પરાગાશયો જોડાયેલા અને તંતુઓ મુક્ત હોય છે,જેને $Syngenesious$ કહેવાય છે.
$3$. ફળ $Cypsela$ પ્રકારનું હોય છે.
$4$. આ કુળના પુષ્પો $Epigynous$ (જાયાંગધારી - બીજાશય અધઃસ્થ) હોય છે,$Hypogynous$ (જાયાંગધારી - બીજાશય ઉપરી) હોતા નથી.
તેથી,પુષ્પો $Hypogynous$ છે તે વિધાન ખોટું છે.