Stem Questions in Gujarati

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$\text{આદુ}$ ($Zingiber$ $officinale$) એ પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે જેને ગાંઠામૂળી (rhizome) કહેવાય છે.
$\text{બટાટા}$ ($Solanum$ $tuberosum$) એ પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે જેને કંદ (tuber) કહેવાય છે.
$\text{લસણ}$ ($Allium$ $sativum$) એ પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે જેને વજ્રકંદ (bulb) કહેવાય છે.
$\text{આંબા}-\text{હળદર}$ ($Curcuma$ $amada$) એ અસ્થાનિક મૂળનું રૂપાંતરણ છે, જેમાં ખોરાકનો સંગ્રહ થવાને કારણે મૂળના છેડા ફૂલી જાય છે. તેથી, તે પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ નથી.

(B) $\text{વજ્રકંદ}$ (Corm) એ મુખ્ય પ્રકાંડનું ભૂગર્ભીય રૂપાંતરણ છે જે ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે અને માંસલ બને છે.
તે જમીનમાં ઊર્ધ્વ (vertical) દિશામાં વૃદ્ધિ પામે છે.
$\text{વજ્રકંદ}$ની સપાટી પર હાજર કલિકાઓ નવા હવાઈ પ્રરોહ અને નવા $\text{વજ્રકંદ}$ ઉત્પન્ન કરે છે, જે વાનસ્પતિક પ્રજનનમાં મદદરૂપ થાય છે.

(A) પ્રકાંડનું પ્રાથમિક કાર્ય પર્ણો,પુષ્પો અને ફળોને ધારણ કરવાનું અને તેને ફેલાવવાનું છે. તે પાણી,ખનિજો અને પ્રકાશસંશ્લેષણની નીપજોનું વહન પણ કરે છે. જોકે પ્રકાંડ વાનસ્પતિક પ્રજનન,સંગ્રહ અને આધાર જેવા અન્ય કાર્યો પણ કરી શકે છે,પરંતુ વનસ્પતિના દેહમાં તેનું મૂળભૂત કાર્ય હવાઈ ભાગોને આધાર આપવાનું અને પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે પર્ણોની ગોઠવણીને અનુકૂળ બનાવવાનું છે.

(C) ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશોની વનસ્પતિઓ સામાન્ય રીતે $\text{નગ્ન}$ $\text{કલિકાઓ}$ (Naked buds) ધરાવે છે।
આ એવી કલિકાઓ છે જેમાં રક્ષણાત્મક ભીંગડા કે આવરણોનો અભાવ હોય છે, કારણ કે ઉષ્ણકટિબંધીય વિસ્તારોમાં પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ આખું વર્ષ અનુકૂળ રહેતી હોવાથી રક્ષણાત્મક રચનાઓની જરૂર પડતી નથી।

(D) સહાયક કલિકાઓ એ વધારાની કલિકાઓ છે જે કક્ષકલિકાની સાથે વિકાસ પામે છે.
તે બે પ્રકારની હોય છે:
$(i)$ પાર્શ્વસ્થ કલિકાઓ (Collateral buds): આ કક્ષકલિકાની બાજુમાં હાજર હોય છે,ઉદાહરણ તરીકે,લીલીમાં.
$(ii)$ અધિસ્થિત કલિકાઓ (Superposed buds): આ કક્ષકલિકાની ઉપર હાજર હોય છે,ઉદાહરણ તરીકે,$Aristolochia$ માં.
તેથી,સહાયક કલિકાઓ સામાન્ય રીતે કક્ષકલિકાની બાજુમાં અથવા તેની સાથે સંકળાયેલી જોવા મળે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$A$ આદુનું પ્રકાંડકંદ એ ભૂગર્ભીય પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે.
$B$ અરવીનું ઘનકંદ એ ભૂગર્ભીય પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે.
$C$ $Nepenthes$ (નેપેન્થેસ) નું કળશપર્ણ એ પર્ણનું રૂપાંતરણ છે,પ્રકાંડનું નહીં. કીટાહારી વનસ્પતિઓમાં,પર્ણપત્ર કીટકોને પકડવા માટે કળશ જેવી રચનામાં રૂપાંતરિત થાય છે.
$D$ બટાટાનું કંદ એ ભૂગર્ભીય પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે.

(C) બટાટા $(Solanum \text{ } tuberosum)$ એ ભૂગર્ભીય પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે જેને બટાટાકંદ (Tuber) કહેવામાં આવે છે.
તેની સપાટી પર 'આંખ' જેવી રચનાઓ જોવા મળે છે, જે વાસ્તવમાં કક્ષકલિકાઓ છે.
અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં આ કલિકાઓ નવા પ્રરોહમાં વિકાસ પામી શકે છે, જેના દ્વારા વનસ્પતિ વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે.

(A) બટાટાના કંદને ભૂગર્ભ પ્રકાંડ માનવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં ગાંઠો અને આંતરગાંઠો હોય છે. બટાટાની 'આંખો' વાસ્તવમાં ગાંઠો પર આવેલી કક્ષકલિકાઓ છે,જે નવા પ્રરોહમાં વિકસિત થવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. ગાંઠો અને કલિકાઓની આ હાજરી પ્રકાંડની લાક્ષણિકતા છે,જે તેને મૂળથી અલગ પાડે છે.

(A) બટાકાનું કંદ એ ભૂગર્ભીય પ્રકાંડનું રૂપાંતર છે.
તે સ્ટાર્ચના સ્વરૂપમાં ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે.
તેમાં ગાંઠ અને આંતરગાંઠ જોવા મળે છે,જે પ્રકાંડના લાક્ષણિક લક્ષણો છે.
બટાકા પર જોવા મળતી 'આંખો' એ ગાંઠો છે,જેમાં કક્ષકલિકાઓ હોય છે જે નવા છોડને જન્મ આપી શકે છે.

(B) . $Phylloclade$ (પર્ણહરિત પ્રકાંડ) એ પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે.
આ લીલી,માંસલ,પર્ણ જેવી રચનાઓ છે જેમાં ગાંઠો અને આંતરગાંઠો જોવા મળે છે.
$Opuntia$ માં,શુષ્ક પરિસ્થિતિમાં ટકી રહેવા માટે પ્રકાંડ પ્રકાશસંશ્લેષણનું કાર્ય કરે છે.

(A) વજ્રકંદમાં પ્રકાંડ અત્યંત ઘટાડો પામેલું હોય છે અને તે માત્ર તકતી જેવી રચના તરીકે જોઈ શકાય છે.
આ તકતી પર અસંખ્ય માંસલ શલ્કી પર્ણો આવેલા હોય છે જે કેન્દ્રીય અગ્રસ્થ કલિકાને આવરે છે.
તકતી અને શલ્કી પર્ણો બંનેને સામૂહિક રીતે વજ્રકંદ કહેવામાં આવે છે.

(A) $Opuntia$ માં,પ્રકાંડ એક ચપટી,લીલી અને માંસલ રચનામાં રૂપાંતરિત થાય છે જેને પર્ણસદૃશ પ્રકાંડ (phylloclade) કહેવામાં આવે છે.
દરેક ખંડ અથવા પર્ણસદૃશ પ્રકાંડ એ એક રૂપાંતરિત શાખા છે જે ખરી પડતા (caducous) પર્ણના કક્ષમાંથી ઉદભવે છે.
પર્ણસદૃશ પ્રકાંડની સપાટી પર જોવા મળતા ઉપસેલા ભાગોને એરિયોલ (areole) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ એરિયોલ પ્રકાંડની ગાંઠો (nodes) દર્શાવે છે,જ્યાંથી કંટક (રૂપાંતરિત પર્ણો) અને પુષ્પો ઉદભવી શકે છે.

(C) કંદ (Bulb) એ વનસ્પતિની એક વિશિષ્ટ ભૂગર્ભીય રચના છે,જે ટૂંકા,માંસલ,ભૂગર્ભીય પ્રકાંડ (આધાર તકતી) અને તેની આસપાસ રહેલા માંસલ,પર્ણ જેવા ભીંગડા અથવા પર્ણના તલભાગોની બનેલી હોય છે.
તે ટૂંકા પ્રકાંડ અને તેની આસપાસ ગોઠવાયેલા પર્ણોની બનેલી હોવાથી,તેને વનસ્પતિશાસ્ત્રની દ્રષ્ટિએ ભૂગર્ભીય રૂપાંતરિત પ્રરોહ અને ભૂગર્ભીય રૂપાંતરિત કલિકા બંને તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેથી,$Allium \ cepa$ (ડુંગળી) ને ટ્યુનિકેટ કંદ (tunicated bulb) નું ઉદાહરણ માનવામાં આવે છે,જે રૂપાંતરિત પ્રરોહ અને રૂપાંતરિત કલિકા બંને તરીકે કાર્ય કરે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે।
લસણ $(Allium \text{ } sativum)$ માં સંયુક્ત સવચી (Compound tunicated) પ્રકારનો કંદ જોવા મળે છે।
સંયુક્ત સવચી કંદમાં ઘણા નાના કંદકો અથવા કળીઓ (cloves) એકસાથે ગોઠવાયેલા હોય છે।
દરેક કળી એ એક કક્ષકલિકા છે જે વ્યક્તિગત રીતે પાતળા, કાગળ જેવા શલ્કી પર્ણ (ત્વચા/tunic) દ્વારા આવરિત હોય છે, અને સમગ્ર કળીઓનો સમૂહ પણ એક સામાન્ય બાહ્ય ત્વચા દ્વારા ઢંકાયેલો હોય છે।

(B) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,પ્રકાંડ એ ધરીનો ઉર્ધ્વગામી ભાગ છે જે શાખાઓ,પર્ણો,પુષ્પો અને ફળો ધરાવે છે.
કલિકાઓ એ ભ્રૂણીય પ્રરોહ છે જે પર્ણો,શાખાઓ અથવા પુષ્પોમાં વિકસે છે.
કક્ષકલિકા એ એવી કલિકા છે જે પર્ણના કક્ષમાં (પર્ણની ઉપરની બાજુ અને પ્રકાંડ વચ્ચેનો ખૂણો) વિકસે છે.
તેથી,કલિકાઓ સામાન્ય રીતે પર્ણના કક્ષમાં જોવા મળે છે.

(C) ડુંગળી અને લસણ જેવી વનસ્પતિઓમાં,જે 'બલ્બ' (કંદ) ના ઉદાહરણો છે,તેમાં પ્રકાંડ અત્યંત ઘટાડેલું હોય છે અને તે તકતી જેવી રચનામાં રૂપાંતરિત થયેલું હોય છે. આ તકતી જેવા પ્રકાંડ પર માંસલ પર્ણો (શલ્કપર્ણો) આવેલા હોય છે જે ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
કોબીજ એ સૌથી મોટી અગ્રસ્થ કલિકાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
તે એક વાનસ્પતિક કલિકા છે જે ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે.

(D) પ્રકાંડ એ વનસ્પતિના શરીરનો મુખ્ય અક્ષ છે. તેના પ્રાથમિક કાર્યો નીચે મુજબ છે:
$1$. તે શાખાઓ,પાંદડા,ફૂલો અને ફળોને ધારણ કરે છે અને માળખાકીય આધાર પૂરો પાડે છે.
$2$. તે મૂળમાંથી પાંદડા સુધી પાણી અને ખનિજોનું વહન કરે છે અને પાંદડામાંથી વનસ્પતિના અન્ય ભાગોમાં ખોરાકનું વહન કરે છે.
$3$. ઘણી વનસ્પતિઓમાં,પ્રકાંડ ખોરાકનો સંગ્રહ કરવા (દા.ત.,બટાકા,આદુ),રક્ષણ આપવા (દા.ત.,કાંટા) અથવા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરવા માટે રૂપાંતરિત થાય છે.
તેથી,આપેલ તમામ વિકલ્પો પ્રકાંડના સાચા કાર્યો છે.

(B) સાચો જવાબ $(b)$ છે.
કેળામાં જે રચના વાયવી પ્રકાંડ જેવી દેખાય છે તે વાસ્તવમાં $Pseudostem$ અથવા $False$ $stem$ (આભાસી પ્રકાંડ) છે.
આ રચના પર્ણતલના એકત્રીકરણ અને એકબીજા પર ગોઠવાવાથી બને છે.
કેળાના છોડનું સાચું પ્રકાંડ જમીનની અંદર રહેલું $Rhizome$ (પ્રકાંડકંદ) છે.
પુષ્પવિન્યાસ દંડ (scape) આ આભાસી પ્રકાંડની વચ્ચેથી પસાર થઈને બહાર આવે છે અને પુષ્પવિન્યાસ (spadix) ધારણ કરે છે.

(C) સ્ટોલન એ મુખ્ય પ્રકાંડના પાયામાંથી ઉદ્ભવતી પાતળી,આડી શાખા છે.
તે જમીનની ઉપર (દા.ત.,સ્ટ્રોબેરી) અથવા જમીનની નીચે (દા.ત.,કોલોકેસિયા અથવા મેન્થા) વિકસી શકે છે.
આ શાખાઓ નાના અવરોધો પર કમાન બનાવે છે,સમયાંતરે જમીનને સ્પર્શે છે અને નવા છોડ બનાવવા માટે મૂળ અને નવા ક્રાઉન વિકસાવે છે.
તેથી,પ્રજાતિના આધારે તેને કમાન આકારના રનર અને આડા રનર બંને તરીકે વર્ણવી શકાય છે.

(A) ધાવક (Runner) એ ભૂમિગત પ્રકાંડનું એક પ્રકારનું રૂપાંતરણ છે જે જમીનની સપાટી પર આડી દિશામાં વૃદ્ધિ પામે છે.
તે જમીનને સમાંતર વૃદ્ધિ પામતું હોવાથી તેને ડાયાજિયોટ્રોપિક (આડી વૃદ્ધિ) કહેવામાં આવે છે.
ધાવકનું ઉદાહરણ $Cynodon$ (દૂબ ઘાસ) છે.

(D) ટ્વીનર્સ એ પ્રકાંડ આરોહીનો એક પ્રકાર છે જે આધારની આસપાસ તેમના પ્રકાંડને વીંટાળીને વૃદ્ધિ પામે છે.
$Convolvulus$ અને $Ipomoea$ એ ટ્વીનર્સના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે।
$Lablab$ (વાલ) અને $Cuscuta$ (અમરવેલ) પણ આરોહણ કરવા માટે ટ્વીનિંગ વર્તણૂક દર્શાવે છે।
$Asparagus$ અને $Phaseolus$ માં પણ એવી પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે જે ટ્વીનર્સ તરીકે કાર્ય કરે છે।
તેથી, આપેલા તમામ વિકલ્પો ટ્વીનર્સના ઉદાહરણો છે।

(D) કંટક (Thorns) એ રૂપાંતરિત પ્રકાંડ છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ $endogenous$ (અંતર્જાત) ઉદ્ભવ ધરાવે છે,તેમાં $vascular$ (વાહક) પેશીનો પુરવઠો હોય છે અને તે ઘણીવાર $bark$ (વલ્ક) દ્વારા આવરી લેવાયેલા હોય છે.
પ્રિકલ્સ (Prickles) એ અધિસ્તર અથવા બાહ્યકના ઉપરછલ્લા ઉપવૃદ્ધિ છે ($exogenous$ ઉદ્ભવ) અને તેમાં $vascular$ પેશીનો પુરવઠો હોતો નથી.
તેથી,કંટક એ પ્રિકલ્સથી આ તમામ લાક્ષણિકતાઓ ધરાવતા હોવાને કારણે અલગ પડે છે.
કંટકના ઉદાહરણોમાં $Bougainvillea$,$Carissa$ અને $Duranta$ નો સમાવેશ થાય છે.

(A) $Sucker$ (સકર) એ પ્રકાંડનું એક હવાઈ-જમીનગત રૂપાંતરણ છે જે મુખ્ય પ્રકાંડના તલસ્થ ભાગમાંથી ઉદ્ભવે છે.
શરૂઆતમાં,તે જમીનની સપાટીની નીચે થોડા અંતર સુધી આડું વૃદ્ધિ પામે છે અને ત્યારબાદ ત્રાંસું ઉપરની તરફ વૃદ્ધિ પામીને નવા પર્ણયુક્ત પ્રરોહનું નિર્માણ કરે છે.
$Suckers$ સામાન્ય રીતે રનર્સ (runners) કરતા ટૂંકા અને જાડા હોય છે.
$Sucker$ દર્શાવતી વનસ્પતિઓના ઉદાહરણોમાં $Mentha$ (ફુદીનો) અને $Chrysanthemum$ (ગુલદાવદી) નો સમાવેશ થાય છે.

(C) વજ્રકંદ (Corm) એ એક વર્ષાયુ,ઊર્ધ્વગામી વૃદ્ધિ પામતું,જાડું,સંઘનિત,ફૂલેલું,ગોળાકાર અથવા અર્ધ-ગોળાકાર ભૂગર્ભીય પ્રકાંડ છે.
તે ખાસ કરીને સ્પષ્ટ વર્તુળાકાર ગાંઠોની હાજરી દ્વારા લાક્ષણિક છે,જે એવી જગ્યાઓ છે જ્યાં શલ્કી પર્ણો અને પર્ણતલ જોડાયેલા હોય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. મૂળ પ્રકાંડ (Root stock) એ એક પ્રકારનું પ્રકાંડ છે જે ત્રાંસી અથવા ઊર્ધ્વ દિશામાં વૃદ્ધિ પામે છે,જેમાં તેનો અગ્ર ભાગ લગભગ જમીનની સપાટી સુધી પહોંચે છે. આડા પ્રકાંડથી વિપરીત,મૂળ પ્રકાંડ ઊર્ધ્વ વૃદ્ધિ દર્શાવે છે.

(B) બટાકા એ ભૂગર્ભીય પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે જેને કંદ (tubers) કહેવામાં આવે છે.
આ કંદો સ્ટોલોન તરીકે ઓળખાતી વિશિષ્ટ ભૂગર્ભીય શાખાઓના છેડે વિકસે છે.
સ્ટોલોન એ આડા પ્રકાંડ છે જે બટાકાના છોડના મુખ્ય પ્રકાંડમાંથી ઉગે છે.

(D) આદુ $(Zingiber\, officinale)$ એ પ્રકાંડના ભૂગર્ભીય રૂપાંતરણનું એક ઉદાહરણ છે જેને $rhizome$ (પ્રકાંડકંદ) કહેવામાં આવે છે. પ્રકાંડને મૂળથી અલગ પાડતી મુખ્ય લાક્ષણિકતા ગાંઠ અને આંતરગાંઠની હાજરી છે. મૂળમાં ગાંઠ કે આંતરગાંઠ હોતી નથી,જ્યારે આદુમાં સ્પષ્ટ ગાંઠો (જ્યાં શલ્કી પર્ણો આવેલા હોય છે) અને આંતરગાંઠો જોવા મળે છે,જે તેની પ્રકાંડ તરીકેની ઓળખને પુષ્ટિ આપે છે.

(A) ગાંઠામૂળી (Rhizome) એ ભૂગર્ભીય પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે જે આડું (ક્ષિતિજ સમાંતર) વધે છે. આદુ $(Zingiber \text{ officinale})$ અને હળદર $(Curcuma \text{ longa})$ એ ગાંઠામૂળીના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે. કમળ $(Nelumbo \text{ nucifera})$ માં પણ ગાંઠામૂળી જેવું પ્રકાંડ જોવા મળે છે. અરવી $(Colocasia \text{ esculenta})$ એ વજ્રકંદ (Corm) નું ઉદાહરણ છે, જે ફૂલેલું અને ઊભું ભૂગર્ભીય પ્રકાંડ છે. તેથી, અરવી એ ગાંઠામૂળી નથી.

(A) $Passiflora$ માં,કક્ષકલિકા પાતળી,ગૂંચળાદાર અને સંવેદનશીલ રચનામાં રૂપાંતરિત થાય છે જેને પ્રતાન કહેવામાં આવે છે.
આને ખાસ કરીને પ્રકાંડ પ્રતાન કહેવામાં આવે છે,જે વનસ્પતિને આધાર પર ચઢવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) $Luffa$ (તુરીયા) માં,પ્રતાન એ કક્ષીય શાખાઓનું રૂપાંતરણ છે.
આ પ્રતાન વનસ્પતિને આધાર આપીને ઉપર ચઢવામાં મદદ કરે છે.
તેઓ પર્ણના કક્ષમાંથી ઉદ્ભવે છે,જે કક્ષીય શાખાનું લાક્ષણિક સ્થાન છે.

(D) . રાઈઝોમ્સ (પ્રકાંડકંદ) એ બહુવર્ષાયુ અને વાનસ્પતિક પ્રજનન કરતી રચનાઓ છે,જે ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે અને ગાંઠામૂળી જેવી દેખાય છે,દા.ત.,આદુ,હળદર વગેરે. આ રૂપાંતરિત પ્રકાંડ છોડને પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં ટકી રહેવા (પેરેનેશન) અને ભવિષ્યના વિકાસ માટે પોષક તત્વોનો સંગ્રહ કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) કક્ષકલિકાઓ એ વનસ્પતિજન્ય કલિકાઓ છે જે પર્ણના કક્ષમાંથી ઉદભવે છે.
તેઓ પ્રકાંડની વૃદ્ધિ દરમિયાન રહી ગયેલા પ્રરોહાગ્ર વર્ધનશીલ પેશીના કોષોમાંથી બને છે.
તેઓ પ્રકાંડના ઉપરછલ્લા સ્તરો (અધિસ્તર અને બહારના વલ્કૂટ) માંથી ઉદભવતી હોવાથી,તેમનો વિકાસ બાહ્ય (exogenous) ગણાય છે.
તેથી,કક્ષકલિકાઓ અધિસ્તરમાંથી બાહ્ય રીતે વિકસે છે.

(A) લીંબુ $(Citrus)$ અને બુગનવેલિયા જેવી વનસ્પતિઓમાં,કાંટા એ કાષ્ઠમય,સીધા અને અણીદાર રચનાઓ છે.
આ કાંટા એ કક્ષકલિકાનું રૂપાંતરણ છે,જે પ્રકાંડનો એક ભાગ છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Stem$ (પ્રકાંડ) છે.

(C) અસ્થાનિક કલિકાઓ (Adventitious buds) એવી કલિકાઓ છે જે સામાન્ય કક્ષીય સ્થાન (પર્ણના કક્ષ) અથવા અગ્રસ્થ સ્થાન સિવાયના સ્થાનોએ વિકસે છે.
આ કલિકાઓ મૂળ,પ્રકાંડ અથવા પર્ણમાંથી ઉદ્ભવી શકે છે.
તેઓ જે અંગ પર ઉદ્ભવે છે તેના આધારે,તેમને પર્ણીય (પર્ણમાંથી),પ્રકાંડીય (પ્રકાંડમાંથી) અથવા મૂળજ (મૂળમાંથી) કલિકાઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) $Cucurbita$ (કોળું,કાકડી વગેરે) જેવી વનસ્પતિઓમાં,પ્રકાંડની કક્ષકલિકા પાતળી,કુંતલાકાર રીતે ગૂંચળાયેલી રચનાઓમાં રૂપાંતરિત થાય છે જેને સૂત્ર (tendril) કહેવામાં આવે છે. આ સૂત્રો વનસ્પતિને આધાર પર ચઢવામાં મદદ કરે છે. આનાથી વિપરીત,$Ruscus$ અને $Asparagus$ માં પ્રકાંડનું રૂપાંતર પર્ણસદશ પ્રકાંડ (phylloclade) માં થાય છે,અને $Cocoloba$ એ પ્રકાંડ સૂત્રનું લાક્ષણિક ઉદાહરણ નથી.

(B) $Collateral$ $bud$ (સહાયક કલિકા) એ એક પ્રકારની વધારાની કલિકા છે જે કક્ષકલિકાની પાર્શ્વ બાજુએ ઉદ્ભવે છે.
આ પ્રકારની કલિકાઓ સામાન્ય રીતે $Citrus$ (લીંબુ) અને $Cucurbita$ જેવી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.
કક્ષકલિકા પર્ણના કક્ષમાં આવેલી હોય છે,અને જ્યારે તેની બાજુમાં વધારાની કલિકાઓ વિકસે છે,ત્યારે તેને $Collateral$ $bud$ કહેવામાં આવે છે.

(B-C) $Stolon$ એ એક પાતળી,આડી શાખા છે જે મુખ્ય ધરીના પાયામાંથી ઉદ્ભવે છે અને જમીનને સ્પર્શતા પહેલા થોડા સમય માટે હવામાં વધે છે.
જ્યારે $stolon$ ની ટોચ જમીનને સ્પર્શે છે,ત્યારે તે અસ્થાનિક મૂળ અને નવા છોડનો વિકાસ કરે છે.
$Jasmine$ $(Jasminum)$ અને $Strawberry$ $(Fragaria)$ એ વનસ્પતિઓના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે જે $stolons$ દ્વારા પ્રજનન કરે છે.
$Colocasia$ એ $corms$ (ભૂગર્ભ પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ) દ્વારા પ્રજનન કરે છે,$stolons$ દ્વારા નહીં.
તેથી,$Jasmine$ અને $Strawberry$ બંને આ લક્ષણ દર્શાવે છે,જ્યારે $Colocasia$ દર્શાવતું નથી.

(D) $Opuntia$ (થોર) નો પર્ણસદ્રશ પ્રકાંડ (Phylloclade) એ રૂપાંતરિત પ્રકાંડ છે.
તેને પ્રકાંડ ગણવામાં આવે છે કારણ કે તે પર્ણના કક્ષમાંથી ઉદભવે છે (જે શાખાનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે).
વધુમાં,તે પુષ્પો અને ફળો ધરાવે છે,જે સામાન્ય રીતે પ્રકાંડમાંથી ઉદભવતી શાખાઓ સાથે સંકળાયેલી પ્રજનન રચનાઓ છે.

(A) સ્ક્રેમ્બલર્સ એ નબળા પ્રકાંડ ધરાવતી વનસ્પતિઓ છે જે પ્રકંટક (જેમ કે,ક્લાઇમ્બિંગ રોઝ),શૂળ (જેમ કે,ક્લાઇમ્બિંગ $Asparagus$) અથવા વળેલા કાંટા (જેમ કે,$Bougainvillea$) જેવા સખત બંધારણોની મદદથી આધાર પર પકડ જમાવીને ઉપર ચઢે છે.
આ રચનાઓ યાંત્રિક આધાર પૂરો પાડે છે,જેનાથી વનસ્પતિ પોતાનું મજબૂત કાષ્ઠીય પ્રકાંડ ન હોવા છતાં ઉપરની તરફ વૃદ્ધિ કરી શકે છે.

(A) રાઈઝોમ એ ભૂગર્ભીય પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે. પ્રકાંડ (રાઈઝોમ સહિત) ને મૂળથી અલગ પાડતી મુખ્ય લાક્ષણિકતા ગાંઠ (nodes) અને આંતરગાંઠ (internodes) ની હાજરી છે. રાઈઝોમમાં ગાંઠો પર શલ્કી પર્ણો હોય છે અને આ શલ્કી પર્ણોની કક્ષમાં કક્ષકલિકાઓ (axillary buds) આવેલી હોય છે,જેમાંથી નવા પ્રરોહનો વિકાસ થઈ શકે છે. બીજી તરફ,મૂળમાં ગાંઠો,આંતરગાંઠો અને કલિકાઓનો અભાવ હોય છે.

(C) ડુંગળીમાં જોવા મળતી ફૂલેલી ભૂગર્ભ રચનાને $Bulb$ (વજ્રકંદ) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રકાંડનું એક વિશિષ્ટ રૂપાંતરણ છે,જેમાં પ્રકાંડ એક તકતી જેવી રચનામાં સંકોચાઈ જાય છે અને પર્ણો ખોરાકનો સંગ્રહ કરવા માટે માંસલ બને છે.

(D) વજ્રકંદ એ મુખ્ય પ્રકાંડનું ભૂગર્ભીય રૂપાંતરણ છે. તે જમીનમાં ઊંડું ઉર્ધ્વ (vertical) દિશામાં વૃદ્ધિ પામે છે. તેના ઉદાહરણોમાં $Colocasia$ (અરવી) અને $Amorphophallus$ (સૂરણ) નો સમાવેશ થાય છે.

(D) ફાયલોક્લેડ એ $Stem$ (પ્રકાંડ) નું રૂપાંતરણ છે.
આ રૂપાંતરણમાં,શુષ્ક પરિસ્થિતિઓમાં પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવા માટે પ્રકાંડ લીલું,ચપટું અથવા નળાકાર અને માંસલ બને છે.
તેમાં સ્પષ્ટ ગાંઠો અને આંતરગાંઠો હોય છે,જે તેની પ્રકાંડ તરીકેની ઉત્પત્તિની પુષ્ટિ કરે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. $Corm$ (વજ્રકંદ) એ ફૂલેલું,ગોળાકાર,ઊર્ધ્વગામી રીતે વધતું જાડું ભૂગર્ભીય પ્રકાંડ છે. તેની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેનો વ્યાસ તેની લંબાઈ કરતા વધારે હોય છે,જે તેને અન્ય ભૂગર્ભીય પ્રકાંડના રૂપાંતરણો જેવા કે પ્રકાંડકંદ કે કંદથી અલગ પાડે છે.

(D) એરોઇડ્સ,જેમ કે $Colocasia$ (અરવી) અને $Alocasia$,$Araceae$ કુળના સભ્યો છે. તેઓ તેમના પ્રકાંડના તલસ્થ ભાગમાં ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે,જે ફૂલીને એક રચના બનાવે છે જેને 'વજ્રકંદ' (corm) કહેવામાં આવે છે. તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(A) આદુના છોડ $(Zingiber officinale)$ માં ભૂગર્ભ પ્રકાંડ હોય છે જે જમીનની સપાટીની નીચે આડી દિશામાં વૃદ્ધિ પામે છે.
આ પ્રકારના રૂપાંતરિત પ્રકાંડને $Rhizome$ (પ્રકંદ) કહેવામાં આવે છે.
$Rhizome$ ની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓમાં સ્પષ્ટ ગાંઠો અને આંતરગાંઠો,શલ્કી પર્ણો અને અસ્થાનિક મૂળનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) વજ્રકંદમાં, ખોરાક $(\text{કાર્બોદિતો})$ અને પાણીના સંગ્રહને કારણે પર્ણતલ અથવા શલ્કપર્ણો માંસલ બને છે। પ્રકાંડ એક ચકતી જેવી રચનામાં સંકોચાઈ જાય છે, અને પ્રાથમિક સંગ્રહ અંગ રૂપાંતરિત પર્ણતલ છે।

(A) $Bougainvillea$ માં,પ્રકાંડની કક્ષકલિકાઓ કાષ્ઠીય,સીધી અને અણીદાર રચનાઓમાં રૂપાંતરિત થાય છે જેને કાંટા કહેવામાં આવે છે.
આ કાંટા વનસ્પતિને ચરતા પ્રાણીઓ સામે રક્ષણ આપે છે.
તેથી,$Bougainvillea$ નો કાંટો એ પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે.

(B) વજ્રકંદ (Bulb) એ ભૂગર્ભીય પ્રરોહ તંત્રનું રૂપાંતર છે.
તેમાં ટૂંકું અને સંક્ષિપ્ત પ્રકાંડ (જેને બેઝલ પ્લેટ કહેવાય છે) હોય છે,જે ખોરાકનો સંગ્રહ કરતા માંસલ અને ભીંગડા જેવા પર્ણોથી ઘેરાયેલું હોય છે.
વજ્રકંદનો મુખ્ય અક્ષ પ્રકાંડ હોવાથી,તેને પ્રરોહના રૂપાંતર તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.