Stem Questions in Gujarati

(A) બટાકાને $underground$ (ભૂગર્ભ) પ્રકાંડ માનવામાં આવે છે કારણ કે તે કક્ષકલિકાઓ ધરાવે છે,જેને સામાન્ય રીતે $Eyes$ (આંખ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ કલિકાઓ નવા છોડમાં વિકસિત થવાની ક્ષમતા ધરાવે છે,જે પ્રકાંડનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે. જોકે હરિતદ્રવ્યનો અભાવ અને સંગ્રહિત ખોરાક જેવી બાબતો બટાકા માટે સાચી છે,પરંતુ ગાંઠો અને કક્ષકલિકાઓની હાજરી એ મુખ્ય મોર્ફોલોજિકલ પુરાવો છે જે તેને પ્રકાંડ તરીકે વર્ગીકૃત કરે છે.

(B) . કાંટા એ વાસ્તવમાં રૂપાંતરિત કક્ષકલિકાઓ અથવા અગ્રકલિકાઓ છે. કારણ કે તે કક્ષકલિકામાંથી ઉદ્ભવે છે,જે પ્રકાંડનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે,તેથી તેને પ્રકાંડની રચના માનવામાં આવે છે. વધુમાં,તેમાં વાહક પેશીઓ (vascular supply) હોય છે,જે પ્રકાંડની મુખ્ય શરીરરચનાકીય લાક્ષણિકતા છે.

(A) $Antigonon$ (જેને કોરલ વાઈન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) માં,પુષ્પવિન્યાસની ધરી અથવા પુષ્પીય કલિકા ઘણીવાર સૂત્ર (tendril) માં રૂપાંતરિત થાય છે,જે વનસ્પતિને આધાર પૂરો પાડે છે. આ પોલિગોનેસી $(Polygonaceae)$ કુળના કેટલાક સભ્યોમાં આરોહણ માટે જોવા મળતી એક વિશિષ્ટ બાહ્યાકાર રચના છે.

(B) પર્ણના કક્ષમાં વિકસતી કલિકાઓને $Axillary$ (કક્ષીય) કલિકાઓ કહેવામાં આવે છે.
પ્રકાંડ અથવા શાખાઓના ટોચના ભાગે વિકસતી કલિકાઓને $Terminal$ (અગ્રીય) કલિકાઓ કહેવામાં આવે છે.
જે કલિકાઓ ગાંઠો પર પર્ણના કક્ષની બહાર (એટલે કે પર્ણના કક્ષમાં નહીં) વિકસે છે,તેને $Extra-axillary$ (અતિ-કક્ષીય) કલિકાઓ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Extra-axillary$ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
કંટકો એ રૂપાંતરિત શાખાઓ અથવા પ્રકાંડ છે જે વનસ્પતિમાં વિવિધ કાર્યો કરે છે.
$1$. તે રક્ષણાત્મક અંગો તરીકે કાર્ય કરે છે,જે વનસ્પતિને ચરતા પ્રાણીઓથી બચાવે છે.
$2$. કેટલીક આરોહી વનસ્પતિઓમાં,તે આરોહણ માટે આધાર પૂરો પાડે છે.
$3$. પ્રકાંડની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટાડીને અને તેની રચનામાં ફેરફાર કરીને,તે બાષ્પોત્સર્જનનો દર ઘટાડવામાં પણ મદદ કરે છે,જેનાથી શુષ્ક વાતાવરણમાં પાણીનું સંરક્ષણ થાય છે.

(D) $Rhizome$ (પ્રકાંડકંદ) એ ભૂગર્ભીય પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે જે જમીનની સપાટીની નીચે આડી દિશામાં વૃદ્ધિ પામે છે.
તે સામાન્ય રીતે $diageotropic$ વૃદ્ધિ દર્શાવે છે, જેનો અર્થ છે કે તે ગુરુત્વાકર્ષણની દિશા સાથે કાટખૂણે વૃદ્ધિ પામે છે.
ઘણા પ્રકાંડકંદ $sympodial$ હોય છે, જેમાં મુખ્ય ધરીની વૃદ્ધિ અટકી જાય છે અને પાર્શ્વીય કલિકાઓ દ્વારા વૃદ્ધિ ચાલુ રહે છે.
આ તમામ લાક્ષણિકતાઓ પ્રકાંડકંદને લાગુ પડતી હોવાથી, સાચો જવાબ $All \text{ of these}$ છે.

(B) સાચો જવાબ $(b)$ છે.
કેસર (Crocus sativus) એક એવી વનસ્પતિ છે જે તેના ભૂગર્ભ પ્રકાંડમાં ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે.
આ વિશિષ્ટ,ગોળાકાર અથવા અર્ધ-ગોળાકાર,જાડા અને નક્કર ભૂગર્ભ પ્રકાંડના બંધારણને વનસ્પતિશાસ્ત્રની દ્રષ્ટિએ વજ્રકંદ (Corm) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) કાંટો એ એક સખત,કાષ્ઠમય અને અણીદાર રચના છે જે પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે.
$Alhagi$ (ઊંટ કાંટો) માં જોવા મળતા કાંટા એ રૂપાંતરિત શાખાઓ છે.
તેમને પ્રકાંડના રૂપાંતરણ માનવામાં આવે છે કારણ કે:
$1$. તે કક્ષીય સ્થાન (પર્ણના કક્ષ) માંથી ઉદ્ભવે છે.
$2$. તે ઘણીવાર પુષ્પો અથવા પર્ણો ધરાવે છે,જે પ્રકાંડની લાક્ષણિકતાઓ છે.
$3$. તેનો ઉદ્ભવ બહિર્જાત (બાહ્ય સ્તરોમાંથી) હોય છે,જે મૂળથી વિપરીત છે જે અંતર્જાત હોય છે.
તેથી,આપેલ તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(C) ભૂસ્તારી (Sucker) એ ભૂમિગત પ્રકાંડનું એક પ્રકારનું રૂપાંતરણ છે,જેમાં મુખ્ય પ્રકાંડ જમીનની અંદર આડું વધે છે અને ત્યારબાદ મુખ્ય પ્રકાંડના તલસ્થ અને ભૂમિગત ભાગમાંથી પાર્શ્વ શાખાઓ ઉદભવે છે.
આ શાખાઓ ત્રાંસી રીતે ઉપરની તરફ વધે છે અને નવા છોડને જન્મ આપે છે.
આ પ્રકારનું વાનસ્પતિક પ્રજનન દર્શાવતા છોડના ઉદાહરણોમાં $Chrysanthemum$ (ગુલેદાઉદી),$Banana$ (કેળ) અને $Pineapple$ (અનાનસ) નો સમાવેશ થાય છે.
$Pistia$ અને $Eichhornia$ માં ભૂસ્તારિકા (Offset) જોવા મળે છે,જ્યારે $Jussiaea$ માં તરતા મૂળ જોવા મળે છે અને $Hydrilla$ એ જલીય વનસ્પતિ છે.

(A) ક્લેડોડ (Cladode) એ પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે જે પર્ણ જેવું કાર્ય કરે છે. તે ફિલોક્લેડ (phylloclade) જેવું જ છે,પરંતુ મુખ્ય તફાવત એ છે કે ક્લેડોડ સામાન્ય રીતે માત્ર એક અથવા બે આંતરગાંઠોનું બનેલું હોય છે.
શતાવરી $(Asparagus)$ એ એક એવું ઉદાહરણ છે જેમાં એક આંતરગાંઠ ધરાવતી શાખાઓ (ક્લેડોડ) જોવા મળે છે.
તેની સરખામણીમાં,$Ruscus$ માં સામાન્ય રીતે બે આંતરગાંઠ ધરાવતી શાખાઓ જોવા મળે છે.

(D) $Phylloclade$ (પર્ણસદ્રશ પ્રકાંડ) એ લીલું,ચપટું અથવા નળાકાર પ્રકાંડ છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણનું કાર્ય કરે છે. તે શુષ્ક અથવા રણપ્રદેશમાં ઉગતી વનસ્પતિઓમાં પાણીનો વ્યય ઘટાડવા માટે પ્રકાંડમાં થયેલું રૂપાંતરણ છે.
$Opuntia$ (થોર) એ વનસ્પતિનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે જે ચપટું,માંસલ $Phylloclade$ ધરાવે છે,જેમાં બાષ્પોત્સર્જન ઘટાડવા માટે પર્ણોનું કંટકમાં રૂપાંતરણ થયેલું હોય છે.
જોકે $Asparagus$ અને $Ruscus$ માં $Cladodes$ (જે મર્યાદિત વૃદ્ધિ ધરાવતા $Phylloclade$ છે) જોવા મળે છે,$Opuntia$ એ સાચા $Phylloclade$ નું સૌથી લાક્ષણિક ઉદાહરણ છે.

(A) $Bougainvillea$ (બુગનવેલિયા) માં પ્રકાંડના રૂપાંતરણોમાં કંટકનો સમાવેશ થાય છે,જે કાષ્ઠમય અને અણીદાર રચનાઓ છે. આ કંટક ઘણીવાર પર્ણો અને પુષ્પો ધરાવે છે,જે દર્શાવે છે કે તે રૂપાંતરિત શાખાઓ છે. આ $Bougainvillea$ ની લાક્ષણિકતા છે.

(B) $Rhizome$ (વજ્રકંદ) એ એક રૂપાંતરિત ભૂગર્ભીય પ્રકાંડ છે જે જમીનની સપાટીને સમાંતર (આડું) વૃદ્ધિ પામે છે. તે જાડું અને માંસલ હોય છે અને ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે. આદુ અને હળદર તેના ઉદાહરણો છે.
$Stolon$ એ જમીનની ઉપર વૃદ્ધિ પામતી પાતળી પાર્શ્વ શાખા છે.
$Sucker$ એ મુખ્ય પ્રકાંડના ભૂગર્ભીય ભાગમાંથી ઉદ્ભવતી પાર્શ્વ શાખા છે જે ત્રાંસી ઉપરની તરફ વૃદ્ધિ પામે છે.
$Offset$ એ ટૂંકા આંતરગાંઠો ધરાવતી પાર્શ્વ શાખા છે,જેમાં દરેક ગાંઠ પર પર્ણોનો ગુચ્છો અને મૂળનો ગુચ્છો હોય છે,જે સામાન્ય રીતે જલીય વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.

(D) પ્રકાંડકંદ (Rhizome) એ રૂપાંતરિત ભૂગર્ભીય પ્રકાંડ છે જે આડું વૃદ્ધિ પામે છે અને ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Gloriosa$ (જેને ગ્લોરી લિલી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) માં તેના ભૂગર્ભીય પ્રકાંડના રૂપાંતરણ તરીકે પ્રકાંડકંદ જોવા મળે છે. $Allium$ (ડુંગળી) અને $Lilium$ (લિલી) સામાન્ય રીતે વજ્રકંદ (Bulb) ધરાવે છે,જ્યારે $Scilla$ પણ સામાન્ય રીતે વજ્રકંદ ધરાવે છે.

(D) $Cladode$ (શાખા પ્રકાંડ) એ લીલી, ચપટી અથવા નળાકાર પ્રકાંડની શાખા છે જે લંબાઈમાં માત્ર એક આંતરગાંઠ સુધી મર્યાદિત હોય છે અને પ્રકાશસંશ્લેષણનું કાર્ય કરે છે.
$Phylloclades$ (પર્ણસદશ પ્રકાંડ) પણ લીલા, પ્રકાશસંશ્લેષી પ્રકાંડ છે, પરંતુ તેમાં એક કરતા વધુ આંતરગાંઠો હોય છે (દા.ત., $Opuntia$)।
$Phyllodes$ (પર્ણદંડ) એ પર્ણના પર્ણદંડ અથવા ધરીનું રૂપાંતર છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવા માટે પર્ણ જેવું બની જાય છે (દા.ત., $Australian \text{ } Acacia$)।
તેથી, એક આંતરગાંઠ લાંબી લીલી પ્રકાંડ શાખા માટે સાચો શબ્દ $Cladode$ છે.

(C) કેટલીક નબળા પ્રકાંડ ધરાવતી વનસ્પતિઓમાં,કક્ષકલિકા અથવા અગ્રકલિકા રૂપાંતરિત થઈને પાતળી,કુંતલાકાર રચનાઓ બનાવે છે જેને પ્રકાંડ સૂત્ર કહેવામાં આવે છે. તેના ઉદાહરણોમાં $Vitis$ (દ્રાક્ષ),$Passiflora$ અને $Antigonon$ નો સમાવેશ થાય છે.

(A) વજ્રકંદ (corm) એ પ્રકાંડનું એક સંઘનિત સ્વરૂપ છે જે ઊર્ધ્વ દિશામાં વૃદ્ધિ પામે છે. તેમાં સ્પષ્ટ ગાંઠો અને આંતરગાંઠો જોવા મળે છે. ગાંઠો પર શલ્કપત્રો અને પાર્શ્વીય કલિકાઓ આવેલી હોય છે. જોકે,'ટ્યુનિક' એ કંદ (bulb) (દા.ત. ડુંગળી) ની લાક્ષણિકતા છે,જેમાં સમગ્ર રચના પરિઘીય સૂકા પટલમય પર્ણના તલભાગો દ્વારા ઢંકાયેલી હોય છે. તેથી,ટ્યુનિક એ વજ્રકંદ સાથે સંબંધિત નથી.

(B) બટાટા એ ભૂગર્ભીય પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે જેને કંદ (tuber) કહેવામાં આવે છે.
બટાટાની સપાટી પર નાના ખાડાઓ જોવા મળે છે જેને 'આંખ' કહેવામાં આવે છે.
દરેક આંખ એક ગાંઠ (node) દર્શાવે છે જેમાં એક અથવા વધુ કક્ષકલિકાઓ (axillary buds) આવેલી હોય છે.
આ કક્ષકલિકાઓ અનુકૂળ પરિસ્થિતિમાં અંકુરિત થઈને નવા બટાટાના છોડમાં વિકાસ પામી શકે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. સ્પષ્ટ નક્કર ગાંઠો અને પોલા આંતરગાંઠો ધરાવતા પ્રકાંડને $Culm$ કહેવામાં આવે છે. આ પ્રકારનું પ્રકાંડ સામાન્ય રીતે ઘાસ જેવી વનસ્પતિઓ જેમ કે $Triticum$ $vulgare$ (ઘઉં) અને $Bambusa$ $arundinacea$ (વાંસ) માં જોવા મળે છે.

(B) પ્રતાન (Tendrils) એ પાતળી,દોરી જેવી,સંવેદનશીલ રચનાઓ છે જે વનસ્પતિના રૂપાંતરિત ભાગો (પ્રકાંડ,પર્ણ અથવા પર્ણદંડ) છે.
તે સામાન્ય રીતે વેલાઓમાં જોવા મળે છે.
જ્યારે આ રચનાઓ કોઈ આધારના સંપર્કમાં આવે છે,ત્યારે તે તેની આસપાસ વીંટળાઈ જાય છે,જે વનસ્પતિને ઉપર ચઢવા માટે યાંત્રિક આધાર પૂરો પાડે છે.

(B) વનસ્પતિઓમાં,જે કલિકાઓ સામાન્ય અગ્રીય અથવા કક્ષીય સ્થાન (ગાંઠો) સિવાયના સ્થાનો પરથી ઉદભવે છે તેને અસ્થાનિક કલિકાઓ કહેવામાં આવે છે. જ્યારે આવી કલિકાઓ પ્રકાંડ પર ગાંઠો સિવાયના સ્થાનો પર જોવા મળે છે,ત્યારે તેને ખાસ કરીને $Cauline$ (પ્રકાંડીય) અસ્થાનિક કલિકાઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. $Foliar$ (પર્ણીય) કલિકાઓ પર્ણમાંથી ઉદભવે છે અને $Radicle$ (ભ્રૂણમૂળ) એ ભ્રૂણના મૂળનો ભાગ છે.

(B) $Sucker$ (સકર) એ ભૂગર્ભીય પ્રકાંડનું એક પ્રકારનું રૂપાંતરણ છે. તે મુખ્ય પ્રકાંડના તલસ્થ અને જમીનની અંદરના ભાગમાંથી ઉદ્ભવે છે. તે જમીનની અંદર થોડા અંતર સુધી આડું વધે છે અને પછી ત્રાંસું ઉપરની તરફ આવીને જમીનની બહાર એક નવો પર્ણયુક્ત પ્રરોહ બનાવે છે. તેના ઉદાહરણોમાં $Chrysanthemum$ (ગુલદાવદી),$Banana$ (કેળ) અને $Pineapple$ (અનાનસ) નો સમાવેશ થાય છે.

(C) $Ulex$ (ગોર્સ) માં,શાખાઓ કંટકમાં રૂપાંતરિત થાય છે. આને પ્રકાંડના કંટક અથવા રૂપાંતરિત શાખાઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે જે શાકાહારી પ્રાણીઓ સામે રક્ષણાત્મક પદ્ધતિ તરીકે કાર્ય કરે છે. જ્યારે $Duranta$ અને $Carissa$ પણ રક્ષણ માટે રૂપાંતરણ દર્શાવે છે,ત્યારે $Ulex$ ખાસ કરીને તેની શાખાઓનું તીક્ષ્ણ,લાકડા જેવી રચનાઓમાં રૂપાંતરણ દર્શાવે છે જેને પ્રકાંડના કંટક કહેવાય છે.

(D) કલિકાને એક સંઘનિત પ્રરોહ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે જે વૃદ્ધિ પામતું બિંદુ (વર્ધનશીલ પેશી) અને અપરિપક્વ પર્ણો અથવા પુષ્પીય આદિમો ધરાવે છે. લસણ $(Allium\, sativum)$ ના કિસ્સામાં,વજ્રકંદ એ રૂપાંતરિત પ્રકાંડ છે. દરેક લવિંગ (બલ્બલેટ) એ એક કક્ષીય કલિકા છે જે માંસલ શલ્કી પર્ણના કક્ષમાં વિકસે છે. કારણ કે આ લવિંગમાં અપરિપક્વ પર્ણોથી ઘેરાયેલું કેન્દ્રીય વૃદ્ધિ બિંદુ હોય છે,તેથી તે કલિકાની વનસ્પતિશાસ્ત્રીય વ્યાખ્યાને સંતોષે છે. તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો લવિંગને કલિકા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરતા લક્ષણોનું યોગ્ય વર્ણન કરે છે.

(B) $Runner$ (ધાવક) એ અર્ધ-હવાયી પ્રકાંડના રૂપાંતરણનો એક પ્રકાર છે. તે એક નબળું,સરકતું પ્રકાંડ છે જે જમીનની સપાટી પર આડું વધે છે. તે ગાંઠો પર મૂળ વિકસાવે છે અને દરેક ગાંઠ પર નવા બાળ છોડ ઉત્પન્ન કરે છે,જે અંતે ક્રમિક વાનસ્પતિક પેઢીઓની શ્રેણી બનાવે છે. ઉદાહરણોમાં $Cynodon$ (દૂબ ઘાસ) અને $Oxalis$ નો સમાવેશ થાય છે.

(C) $Gladiolus$ માં જોવા મળતું રૂપાંતરિત પ્રકાંડ $\text{ઘનકંદ}$ $(Corm)$ છે.
$\text{ઘનકંદ}$ એ ટૂંકું, ઊભું અને ફૂલેલું ભૂગર્ભીય પ્રકાંડ છે, જે વનસ્પતિને શિયાળા કે પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં જીવંત રાખવા માટે ખોરાક સંગ્રહ કરવાનું કાર્ય કરે છે.
તે $\text{વજ્રકંદ}$ $(Bulb)$ થી અલગ છે કારણ કે તે માંસલ પર્ણોને બદલે નક્કર પ્રકાંડની રચના ધરાવે છે.

(B) બહુકોષીય રોમ,જેને ટ્રાયકોમ્સ (trichomes) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે વનસ્પતિના પ્રકાંડ પર જોવા મળતી અધિસ્તરીય રચનાઓ છે.
બીજી તરફ,મૂળરોમ એકકોષીય હોય છે અને તે મૂળના અધિસ્તરીય કોષોના વિસ્તરણ છે.
તેથી,બહુકોષીય રોમ એ પ્રકાંડની લાક્ષણિકતા છે.

(B) સાચો જવાબ $(B)$ છે.
ડુંગળી અને લસણમાં,જે ભૂગર્ભ કંદ (bulb) ના ઉદાહરણો છે,તેમાં રૂપાંતરિત પર્ણો જેને શલ્કપત્રો (scale leaves) કહેવાય છે,તે ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે અને વનસ્પતિને પોષણ આપવા માટે માંસલ બને છે.

(A) સર્પાકાર પર્ણવિન્યાસમાં,જેને એકાંતરિત પર્ણવિન્યાસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,દરેક ગાંઠ પર માત્ર $1$ પર્ણ ઉદ્ભવે છે.
આ પર્ણો પ્રકાંડ પર સર્પાકાર અથવા એકાંતરિત ભાતમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) $Calotropis$ (આંકડો) માં પર્ણવિન્યાસ સન્મુખ અને ચતુષ્ક (Opposite and decussate) પ્રકારનો હોય છે.
આ પ્રકારની ગોઠવણીમાં,એક ગાંઠ પર રહેલી પર્ણોની જોડી તેની ઉપરની અથવા નીચેની જોડી સાથે કાટખૂણે $(90^{\circ})$ ગોઠવાયેલી હોય છે.
આ ગોઠવણીને કારણે પ્રકાંડ પર ચાર ઊભી હરોળ બને છે.
ઉદાહરણોમાં $Calotropis$,$Zinnia$,$Tulsi$ (તુલસી) અને $Quisqualis$ નો સમાવેશ થાય છે.

(C) એકાંતરિત પર્ણવિન્યાસમાં,અપૂર્ણાંક $x/y$ એ પ્રકાંડ પર પર્ણોની ગોઠવણી દર્શાવે છે.
અહીં,અંશ $(x = 3)$ એ પ્રકાંડની આસપાસ પૂર્ણ કરેલા ચક્રની સંખ્યા દર્શાવે છે.
છેદ $(y = 8)$ એ પ્રકાંડ પર હાજર પર્ણોની ઊભી હરોળની સંખ્યા (ઓર્થોસ્ટિકી) દર્શાવે છે.
તેથી,$3/8$ પર્ણવિન્યાસમાં,પર્ણો $8$ ઊભી હરોળમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,અને $9$મું પર્ણ પ્રકાંડની આસપાસ $3$ સંપૂર્ણ ચક્ર પૂર્ણ કર્યા પછી $1$લા પર્ણની બરાબર ઉપર ગોઠવાય છે.

(C) કેળાનું સાચું પ્રકાંડ જમીનની અંદર રહેલું $Rhizome$ (પ્રકાંડકંદ) છે. જમીનની ઉપર જે પ્રકાંડ જેવી રચના દેખાય છે તેને $Pseudostem$ (આભાસી પ્રકાંડ) કહેવામાં આવે છે. આ $Pseudostem$ પર્ણોના એકબીજા પર ચુસ્ત રીતે ગોઠવાયેલા અને એકબીજા પર આચ્છાદિત પર્ણતલ $(Hypopodium)$ દ્વારા બને છે.

(A) પ્રકાંડ ગાંઠ અને આંતરગાંઠમાં વિભાજિત હોય છે.
ગાંઠ એ પ્રકાંડનો એવો ભાગ છે જ્યાંથી પર્ણો ઉદ્ભવે છે.
આંતરગાંઠ એ બે ગાંઠ વચ્ચેનો ભાગ છે.
તેથી,પર્ણો હંમેશા ગાંઠ પર આવેલા હોય છે.

(A) ક્લેડોડ્સ $(Cladophylls)$ એ મર્યાદિત વૃદ્ધિ ધરાવતા લીલા,પ્રકાશસંશ્લેષી પ્રકાંડ છે,જે સામાન્ય રીતે માત્ર એક આંતરગાંઠ (internode) ના બનેલા હોય છે. આ રચનાઓમાં,પર્ણો ભીંગડામાં રૂપાંતરિત થાય છે અથવા કાંટામાં ફેરવાય છે. તેના ઉદાહરણોમાં $Asparagus$ અને $Ruscus$ નો સમાવેશ થાય છે.

(C) બ્રસેલ્સ સ્પ્રાઉટ્સને વાનસ્પતિક કલિકાઓ માનવામાં આવે છે.
તેઓ ખોરાકનો સંગ્રહ કરતી રૂપાંતરિત કલિકાઓ છે,જેવી રીતે કોબીજ એક મોટી અગ્રસ્થ કલિકાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) ક્લેડોડ એ પર્ણસદ્રશ પ્રકાંડ (phylloclade) નો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે ફક્ત એક આંતરગાંઠ (internode) ધરાવે છે.
$Lemna$ (લેમ્ના) વનસ્પતિમાં સૌથી નાનું ક્લેડોડ જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) સ્ટ્રગલિંગ રાઈઝોમ એ આડી દિશામાં વૃદ્ધિ પામતું શાખાયુક્ત ભૂગર્ભીય પ્રકાંડ છે.
રાઈઝોમમાં શાખાઓ બે પ્રકારની હોય છે: મોનોપોડિયલ (અપરિમિત) અને સિમ્પોડિયલ (પરિમિત).
મોનોપોડિયલ રાઈઝોમમાં,મુખ્ય ધરી સતત વૃદ્ધિ પામે છે અને શાખાઓ પાર્શ્વ બાજુએથી ઉદભવે છે. આ પ્રકારની શાખાઓ $Nelumbo$ (કમળ) અને $Saccharum$ (મૂંજ) માં જોવા મળે છે.
તેથી,$(a)$ અને $(b)$ બંને સાચા છે.

(C) વાતછિદ્રો (lenticels) એ કાષ્ઠીય પ્રકાંડની છાલ પર આવેલા નાના છિદ્રો છે જે વાયુ વિનિમય માટે જવાબદાર છે.
ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં,જેમ કે વધુ ભેજ અથવા જલપ્લાવિત સ્થિતિમાં,વાતછિદ્રની અંદરની પેશીઓ અતિશય વૃદ્ધિ પામીને હાઈપરહાઈડ્રિક પેશી બનાવે છે.
કેટલીક વનસ્પતિઓમાં,આ હાઈપરહાઈડ્રિક પેશી અસ્થાનિક મૂળમાં વિકસિત થવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
આ પ્રક્રિયા વનસ્પતિ માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક છે કારણ કે તે વાનસ્પતિક પ્રજનનને સરળ બનાવે છે,જે વનસ્પતિને નવા વિસ્તારોમાં ફેલાવવામાં અને વૃદ્ધિ કરવામાં મદદ કરે છે.

(D) પ્રકાંડના મુખ્ય કાર્યોમાં શાખાઓ,પર્ણો,પુષ્પો અને ફળોને આધાર આપવાનો સમાવેશ થાય છે.
તે મૂળમાંથી પર્ણો સુધી પાણી અને ખનિજોના વહન માટે (જલવાહક પેશી દ્વારા) અને પર્ણોમાંથી વનસ્પતિના અન્ય ભાગો સુધી ખોરાકના વહન માટે (અન્નવાહક પેશી દ્વારા) માર્ગ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,પાણી અને ખનિજોનું વહન એ હવાઈ પ્રકાંડનું એક પાયાનું કાર્ય છે.

(D) $Lenticels$ (વાતછિદ્ર) એ કાષ્ઠીય પ્રકાંડ અને મૂળના પરિચર્મમાં જોવા મળતી છૂટી ગોઠવાયેલી રચનાઓ છે. તે કાષ્ઠીય વનસ્પતિઓમાં વાયુ વિનિમયમાં મદદ કરે છે. $Lenticels$ વાલના છોડના પાંદડામાં જોવા મળતા નથી.

(A) વનસ્પતિઓમાં,પ્રકાંડની પાર્શ્વીય શાખાઓ ઉદ્ભવમાં બાહ્યજાત (exogenous) હોય છે. આનો અર્થ એ છે કે તે પ્રકાંડના ઉપરછલ્લા સ્તરોમાંથી,ખાસ કરીને પર્ણના કક્ષમાં આવેલા કક્ષકલિકાઓમાંથી ઉદ્ભવે છે. આ કલિકાઓ પરિચક્ર કે રંભ જેવા ઊંડા પેશીઓમાંથી ઉદ્ભવવાને બદલે બાહ્યક અથવા અધિસ્તરમાં હાજર વિભાજનશીલ કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે (જે પાર્શ્વીય મૂળના અંતઃજાત ઉદ્ભવ માટે જવાબદાર છે).

(B) કક્ષકલિકાઓ એ વનસ્પતિજન્ય કલિકાઓ છે જે પર્ણના કક્ષમાં વિકાસ પામે છે.
તેઓ પ્રરોહાગ્ર વર્ધનશીલ પેશી (shoot apical meristem) માંથી ઉદભવે છે.
તેઓ મુખ્ય વૃદ્ધિ બિંદુ (પ્રરોહાગ્ર) ની ઉપરછલ્લી પેશીઓમાંથી ઉદભવતી હોવાથી,તેમનું ઉદગમ બહિર્જાત (exogenous) ગણાય છે.

(A) કાષ્ઠીય પ્રરોહની લંબાઈમાં વૃદ્ધિ અગ્રસ્થ કલિકા દ્વારા થાય છે. શિયાળા દરમિયાન,અગ્રસ્થ કલિકા સુષુપ્ત અવસ્થામાં જાય છે અને કલિકા શલ્કો દ્વારા સુરક્ષિત રહે છે. જ્યારે વસંતઋતુમાં વૃદ્ધિ ફરી શરૂ થાય છે,ત્યારે આ કલિકા શલ્કો ખરી પડે છે,જે કલિકા શલ્ક ક્ષતચિહ્નો (bud scale scars) તરીકે ઓળખાતા નાના નિશાનો છોડી જાય છે. આ કલિકા શલ્ક ક્ષતચિહ્નોના બે ક્રમિક સમૂહો વચ્ચેનું અંતર એક વૃદ્ધિ મોસમ (એક વર્ષ) દરમિયાન થયેલી વૃદ્ધિ દર્શાવે છે.

(B) $Cuscuta$ એ સંપૂર્ણ પ્રકાંડ પરોપજીવી છે. તેમાં હરિતદ્રવ્યનો સંપૂર્ણ અભાવ હોય છે અને અંકુરણ અવસ્થા પછી તેનો જમીન સાથે કોઈ સંબંધ રહેતો નથી. તેથી,તે કાર્બનિક ખોરાક,પાણી અને ખનિજ ક્ષારો માટે સંપૂર્ણપણે યજમાન વનસ્પતિ પર આધારિત છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
ફિલોક્લેડ એ એક વિશિષ્ટ,રૂપાંતરિત,પ્રકાશસંશ્લેષણ કરતું પ્રકાંડ છે જે મુખ્યત્વે શુષ્કતાપ્રિય (xerophytic) વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.
આ વનસ્પતિઓમાં,પાણીના વ્યયને ઘટાડવા માટે પર્ણો ઘણીવાર કંટકમાં રૂપાંતરિત થઈ જાય છે,અને પ્રકાંડ પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવા માટે લીલું,માંસલ અને ચપટું બની જાય છે.

(C) માંસલ મરુદભિદ એવા છોડ છે જે શુષ્ક પરિસ્થિતિમાં ટકી રહેવા માટે પાણી અને મ્યુસિલેજ સંગ્રહિત કરવા માટે વિશિષ્ટ માંસલ અંગો ધરાવે છે.
જે અંગમાં માંસલતા જોવા મળે છે તેના આધારે,આ છોડનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ કરવામાં આવે છે:
$1$. પ્રકાંડ માંસલતા (Chylocauly): ઉદા. $Opuntia$.
$2$. પર્ણ માંસલતા (Chylophylly): ઉદા. $Agave$.
$3$. મૂળ માંસલતા (Chylorhizy): ઉદા. $Asparagus$.
તેથી,$Agave$ એ માંસલ મરુદભિદનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(B) જલજ વનસ્પતિઓ એ જલીય વાતાવરણમાં જીવવા માટે અનુકૂલિત વનસ્પતિઓ છે.
તેમના પ્રકાંડ સામાન્ય રીતે લાંબા,પાતળા,વાદળી જેવા (spongy) અને લવચીક હોય છે જેથી તેઓ પાણીના પ્રવાહને સહન કરી શકે.
વધુમાં,આ પ્રકાંડ ઘણીવાર શ્લેષ્મી (mucilaginous) આવરણથી ઢંકાયેલા હોય છે,જે વનસ્પતિને સડવાથી બચાવે છે અને ઘર્ષણ ઘટાડે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચી લાક્ષણિકતા નાજુક અને શ્લેષ્મી પ્રકાંડ છે.

(D) હળદર $(Curcuma \text{ } longa)$ એ આદુના કુળ $Zingiberaceae$ ની એક સપુષ્પી વનસ્પતિ છે।
આ મસાલો વનસ્પતિના ભૂગર્ભ પ્રકાંડમાંથી મેળવવામાં આવે છે, જેને વનસ્પતિશાસ્ત્રની દ્રષ્ટિએ ગાંઠામૂળી (rhizomes) કહેવામાં આવે છે।
આ ગાંઠામૂળીઓને ઉકાળીને, સૂકવીને અને ત્યારબાદ દળીને પીળો પાવડર બનાવવામાં આવે છે।
તેથી, સાચો જવાબ શુષ્ક ગાંઠામૂળી છે।

(B) ભોજપત્ર ઐતિહાસિક રીતે $Betula$ $utilis$ (ભૂર્જ) વૃક્ષની છાલમાંથી મેળવવામાં આવે છે. આ વૃક્ષ હિમાલયમાં જોવા મળે છે. પ્રાચીન ભારતમાં હસ્તપ્રતો લખવા માટે આ વૃક્ષની આંતરિક છાલનો ઉપયોગ લેખન સામગ્રી તરીકે કરવામાં આવતો હતો.

(D) મેરુદભિદ વનસ્પતિઓમાં,શુષ્ક વાતાવરણમાં અનુકૂલન સાધવા માટે પ્રકાંડમાં ઘણીવાર ફેરફારો જોવા મળે છે.
$Opuntia$ (ફાફડાથોર) માં,પ્રકાંડ સપાટ,લીલા અને માંસલ બંધારણમાં રૂપાંતરિત થાય છે જેને પર્ણસદ્રશ પ્રકાંડ (phylloclade) કહેવામાં આવે છે.
આ રચના પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે અને પાણીનો સંગ્રહ કરે છે,કારણ કે બાષ્પોત્સર્જન ઘટાડવા માટે પર્ણો ઘણીવાર કાંટામાં રૂપાંતરિત થઈ જાય છે.
$Casuarina$ માં સોય જેવા પર્ણો હોય છે,$Hydrilla$ એ જલજ વનસ્પતિ છે,અને $Acacia$ માં પર્ણદંડ અથવા કાંટા જોવા મળે છે.