Gujarati

Mix Examples - Arithmetic Progressions Questions in Gujarati

Class 10 Mathematics · Arithmetic Progressions · Mix Examples - Arithmetic Progressions

326+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 326 questions in Gujarati

151
DifficultMCQ
$A.P.$ $5, 13, 21, \ldots$ ના પ્રથમ $20$ પદોનો સરવાળો શોધો અને આ $A.P.$ ના કેટલા પદોનો સરવાળો $6440$ થાય તે શોધો.
A
$30$
B
$50$
C
$40$
D
$60$

Solution

(C) આપેલ $A.P.$ માટે,પ્રથમ પદ $a = 5$,સામાન્ય તફાવત $d = 13 - 5 = 8$ અને $n = 20$ છે.
$n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2}[2a + (n - 1)d]$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
$\therefore S_{20} = \frac{20}{2}[2(5) + (20 - 1)8]$
$\quad = 10[10 + 152]$
$\quad = 10[162] = 1620$.
આમ,$A.P.$ ના પ્રથમ $20$ પદોનો સરવાળો $1620$ છે.
હવે,ધારો કે $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = 6440$ છે.
$\therefore 6440 = \frac{n}{2}[2(5) + (n - 1)8]$
$\therefore 12880 = n[10 + 8n - 8]$
$\therefore 12880 = 8n^2 + 2n$
$\therefore 8n^2 + 2n - 12880 = 0$
$2$ વડે ભાગતા,$4n^2 + n - 6440 = 0$ મળે.
દ્વિઘાત સમીકરણ ઉકેલતા: $4n^2 + 161n - 160n - 6440 = 0$
$\therefore n(4n + 161) - 40(4n + 161) = 0$
$\therefore (4n + 161)(n - 40) = 0$
$n$ એ ધન પૂર્ણાંક હોવો જોઈએ,તેથી $n = 40$ (કારણ કે $n = -\frac{161}{4}$ શક્ય નથી).
આમ,$A.P.$ ના $40$ પદોનો સરવાળો $6440$ થાય છે.
152
Medium
એક $A.P.$ ના $n$ પદોનો સરવાળો $S_{n} = 5n^{2} - 3n$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. $A.P.$ નું $n$ મું પદ શોધો.

Solution

(10N-8) આપેલ છે કે $n$ પદોનો સરવાળો: $S_{n} = 5n^{2} - 3n$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $n$ મું પદ $T_{n}$ એ $T_{n} = S_{n} - S_{n-1}$ (જ્યાં $n > 1$) દ્વારા મળે છે.
પ્રથમ,$S_{n-1}$ શોધો:
$S_{n-1} = 5(n-1)^{2} - 3(n-1)$
$S_{n-1} = 5(n^{2} - 2n + 1) - 3n + 3$
$S_{n-1} = 5n^{2} - 10n + 5 - 3n + 3$
$S_{n-1} = 5n^{2} - 13n + 8$.
હવે,$T_{n}$ ની ગણતરી કરો:
$T_{n} = (5n^{2} - 3n) - (5n^{2} - 13n + 8)$
$T_{n} = 5n^{2} - 3n - 5n^{2} + 13n - 8$
$T_{n} = 10n - 8$.
$n = 1$ માટે,$T_{1} = S_{1} = 5(1)^{2} - 3(1) = 2$.
સૂત્ર $T_{n} = 10n - 8$ માં $n = 1$ મૂકતા,$T_{1} = 10(1) - 8 = 2$.
બંને કિંમતો સમાન હોવાથી,$n$ મું પદ $T_{n} = 10n - 8$ છે.
153
DifficultMCQ
$250$ અને $1000$ ની વચ્ચે આવતા $3$ ના ગુણકોનો સરવાળો શોધો.
A
$1,56,375$
B
$1,70,375$
C
$1,56,400$
D
$3,65,375$

Solution

(A) $250$ અને $1000$ ની વચ્ચે આવતા $3$ ના ગુણકો એક સમાંતર શ્રેણી ($A$.$P$.) બનાવે છે.
$250$ પછીનો $3$ નો પ્રથમ ગુણક $252$ છે અને $1000$ પહેલાનો $3$ નો છેલ્લો ગુણક $999$ છે.
તેથી,સમાંતર શ્રેણી $252, 255, 258, ..., 999$ છે.
આ સમાંતર શ્રેણી માટે,પ્રથમ પદ $a = 252$,સામાન્ય તફાવત $d = 3$ અને અંતિમ પદ $l = 999$ છે.
$n$ માં પદના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $a_n = a + (n - 1)d$.
$999 = 252 + (n - 1)3$
$999 - 252 = (n - 1)3$
$747 = (n - 1)3$
$n - 1 = 249$
$n = 250$.
હવે,$n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2}(a + l)$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
$S_{250} = \frac{250}{2}(252 + 999)$
$S_{250} = 125 \times 1251$
$S_{250} = 1,56,375$.
આમ,$250$ અને $1000$ ની વચ્ચે આવતા $3$ ના ગુણકોનો સરવાળો $1,56,375$ છે.
154
Difficult
$A.P.$ માં રહેલી ત્રણ સંખ્યાઓનો સરવાળો $48$ છે અને તેમના વર્ગોનો સરવાળો $800$ છે. તે સંખ્યાઓ શોધો.

Solution

(A) ધારો કે $A.P.$ માં ત્રણ સંખ્યાઓ $(a-d)$,$a$ અને $(a+d)$ છે.
પ્રથમ શરત મુજબ:
$(a-d) + a + (a+d) = 48$
$3a = 48$
$a = 16$
બીજી શરત મુજબ:
$(a-d)^2 + a^2 + (a+d)^2 = 800$
$(a^2 - 2ad + d^2) + a^2 + (a^2 + 2ad + d^2) = 800$
$3a^2 + 2d^2 = 800$
$a = 16$ મુકતા:
$3(16)^2 + 2d^2 = 800$
$3(256) + 2d^2 = 800$
$768 + 2d^2 = 800$
$2d^2 = 32$
$d^2 = 16$
$d = \pm 4$
કિસ્સો $1$: જો $a = 16$ અને $d = 4$ હોય,તો સંખ્યાઓ $(16-4), 16, (16+4)$ એટલે કે $12, 16, 20$ મળે.
કિસ્સો $2$: જો $a = 16$ અને $d = -4$ હોય,તો સંખ્યાઓ $(16-(-4)), 16, (16+(-4))$ એટલે કે $20, 16, 12$ મળે.
આમ,માંગેલી સંખ્યાઓ $12, 16, 20$ અથવા $20, 16, 12$ છે.
155
MediumMCQ
સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ $5, 8, 11, \dots$ ના કેટલા પદોનો સરવાળો $670$ થાય?
A
$40$
B
$30$
C
$20$
D
$10$

Solution

(C) આપેલ સમાંતર શ્રેણી માટે,પ્રથમ પદ $a = 5$ છે.
સામાન્ય તફાવત $d = 8 - 5 = 3$ અને $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = 670$ છે.
$n$ પદોના સરવાળાનું સૂત્ર $S_n = \frac{n}{2} [2a + (n - 1)d]$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $670 = \frac{n}{2} [2(5) + (n - 1)3]$.
$1340 = n [10 + 3n - 3]$.
$1340 = n [3n + 7]$.
$3n^2 + 7n - 1340 = 0$.
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા: $3n^2 + 67n - 60n - 1340 = 0$.
$n(3n + 67) - 20(3n + 67) = 0$.
$(3n + 67)(n - 20) = 0$.
આમ,$n = -\frac{67}{3}$ અથવા $n = 20$.
પદોની સંખ્યા $n$ હંમેશા ધન પૂર્ણાંક હોવી જોઈએ $(n \in N)$,તેથી $n = 20$ એ જ શક્ય ઉકેલ છે.
156
MediumMCQ
એક $A.P.$ નું $n$ મું પદ $T_{n} = 4n + 7$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. આ $A.P.$ ના $n$ પદોનો સરવાળો શોધો.
A
$2n^{2} + 9n$
B
$2n^{2} + 7n$
C
$4n^{2} + 9n$
D
$n^{2} + 9n$

Solution

(A) આપેલ $A.P.$ નું $n$ મું પદ $T_{n} = 4n + 7$ છે.
પ્રથમ પદ $a$ શોધવા માટે,$n = 1$ મૂકતા:
$a = T_{1} = 4(1) + 7 = 11$.
બીજું પદ શોધવા માટે,$n = 2$ મૂકતા:
$T_{2} = 4(2) + 7 = 15$.
સામાન્ય તફાવત $d = T_{2} - T_{1} = 15 - 11 = 4$ છે.
$A.P.$ ના $n$ પદોના સરવાળાનું સૂત્ર $S_{n} = \frac{n}{2}[2a + (n - 1)d]$ છે.
$a = 11$ અને $d = 4$ ની કિંમતો મૂકતા:
$S_{n} = \frac{n}{2}[2(11) + (n - 1)4]$
$S_{n} = \frac{n}{2}[22 + 4n - 4]$
$S_{n} = \frac{n}{2}[4n + 18]$
$S_{n} = n[2n + 9]$
$S_{n} = 2n^{2} + 9n$.
આમ,$n$ પદોનો સરવાળો $2n^{2} + 9n$ છે.
157
Difficult
$A.P.$ માં એવી ચાર સંખ્યાઓ શોધો કે જેમનો સરવાળો $36$ થાય અને મધ્યમ પદો ($2^{nd}$ અને $3^{rd}$ પદ) નો ગુણાકાર અંતિમ પદો ($1^{st}$ અને $4^{th}$ પદ) ના ગુણાકાર કરતા $32$ જેટલો વધારે હોય.

Solution

(A) ધારો કે $A.P.$ માં ચાર સંખ્યાઓ $(a-3d, a-d, a+d, a+3d)$ છે.
પ્રથમ શરત મુજબ,સંખ્યાઓનો સરવાળો $36$ છે:
$(a-3d) + (a-d) + (a+d) + (a+3d) = 36$
$4a = 36$
$a = 9$
બીજી શરત મુજબ,મધ્યમ પદોનો ગુણાકાર અંતિમ પદોના ગુણાકાર કરતા $32$ વધારે છે:
$(a-d)(a+d) = (a-3d)(a+3d) + 32$
$a^2 - d^2 = a^2 - 9d^2 + 32$
$8d^2 = 32$
$d^2 = 4$
$d = \pm 2$
કિસ્સો $1$: જો $a = 9$ અને $d = 2$ હોય,તો સંખ્યાઓ $(9-6, 9-2, 9+2, 9+6) = (3, 7, 11, 15)$ મળે.
કિસ્સો $2$: જો $a = 9$ અને $d = -2$ હોય,તો સંખ્યાઓ $(9+6, 9+2, 9-2, 9-6) = (15, 11, 7, 3)$ મળે.
આમ,જરૂરી ચાર સંખ્યાઓ $3, 7, 11, 15$ અથવા $15, 11, 7, 3$ છે.
158
Difficult
$A.P.$ માં એવી પાંચ સંખ્યાઓ શોધો કે જેમનો સરવાળો $30$ હોય અને તેમના વર્ગોનો સરવાળો $220$ હોય.

Solution

(N/A) ધારો કે $A.P.$ માં જરૂરી પાંચ સંખ્યાઓ $a-2d, a-d, a, a+d, a+2d$ છે.
પ્રથમ શરત મુજબ,
$(a-2d) + (a-d) + a + (a+d) + (a+2d) = 30$
$5a = 30$
$a = 6$
બીજી શરત મુજબ,
$(a-2d)^2 + (a-d)^2 + a^2 + (a+d)^2 + (a+2d)^2 = 220$
$(a^2 - 4ad + 4d^2) + (a^2 - 2ad + d^2) + a^2 + (a^2 + 2ad + d^2) + (a^2 + 4ad + 4d^2) = 220$
$5a^2 + 10d^2 = 220$
$a^2 + 2d^2 = 44$
$a = 6$ મૂકતા:
$6^2 + 2d^2 = 44$
$36 + 2d^2 = 44$
$2d^2 = 8$
$d^2 = 4$
$d = \pm 2$
જો $a = 6$ અને $d = 2$ હોય,તો સંખ્યાઓ $6-4, 6-2, 6, 6+2, 6+4$ એટલે કે $2, 4, 6, 8, 10$ મળે.
જો $a = 6$ અને $d = -2$ હોય,તો સંખ્યાઓ $6+4, 6+2, 6, 6-2, 6-4$ એટલે કે $10, 8, 6, 4, 2$ મળે.
આમ,જરૂરી પાંચ સંખ્યાઓ $2, 4, 6, 8, 10$ અથવા $10, 8, 6, 4, 2$ છે.
159
EasyMCQ
$A.P.$ $15, 20, 25, \ldots$ ના પ્રથમ $30$ પદોનો સરવાળો શોધો.
A
$2005$
B
$2630$
C
$2625$
D
$4205$

Solution

(C) આપેલ $A.P.$ $15, 20, 25, \ldots$ છે.
અહીં,પ્રથમ પદ $a = 15$ અને સામાન્ય તફાવત $d = 20 - 15 = 5$ છે.
પદોની સંખ્યા $n = 30$ છે.
$A.P.$ ના પ્રથમ $n$ પદોના સરવાળાનું સૂત્ર $S_n = \frac{n}{2} [2a + (n - 1)d]$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $S_{30} = \frac{30}{2} [2(15) + (30 - 1)5]$.
$S_{30} = 15 [30 + (29 \times 5)]$.
$S_{30} = 15 [30 + 145]$.
$S_{30} = 15 \times 175$.
$S_{30} = 2625$.
160
MediumMCQ
સમાંતર શ્રેણી $30, 26, 22, \ldots$ ના પ્રથમ $25$ પદોનો સરવાળો શોધો.
A
$-200$
B
$-350$
C
$-150$
D
$-450$

Solution

(D) આપેલ સમાંતર શ્રેણી $30, 26, 22, \ldots$ છે.
અહીં,પ્રથમ પદ $a = 30$ અને સામાન્ય તફાવત $d = 26 - 30 = -4$ છે.
પદોની સંખ્યા $n = 25$ છે.
સમાંતર શ્રેણીના પ્રથમ $n$ પદોના સરવાળાનું સૂત્ર $S_n = \frac{n}{2} [2a + (n - 1)d]$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $S_{25} = \frac{25}{2} [2(30) + (25 - 1)(-4)]$.
$S_{25} = \frac{25}{2} [60 + (24)(-4)]$.
$S_{25} = \frac{25}{2} [60 - 96]$.
$S_{25} = \frac{25}{2} [-36]$.
$S_{25} = 25 \times (-18) = -450$.
આમ,પ્રથમ $25$ પદોનો સરવાળો $-450$ છે.
161
MediumMCQ
એક $A.P.$ માટે,$a=11$ અને $d=7$ છે. આ $A.P.$ ના પ્રથમ $40$ પદોનો સરવાળો શોધો.
A
$5900$
B
$5000$
C
$6100$
D
$3500$

Solution

(A) $A.P.$ ના પ્રથમ $n$ પદોના સરવાળાનું સૂત્ર $S_n = \frac{n}{2} [2a + (n - 1)d]$ છે.
અહીં આપેલ કિંમતો $a = 11$,$d = 7$ અને $n = 40$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$S_{40} = \frac{40}{2} [2(11) + (40 - 1)7]$
$S_{40} = 20 [22 + (39 \times 7)]$
$S_{40} = 20 [22 + 273]$
$S_{40} = 20 [295]$
$S_{40} = 5900$.
તેથી,પ્રથમ $40$ પદોનો સરવાળો $5900$ છે.
162
MediumMCQ
$6$ વડે વિભાજ્ય બે અંકની પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓનો સરવાળો શોધો.
A
$950$
B
$810$
C
$850$
D
$910$

Solution

(B) $6$ વડે વિભાજ્ય બે અંકની પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓ $12, 18, 24, \dots, 96$ છે.
આ એક સમાંતર શ્રેણી બનાવે છે જ્યાં પ્રથમ પદ $a = 12$,સામાન્ય તફાવત $d = 6$ અને અંતિમ પદ $l = 96$ છે.
પદોની સંખ્યા $n$ શોધવા માટે,આપણે $a_n = a + (n - 1)d$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
$96 = 12 + (n - 1)6$
$84 = (n - 1)6$
$14 = n - 1$
$n = 15$.
$n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2}(a + l)$ દ્વારા મળે છે.
$S_{15} = \frac{15}{2}(12 + 96)$
$S_{15} = \frac{15}{2}(108)$
$S_{15} = 15 \times 54 = 810$.
163
MediumMCQ
$A.P.$ $8, 15, 22, \ldots$ ના કેટલા પદોનો સરવાળો $1490$ થાય?
A
$10$
B
$30$
C
$20$
D
$40$

Solution

(C) આપેલ $A.P.$ $8, 15, 22, \ldots$ છે,જ્યાં પ્રથમ પદ $a = 8$ અને સામાન્ય તફાવત $d = 15 - 8 = 7$ છે.
ધારો કે પદોની સંખ્યા $n$ છે. $A.P.$ ના $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2} [2a + (n - 1)d]$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં $S_n = 1490$ આપેલ છે,તેથી $1490 = \frac{n}{2} [2(8) + (n - 1)7]$.
$2980 = n [16 + 7n - 7] = n [7n + 9]$.
$7n^2 + 9n - 2980 = 0$.
દ્વિઘાત સૂત્ર $n = \frac{-b \pm \sqrt{b^2 - 4ac}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરતા,$n = \frac{-9 \pm \sqrt{81 - 4(7)(-2980)}}{14} = \frac{-9 \pm \sqrt{81 + 83440}}{14} = \frac{-9 \pm \sqrt{83521}}{14}$.
અહીં $\sqrt{83521} = 289$ હોવાથી,$n = \frac{-9 + 289}{14} = \frac{280}{14} = 20$.
આમ,$20$ પદોની જરૂર પડશે.
164
MediumMCQ
શ્રેણીનો સરવાળો શોધો: $3 + 7 + 11 + \ldots + 119$.
A
$1030$
B
$1800$
C
$1600$
D
$1830$

Solution

(D) આપેલ શ્રેણી સમાંતર શ્રેણી $(AP)$ છે,જેમાં પ્રથમ પદ $a = 3$ અને સામાન્ય તફાવત $d = 7 - 3 = 4$ છે.
અંતિમ પદ $l$ (અથવા $a_n$) $119$ છે.
સમાંતર શ્રેણીના $n$ માં પદનું સૂત્ર $a_n = a + (n - 1)d$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $119 = 3 + (n - 1)4$.
$116 = (n - 1)4$.
$n - 1 = 29$,તેથી $n = 30$.
સમાંતર શ્રેણીના $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2}(a + l)$ દ્વારા મળે છે.
$S_{30} = \frac{30}{2}(3 + 119) = 15 \times 122 = 1830$.
165
MediumMCQ
આપેલ $A.P.$ માટે,$5$ મું પદ $20$ છે અને $10$ મું પદ $35$ છે. આ $A.P.$ ના પ્રથમ $20$ પદોનો સરવાળો શોધો.
A
$730$
B
$630$
C
$530$
D
$430$

Solution

(A) ધારો કે પ્રથમ પદ $a$ છે અને સામાન્ય તફાવત $d$ છે.
$A.P.$ નું $n$ મું પદ $a_n = a + (n-1)d$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $a_5 = 20$,તેથી $a + 4d = 20$ (સમીકરણ $1$).
આપેલ છે કે $a_{10} = 35$,તેથી $a + 9d = 35$ (સમીકરણ $2$).
સમીકરણ $2$ માંથી સમીકરણ $1$ બાદ કરતા: $(a + 9d) - (a + 4d) = 35 - 20$,જે $5d = 15$ આપે છે,તેથી $d = 3$.
$d = 3$ ને સમીકરણ $1$ માં મૂકતા: $a + 4(3) = 20$,તેથી $a + 12 = 20$,જે $a = 8$ આપે છે.
પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2} [2a + (n-1)d]$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
$n = 20$ માટે: $S_{20} = \frac{20}{2} [2(8) + (20-1)3]$.
$S_{20} = 10 [16 + 19 \times 3] = 10 [16 + 57] = 10 [73] = 730$.
166
MediumMCQ
$A.P.$ $31, 36, 41, \ldots$ ના કેટલા પદોનો સરવાળો $535$ થાય?
A
$40$
B
$10$
C
$20$
D
$30$

Solution

(B) આપેલ $A.P.$ $31, 36, 41, \ldots$ છે.
અહીં,પ્રથમ પદ $a = 31$ અને સામાન્ય તફાવત $d = 36 - 31 = 5$ છે.
ધારો કે $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = 535$ છે.
$A.P.$ ના $n$ પદોના સરવાળાનું સૂત્ર $S_n = \frac{n}{2} [2a + (n - 1)d]$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $535 = \frac{n}{2} [2(31) + (n - 1)5]$.
$1070 = n [62 + 5n - 5]$.
$1070 = n [57 + 5n]$.
$5n^2 + 57n - 1070 = 0$.
દ્વિઘાત સૂત્ર $n = \frac{-b \pm \sqrt{b^2 - 4ac}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$n = \frac{-57 \pm \sqrt{57^2 - 4(5)(-1070)}}{2(5)}$.
$n = \frac{-57 \pm \sqrt{3249 + 21400}}{10}$.
$n = \frac{-57 \pm \sqrt{24649}}{10}$.
$n = \frac{-57 \pm 157}{10}$.
$n$ ધન હોવો જોઈએ,તેથી $n = \frac{100}{10} = 10$.
આમ,$10$ પદોનો સરવાળો $535$ થાય છે.
167
Medium
$A.P.$ $85, 78, 71, \ldots$ નું કયું પદ તેનું પ્રથમ ઋણ પદ છે? જો આ પદનો ક્રમ $n$ હોય,તો $S_{n}$ શોધો.

Solution

(A) આપેલ $A.P.$ $85, 78, 71, \ldots$ છે,જ્યાં પ્રથમ પદ $a = 85$ અને સામાન્ય તફાવત $d = 78 - 85 = -7$ છે.
$n^{th}$ પદ પ્રથમ ઋણ પદ હોય તે માટે,આપણે $a_{n} < 0$ લઈએ છીએ.
$n^{th}$ પદ માટેનું સૂત્ર $a_{n} = a + (n - 1)d$ છે.
તેથી,$85 + (n - 1)(-7) < 0$.
$85 - 7n + 7 < 0$.
$92 - 7n < 0$.
$7n > 92$.
$n > 13.14$.
$n$ પૂર્ણાંક હોવો જોઈએ,તેથી પ્રથમ ઋણ પદ $14^{th}$ પદ $(n = 14)$ છે.
$S_{14}$ શોધવા માટે,આપણે સરવાળાના સૂત્ર $S_{n} = \frac{n}{2}[2a + (n - 1)d]$ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
$S_{14} = \frac{14}{2}[2(85) + (14 - 1)(-7)]$.
$S_{14} = 7[170 + 13(-7)]$.
$S_{14} = 7[170 - 91]$.
$S_{14} = 7[79] = 553$.
168
MediumMCQ
આપેલ $A.P.$ માટે,$5$મું પદ $30$ છે અને $12$મું પદ $65$ છે. આ $A.P.$ ના પ્રથમ $30$ પદોનો સરવાળો શોધો.
A
$2550$
B
$2670$
C
$2005$
D
$2475$

Solution

(D) ધારો કે પ્રથમ પદ $a$ છે અને સામાન્ય તફાવત $d$ છે.
$A.P.$ નું $n$મું પદ $a_n = a + (n-1)d$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $a_5 = 30$,તેથી $a + 4d = 30$ (સમીકરણ $1$).
આપેલ છે કે $a_{12} = 65$,તેથી $a + 11d = 65$ (સમીકરણ $2$).
સમીકરણ $2$ માંથી સમીકરણ $1$ બાદ કરતા: $(a + 11d) - (a + 4d) = 65 - 30$.
$7d = 35$,જે આપણને $d = 5$ આપે છે.
$d = 5$ ને સમીકરણ $1$ માં મૂકતા: $a + 4(5) = 30 \implies a + 20 = 30 \implies a = 10$.
પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2} [2a + (n-1)d]$ છે.
$n = 30$ માટે: $S_{30} = \frac{30}{2} [2(10) + (30-1)5]$.
$S_{30} = 15 [20 + 29 \times 5] = 15 [20 + 145] = 15 \times 165 = 2475$.
169
DifficultMCQ
એક $A.P.$ માટે,$12$ મું પદ $-13$ છે અને તેના પ્રથમ $4$ પદોનો સરવાળો $24$ છે. આ $A.P.$ ના પ્રથમ $10$ પદોનો સરવાળો શોધો.
A
$0$
B
$50$
C
$45$
D
$55$

Solution

(A) ધારો કે પ્રથમ પદ $a$ છે અને સામાન્ય તફાવત $d$ છે.
$A.P.$ નું $n$ મું પદ $a_n = a + (n-1)d$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $a_{12} = -13$,તેથી $a + 11d = -13$ --- (સમીકરણ $1$).
પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2}[2a + (n-1)d]$ છે.
આપેલ છે કે $S_4 = 24$,તેથી $\frac{4}{2}[2a + 3d] = 24$,જેનું સાદું રૂપ $2(2a + 3d) = 24$ અથવા $2a + 3d = 12$ થાય છે --- (સમીકરણ $2$).
સમીકરણ $1$ ને $2$ વડે ગુણતા: $2a + 22d = -26$ --- (સમીકરણ $3$).
સમીકરણ $3$ માંથી સમીકરણ $2$ બાદ કરતા: $(2a + 22d) - (2a + 3d) = -26 - 12$,જે $19d = -38$ આપે છે,તેથી $d = -2$.
$d = -2$ ની કિંમત સમીકરણ $2$ માં મૂકતા: $2a + 3(-2) = 12$,તેથી $2a - 6 = 12$,$2a = 18$,$a = 9$.
હવે,પ્રથમ $10$ પદોનો સરવાળો $S_{10} = \frac{10}{2}[2(9) + (10-1)(-2)]$.
$S_{10} = 5[18 + 9(-2)] = 5[18 - 18] = 5(0) = 0$.
170
MediumMCQ
એક $A.P.$ ના પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $S_{n} = 7n^{2} - 3n$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. $A.P.$ નું $n$ મું પદ શોધો.
A
$14n - 10$
B
$14n + 10$
C
$7n - 3$
D
$7n + 3$

Solution

(A) $A.P.$ નું $n$ મું પદ $n > 1$ માટે $T_{n} = S_{n} - S_{n-1}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં $S_{n} = 7n^{2} - 3n$ આપેલ છે.
તેથી $S_{n-1} = 7(n-1)^{2} - 3(n-1) = 7(n^{2} - 2n + 1) - 3n + 3 = 7n^{2} - 14n + 7 - 3n + 3 = 7n^{2} - 17n + 10$.
હવે,$T_{n} = (7n^{2} - 3n) - (7n^{2} - 17n + 10) = 7n^{2} - 3n - 7n^{2} + 17n - 10 = 14n - 10$.
$n = 1$ માટે,$T_{1} = S_{1} = 7(1)^{2} - 3(1) = 7 - 3 = 4$.
સૂત્ર $14n - 10$ માં $n = 1$ મૂકતા,આપણને $14(1) - 10 = 4$ મળે છે,જે $T_{1}$ સાથે સુસંગત છે.
આમ,$n$ મું પદ $T_{n} = 14n - 10$ છે,જ્યાં $n \geq 1$.
171
Medium
એક $A.P.$ ના પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $S_{n} = 3n^{2} + 5n$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. આ $A.P.$ નું $n$ મું પદ શોધો.

Solution

(N/A) $A.P.$ નું $n$ મું પદ $n > 1$ માટે $a_{n} = S_{n} - S_{n-1}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
આપેલ છે કે $S_{n} = 3n^{2} + 5n$.
તેથી $S_{n-1} = 3(n-1)^{2} + 5(n-1) = 3(n^{2} - 2n + 1) + 5n - 5 = 3n^{2} - 6n + 3 + 5n - 5 = 3n^{2} - n - 2$.
હવે,$a_{n} = (3n^{2} + 5n) - (3n^{2} - n - 2) = 3n^{2} + 5n - 3n^{2} + n + 2 = 6n + 2$.
$n = 1$ માટે,$a_{1} = S_{1} = 3(1)^{2} + 5(1) = 8$.
આમ,$n$ મું પદ $a_{n} = 6n + 2$ છે,જ્યાં $n \geq 1$.
172
MediumMCQ
એક $A.P.$ નું $n$ મું પદ $T_{n} = 8n + 3$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. $A.P.$ ના પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો શોધો.
A
$4n^2 + 7n$
B
$4n^2 - 7n$
C
$7n^2 + 4n$
D
$7n^2 - 4n$

Solution

(A) આપેલ છે કે $A.P.$ નું $n$ મું પદ $T_{n} = 8n + 3$ છે.
પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $(S_{n})$ શોધવા માટે,આપણે સૂત્ર $S_{n} = \frac{n}{2} [a + l]$ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ,જ્યાં $a$ એ પ્રથમ પદ છે અને $l$ એ $n$ મું પદ છે.
પ્રથમ પદ $(a)$ = $T_{1} = 8(1) + 3 = 11$.
$n$ મું પદ $(l)$ = $T_{n} = 8n + 3$.
આ કિંમતોને સરવાળાના સૂત્રમાં મૂકતા:
$S_{n} = \frac{n}{2} [11 + (8n + 3)]$
$S_{n} = \frac{n}{2} [8n + 14]$
$S_{n} = n [4n + 7]$
$S_{n} = 4n^{2} + 7n$.
173
MediumMCQ
એક $A.P.$ નું $n$ મું પદ $T_{n} = 10 - 6n$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. $A.P.$ ના પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો શોધો.
A
$S_{n} = -3n^{2} + 7n$
B
$S_{n} = -3n^{2} + 4n$
C
$S_{n} = 3n^{2} + 7n$
D
$S_{n} = -6n^{2} + 10n$

Solution

(A) આપેલ છે કે $A.P.$ નું $n$ મું પદ $T_{n} = 10 - 6n$ છે.
પ્રથમ પદ $a$ શોધવા માટે,$n = 1$ મૂકતા:
$a = T_{1} = 10 - 6(1) = 4$.
બીજું પદ $T_{2}$ શોધવા માટે,$n = 2$ મૂકતા:
$T_{2} = 10 - 6(2) = 10 - 12 = -2$.
સામાન્ય તફાવત $d = T_{2} - T_{1} = -2 - 4 = -6$.
$A.P.$ ના પ્રથમ $n$ પદોના સરવાળાનું સૂત્ર $S_{n} = \frac{n}{2} [2a + (n - 1)d]$ છે.
$a$ અને $d$ ની કિંમતો મૂકતા:
$S_{n} = \frac{n}{2} [2(4) + (n - 1)(-6)]$
$S_{n} = \frac{n}{2} [8 - 6n + 6]$
$S_{n} = \frac{n}{2} [14 - 6n]$
$S_{n} = n(7 - 3n) = 7n - 3n^{2}$.
આમ,$S_{n} = -3n^{2} + 7n$.
174
DifficultMCQ
એક $A.P.$ માટે,$2^{nd}$ પદ $2$ છે અને $7^{th}$ પદ $22$ છે. $A.P.$ ના પ્રથમ $30$ પદોનો સરવાળો શોધો.
A
$1600$
B
$1680$
C
$1980$
D
$1300$

Solution

(B) ધારો કે $A.P.$ નું પ્રથમ પદ $a$ છે અને સામાન્ય તફાવત $d$ છે.
$A.P.$ નું $n$ મું પદ $a_n = a + (n - 1)d$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે,$2^{nd}$ પદ $a_2 = a + d = 2$ --- $(1)$.
$7^{th}$ પદ $a_7 = a + 6d = 22$ --- $(2)$.
સમીકરણ $(2)$ માંથી સમીકરણ $(1)$ બાદ કરતા:
$(a + 6d) - (a + d) = 22 - 2$
$5d = 20$
$d = 4$.
સમીકરણ $(1)$ માં $d = 4$ મૂકતા:
$a + 4 = 2$
$a = -2$.
પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2} [2a + (n - 1)d]$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$n = 30$ માટે:
$S_{30} = \frac{30}{2} [2(-2) + (30 - 1)4]$
$S_{30} = 15 [-4 + 29 \times 4]$
$S_{30} = 15 [-4 + 116]$
$S_{30} = 15 \times 112 = 1680$.
આમ,પ્રથમ $30$ પદોનો સરવાળો $1680$ છે.
175
MediumMCQ
એક $A.P.$ ના પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $S_{n} = \frac{3n^{2}}{2} + \frac{5n}{2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. આ $A.P.$ નું $25$ મું પદ શોધો.
A
$86$
B
$70$
C
$76$
D
$80$

Solution

(C) $A.P.$ નું $n$ મું પદ શોધવાનું સૂત્ર $a_{n} = S_{n} - S_{n-1}$ છે.
આપેલ છે કે $S_{n} = \frac{3n^{2}}{2} + \frac{5n}{2}$.
$25$ મું પદ $(a_{25})$ શોધવા માટે,આપણે $a_{25} = S_{25} - S_{24}$ નો ઉપયોગ કરીશું.
પ્રથમ,$S_{25} = \frac{3(25)^{2}}{2} + \frac{5(25)}{2} = \frac{3(625) + 125}{2} = \frac{1875 + 125}{2} = \frac{2000}{2} = 1000$ મેળવો.
ત્યારબાદ,$S_{24} = \frac{3(24)^{2}}{2} + \frac{5(24)}{2} = \frac{3(576) + 120}{2} = \frac{1728 + 120}{2} = \frac{1848}{2} = 924$ મેળવો.
તેથી,$a_{25} = 1000 - 924 = 76$ થાય.
176
Difficult
ધારો કે $S_n$,$S_{2n}$ અને $S_{3n}$ એ સમાંતર શ્રેણીના અનુક્રમે $n$,$2n$ અને $3n$ પદોનો સરવાળો છે. સાબિત કરો કે $S_{3n} = 3(S_{2n} - S_n)$.

Solution

(N/A) ધારો કે સમાંતર શ્રેણીનું પ્રથમ પદ $a$ અને સામાન્ય તફાવત $d$ છે.
$n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2}[2a + (n-1)d]$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તે જ રીતે,$S_{2n} = \frac{2n}{2}[2a + (2n-1)d] = n[2a + (2n-1)d] = 2an + 2n^2d - nd$.
અને $S_{3n} = \frac{3n}{2}[2a + (3n-1)d] = 3an + \frac{3n(3n-1)d}{2}$.
હવે,પદ $3(S_{2n} - S_n)$ ધ્યાનમાં લો:
$S_{2n} - S_n = n[2a + (2n-1)d] - \frac{n}{2}[2a + (n-1)d]$
$= \frac{n}{2} [2(2a + 2nd - d) - (2a + nd - d)]$
$= \frac{n}{2} [4a + 4nd - 2d - 2a - nd + d]$
$= \frac{n}{2} [2a + 3nd - d] = \frac{n}{2} [2a + (3n-1)d]$.
આને $3$ વડે ગુણતા,આપણને $3(S_{2n} - S_n) = 3 \times \frac{n}{2} [2a + (3n-1)d] = \frac{3n}{2} [2a + (3n-1)d] = S_{3n}$ મળે છે.
આમ,$S_{3n} = 3(S_{2n} - S_n)$ સાબિત થાય છે.
177
Difficult
બે સમાંતર શ્રેણીઓના પ્રથમ $n$ પદોના સરવાળાનો ગુણોત્તર $(7n + 1) : (4n + 27)$ છે. તો તેમના $m$ માં પદોનો ગુણોત્તર શોધો.

Solution

(D) ધારો કે બે સમાંતર શ્રેણીઓનું પ્રથમ પદ અનુક્રમે $a_1$ અને $a_2$ છે અને સામાન્ય તફાવત $d_1$ અને $d_2$ છે.
સમાંતર શ્રેણીના $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2} [2a + (n - 1)d]$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
આપેલ છે કે,$\frac{S_{n1}}{S_{n2}} = \frac{\frac{n}{2} [2a_1 + (n - 1)d_1]}{\frac{n}{2} [2a_2 + (n - 1)d_2]} = \frac{7n + 1}{4n + 27}$.
આથી,$\frac{2a_1 + (n - 1)d_1}{2a_2 + (n - 1)d_2} = \frac{7n + 1}{4n + 27}$.
આપણે $m$ માં પદોનો ગુણોત્તર શોધવો છે: $\frac{a_m}{a'_m} = \frac{a_1 + (m - 1)d_1}{a_2 + (m - 1)d_2}$.
જરૂરી ગુણોત્તરના અંશ અને છેદને $2$ વડે ગુણતા: $\frac{2a_1 + 2(m - 1)d_1}{2a_2 + 2(m - 1)d_2}$.
આપેલ સરવાળાના ગુણોત્તર સાથે સરખાવતા,$n - 1 = 2(m - 1)$ લેતા,$n = 2m - 1$ મળે છે.
હવે $n = 2m - 1$ ને $\frac{7n + 1}{4n + 27}$ માં મૂકતા:
ગુણોત્તર $= \frac{7(2m - 1) + 1}{4(2m - 1) + 27} = \frac{14m - 7 + 1}{8m - 4 + 27} = \frac{14m - 6}{8m + 23}$.
આમ,$m$ માં પદોનો ગુણોત્તર $(14m - 6) : (8m + 23)$ છે.
178
EasyMCQ
$Rs. 280$ ને ચાર ઇનામોમાં વહેંચવાના છે. જો દરેક ક્રમિક ઇનામની રકમમાં $Rs. 20$ નો ઘટાડો થતો હોય,તો તે ઇનામોની રકમ શોધો.
A
$100, 80, 60, 40$
B
$110, 90, 70, 50$
C
$90, 70, 50, 30$
D
$120, 100, 80, 60$

Solution

(A) ધારો કે ચાર ઇનામો સમાંતર શ્રેણી $(AP)$ માં છે.
પ્રથમ ઇનામ $a$ છે.
દરેક ક્રમિક ઇનામમાં $Rs. 20$ નો ઘટાડો થતો હોવાથી,સામાન્ય તફાવત $d = -20$ છે.
ઇનામોની સંખ્યા $n = 4$ છે.
ઇનામોનો સરવાળો $S_n = 280$ છે.
સમાંતર શ્રેણીના $n$ પદોના સરવાળાનું સૂત્ર $S_n = \frac{n}{2} [2a + (n - 1)d]$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $280 = \frac{4}{2} [2a + (4 - 1)(-20)]$.
$280 = 2 [2a + 3(-20)]$.
$140 = 2a - 60$.
$2a = 200$,તેથી $a = 100$.
ચાર ઇનામો $a, a+d, a+2d, a+3d$ છે.
$a = 100$ અને $d = -20$ મૂકતા: $100, 100-20, 100-40, 100-60$.
આમ,ઇનામની રકમ $Rs. 100, Rs. 80, Rs. 60, Rs. 40$ છે.
179
EasyMCQ
સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ $50, 46, 42, \ldots$ ના પ્રથમ $20$ પદોનો સરવાળો શોધો.
A
$200$
B
$400$
C
$240$
D
$340$

Solution

(C) આપેલ સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ $50, 46, 42, \ldots$ છે.
અહીં,પ્રથમ પદ $a = 50$ અને સામાન્ય તફાવત $d = 46 - 50 = -4$ છે.
પદોની સંખ્યા $n = 20$ છે.
સમાંતર શ્રેણીના પ્રથમ $n$ પદોના સરવાળાનું સૂત્ર $S_n = \frac{n}{2} [2a + (n - 1)d]$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $S_{20} = \frac{20}{2} [2(50) + (20 - 1)(-4)]$.
$S_{20} = 10 [100 + 19(-4)]$.
$S_{20} = 10 [100 - 76]$.
$S_{20} = 10 [24] = 240$.
તેથી,પ્રથમ $20$ પદોનો સરવાળો $240$ છે.
180
MediumMCQ
$A.P.$ $3, \frac{9}{2}, 6, \frac{15}{2}, \ldots$ ના પ્રથમ $25$ પદોનો સરવાળો શોધો.
A
$555$
B
$501$
C
$500$
D
$525$

Solution

(D) આપેલ $A.P.$ $3, \frac{9}{2}, 6, \frac{15}{2}, \ldots$ છે.
અહીં,પ્રથમ પદ $a = 3$ છે.
સામાન્ય તફાવત $d = \frac{9}{2} - 3 = \frac{9-6}{2} = \frac{3}{2}$ છે.
પદોની સંખ્યા $n = 25$ છે.
$A.P.$ ના પ્રથમ $n$ પદોના સરવાળાનું સૂત્ર $S_n = \frac{n}{2} [2a + (n-1)d]$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $S_{25} = \frac{25}{2} [2(3) + (25-1)(\frac{3}{2})]$.
$S_{25} = \frac{25}{2} [6 + 24(\frac{3}{2})]$.
$S_{25} = \frac{25}{2} [6 + 12(3)]$.
$S_{25} = \frac{25}{2} [6 + 36] = \frac{25}{2} [42]$.
$S_{25} = 25 \times 21 = 525$.
181
EasyMCQ
$A.P.$ $5, 2, -1, \ldots$ ના પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો શોધો.
A
$S_n = -\frac{3}{2}n^2 + \frac{13}{2}n$
B
$S_n = -\frac{3}{2}n^2 - \frac{13}{2}n$
C
$S_n = \frac{3}{2}n^2 + \frac{13}{2}n$
D
$S_n = \frac{3}{2}n^2 - \frac{13}{2}n$

Solution

(A) આપેલ $A.P.$ $5, 2, -1, \ldots$ છે.
અહીં,પ્રથમ પદ $a = 5$ છે.
સામાન્ય તફાવત $d = 2 - 5 = -3$ છે.
$A.P.$ ના પ્રથમ $n$ પદોના સરવાળાનું સૂત્ર $S_n = \frac{n}{2}[2a + (n - 1)d]$ છે.
$a$ અને $d$ ની કિંમતો મૂકતા:
$S_n = \frac{n}{2}[2(5) + (n - 1)(-3)]$
$S_n = \frac{n}{2}[10 - 3n + 3]$
$S_n = \frac{n}{2}[13 - 3n]$
$S_n = \frac{13n}{2} - \frac{3n^2}{2}$
આમ,$S_n = -\frac{3}{2}n^2 + \frac{13}{2}n$ મળે છે.
182
Easy
એક $A.P.$ નું $n$ મું પદ $T_{n} = 5 - 6n$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. $A.P.$ ના પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો શોધો.

Solution

(N/A) આપેલ છે કે $A.P.$ નું $n$ મું પદ $T_{n} = 5 - 6n$ છે.
પ્રથમ પદ $(a)$ શોધવા માટે,$n = 1$ મૂકતા:
$a = T_{1} = 5 - 6(1) = -1$.
બીજું પદ $(T_{2})$ શોધવા માટે,$n = 2$ મૂકતા:
$T_{2} = 5 - 6(2) = 5 - 12 = -7$.
સામાન્ય તફાવત $(d)$ એ $T_{2} - T_{1} = -7 - (-1) = -6$ છે.
પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $(S_{n})$ શોધવાનું સૂત્ર $S_{n} = \frac{n}{2} [2a + (n - 1)d]$ છે.
$a = -1$ અને $d = -6$ ની કિંમતો મૂકતા:
$S_{n} = \frac{n}{2} [2(-1) + (n - 1)(-6)]$
$S_{n} = \frac{n}{2} [-2 - 6n + 6]$
$S_{n} = \frac{n}{2} [4 - 6n]$
$S_{n} = n(2 - 3n) = -3n^{2} + 2n$.
183
Medium
એક શાંત $A.P.$ માટે,પ્રથમ પદ $17$ છે અને અંતિમ પદ $350$ છે. જો સામાન્ય તફાવત $9$ હોય,તો $A.P.$ માં પદોની સંખ્યા શોધો અને તેમનો સરવાળો પણ શોધો.

Solution

(N/A) આપેલ છે: પ્રથમ પદ $a = 17$,અંતિમ પદ $l = a_n = 350$,અને સામાન્ય તફાવત $d = 9$.
$n$ માં પદ માટેના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $a_n = a + (n - 1)d$.
કિંમતો મૂકતા: $350 = 17 + (n - 1)9$.
$350 - 17 = (n - 1)9$.
$333 = (n - 1)9$.
$n - 1 = 333 / 9 = 37$.
$n = 37 + 1 = 38$.
હવે,$S_n = (n/2)(a + l)$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને સરવાળો $S_n$ શોધતા:
$S_{38} = (38 / 2)(17 + 350)$.
$S_{38} = 19 \times 367$.
$S_{38} = 6973$.
આમ,પદોની સંખ્યા $38$ છે અને સરવાળો $6973$ છે.
184
MediumMCQ
એક શાંત $A.P.$ (સમાંતર શ્રેણી) માટે,પ્રથમ પદ $2$ છે અને અંતિમ પદ $50$ છે. જો તમામ પદોનો સરવાળો $442$ હોય,તો સામાન્ય તફાવત $d$ શોધો.
A
$6$
B
$5$
C
$4$
D
$3$

Solution

(D) આપેલ છે: પ્રથમ પદ $a = 2$,અંતિમ પદ $l = 50$,અને સરવાળો $S_n = 442$.
$A.P.$ ના સરવાળા માટેનું સૂત્ર $S_n = \frac{n}{2}(a + l)$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $442 = \frac{n}{2}(2 + 50)$.
$442 = \frac{n}{2}(52) \implies 442 = 26n$.
$n = \frac{442}{26} = 17$.
હવે,$n$ માં પદ માટેનું સૂત્ર વાપરો: $a_n = a + (n - 1)d$.
$50 = 2 + (17 - 1)d$.
$50 - 2 = 16d$.
$48 = 16d$.
$d = \frac{48}{16} = 3$.
તેથી,સામાન્ય તફાવત $d = 3$ છે.
185
MediumMCQ
$84$ અને $719$ ની વચ્ચે આવતા $5$ ના ગુણકોનો સરવાળો શોધો.
A
$50,800$
B
$51,700$
C
$56,900$
D
$52,400$

Solution

(A) $84$ અને $719$ ની વચ્ચેના $5$ ના ગુણકો સમાંતર શ્રેણી $(AP)$ બનાવે છે.
$84$ પછીનો $5$ નો પ્રથમ ગુણક $a = 85$ છે.
$719$ પહેલાનો $5$ નો છેલ્લો ગુણક $l = 715$ છે.
સામાન્ય તફાવત $d = 5$ છે.
$n$ મા પદના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $a_n = a + (n - 1)d$.
$715 = 85 + (n - 1)5$.
$630 = (n - 1)5$.
$n - 1 = 126$.
$n = 127$.
સમાંતર શ્રેણીનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2}(a + l)$ દ્વારા મળે છે.
$S_{127} = \frac{127}{2}(85 + 715)$.
$S_{127} = \frac{127}{2}(800)$.
$S_{127} = 127 \times 400 = 50,800$.
186
MediumMCQ
એક $A.P.$ માટે,$5$મું પદ $30$ છે અને $12$મું પદ $100$ છે. આ $A.P.$ ના પ્રથમ $20$ પદોનો સરવાળો શોધો.
A
$1800$
B
$1700$
C
$1600$
D
$1900$

Solution

(B) ધારો કે પ્રથમ પદ $a$ છે અને સામાન્ય તફાવત $d$ છે.
$A.P.$ નું $n$મું પદ $a_n = a + (n - 1)d$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$5$મા પદ માટે: $a + 4d = 30$ --- $(1)$
$12$મા પદ માટે: $a + 11d = 100$ --- $(2)$
સમીકરણ $(2)$ માંથી $(1)$ બાદ કરતા:
$(a + 11d) - (a + 4d) = 100 - 30$
$7d = 70$
$d = 10$
સમીકરણ $(1)$ માં $d = 10$ મૂકતા:
$a + 4(10) = 30$
$a + 40 = 30$
$a = -10$
પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2} [2a + (n - 1)d]$ છે.
$n = 20$ માટે:
$S_{20} = \frac{20}{2} [2(-10) + (20 - 1)10]$
$S_{20} = 10 [-20 + 190]$
$S_{20} = 10 [170]$
$S_{20} = 1700$.
187
MediumMCQ
શ્રેણીનો સરવાળો શોધો: $7 + 10 \frac{1}{2} + 14 + \ldots + 84$.
A
$1047 \frac{1}{2}$
B
$1048 \frac{1}{2}$
C
$1046 \frac{1}{2}$
D
$1056 \frac{1}{2}$

Solution

(C) આપેલ શ્રેણી $7, 10.5, 14, \ldots, 84$ છે.
આ એક સમાંતર શ્રેણી $(AP)$ છે જ્યાં પ્રથમ પદ $a = 7$ અને સામાન્ય તફાવત $d = 10.5 - 7 = 3.5 = \frac{7}{2}$ છે.
ધારો કે પદોની સંખ્યા $n$ છે. $n$-મું પદ $a_n = a + (n - 1)d$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $84 = 7 + (n - 1) \times \frac{7}{2}$.
$84 - 7 = (n - 1) \times \frac{7}{2} \implies 77 = (n - 1) \times \frac{7}{2}$.
$(n - 1) = 77 \times \frac{2}{7} = 11 \times 2 = 22$.
$n = 22 + 1 = 23$.
સમાંતર શ્રેણીના $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2} (a + a_n)$ છે.
$S_{23} = \frac{23}{2} (7 + 84) = \frac{23}{2} \times 91 = \frac{2093}{2} = 1046.5 = 1046 \frac{1}{2}$.
188
EasyMCQ
એક $A.P.$ નું $n$ મું પદ $T_n = 4n + 3$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. આ $A.P.$ ના પ્રથમ $60$ પદોનો સરવાળો શોધો.
A
$7800$
B
$7700$
C
$7600$
D
$7500$

Solution

(D) આપેલ છે કે $A.P.$ નું $n$ મું પદ $T_n = 4n + 3$ છે.
પ્રથમ પદ $(a)$ શોધવા માટે: $n = 1$ મૂકતા,$a = T_1 = 4(1) + 3 = 7$.
$60$ મું પદ $(l)$ શોધવા માટે: $n = 60$ મૂકતા,$l = T_{60} = 4(60) + 3 = 240 + 3 = 243$.
$A.P.$ ના પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2}(a + l)$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
$n = 60$ માટે,$S_{60} = \frac{60}{2}(7 + 243)$.
$S_{60} = 30(250) = 7500$.
આમ,પ્રથમ $60$ પદોનો સરવાળો $7500$ છે.
189
DifficultMCQ
ત્રણ અંકની સંખ્યાના અંકો $A.P.$ (સમાંતર શ્રેણી) માં છે અને તેમનો સરવાળો $15$ છે. અંકોની અદલાબદલી કરવાથી મળતી નવી સંખ્યા મૂળ સંખ્યા કરતાં $594$ જેટલી વધારે છે. તો મૂળ સંખ્યા શોધો.
A
$258$
B
$250$
C
$265$
D
$260$

Solution

(A) ધારો કે મૂળ સંખ્યાના સોના સ્થાન,દશકના સ્થાન અને એકમના સ્થાનના અંકો અનુક્રમે $a-d$,$a$ અને $a+d$ છે.
$\therefore$ મૂળ સંખ્યા $= 100(a-d) + 10(a) + (a+d) = 111a - 99d$.
આપેલ છે કે અંકોનો સરવાળો $15$ છે:
$(a-d) + a + (a+d) = 15$
$3a = 15$
$a = 5$.
જ્યારે અંકોની અદલાબદલી કરવામાં આવે છે,ત્યારે નવી સંખ્યા:
$100(a+d) + 10(a) + (a-d) = 111a + 99d$.
આપેલ છે કે નવી સંખ્યા મૂળ સંખ્યા કરતાં $594$ વધારે છે:
$(111a + 99d) - (111a - 99d) = 594$
$198d = 594$
$d = 3$.
તેથી,અંકો નીચે મુજબ છે:
સોનું સ્થાન: $a-d = 5-3 = 2$
દશકનું સ્થાન: $a = 5$
એકમનું સ્થાન: $a+d = 5+3 = 8$
આમ,મૂળ સંખ્યા $258$ છે.
190
DifficultMCQ
એક વર્ગમાં $49$ વિદ્યાર્થીઓ છે,જેમને $1$ થી $49$ સુધીના રોલ નંબર આપવામાં આવ્યા છે. એવો રોલ નંબર $n$ શોધો કે જેથી તેનાથી નાના તમામ રોલ નંબરનો સરવાળો તેનાથી મોટા તમામ રોલ નંબરના સરવાળા જેટલો થાય.
A
$40$
B
$35$
C
$30$
D
$25$

Solution

(B) ધારો કે જરૂરી રોલ નંબર $n$ છે.
પ્રશ્ન મુજબ,$n$ થી નાના તમામ રોલ નંબરનો સરવાળો એ $n$ થી મોટા તમામ રોલ નંબરના સરવાળા જેટલો છે.
આને આ રીતે લખી શકાય: $1 + 2 + 3 + \ldots + (n - 1) = (n + 1) + (n + 2) + \ldots + 49$.
આપણે જાણીએ છીએ કે પ્રથમ $k$ પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓનો સરવાળો $\frac{k(k+1)}{2}$ થાય છે.
ડાબી બાજુનો સરવાળો: $\frac{(n-1)n}{2}$.
જમણી બાજુનો સરવાળો: $\sum_{i=1}^{49} i - \sum_{i=1}^{n} i = \frac{49 \times 50}{2} - \frac{n(n+1)}{2}$.
બંનેને સરખાવતા: $\frac{n^2 - n}{2} = \frac{2450}{2} - \frac{n^2 + n}{2}$.
$n^2 - n = 2450 - n^2 - n$.
$2n^2 = 2450$.
$n^2 = 1225$.
$n = \sqrt{1225} = 35$.
તેથી,જરૂરી રોલ નંબર $35$ છે.
191
DifficultMCQ
બે સમાંતર શ્રેણીઓના પ્રથમ $n$ પદોના સરવાળાનો ગુણોત્તર $\frac{4n+3}{5n-7}$ છે. તો તેમના $15$ મા પદોનો ગુણોત્તર શોધો.
A
$\frac{229}{140}$
B
$\frac{190}{130}$
C
$\frac{119}{138}$
D
$\frac{220}{138}$

Solution

(C) ધારો કે બે સમાંતર શ્રેણીઓનું પ્રથમ પદ અનુક્રમે $a_1$ અને $a_2$ છે અને તેમનો સામાન્ય તફાવત અનુક્રમે $d_1$ અને $d_2$ છે.
સમાંતર શ્રેણીના પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2}[2a + (n-1)d]$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
આપેલ સરવાળાનો ગુણોત્તર:
$\frac{S_{n,1}}{S_{n,2}} = \frac{\frac{n}{2}[2a_1 + (n-1)d_1]}{\frac{n}{2}[2a_2 + (n-1)d_2]} = \frac{4n+3}{5n-7}$
$\frac{2a_1 + (n-1)d_1}{2a_2 + (n-1)d_2} = \frac{4n+3}{5n-7}$
આપણે $15$ મા પદોનો ગુણોત્તર શોધવો છે,જે $\frac{a_1 + 14d_1}{a_2 + 14d_2}$ થાય.
અંશ અને છેદમાં $14d$ મેળવવા માટે,$\frac{n-1}{2} = 14$ લેતા,$n-1 = 28$ એટલે કે $n = 29$ મળે.
$n = 29$ મુકતા:
$\frac{2a_1 + 28d_1}{2a_2 + 28d_2} = \frac{4(29)+3}{5(29)-7}$
$\frac{2(a_1 + 14d_1)}{2(a_2 + 14d_2)} = \frac{116+3}{145-7}$
$\frac{a_1 + 14d_1}{a_2 + 14d_2} = \frac{119}{138}$
આમ,$15$ મા પદોનો ગુણોત્તર $\frac{119}{138}$ છે.
192
MediumMCQ
જો $2x$,$x+10$ અને $3x+2$ એ સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ ના ત્રણ ક્રમિક પદો હોય,તો $x$ ની કિંમત શોધો.
A
$9$
B
$8$
C
$7$
D
$6$

Solution

(D) આપેલ પદો $2x$,$x+10$ અને $3x+2$ એ સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ ના ત્રણ ક્રમિક પદો હોવાથી,ક્રમિક પદો વચ્ચેનો સામાન્ય તફાવત સમાન હોય.
તેથી,$(x+10) - 2x = (3x+2) - (x+10)$.
બંને બાજુ સાદું રૂપ આપતા:
$-x + 10 = 2x - 8$.
$x$ ની કિંમત શોધવા માટે પદોને ગોઠવતા:
$10 + 8 = 2x + x$.
$18 = 3x$.
$x = \frac{18}{3} = 6$.
આમ,$x$ ની કિંમત $6$ છે.
193
Difficult
$A.P.$ $54, 51, 48, \dots$ ના કેટલા પદોનો સરવાળો $513$ થાય? બે અલગ-અલગ જવાબ મળવાનું કારણ સમજાવો.

Solution

(A) $A.P.$ $54, 51, 48, \dots$ માટે,પ્રથમ પદ $a = 54$,સામાન્ય તફાવત $d = 51 - 54 = -3$ અને $n$ પદોનો સરવાળો $S_{n} = 513$ છે.
સૂત્ર $S_{n} = \frac{n}{2}[2a + (n - 1)d]$ નો ઉપયોગ કરતા:
$513 = \frac{n}{2}[2(54) + (n - 1)(-3)]$
$1026 = n[108 - 3n + 3]$
$1026 = n[111 - 3n]$
$1026 = 111n - 3n^{2}$
$3n^{2} - 111n + 1026 = 0$
$3$ વડે ભાગતા:
$n^{2} - 37n + 342 = 0$
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા:
$(n - 18)(n - 19) = 0$
આમ,$n = 18$ અથવા $n = 19$.
બે જવાબ મળવાનું કારણ: આ $A.P.$ નું $19$ મું પદ $T_{19} = a + 18d = 54 + 18(-3) = 54 - 54 = 0$ છે. $19$ મું પદ $0$ હોવાથી,પ્રથમ $18$ પદોના સરવાળામાં $0$ ઉમેરવાથી સરવાળામાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી. તેથી,$S_{18}$ અને $S_{19}$ બંને $513$ થાય છે.
194
DifficultMCQ
એક $A.P.$ માટે,$3$જું પદ $7$ છે અને $7$મું પદ $3$જા પદના ત્રણ ગણાથી $2$ વધારે છે. આ $A.P.$ ના પ્રથમ $20$ પદોનો સરવાળો શોધો.
A
$950$
B
$740$
C
$800$
D
$850$

Solution

(B) ધારો કે $A.P.$ નું પ્રથમ પદ $a$ છે અને સામાન્ય તફાવત $d$ છે.
$T_n = a + (n - 1)d$
આપેલ છે કે $T_3 = 7$,તેથી $a + 2d = 7$ --- $(1)$
આપેલ છે કે $T_7 = 3(T_3) + 2$,તેથી $a + 6d = 3(7) + 2 = 23$ --- $(2)$
સમીકરણ $(2)$ માંથી સમીકરણ $(1)$ બાદ કરતા:
$(a + 6d) - (a + 2d) = 23 - 7$
$4d = 16$
$d = 4$
$d = 4$ ની કિંમત સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા:
$a + 2(4) = 7$
$a + 8 = 7$
$a = -1$
પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2}[2a + (n - 1)d]$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
$n = 20$ માટે:
$S_{20} = \frac{20}{2}[2(-1) + (20 - 1)4]$
$S_{20} = 10[-2 + 19(4)]$
$S_{20} = 10[-2 + 76]$
$S_{20} = 10[74] = 740$.
આમ,પ્રથમ $20$ પદોનો સરવાળો $740$ છે.
195
Difficult
એક $TV$ ફેક્ટરીનું ઉત્પાદન દર વર્ષે સમાન રીતે વધે છે. $3^{rd}$ વર્ષમાં તેનું ઉત્પાદન $600 \, TV$ હતું અને $7^{th}$ વર્ષમાં તેનું ઉત્પાદન $700 \, TV$ હતું. $1^{st}$ વર્ષમાં ઉત્પાદન,$10^{th}$ વર્ષમાં ઉત્પાદન અને $7$ વર્ષમાં કુલ ઉત્પાદન શોધો.

Solution

(N/A) ફેક્ટરીનું ઉત્પાદન દર વર્ષે સમાન રીતે વધતું હોવાથી,વાર્ષિક ઉત્પાદન સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ બનાવે છે.
આ $A.P.$ માટે,$3^{rd}$ પદ $T_{3} = 600$ અને $7^{th}$ પદ $T_{7} = 700$ છે.
સામાન્ય તફાવત $d$ માટેનું સૂત્ર $d = \frac{T_{m} - T_{n}}{m - n}$ છે.
$m = 7$ અને $n = 3$ લેતા:
$d = \frac{700 - 600}{7 - 3} = \frac{100}{4} = 25$.
$T_{n} = a + (n - 1)d$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને $T_{3}$ માટે:
$600 = a + (3 - 1)(25) \implies 600 = a + 50 \implies a = 550$.
આમ,$1^{st}$ વર્ષમાં ઉત્પાદન $550 \, TV$ છે.
$10^{th}$ વર્ષ માટે:
$T_{10} = a + 9d = 550 + 9(25) = 550 + 225 = 775 \, TV$.
$7$ વર્ષમાં કુલ ઉત્પાદન $(S_{7})$ માટે:
$S_{n} = \frac{n}{2} [2a + (n - 1)d]$
$S_{7} = \frac{7}{2} [2(550) + (7 - 1)(25)] = \frac{7}{2} [1100 + 150] = \frac{7}{2} [1250] = 7 \times 625 = 4375 \, TV$.
196
DifficultMCQ
એક વ્યક્તિએ $Rs. 3250$ નું દેવું માસિક હપ્તામાં ચૂકવવાનું છે. પ્રથમ મહિનામાં તેણે $Rs. 20$ ચૂકવવાના છે અને ત્યારબાદ દરેક હપ્તો અગાઉના હપ્તા કરતા $Rs. 15$ વધારે છે. દેવું ચૂકવવામાં કેટલો સમય લાગશે?
A
$50$
B
$40$
C
$30$
D
$20$

Solution

(D) માસિક હપ્તામાં ચૂકવવામાં આવતી રકમ સમાંતર શ્રેણી ($A$.$P$.) બનાવે છે.
પ્રથમ પદ $a = 20$.
સામાન્ય તફાવત $d = 15$.
કુલ દેવું $S_n = 3250$.
સમાંતર શ્રેણીના $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2}[2a + (n-1)d]$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $3250 = \frac{n}{2}[2(20) + (n-1)15]$.
$6500 = n[40 + 15n - 15]$.
$6500 = n[25 + 15n]$.
$15n^2 + 25n - 6500 = 0$.
$5$ વડે ભાગતા: $3n^2 + 5n - 1300 = 0$.
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા: $3n^2 + 65n - 60n - 1300 = 0$.
$n(3n + 65) - 20(3n + 65) = 0$.
$(n - 20)(3n + 65) = 0$.
$n$ ધન પૂર્ણાંક હોવો જોઈએ,તેથી $n = 20$.
આમ,દેવું ચૂકવવામાં $20$ મહિના લાગશે.
197
MediumMCQ
$A.P.$ $40, 36, 32, \ldots$ નું કયું પદ $0$ છે? આ $A.P.$ ના કેટલા પદોનો સરવાળો $0$ થાય?
A
$10$ મું પદ,$20$ પદો
B
$11$ મું પદ,$21$ પદો
C
$12$ મું પદ,$22$ પદો
D
$13$ મું પદ,$23$ પદો

Solution

(B) $A.P.$ $40, 36, 32, \ldots$ માટે,પ્રથમ પદ $a = 40$ અને સામાન્ય તફાવત $d = 36 - 40 = -4$ છે.
કયું પદ $0$ છે તે શોધવા માટે,આપણે સૂત્ર $a_n = a + (n - 1)d$ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
$a_n = 0$ લેતા,આપણને મળે $0 = 40 + (n - 1)(-4)$.
$4(n - 1) = 40 \implies n - 1 = 10 \implies n = 11$.
આમ,$11$ મું પદ $0$ છે.
કેટલા પદોનો સરવાળો $0$ થાય તે શોધવા માટે,આપણે $S_n = \frac{n}{2}[2a + (n - 1)d]$ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
$S_n = 0$ લેતા,આપણને મળે $0 = \frac{n}{2}[2(40) + (n - 1)(-4)]$.
$0 = 80 - 4n + 4 \implies 4n = 84 \implies n = 21$.
આમ,$21$ પદોનો સરવાળો $0$ થાય છે.
198
MediumMCQ
$A.P.$ $53, 48, 43, \ldots$ નું કયું પદ તેનું પ્રથમ ઋણ પદ છે? તે પદ શોધો.
A
$11$ મું પદ,$-2$
B
$12$ મું પદ,$-2$
C
$12$ મું પદ,$-3$
D
$13$ મું પદ,$-2$

Solution

(B) આપેલ $A.P.$ $53, 48, 43, \ldots$ છે.
અહીં,પ્રથમ પદ $a = 53$ અને સામાન્ય તફાવત $d = 48 - 53 = -5$ છે.
ધારો કે $n$ મું પદ એ પ્રથમ ઋણ પદ છે,તેથી $a_n < 0$.
$n$ માં પદ માટેનું સૂત્ર $a_n = a + (n - 1)d$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $53 + (n - 1)(-5) < 0$.
$53 - 5n + 5 < 0$.
$58 - 5n < 0$.
$58 < 5n$.
$n > 11.6$.
$n$ એ પૂર્ણાંક હોવો જોઈએ,તેથી $11.6$ થી મોટી પ્રથમ પૂર્ણાંક સંખ્યા $n = 12$ છે.
હવે,$12$ મું પદ શોધો: $a_{12} = 53 + (12 - 1)(-5) = 53 + 11(-5) = 53 - 55 = -2$.
આમ,$12$ મું પદ એ પ્રથમ ઋણ પદ છે,જે $-2$ છે.
199
MediumMCQ
$A.P.$ $\sqrt{2}, 3 \sqrt{2}, 5 \sqrt{2}, \ldots$ નું $10$ મું પદ શોધો. ($\sqrt{2}$ માં)
A
$16$
B
$20$
C
$19$
D
$25$

Solution

(C) આપેલ $A.P.$ $\sqrt{2}, 3 \sqrt{2}, 5 \sqrt{2}, \ldots$ છે.
અહીં,પ્રથમ પદ $a = \sqrt{2}$ છે.
સામાન્ય તફાવત $d = 3 \sqrt{2} - \sqrt{2} = 2 \sqrt{2}$ છે.
$A.P.$ ના $n$ માં પદ માટેનું સૂત્ર $a_n = a + (n - 1)d$ છે.
$10$ માં પદ માટે $(n = 10)$:
$a_{10} = \sqrt{2} + (10 - 1)(2 \sqrt{2})$
$a_{10} = \sqrt{2} + 9(2 \sqrt{2})$
$a_{10} = \sqrt{2} + 18 \sqrt{2}$
$a_{10} = 19 \sqrt{2}$.
200
MediumMCQ
$A.P.$ $-40, -15, 10, \ldots$ નું $20$ મું પદ શોધો.
A
$420$
B
$410$
C
$400$
D
$435$

Solution

(D) આપેલ $A.P.$ $-40, -15, 10, \ldots$ છે.
અહીં,પ્રથમ પદ $a = -40$ છે.
સામાન્ય તફાવત $d = -15 - (-40) = -15 + 40 = 25$ છે.
$A.P.$ ના $n$ માં પદનું સૂત્ર $a_n = a + (n - 1)d$ છે.
$20$ મું પદ $(n = 20)$ શોધવા માટે:
$a_{20} = -40 + (20 - 1) \times 25$
$a_{20} = -40 + 19 \times 25$
$a_{20} = -40 + 475$
$a_{20} = 435$.
તેથી,$20$ મું પદ $435$ છે.

Arithmetic Progressions — Mix Examples - Arithmetic Progressions · Frequently Asked Questions

1Are these Arithmetic Progressions questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Arithmetic Progressions Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.