Gujarati

Resistance of wire, Resistivity and Conductivity Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Current Electricity · Resistance of wire, Resistivity and Conductivity

308+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 48 of 308 questions in Gujarati

101
MediumMCQ
એક વાયરનો અવરોધ $10\, \Omega$ છે. જો તેની લંબાઈમાં ખેંચાણ દ્વારા $10\%$ નો વધારો કરવામાં આવે,તો વાયરનો નવો અવરોધ કેટલા $\Omega$ હશે?
A
$12$
B
$1.2$
C
$13$
D
$11$

Solution

(A) વાયરનો અવરોધ $R = \rho \frac{l}{A}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. ખેંચાણ દરમિયાન કદ $V = l \times A$ અચળ રહેતું હોવાથી,$A = \frac{V}{l}$ થાય.
આ કિંમત મૂકતા,$R = \rho \frac{l^2}{V}$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $R \propto l^2$.
જો લંબાઈમાં $10\%$ નો વધારો થાય,તો નવી લંબાઈ $l' = l + 0.1l = 1.1l$ થાય.
નવો અવરોધ $R' = R \times (\frac{l'}{l})^2$ દ્વારા મળે છે.
$R' = 10 \times (1.1)^2 = 10 \times 1.21 = 12.1\, \Omega$.
નોંધ: નાના ફેરફારો માટે,અંદાજિત ગણતરી $\Delta R/R \approx 2 \Delta l/l$ મુજબ $20\%$ નો વધારો મળે છે,પરંતુ ચોક્કસ ગણતરી મુજબ જવાબ $12.1\, \Omega$ આવે છે.
102
EasyMCQ
સમાન વ્યાસ ધરાવતા તાંબાના બે તાર $A$ અને $B$ ની લંબાઈ અનુક્રમે $3 \ cm$ અને $5 \ cm$ છે. જો તેમના અવરોધ $R_A$ અને $R_B$ હોય અને તેમની અવરોધકતા $\rho_A$ અને $\rho_B$ હોય,તો નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
$R_A > R_B$,જ્યાં $\rho_A > \rho_B$
B
$R_A > R_B$,જ્યાં $\rho_A < \rho_B$
C
$R_A > R_B$,જ્યાં $\rho_A = \rho_B$
D
$R_A < R_B$,જ્યાં $\rho_A = \rho_B$

Solution

(D) બંને તાર તાંબાના બનેલા હોવાથી,તેમની અવરોધકતા સમાન હોય છે,એટલે કે $\rho_A = \rho_B = \rho$.
તારનો અવરોધ $R = \rho \frac{l}{A}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $l$ એ લંબાઈ છે અને $A$ એ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ છે.
તાર $A$ માટે: $R_A = \rho \frac{3}{A}$.
તાર $B$ માટે: $R_B = \rho \frac{5}{A}$.
બંનેની સરખામણી કરતા,કારણ કે $3 < 5$ છે અને દ્રવ્ય તથા વ્યાસ (અને તેથી ક્ષેત્રફળ $A$) સમાન છે,તેથી $R_A < R_B$ મળે છે.
તેથી,સાચો સંબંધ $R_A < R_B$ અને $\rho_A = \rho_B$ છે.
103
DifficultMCQ
કેટલા તાપમાને $(^oC)$ તાંબાના તારનો અવરોધ $0^oC$ તાપમાને તેના મૂલ્ય કરતાં ત્રણ ગણો થશે? (આપેલ છે: $0^oC$ તાપમાને તાંબાના અવરોધનો તાપમાન ગુણાંક $\alpha = 4 \times 10^{-3} / ^oC$)
A
$400$
B
$450$
C
$500$
D
$550$

Solution

(C) તાપમાન $T$ પર વાહકનો અવરોધ શોધવાનું સૂત્ર $R_T = R_0 (1 + \alpha \Delta T)$ છે.
અહીં,$R_T = 3R_0$,$\alpha = 4 \times 10^{-3} / ^oC$,અને $\Delta T = T - 0 = T$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $3R_0 = R_0 (1 + 4 \times 10^{-3} \times T)$.
બંને બાજુ $R_0$ વડે ભાગતા: $3 = 1 + 0.004T$.
$2 = 0.004T$.
$T = 2 / 0.004 = 2000 / 4 = 500 ^oC$.
તેથી,તાપમાન $500 ^oC$ છે.
104
MediumMCQ
એક તારનો અવરોધ $50^{\circ}C$ તાપમાને $5\, \Omega$ અને $100^{\circ}C$ તાપમાને $6\, \Omega$ છે. $0^{\circ}C$ તાપમાને તારનો અવરોધ ............... $\Omega$ છે.
A
$2$
B
$1$
C
$4$
D
$3$

Solution

(C) કોઈપણ તાપમાન $t$ પર વાહકનો અવરોધ $R_t = R_0(1 + \alpha t)$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $R_0$ એ $0^{\circ}C$ તાપમાને અવરોધ છે અને $\alpha$ એ અવરોધનો તાપમાન ગુણાંક છે।
$t = 50^{\circ}C$ માટે, $R_{50} = R_0(1 + 50\alpha) = 5$ --- $(1)$
$t = 100^{\circ}C$ માટે, $R_{100} = R_0(1 + 100\alpha) = 6$ --- $(2)$
સમીકરણ $(2)$ ને સમીકરણ $(1)$ વડે ભાગતા:
$\frac{R_0(1 + 100\alpha)}{R_0(1 + 50\alpha)} = \frac{6}{5}$
$5(1 + 100\alpha) = 6(1 + 50\alpha)$
$5 + 500\alpha = 6 + 300\alpha$
$200\alpha = 1$
$\alpha = \frac{1}{200} = 0.005^{\circ}C^{-1}$
હવે $\alpha$ ની કિંમત સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા:
$5 = R_0(1 + 50 \times 0.005)$
$5 = R_0(1 + 0.25)$
$5 = R_0(1.25)$
$R_0 = \frac{5}{1.25} = 4\, \Omega$.
105
MediumMCQ
દ્રવ્ય $B$ નો વિશિષ્ટ અવરોધ (રેઝિસ્ટિવિટી) દ્રવ્ય $A$ કરતા બમણો છે. આ બંને દ્રવ્યોમાંથી સમાન અવરોધ ધરાવતા બે તાર તૈયાર કરવામાં આવે છે. જો $B$ તારનો વ્યાસ $A$ તારના વ્યાસ કરતા બમણો હોય,તો બંને તારની લંબાઈનો ગુણોત્તર $l_B / l_A$ કેટલો થાય?
A
$1$
B
$1/2$
C
$1/4$
D
$2$

Solution

(D) અહીં આપેલ છે કે બંને તારનો અવરોધ સમાન છે,એટલે કે $R_A = R_B$.
અવરોધના સૂત્ર $R = \rho \frac{l}{A} = \rho \frac{l}{\pi r^2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\rho_A \frac{l_A}{\pi r_A^2} = \rho_B \frac{l_B}{\pi r_B^2}$
આપેલ છે કે $\rho_B = 2\rho_A$ અને $d_B = 2d_A$ (જેનો અર્થ છે કે $r_B = 2r_A$):
$\rho_A \frac{l_A}{r_A^2} = (2\rho_A) \frac{l_B}{(2r_A)^2}$
$\rho_A \frac{l_A}{r_A^2} = 2\rho_A \frac{l_B}{4r_A^2}$
$l_A = \frac{1}{2} l_B$
તેથી,$\frac{l_B}{l_A} = 2$.
106
MediumMCQ
બે અલગ-અલગ વાહકોનો $0\,^{\circ}C$ તાપમાને અવરોધ સમાન છે. જો પ્રથમ વાહકનો $t_1\,^{\circ}C$ તાપમાને અવરોધ એ બીજા વાહકના $t_2\,^{\circ}C$ તાપમાને અવરોધ જેટલો હોય,તો તેમના અવરોધકતાના તાપમાન ગુણાંકનો ગુણોત્તર $\alpha_1 / \alpha_2$ કેટલો થશે?
A
$t_1 / t_2$
B
$(t_2 - t_1) / t_2$
C
$(t_2 - t_1) / t_1$
D
$t_2 / t_1$

Solution

(D) ધારો કે $0\,^{\circ}C$ તાપમાને બંને વાહકોનો અવરોધ $R_0$ છે.
પ્રથમ વાહક માટે $t_1\,^{\circ}C$ તાપમાને અવરોધ $R_1 = R_0(1 + \alpha_1 t_1)$ છે.
બીજા વાહક માટે $t_2\,^{\circ}C$ તાપમાને અવરોધ $R_2 = R_0(1 + \alpha_2 t_2)$ છે.
આપેલ છે કે $R_1 = R_2$,તેથી:
$R_0(1 + \alpha_1 t_1) = R_0(1 + \alpha_2 t_2)$
$1 + \alpha_1 t_1 = 1 + \alpha_2 t_2$
$\alpha_1 t_1 = \alpha_2 t_2$
આમ,ગુણોત્તર $\alpha_1 / \alpha_2 = t_2 / t_1$ મળે છે.
107
MediumMCQ
'Incandescent' બલ્બના ફિલામેન્ટનો અવરોધ તાપમાન વધતા વધે છે. જો રૂમના તાપમાને $100 \ W$,$60 \ W$ અને $40 \ W$ ના બલ્બના અવરોધ અનુક્રમે $R_{100}$,$R_{60}$ અને $R_{40}$ હોય,તો:
A
$\frac{1}{R_{100}} = \frac{1}{R_{40}} + \frac{1}{R_{60}}$
B
$R_{100} = R_{40} + R_{60}$
C
$R_{100} > R_{60} > R_{40}$
D
$\frac{1}{R_{100}} > \frac{1}{R_{60}} > \frac{1}{R_{40}}$

Solution

(D) બલ્બનો પાવર $P = \frac{V^2}{R}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $V$ એ રેટ કરેલ વોલ્ટેજ છે અને $R$ એ કાર્યકારી તાપમાને અવરોધ છે.
જેમ તાપમાન વધે છે તેમ અવરોધ વધે છે,તેથી રૂમના તાપમાને અવરોધ પણ કાર્યકારી તાપમાનના અવરોધ જેવો જ સંબંધ ધરાવે છે.
નિશ્ચિત વોલ્ટેજ $V$ માટે,$R = \frac{V^2}{P}$.
તેથી,$R_{100} = \frac{V^2}{100}$,$R_{60} = \frac{V^2}{60}$,અને $R_{40} = \frac{V^2}{40}$.
આ કિંમતોની સરખામણી કરતા,આપણને $R_{40} > R_{60} > R_{100}$ મળે છે.
વ્યસ્ત લેતા,આપણને $\frac{1}{R_{100}} > \frac{1}{R_{60}} > \frac{1}{R_{40}}$ મળે છે.
108
DifficultMCQ
એક અવરોધક તારનો અવરોધકતા તાપમાન ગુણાંક $0.00125\,^{\circ}C^{-1}$ છે. $300\,K$ તાપમાને તેનો અવરોધ $1\,\Omega$ છે,તો કેટલા $K$ તાપમાને તેનો અવરોધ $2\,\Omega$ થશે?
A
$1154$
B
$1100$
C
$1400$
D
$1127$

Solution

(B) તાપમાન $T$ પર અવરોધનું સૂત્ર $R_T = R_0[1 + \alpha(T - T_0)]$ છે.
આપેલ છે: $\alpha = 0.00125\,^{\circ}C^{-1}$,$T_1 = 300\,K$ $(27\,^{\circ}C)$ પર $R_1 = 1\,\Omega$,અને $T_2 = ?$ પર $R_2 = 2\,\Omega$.
સંબંધ $R_2 = R_1[1 + \alpha(t_2 - t_1)]$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $t_1 = 27\,^{\circ}C$:
$2 = 1[1 + 0.00125(t_2 - 27)]$
$2 - 1 = 0.00125(t_2 - 27)$
$1 = 0.00125(t_2 - 27)$
$t_2 - 27 = \frac{1}{0.00125} = 800$
$t_2 = 800 + 27 = 827\,^{\circ}C$.
કેલ્વિનમાં રૂપાંતર કરતા: $T_2 = 827 + 273 = 1100\,K$.
109
MediumMCQ
$0\,^oC$ તાપમાને પ્લેટિનમ અવરોધ થર્મોમીટરમાં કોઈલનો અવરોધ $5\,\Omega$ છે અને $100\,^oC$ તાપમાને તે $5.75\,\Omega$ છે. જ્યારે અવરોધ $5.15\,\Omega$ હોય,ત્યારે અજ્ઞાત તાપમાન ............ $^oC$ હશે.
A
$40$
B
$10$
C
$15$
D
$20$

Solution

(D) તાપમાન $\theta$ પર અવરોધ $R$ માટેનું સૂત્ર: $R = R_0(1 + \alpha \theta)$ છે.
આપેલ છે:
$R_0 = 5\,\Omega$ ($0\,^oC$ તાપમાને)
$R_{100} = 5.75\,\Omega$ ($100\,^oC$ તાપમાને)
$R_{\theta} = 5.15\,\Omega$ (અજ્ઞાત તાપમાન $\theta$ પર)
પ્રથમ,અવરોધનો તાપમાન ગુણાંક $\alpha$ શોધો:
$R_{100} = R_0(1 + \alpha \times 100)$
$5.75 = 5(1 + 100\alpha)$
$1.15 = 1 + 100\alpha$
$0.15 = 100\alpha$
$\alpha = 0.0015\,\,^oC^{-1} = 1.5 \times 10^{-3}\,\,^oC^{-1}$.
હવે,$R_{\theta} = 5.15\,\Omega$ માટે અજ્ઞાત તાપમાન $\theta$ શોધો:
$R_{\theta} = R_0(1 + \alpha \theta)$
$5.15 = 5(1 + 0.0015 \times \theta)$
$1.03 = 1 + 0.0015 \times \theta$
$0.03 = 0.0015 \times \theta$
$\theta = \frac{0.03}{0.0015} = 20\,^oC$.
110
DifficultMCQ
$30^{\circ}C$ તાપમાને એક તારનો અવરોધ $10\, \Omega$ છે. તારના અવરોધમાં $10\%$ નો વધારો કરવા માટે તાપમાન .......... $^{\circ}C$ હોવું જોઈએ. તારના દ્રવ્યનો અવરોધ તાપમાન ગુણાંક $0.002\, ^{\circ}C^{-1}$ છે.
A
$36$
B
$83$
C
$63$
D
$33$

Solution

(B) આપેલ છે: પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = 30^{\circ}C$,પ્રારંભિક અવરોધ $R_1 = 10\, \Omega$,તાપમાન ગુણાંક $\alpha = 0.002\, ^{\circ}C^{-1}$.
અવરોધમાં $10\%$ નો વધારો કરવો છે,તેથી નવો અવરોધ $R_2 = R_1 + 0.10 R_1 = 1.10 R_1 = 11\, \Omega$ થશે.
તાપમાન $T$ પર અવરોધનું સૂત્ર $R = R_0(1 + \alpha T)$ છે.
$T_1 = 30^{\circ}C$ માટે: $R_1 = R_0(1 + 30\alpha) = 10\, \Omega$.
$T_2$ માટે: $R_2 = R_0(1 + \alpha T_2) = 11\, \Omega$.
બંને સમીકરણોનો ભાગાકાર કરતા: $\frac{R_2}{R_1} = \frac{1 + \alpha T_2}{1 + 30\alpha} = \frac{11}{10} = 1.1$.
$1 + \alpha T_2 = 1.1(1 + 30\alpha) = 1.1 + 33\alpha$.
$\alpha T_2 = 0.1 + 33\alpha$.
$T_2 = \frac{0.1}{\alpha} + 33$.
$\alpha = 0.002$ કિંમત મૂકતા: $T_2 = \frac{0.1}{0.002} + 33 = 50 + 33 = 83^{\circ}C$.
111
MediumMCQ
એક અવરોધક તારનો અવરોધ $50\,^{\circ}\text{C}$ તાપમાને $5\,\Omega$ અને $100\,^{\circ}\text{C}$ તાપમાને $6\,\Omega$ છે. તો $0\,^{\circ}\text{C}$ તાપમાને તેનો અવરોધ ............. $\Omega$ હશે.
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(D) તાપમાન $\theta$ પર અવરોધનું સૂત્ર $R_{\theta} = R_0(1 + \alpha\theta)$ છે,જ્યાં $R_0$ એ $0\,^{\circ}\text{C}$ તાપમાને અવરોધ છે.
$50\,^{\circ}\text{C}$ તાપમાને,$5 = R_0(1 + 50\alpha)$ ... $(1)$
$100\,^{\circ}\text{C}$ તાપમાને,$6 = R_0(1 + 100\alpha)$ ... $(2)$
સમીકરણ $(1)$ ને સમીકરણ $(2)$ વડે ભાગતા:
$\frac{5}{6} = \frac{1 + 50\alpha}{1 + 100\alpha}$
$5(1 + 100\alpha) = 6(1 + 50\alpha)$
$5 + 500\alpha = 6 + 300\alpha$
$200\alpha = 1 \implies \alpha = \frac{1}{200}$
હવે $\alpha$ ની કિંમત સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા:
$5 = R_0(1 + 50 \times \frac{1}{200})$
$5 = R_0(1 + \frac{1}{4})$
$5 = R_0(\frac{5}{4})$
$R_0 = 4\,\Omega$.
112
MediumMCQ
એક લંબચોરસ કાર્બન બ્લોકનું પરિમાણ $1.0 \ cm \times 1.0 \ cm \times 50 \ cm$ છે. સૌ પ્રથમ બે ચોરસ છેડાઓ વચ્ચે અને ત્યારબાદ બે લંબચોરસ છેડાઓ વચ્ચે અવરોધ માપવાનો છે. જો કાર્બનની અવરોધકતા $3.5 \times 10^{-5} \ \Omega \cdot m$ હોય,તો બંને કિસ્સાઓમાં અવરોધના મૂલ્યો શોધો.
Question diagram
A
$17.5 \times 10^{-2} \ \Omega, 7 \times 10^{-6} \ \Omega$
B
$7.5 \times 10^{-5} \ \Omega, 7.5 \times 10^{-2} \ \Omega$
C
$17.5 \times 10^{-4} \ \Omega, 7 \times 10^{-7} \ \Omega$
D
$7.5 \ \Omega, 7 \times 10^{-2} \ \Omega$

Solution

(A) આપેલ છે: પરિમાણ $l_1 = 50 \ cm = 0.5 \ m$,$A_1 = 1 \ cm \times 1 \ cm = 10^{-4} \ m^2$. અવરોધકતા $\rho = 3.5 \times 10^{-5} \ \Omega \cdot m$.
કિસ્સો $1$: ચોરસ છેડાઓ વચ્ચેનો અવરોધ $(l = 0.5 \ m, A = 10^{-4} \ m^2)$:
$R_1 = \rho \frac{l}{A} = 3.5 \times 10^{-5} \times \frac{0.5}{10^{-4}} = 3.5 \times 0.5 \times 10^{-1} = 1.75 \times 10^{-1} = 17.5 \times 10^{-2} \ \Omega$.
કિસ્સો $2$: લંબચોરસ છેડાઓ વચ્ચેનો અવરોધ $(l = 1 \ cm = 0.01 \ m, A = 1 \ cm \times 50 \ cm = 50 \ cm^2 = 50 \times 10^{-4} \ m^2)$:
$R_2 = \rho \frac{l}{A} = 3.5 \times 10^{-5} \times \frac{0.01}{50 \times 10^{-4}} = 3.5 \times 10^{-5} \times \frac{10^{-2}}{50 \times 10^{-4}} = 3.5 \times 10^{-5} \times \frac{1}{50} \times 10^2 = 0.07 \times 10^{-4} = 7 \times 10^{-6} \ \Omega$.
113
DifficultMCQ
એક અવરોધક તારનો $50^{\circ}C$ તાપમાને અવરોધ $5 \, \Omega$ અને $100^{\circ}C$ તાપમાને અવરોધ $6 \, \Omega$ છે,તો $0^{\circ}C$ તાપમાને તેનો અવરોધ કેટલા $\Omega$ હશે?
A
$2$
B
$1$
C
$4$
D
$3$

Solution

(C) તાપમાન $t$ પર અવરોધનું સૂત્ર $R_t = R_0 [1 + \alpha t]$ છે,જ્યાં $R_0$ એ $0^{\circ}C$ તાપમાને અવરોધ છે અને $\alpha$ એ અવરોધનો તાપમાન ગુણાંક છે.
$t = 50^{\circ}C$ માટે,$R_{50} = R_0 [1 + 50\alpha] = 5 \quad \dots(1)$
$t = 100^{\circ}C$ માટે,$R_{100} = R_0 [1 + 100\alpha] = 6 \quad \dots(2)$
સમીકરણ $(1)$ ને $(2)$ વડે ભાગતા:
$\frac{5}{6} = \frac{1 + 50\alpha}{1 + 100\alpha}$
$5(1 + 100\alpha) = 6(1 + 50\alpha)$
$5 + 500\alpha = 6 + 300\alpha$
$200\alpha = 1 \implies \alpha = \frac{1}{200} \, ^{\circ}C^{-1}$
$\alpha$ ની કિંમત સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા:
$5 = R_0 [1 + 50 \times \frac{1}{200}]$
$5 = R_0 [1 + \frac{1}{4}]$
$5 = R_0 [\frac{5}{4}]$
$R_0 = 4 \, \Omega$
114
DifficultMCQ
$R$ અવરોધ ધરાવતા તારને ખેંચીને તેની ત્રિજ્યા અડધી કરવામાં આવે છે. તો નવો અવરોધ કેટલો થશે ($, R$ માં)?
A
$5$
B
$8$
C
$4$
D
$16$

Solution

(D) તારનો અવરોધ $R = \rho \frac{L}{A} = \rho \frac{L}{\pi r^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તારને ખેંચતી વખતે તેનું કદ અચળ રહેતું હોવાથી,$V = A_1 L_1 = A_2 L_2$ થાય.
તેથી,$L_1 \pi r_1^2 = L_2 \pi r_2^2$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{L_2}{L_1} = \left( \frac{r_1}{r_2} \right)^2$.
અવરોધનો ગુણોત્તર $\frac{R_2}{R_1} = \frac{L_2}{L_1} \cdot \left( \frac{r_1}{r_2} \right)^2 = \left( \frac{r_1}{r_2} \right)^2 \cdot \left( \frac{r_1}{r_2} \right)^2 = \left( \frac{r_1}{r_2} \right)^4$ થાય.
અહીં $r_2 = \frac{r_1}{2}$ આપેલ હોવાથી,$\frac{r_1}{r_2} = 2$ મળે.
આ કિંમત ગુણોત્તરમાં મૂકતા,$\frac{R_2}{R} = (2)^4 = 16$ મળે.
આમ,નવો અવરોધ $R' = 16\, R$ થશે.
115
MediumMCQ
$20\,^{\circ}C$ અને $500\,^{\circ}C$ તાપમાને વાહકનો અવરોધ અનુક્રમે $20\,\Omega$ અને $60\,\Omega$ છે. તો કેટલા તાપમાને અવરોધ $25\,\Omega$ થશે?
A
$50$
B
$60$
C
$70$
D
$80$

Solution

(D) તાપમાન $t$ પર વાહકનો અવરોધ $R_t = R_0(1 + \alpha t)$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $t_1 = 20\,^{\circ}C$ પર $R_1 = 20\,\Omega$ અને $t_2 = 500\,^{\circ}C$ પર $R_2 = 60\,\Omega$.
ગુણોત્તરનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{R_1}{R_2} = \frac{1 + \alpha t_1}{1 + \alpha t_2} \Rightarrow \frac{20}{60} = \frac{1 + 20\alpha}{1 + 500\alpha}$.
$\alpha$ માટે ઉકેલતા: $\frac{1}{3} = \frac{1 + 20\alpha}{1 + 500\alpha} \Rightarrow 1 + 500\alpha = 3 + 60\alpha \Rightarrow 440\alpha = 2 \Rightarrow \alpha = \frac{1}{220}\,^{\circ}C^{-1}$.
હવે,$R = 25\,\Omega$ હોય તેવું તાપમાન $t$ શોધવા માટે: $\frac{R_1}{R} = \frac{1 + \alpha t_1}{1 + \alpha t}$.
$\frac{20}{25} = \frac{1 + 20(1/220)}{1 + t(1/220)} \Rightarrow 0.8 = \frac{1 + 1/11}{1 + t/220} \Rightarrow 0.8 = \frac{12/11}{1 + t/220}$.
$1 + \frac{t}{220} = \frac{12}{11 \times 0.8} = \frac{12}{8.8} = \frac{15}{11}$.
$\frac{t}{220} = \frac{15}{11} - 1 = \frac{4}{11} \Rightarrow t = \frac{4}{11} \times 220 = 80\,^{\circ}C$.
116
EasyMCQ
$50 \times 10^{-8} \, \Omega m$ અવરોધકતા ધરાવતા $50 \, cm$ લંબાઈના સમઘન બ્લોકનો અવરોધ કેટલો થાય?
A
$10^{-6} \, \Omega$
B
$2.5 \times 10^{-5} \, \Omega$
C
$10^{-8} \, \Omega$
D
$5 \times 10^{-4} \, \Omega$

Solution

(A) અવરોધનું સૂત્ર $R = \rho \frac{l}{A}$ છે.
આપેલ છે: અવરોધકતા $\rho = 50 \times 10^{-8} \, \Omega m$,લંબાઈ $l = 50 \, cm = 0.5 \, m$.
સમઘન માટે,આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A = l^2 = (0.5 \, m)^2 = 0.25 \, m^2$.
કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$R = (50 \times 10^{-8}) \times \frac{0.5}{0.25} = (50 \times 10^{-8}) \times 2 = 100 \times 10^{-8} \, \Omega = 10^{-6} \, \Omega$.
117
MediumMCQ
$1.0\, m$ લંબાઈ અને $0.6\, cm$ વ્યાસ ધરાવતા તારનો અવરોધ $3.0 \times 10^{-3}\, \Omega$ છે. સમાન દ્રવ્યમાંથી બનાવેલ $2.0\, cm$ વ્યાસ અને $1.0\, mm$ જાડાઈ ધરાવતી તકતી (disc) ના બે સપાટીઓ વચ્ચેનો અવરોધ કેટલો થશે?
A
$1.35 \times 10^{-6}\, \Omega$
B
$2.7 \times 10^{-7}\, \Omega$
C
$4.05 \times 10^{-6}\, \Omega$
D
$8.1 \times 10^{-6}\, \Omega$

Solution

(B) વાહકનો અવરોધ $R = \rho \frac{l}{A}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તાર માટે: $l_1 = 1.0\, m$,$d_1 = 0.6\, cm = 0.6 \times 10^{-2}\, m$,$r_1 = 0.3 \times 10^{-2}\, m$,$R_1 = 3.0 \times 10^{-3}\, \Omega$.
$R_1 = \rho \frac{l_1}{\pi r_1^2} \Rightarrow \rho = \frac{R_1 \pi r_1^2}{l_1}$.
તકતી માટે: $l_2 = 1.0\, mm = 1.0 \times 10^{-3}\, m$,$d_2 = 2.0\, cm = 2.0 \times 10^{-2}\, m$,$r_2 = 1.0 \times 10^{-2}\, m$.
$R_2 = \rho \frac{l_2}{\pi r_2^2} = \left( \frac{R_1 \pi r_1^2}{l_1} \right) \frac{l_2}{\pi r_2^2} = R_1 \left( \frac{l_2}{l_1} \right) \left( \frac{r_1}{r_2} \right)^2$.
કિંમતો મૂકતા: $R_2 = (3.0 \times 10^{-3}) \times \left( \frac{1.0 \times 10^{-3}}{1.0} \right) \times \left( \frac{0.3 \times 10^{-2}}{1.0 \times 10^{-2}} \right)^2$.
$R_2 = (3.0 \times 10^{-6}) \times (0.3)^2 = (3.0 \times 10^{-6}) \times 0.09 = 0.27 \times 10^{-6} = 2.7 \times 10^{-7}\, \Omega$.
118
DifficultMCQ
$5 \, m$ લંબાઈ અને $1.7 \times 10^{-8} \, \Omega \cdot m$ અવરોધકતા ધરાવતા તારનો અવરોધ કેટલો થાય,જો આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $10 \, cm$ બાહ્ય ત્રિજ્યા $(r_2)$ અને $5 \, mm$ જાડાઈ ધરાવતો પોલો નળાકાર હોય?
A
$5.6 \times 10^{-5} \, \Omega$
B
$2 \times 10^{-5} \, \Omega$
C
$4 \times 10^{-5} \, \Omega$
D
એકપણ નહિ

Solution

(D) વાહકનો અવરોધ $R = \rho \frac{l}{A}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં,આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A$ એ પોલા ભાગનું ક્ષેત્રફળ છે: $A = \pi (r_2^2 - r_1^2)$.
આપેલ છે: $r_2 = 10 \, cm = 0.1 \, m$,જાડાઈ $t = 5 \, mm = 0.005 \, m$.
તેથી,આંતરિક ત્રિજ્યા $r_1 = r_2 - t = 10 \, cm - 0.5 \, cm = 9.5 \, cm = 0.095 \, m$.
$A = \pi [(0.1)^2 - (0.095)^2] = \pi [0.01 - 0.009025] = \pi [0.000975] \, m^2$.
હવે,$R = (1.7 \times 10^{-8}) \times \frac{5}{\pi \times 0.000975} \approx 2.77 \times 10^{-5} \, \Omega$.
Solution diagram
119
MediumMCQ
જો તારની લંબાઈમાં $0.1\%$ નો વધારો કરવામાં આવે,તો તેના અવરોધમાં કેટલા ટકા વધારો થશે ($\%$ માં)?
A
$0.2$
B
$2$
C
$1$
D
$0.1$

Solution

(A) તારનો અવરોધ $R = \rho \frac{l}{A}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કદ $V = A \times l$ અચળ રહેતું હોવાથી,$A = \frac{V}{l}$ થાય.
આ કિંમત અવરોધના સૂત્રમાં મૂકતા,$R = \rho \frac{l^2}{V}$ મળે છે.
અહીં $\rho$ અને $V$ અચળ હોવાથી,$R \propto l^2$ થાય.
વિકલન લેતા,$\frac{\Delta R}{R} = 2 \frac{\Delta l}{l}$ મળે છે.
આપેલ છે કે $\frac{\Delta l}{l} = 0.1\%$,તેથી અવરોધમાં થતો ટકાવારી ફેરફાર $\frac{\Delta R}{R} \times 100 = 2 \times 0.1\% = 0.2\%$ થશે.
120
DifficultMCQ
જો સમાન દ્રવ્યના તારના દળનો ગુણોત્તર $1 : 3 : 5$ અને તેમની લંબાઈનો ગુણોત્તર $5 : 3 : 1$ હોય,તો તેમના અવરોધનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$1 : 3 : 5$
B
$5 : 3 : 1$
C
$1 : 15 : 125$
D
$125 : 15 : 1$

Solution

(D) તારનો અવરોધ $R = \rho \frac{l}{A}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કદ $V = A \times l$ અને ઘનતા $\sigma = \frac{m}{V}$ હોવાથી,$A = \frac{m}{\sigma l}$ થાય.
આ કિંમત અવરોધના સૂત્રમાં મૂકતા: $R = \rho \frac{l^2 \sigma}{m}$.
દ્રવ્ય સમાન હોવાથી,$\rho$ અને $\sigma$ અચળ છે. તેથી,$R \propto \frac{l^2}{m}$.
આપેલ ગુણોત્તર $m_1 : m_2 : m_3 = 1 : 3 : 5$ અને $l_1 : l_2 : l_3 = 5 : 3 : 1$ છે,તેથી અવરોધનો ગુણોત્તર:
$R_1 : R_2 : R_3 = \frac{l_1^2}{m_1} : \frac{l_2^2}{m_2} : \frac{l_3^2}{m_3}$
$R_1 : R_2 : R_3 = \frac{5^2}{1} : \frac{3^2}{3} : \frac{1^2}{5}$
$R_1 : R_2 : R_3 = 25 : 3 : 0.2$
અપૂર્ણાંક દૂર કરવા માટે $5$ વડે ગુણતા: $125 : 15 : 1$.
121
MediumMCQ
સમાન દ્રવ્ય અને સમાન લંબાઈ ધરાવતા તારના આડછેદ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. તેમના અવરોધ વિશે શું કહી શકાય?
Question diagram
A
$R_A = R_B = R_C$
B
$R_A > R_B > R_C$
C
$R_A < R_B < R_C$
D
એકપણ નહીં

Solution

(A) તારનો અવરોધ $R = \rho \frac{l}{A}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\rho$ એ અવરોધકતા છે,$l$ એ લંબાઈ છે અને $A$ એ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ છે.
બધા તાર સમાન દ્રવ્યના બનેલા હોવાથી ($\rho$ અચળ છે) અને સમાન લંબાઈ ધરાવતા હોવાથી ($l$ અચળ છે),અવરોધ માત્ર આડછેદના ક્ષેત્રફળ $A$ પર આધાર રાખે છે.
તાર $A$ માટે: આડછેદ એ ચોરસ ફ્રેમ છે જેની બહારની બાજુ $\sqrt{3}a$ અને અંદરની બાજુ $\sqrt{2}a$ છે. ક્ષેત્રફળ $A_A = (\sqrt{3}a)^2 - (\sqrt{2}a)^2 = 3a^2 - 2a^2 = a^2$.
તાર $B$ માટે: આડછેદ એ ચોરસ ફ્રેમ છે જેની બહારની બાજુ $\sqrt{2}a$ અને અંદરની બાજુ $a$ છે. ક્ષેત્રફળ $A_B = (\sqrt{2}a)^2 - (a)^2 = 2a^2 - a^2 = a^2$.
તાર $C$ માટે: આડછેદ એ $a$ બાજુવાળો ઘન ચોરસ છે. ક્ષેત્રફળ $A_C = a^2$.
આમ,$A_A = A_B = A_C = a^2$ હોવાથી,$R_A = R_B = R_C$ થાય છે.
122
MediumMCQ
$3 \times 10^{-7} \, \Omega \cdot m$ અવરોધકતા અને $1 \, cm \times 1 \, cm \times 100 \, cm$ પરિમાણ ધરાવતા બ્લોકની લંબચોરસ બાજુઓ વચ્ચેનો અવરોધ કેટલો થાય?
A
$3 \times 10^{-9} \, \Omega$
B
$3 \times 10^{-7} \, \Omega$
C
$3 \times 10^{-5} \, \Omega$
D
$3 \times 10^{-3} \, \Omega$

Solution

(B) આપેલ છે: અવરોધકતા $\rho = 3 \times 10^{-7} \, \Omega \cdot m$.
બ્લોકના પરિમાણ $1 \, cm \times 1 \, cm \times 100 \, cm$ છે.
લંબચોરસ બાજુઓ ($1 \, cm \times 100 \, cm$ બાજુઓ) વચ્ચેના અવરોધ માટે,પ્રવાહનો માર્ગ $l = 1 \, cm = 10^{-2} \, m$ થશે.
આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A = 1 \, cm \times 100 \, cm = 100 \, cm^2 = 100 \times 10^{-4} \, m^2 = 10^{-2} \, m^2$ થાય.
અવરોધનું સૂત્ર $R = \rho \frac{l}{A}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $R = (3 \times 10^{-7} \, \Omega \cdot m) \times \frac{10^{-2} \, m}{10^{-2} \, m^2}$.
$R = 3 \times 10^{-7} \, \Omega$.
Solution diagram
123
MediumMCQ
આપેલ પરિપથમાં $AB$ અને $BC$ ની લંબાઈ સમાન છે. $AB$ ની ત્રિજ્યા $BC$ કરતા ત્રણ ગણી છે. તો $AB$ અને $BC$ વચ્ચેના વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવતનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
Question diagram
A
$1 : 9$
B
$9 : 1$
C
$3 : 1$
D
$1 : 3$

Solution

(A) તારનો અવરોધ $R = \rho \frac{L}{A} = \rho \frac{L}{\pi r^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં લંબાઈ $L$ અને અવરોધકતા $\rho$ બંને ભાગ માટે સમાન હોવાથી,અવરોધ $R$ એ ત્રિજ્યાના વર્ગના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે: $R \propto \frac{1}{r^2}$.
ધારો કે $r_{AB} = 3r$ અને $r_{BC} = r$. તેથી અવરોધનો ગુણોત્તર $\frac{R_{AB}}{R_{BC}} = \frac{r_{BC}^2}{r_{AB}^2} = \frac{r^2}{(3r)^2} = \frac{1}{9}$ થાય.
$AB$ અને $BC$ શ્રેણીમાં હોવાથી,બંનેમાંથી સમાન વિદ્યુતપ્રવાહ $I$ વહે છે.
ઓમના નિયમ મુજબ,વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત $V = IR$ થાય.
તેથી,વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવતનો ગુણોત્તર $\frac{V_{AB}}{V_{BC}} = \frac{I R_{AB}}{I R_{BC}} = \frac{R_{AB}}{R_{BC}} = \frac{1}{9}$ મળે.
124
MediumMCQ
ચોક્કસ દ્રવ્યના એક તારને ધીમેથી $10\%$ ખેંચવામાં આવે છે. તેનો નવો અવરોધ અને વિશિષ્ટ અવરોધ અનુક્રમે કેટલા થશે?
A
બંને સમાન રહે છે
B
$1.1$ ગણો,$1.1$ ગણો
C
$1.21$ ગણો,સમાન
D
$1.21$ ગણો,$1.21$ ગણો

Solution

(C) ધારો કે પ્રારંભિક લંબાઈ $l$ અને આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A$ છે. પ્રારંભિક અવરોધ $R = \rho \frac{l}{A}$ છે.
જ્યારે તારને $10\%$ ખેંચવામાં આવે,ત્યારે નવી લંબાઈ $l' = l + 0.1l = 1.1l$ થાય છે.
કદ $V = Al$ અચળ રહેતું હોવાથી,$A'l' = Al \Rightarrow A' = \frac{Al}{1.1l} = \frac{A}{1.1}$ થાય.
નવો અવરોધ $R' = \rho \frac{l'}{A'} = \rho \frac{1.1l}{A/1.1} = (1.1)^2 \rho \frac{l}{A} = 1.21 R$ થાય.
વિશિષ્ટ અવરોધ (અવરોધકતા) $\rho$ એ દ્રવ્યનો ગુણધર્મ છે અને તે માત્ર તાપમાન પર આધાર રાખે છે,તારના પરિમાણો પર નહીં.
તેથી,નવો અવરોધ મૂળ અવરોધ કરતા $1.21$ ગણો થાય છે અને વિશિષ્ટ અવરોધ સમાન રહે છે.
125
MediumMCQ
$4 \,\Omega$ અવરોધ ધરાવતા તારને તેની મૂળ લંબાઈ કરતા બમણી લંબાઈ સુધી ખેંચવામાં આવે છે. તો ખેંચાયેલા તારનો અવરોધ ........... $\Omega$ થશે.
A
$4$
B
$8$
C
$16$
D
$2$

Solution

(C) તારનો અવરોધ $R = \rho \frac{l}{A} = 4 \,\Omega$ દ્વારા આપવામાં આવે છે .... $(i)$
જ્યારે તારને તેની મૂળ લંબાઈ કરતા બમણી લંબાઈ સુધી ખેંચવામાં આવે,ત્યારે નવી લંબાઈ $l^{\prime} = 2l$ થાય છે.
ખેંચવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન તારનું કદ અચળ રહેતું હોવાથી,$V = lA = l^{\prime}A^{\prime}$ થાય.
$l^{\prime} = 2l$ મૂકતા,$lA = (2l)A^{\prime}$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $A^{\prime} = \frac{A}{2}$.
નવો અવરોધ $R^{\prime} = \rho \frac{l^{\prime}}{A^{\prime}}$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા,$R^{\prime} = \rho \frac{2l}{A/2} = 4 \left( \rho \frac{l}{A} \right)$.
સમીકરણ $(i)$ નો ઉપયોગ કરતા,$R^{\prime} = 4 \times 4 \,\Omega = 16 \,\Omega$.
126
MediumMCQ
સમાન પરિમાણો ધરાવતા બે ધાતુના તાર શ્રેણીમાં જોડાયેલા છે. જો $\sigma_1$ અને $\sigma_2$ અનુક્રમે ધાતુના તારની વાહકતા હોય,તો સંયોજનની અસરકારક વાહકતા કેટલી થાય?
A
$\frac{{\sigma_1}{\sigma_2}}{{\sigma_1} + {\sigma_2}}$
B
$\frac{2{\sigma_1}{\sigma_2}}{{\sigma_1} + {\sigma_2}}$
C
$\frac{{\sigma_1} + {\sigma_2}}{2{\sigma_1}{\sigma_2}}$
D
$\frac{{\sigma_1} + {\sigma_2}}{{\sigma_1}{\sigma_2}}$

Solution

(B) બંને ધાતુના તાર સમાન પરિમાણો ધરાવતા હોવાથી,તેમની લંબાઈ અને આડછેદનું ક્ષેત્રફળ સમાન હશે. ધારો કે તે અનુક્રમે $l$ અને $A$ છે.
પ્રથમ તારનો અવરોધ $R_1 = \frac{l}{\sigma_1 A}$ ...$(i)$
બીજા તારનો અવરોધ $R_2 = \frac{l}{\sigma_2 A}$ ...$(ii)$
તેઓ શ્રેણીમાં જોડાયેલા હોવાથી,તેમનો અસરકારક અવરોધ $R_s = R_1 + R_2$ થાય.
$R_s = \frac{l}{\sigma_1 A} + \frac{l}{\sigma_2 A} = \frac{l}{A} \left( \frac{1}{\sigma_1} + \frac{1}{\sigma_2} \right)$ ...$(iii)$
જો $\sigma_{eff}$ એ સંયોજનની અસરકારક વાહકતા હોય,તો કુલ લંબાઈ $2l$ થાય અને કુલ અવરોધ $R_s = \frac{2l}{\sigma_{eff} A}$ થાય ...$(iv)$
સમીકરણ $(iii)$ અને $(iv)$ ને સરખાવતા,આપણને મળે છે:
$\frac{2l}{\sigma_{eff} A} = \frac{l}{A} \left( \frac{\sigma_1 + \sigma_2}{\sigma_1 \sigma_2} \right)$
$\frac{2}{\sigma_{eff}} = \frac{\sigma_1 + \sigma_2}{\sigma_1 \sigma_2}$
$\sigma_{eff} = \frac{2 \sigma_1 \sigma_2}{\sigma_1 + \sigma_2}$
Solution diagram
127
MediumMCQ
એક તારનો અવરોધ $R \; \Omega$ છે. જો તેને ઓગાળીને તેની મૂળ લંબાઈ કરતાં $n$ ગણી લંબાઈ સુધી ખેંચવામાં આવે,તો તેનો નવો અવરોધ કેટલો થશે?
A
$R/n$
B
$n^2R$
C
$R/n^2$
D
$nR$

Solution

(B) $l$ લંબાઈ,$A$ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ અને $\rho$ અવરોધકતા ધરાવતા તારનો અવરોધ $R = \rho \frac{l}{A}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જ્યારે તારને તેની મૂળ લંબાઈ કરતાં $n$ ગણી લંબાઈ સુધી ખેંચવામાં આવે,ત્યારે નવી લંબાઈ $l' = nl$ થાય છે.
પ્રક્રિયા દરમિયાન તારનું કદ અચળ રહેતું હોવાથી,$V = A \cdot l = A' \cdot l'$ થાય.
$l' = nl$ મૂકતા,આપણને $A' = \frac{A \cdot l}{nl} = \frac{A}{n}$ મળે છે.
નવો અવરોધ $R'$ એ $R' = \rho \frac{l'}{A'}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$l'$ અને $A'$ ની કિંમતો મૂકતા,આપણને $R' = \rho \frac{nl}{A/n} = n^2 \left( \rho \frac{l}{A} \right) = n^2 R$ મળે છે.
128
MediumMCQ
આકૃતિમાં $x, 2x$ અને $4x$ પરિમાણો ધરાવતો એક લંબચોરસ બ્લોક દર્શાવેલ છે. બ્લોકની સામસામેની બાજુઓની જોડીઓ વચ્ચે વિદ્યુત સંપર્ક કરી શકાય છે (ઉદાહરણ તરીકે,$A-A, B-B$ અને $C-C$ લેબલવાળી બાજુઓ વચ્ચે). કઈ બે બાજુઓ વચ્ચે મહત્તમ વિદ્યુત અવરોધ પ્રાપ્ત થશે? ($A-A$: ઉપરની અને નીચેની બાજુઓ,$B-B$: ડાબી અને જમણી બાજુઓ,$C-C$: આગળની અને પાછળની બાજુઓ)
Question diagram
A
$A-A$
B
$B-B$
C
$C-C$
D
ત્રણેય જોડી માટે સમાન

Solution

(C) ધારો કે $\rho$ એ પદાર્થની અવરોધકતા છે.
વાહકનો અવરોધ $R$ એ $R = \rho \frac{L}{A}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $L$ એ વિદ્યુત પ્રવાહની દિશામાં વાહકની લંબાઈ છે અને $A$ એ વિદ્યુત પ્રવાહને લંબ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ છે.
$1$. $A-A$ સંપર્ક માટે (ઉપરની અને નીચેની બાજુઓ):
લંબાઈ $L = x$ અને ક્ષેત્રફળ $A = 2x \times 4x = 8x^2$.
$R_{AA} = \rho \frac{x}{8x^2} = \frac{\rho}{8x}$.
$2$. $B-B$ સંપર્ક માટે (ડાબી અને જમણી બાજુઓ):
લંબાઈ $L = 2x$ અને ક્ષેત્રફળ $A = x \times 4x = 4x^2$.
$R_{BB} = \rho \frac{2x}{4x^2} = \frac{\rho}{2x} = \frac{4\rho}{8x}$.
$3$. $C-C$ સંપર્ક માટે (આગળની અને પાછળની બાજુઓ):
લંબાઈ $L = 4x$ અને ક્ષેત્રફળ $A = x \times 2x = 2x^2$.
$R_{CC} = \rho \frac{4x}{2x^2} = \frac{2\rho}{x} = \frac{16\rho}{8x}$.
અવરોધોની સરખામણી કરતા,$R_{CC} > R_{BB} > R_{AA}$.
આમ,મહત્તમ વિદ્યુત અવરોધ $C-C$ સંપર્ક માટે પ્રાપ્ત થાય છે.
129
MediumMCQ
$l$ લંબાઈ અને $S$ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ ધરાવતા નળાકાર ધાતુના તારનો અવરોધ $R$,કન્ડક્ટન્સ $G$,વાહકતા $\sigma$ અને અવરોધકતા $\rho$ છે. $\sigma$ માટે નીચેનામાંથી કયું સમીકરણ સાચું છે?
A
$\frac{GR}{\rho}$
B
$\frac{\rho R}{G}$
C
$\frac{GS}{l}$
D
$\frac{Rl}{S}$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે અવરોધ $R = \rho \frac{l}{S}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વાહકતા $\sigma$ એ અવરોધકતા $\rho$ નો વ્યસ્ત છે,તેથી $\sigma = \frac{1}{\rho}$.
કન્ડક્ટન્સ $G$ એ અવરોધ $R$ નો વ્યસ્ત છે,તેથી $G = \frac{1}{R}$,જેનો અર્થ છે કે $R = \frac{1}{G}$.
અવરોધના સૂત્રમાં $R = \frac{1}{G}$ મૂકતા: $\frac{1}{G} = \rho \frac{l}{S}$.
$\rho$ માટે ગોઠવતા: $\rho = \frac{S}{Gl}$.
કારણ કે $\sigma = \frac{1}{\rho}$,તેથી $\sigma = \frac{Gl}{S}$.
આપેલા વિકલ્પોને જોતા,$\sigma = \frac{1}{\rho}$ અને $G = \frac{1}{R}$ હોવાથી,$GR = 1$ થાય છે. તેથી,$\sigma = \frac{GR}{\rho}$ એ ગાણિતિક રીતે સુસંગત છે કારણ કે $\sigma = \frac{1}{\rho} \times 1 = \frac{1}{\rho} \times (GR) = \frac{GR}{\rho}$.
130
MediumMCQ
$A$ અને $B$ સમાન ધાતુ અને સમાન જાડાઈની બે ચોરસ પ્લેટો છે,પરંતુ $B$ ની લંબાઈ $A$ કરતા બમણી છે. $A$ અને $B$ ના અવરોધોનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
Question diagram
A
$4 : 1$
B
$1 : 4$
C
$1 : 1$
D
$1 : 2$

Solution

(C) વાહકનો અવરોધ $R$ એ સૂત્ર $R = \rho \frac{l}{A_{cs}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\rho$ એ અવરોધકતા છે,$l$ એ લંબાઈ છે,અને $A_{cs}$ એ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ છે.
$l$ લંબાઈ અને $t$ જાડાઈ ધરાવતી ચોરસ પ્લેટ માટે,જેમાંથી પ્રવાહ વહે છે તે આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A_{cs} = l \times t$ છે.
આમ,અવરોધ $R = \rho \frac{l}{l \times t} = \frac{\rho}{t}$ થાય છે.
બંને પ્લેટો $A$ અને $B$ સમાન ધાતુની (સમાન $\rho$) બનેલી હોવાથી અને સમાન જાડાઈ $(t)$ ધરાવતી હોવાથી,દરેક પ્લેટનો અવરોધ તેની બાજુની લંબાઈથી સ્વતંત્ર છે.
તેથી,$R_A = \frac{\rho}{t}$ અને $R_B = \frac{\rho}{t}$ મળે છે.
અવરોધોનો ગુણોત્તર $\frac{R_A}{R_B} = \frac{\rho/t}{\rho/t} = 1:1$ થાય છે.
131
MediumMCQ
બે વાહકો એક જ દ્રવ્યના બનેલા છે અને તેમની લંબાઈ સમાન છે. વાહક $A$ એ $1.0 \, mm$ વ્યાસનો નક્કર તાર છે. વાહક $B$ એ $2.0 \, mm$ બહારનો વ્યાસ અને $1.0 \, mm$ અંદરનો વ્યાસ ધરાવતી પોલી નળી છે. અવરોધનો ગુણોત્તર $R_A/R_B$ કેટલો થશે?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(C) વાહકનો અવરોધ $R$ એ $R = \frac{\rho l}{A}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $\rho$ એ અવરોધકતા છે, $l$ એ લંબાઈ છે, અને $A$ એ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ છે.
વાહક $A$ (નક્કર તાર) માટે, ત્રિજ્યા $r_A = 0.5 \, mm$ છે। આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A_A = \pi r_A^2$ છે.
તેથી, $R_A = \frac{\rho l}{\pi r_A^2}$.
વાહક $B$ (પોલી નળી) માટે, બહારની ત્રિજ્યા $r_{out} = 1.0 \, mm$ અને અંદરની ત્રિજ્યા $r_{in} = 0.5 \, mm$ છે। આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A_B = \pi (r_{out}^2 - r_{in}^2) = \pi (1.0^2 - 0.5^2) = \pi (1 - 0.25) = 0.75 \pi \, mm^2$ છે.
ક્ષેત્રફળોની સરખામણી કરતા, $A_B = \pi (1.0^2 - 0.5^2) = 3 \pi (0.5^2) = 3 A_A$.
કારણ કે $R \propto \frac{1}{A}$, તેથી $\frac{R_A}{R_B} = \frac{A_B}{A_A} = \frac{3 A_A}{A_A} = 3$.
Solution diagram
132
AdvancedMCQ
સમાન આડછેદ ધરાવતા આપેલા તારનો અવરોધ તેના મૂળ મૂલ્ય કરતા ચાર ગણો કરવા માટે,તેની લંબાઈનો એક અંશ સમાન રીતે ખેંચવામાં આવે છે જ્યાં સુધી તારની કુલ લંબાઈ મૂળ લંબાઈ કરતા $\frac{3}{2}$ ગણી ન થાય. આ અંશનું મૂલ્ય શું છે?
A
$\frac{1}{4}$
B
$\frac{1}{8}$
C
$\frac{1}{16}$
D
$\frac{1}{6}$

Solution

(B) ધારો કે તારની મૂળ લંબાઈ $l$ છે અને તેનો મૂળ અવરોધ $R = \frac{\rho l}{A}$ છે.
ધારો કે ખેંચાયેલ લંબાઈનો અંશ $a$ છે. ખેંચાયેલ ભાગની લંબાઈ $al$ છે અને બાકી રહેલા ભાગની લંબાઈ $l(1-a)$ છે.
ન ખેંચાયેલા ભાગનો અવરોધ $R_1 = \frac{\rho l(1-a)}{A} = R(1-a)$ છે.
જ્યારે $al$ લંબાઈના ભાગને નવી લંબાઈ $l'$ સુધી ખેંચવામાં આવે છે,ત્યારે કુલ લંબાઈ $l' + l(1-a) = \frac{3}{2}l$ થાય છે,તેથી $l' = \frac{3}{2}l - l + al = l(\frac{1}{2} + a)$.
ખેંચાયેલા ભાગનું કદ સમાન રહેતું હોવાથી,$A'l' = A(al)$,તેથી $A' = \frac{A(al)}{l'} = \frac{A(al)}{l(\frac{1}{2} + a)} = \frac{Aa}{\frac{1}{2} + a}$.
ખેંચાયેલા ભાગનો અવરોધ $R' = \frac{\rho l'}{A'} = \frac{\rho l(\frac{1}{2} + a)}{\frac{Aa}{\frac{1}{2} + a}} = R \frac{(\frac{1}{2} + a)^2}{a}$ છે.
કુલ અવરોધ $R_1 + R' = 4R$ છે.
$R(1-a) + R \frac{(\frac{1}{2} + a)^2}{a} = 4R$.
$(1-a) + \frac{\frac{1}{4} + a + a^2}{a} = 4$.
$a - a^2 + \frac{1}{4} + a + a^2 = 4a$.
$2a + \frac{1}{4} = 4a$.
$2a = \frac{1}{4} \Rightarrow a = \frac{1}{8}$.
133
MediumMCQ
જેમ જેમ વાહકનું તાપમાન વધે છે,તેમ તેની અવરોધકતા અને વાહકતા બદલાય છે. અવરોધકતા અને વાહકતાનો ગુણોત્તર
A
વધે છે
B
ઘટે છે
C
અચળ રહે છે
D
વાસ્તવિક તાપમાનના આધારે વધી કે ઘટી શકે છે.

Solution

(A) વાહકની અવરોધકતા $\rho = \frac{m}{n e^{2} \tau}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $m$ એ ઇલેક્ટ્રોનનું દળ છે,$e$ એ ઇલેક્ટ્રોન પરનો વીજભાર છે,$n$ એ એકમ કદ દીઠ મુક્ત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે અને $\tau$ એ રિલેક્સેશન સમય છે.
આના પરથી,આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે $\rho \propto \frac{1}{\tau}$.
વળી,વાહકતા $\sigma$ એ અવરોધકતાનો વ્યસ્ત છે,તેથી $\sigma = \frac{1}{\rho}$.
તેથી,$\sigma \propto \tau$.
અવરોધકતા અને વાહકતાનો ગુણોત્તર $\frac{\rho}{\sigma} = \frac{\rho}{1/\rho} = \rho^{2}$ થાય છે.
જેમ કે $\rho \propto \frac{1}{\tau}$,તેથી $\frac{\rho}{\sigma} \propto \frac{1}{\tau^{2}}$.
જ્યારે વાહકનું તાપમાન વધે છે,ત્યારે ઇલેક્ટ્રોનનો થર્મલ વેગ વધે છે,જેના કારણે અથડામણો વધુ વારંવાર થાય છે. પરિણામે,રિલેક્સેશન સમય $\tau$ ઘટે છે.
કારણ કે $\frac{\rho}{\sigma} \propto \frac{1}{\tau^{2}}$,તેથી જેમ $\tau$ ઘટે છે,તેમ ગુણોત્તર $\frac{\rho}{\sigma}$ વધે છે.
134
MediumMCQ
$100\,^{\circ}C$ તાપમાને એક બલ્બના ફિલામેન્ટનો અવરોધ $100\,\Omega$ છે. જો તેનો અવરોધનો તાપમાન ગુણાંક $0.005\,^{\circ}C^{-1}$ હોય,તો કેટલા તાપમાને તેનો અવરોધ $200\,\Omega$ થશે?
A
$200$
B
$300$
C
$400$
D
$500$

Solution

(C) તાપમાન $T$ પર અવરોધનું સૂત્ર $R_T = R_0(1 + \alpha \Delta T)$ છે,જ્યાં $R_0$ એ $0\,^{\circ}C$ પરનો અવરોધ છે.
આપેલ છે:
$R_1 = 100\,\Omega$ તાપમાન $T_1 = 100\,^{\circ}C$ પર
$R_2 = 200\,\Omega$ તાપમાન $T_2 = T$ પર
$\alpha = 0.005\,^{\circ}C^{-1}$
સૂત્ર $R = R_0(1 + \alpha T)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$100 = R_0(1 + 0.005 \times 100) = R_0(1 + 0.5) = 1.5 R_0$
$R_0 = \frac{100}{1.5} = \frac{200}{3}\,\Omega$
હવે,$R_2 = 200\,\Omega$ માટે:
$200 = R_0(1 + 0.005 \times T)$
$200 = \frac{200}{3}(1 + 0.005 T)$
$3 = 1 + 0.005 T$
$2 = 0.005 T$
$T = \frac{2}{0.005} = 400\,^{\circ}C$.
135
MediumMCQ
એક પદાર્થ '$B$' ની વિશિષ્ટ અવરોધકતા '$A$' કરતા બમણી છે. '$B$' માંથી બનેલા વર્તુળાકાર તારનો વ્યાસ '$A$' માંથી બનેલા તારના વ્યાસ કરતા બમણો છે. તો બંને તારનો અવરોધ સમાન હોય તે માટે તેમની લંબાઈનો ગુણોત્તર $\frac{l_B}{l_A}$ કેટલો હોવો જોઈએ?
A
$2$
B
$1$
C
$\frac{1}{2}$
D
$\frac{1}{4}$

Solution

(A) આપેલ છે: $\rho_B = 2\rho_A$ અને $d_B = 2d_A$.
તાર વર્તુળાકાર હોવાથી,આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2 = \pi (d/2)^2 = \frac{\pi d^2}{4}$ થાય.
અવરોધ સમાન હોવા માટે,$R_B = R_A$.
સૂત્ર $R = \frac{\rho l}{A}$ નો ઉપયોગ કરતા,$\frac{\rho_B l_B}{A_B} = \frac{\rho_A l_A}{A_A}$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{2\rho_A l_B}{\frac{\pi (2d_A)^2}{4}} = \frac{\rho_A l_A}{\frac{\pi d_A^2}{4}}$.
સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા: $\frac{2\rho_A l_B}{4 A_A} = \frac{\rho_A l_A}{A_A} \Rightarrow \frac{2 l_B}{4} = l_A$.
તેથી,$\frac{l_B}{l_A} = \frac{4}{2} = 2$.
136
MediumMCQ
એક તારનો અવરોધ $50\, ^\circ C$ તાપમાને $5\, \Omega$ અને $100\, ^\circ C$ તાપમાને $6\, \Omega$ છે. $0\, ^\circ C$ તાપમાને તારનો અવરોધ .............. $\Omega$ હશે.
A
$3$
B
$2$
C
$1$
D
$4$

Solution

(D) આપણે જાણીએ છીએ કે તાપમાન $t$ પર અવરોધનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$R_{t} = R_{0}(1 + \alpha t)$
જ્યાં $R_{t}$ એ $t\, ^\circ C$ તાપમાને અવરોધ છે,$R_{0}$ એ $0\, ^\circ C$ તાપમાને અવરોધ છે,અને $\alpha$ એ અવરોધનો તાપમાન ગુણાંક છે.
$t = 50\, ^\circ C$ માટે:
$5 = R_{0}(1 + 50\alpha)$ ......$(i)$
$t = 100\, ^\circ C$ માટે:
$6 = R_{0}(1 + 100\alpha)$ ......$(ii)$
સમીકરણ $(i)$ ને સમીકરણ $(ii)$ વડે ભાગતા:
$\frac{5}{6} = \frac{R_{0}(1 + 50\alpha)}{R_{0}(1 + 100\alpha)}$
$\frac{5}{6} = \frac{1 + 50\alpha}{1 + 100\alpha}$
ચોકડી ગુણાકાર કરતા:
$5(1 + 100\alpha) = 6(1 + 50\alpha)$
$5 + 500\alpha = 6 + 300\alpha$
$200\alpha = 1$
$\alpha = \frac{1}{200} = 0.005\, ^\circ C^{-1}$
હવે,$R_{0}$ શોધવા માટે $\alpha$ ની કિંમત સમીકરણ $(i)$ માં મૂકતા:
$5 = R_{0}(1 + 50 \times 0.005)$
$5 = R_{0}(1 + 0.25)$
$5 = R_{0}(1.25)$
$R_{0} = \frac{5}{1.25} = 4\, \Omega$
આમ,$0\, ^\circ C$ તાપમાને અવરોધ $4\, \Omega$ છે.
137
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવેલ $\rho$ અવરોધકતા ધરાવતા વાહક પદાર્થના બ્લોકને ધ્યાનમાં લો. વિદ્યુતપ્રવાહ $I$ બિંદુ $A$ પર દાખલ થાય છે અને $D$ માંથી બહાર નીકળે છે. $B$ અને $C$ વચ્ચે ઉદ્ભવતો વોલ્ટેજ $\Delta V$ શોધવા માટે આપણે સુપરપોઝિશનના સિદ્ધાંતનો ઉપયોગ કરીએ છીએ. ગણતરી નીચેના પગલાઓમાં કરવામાં આવે છે:
$(i)$ $A$ માંથી દાખલ થતો વિદ્યુતપ્રવાહ $I$ લો અને ધારો કે તે બ્લોકમાં અર્ધગોળાકાર સપાટી પર ફેલાય છે.
$(ii)$ ઓહ્મના નિયમ $E = \rho j$ નો ઉપયોગ કરીને $A$ થી $r$ અંતરે ક્ષેત્ર $E(r)$ ની ગણતરી કરો,જ્યાં $j$ એ $r$ અંતરે એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ વિદ્યુતપ્રવાહ છે.
$(iii)$ $E(r)$ ના $r$ પરના આધાર પરથી,$r$ અંતરે સ્થિતિમાન $V(r)$ મેળવો.
$(iv)$ $D$ માંથી બહાર નીકળતા વિદ્યુતપ્રવાહ $I$ માટે $(i)$,$(ii)$ અને $(iii)$ નું પુનરાવર્તન કરો અને $A$ તથા $D$ ના પરિણામોનું સુપરપોઝિશન કરો.
$A$ પર દાખલ થતા વિદ્યુતપ્રવાહ માટે,$A$ થી $r$ અંતરે વિદ્યુતક્ષેત્ર કેટલું હશે?
Question diagram
A
$\frac{\rho I}{4 \pi r^2}$
B
$\frac{\rho I}{8 \pi r^2}$
C
$\frac{\rho I}{r^2}$
D
$\frac{\rho I}{2 \pi r^2}$

Solution

(D) ધારો કે $j$ એ વિદ્યુતપ્રવાહ ઘનતા છે.
કારણ કે વિદ્યુતપ્રવાહ $I$ એ $2 \pi r^2$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતી અર્ધગોળાકાર સપાટી પર ફેલાય છે,તેથી વિદ્યુતપ્રવાહ ઘનતા $j = \frac{I}{2 \pi r^2}$ થાય.
ઓહ્મના નિયમ $E = \rho j$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$E = \rho \left( \frac{I}{2 \pi r^2} \right) = \frac{\rho I}{2 \pi r^2}$.
138
EasyMCQ
જો એક તારને ખેંચીને $0.1 \%$ લાંબો કરવામાં આવે,તો તેનો અવરોધ
A
$0.05 \%$ વધશે
B
$0.2 \%$ વધશે
C
$0.2 \%$ ઘટશે
D
$0.05 \%$ ઘટશે

Solution

(B) તારનો અવરોધ $R = \frac{\rho l}{A}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જ્યારે તારને ખેંચવામાં આવે છે ત્યારે તેનું કદ $V = A \times l$ અચળ રહે છે,તેથી આપણે $A = \frac{V}{l}$ લખી શકીએ છીએ.
આને અવરોધના સૂત્રમાં મૂકતા,આપણને $R = \frac{\rho l^2}{V}$ મળે છે.
અહીં $\rho$ અને $V$ અચળ હોવાથી,$R \propto l^2$ થાય છે.
નાના ફેરફારો માટે વિકલનનો ઉપયોગ કરતા,અવરોધમાં થતો આંશિક ફેરફાર $\frac{\Delta R}{R} = 2 \frac{\Delta l}{l}$ મળે છે.
આપેલ છે કે તારને $0.1 \%$ ખેંચવામાં આવે છે,તેથી $\frac{\Delta l}{l} = 0.1 \% = 0.001$ છે.
તેથી,$\frac{\Delta R}{R} = 2 \times 0.1 \% = 0.2 \%$ થાય છે.
ફેરફાર ધન હોવાથી,અવરોધ $0.2 \%$ વધશે.
139
DifficultMCQ
ધાતુના તારનો અવરોધ $8$ ગણો થાય છે જ્યારે :
A
લંબાઈ બમણી કરવામાં આવે
B
લંબાઈ ત્રણ ગણી કરવામાં આવે
C
લંબાઈ બમણી અને ત્રિજ્યા અડધી કરવામાં આવે
D
લંબાઈ અડધી અને ત્રિજ્યા બમણી કરવામાં આવે

Solution

(C) ધાતુના તારનો અવરોધ $R$ એ સૂત્ર $R = \rho \frac{\ell}{A} = \rho \frac{\ell}{\pi r^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\rho$ એ અવરોધકતા,$\ell$ એ લંબાઈ અને $r$ એ ત્રિજ્યા છે.
આના પરથી,આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે $R \propto \frac{\ell}{r^2}$.
ધારો કે પ્રારંભિક અવરોધ $R = k \frac{\ell}{r^2}$ છે.
વિકલ્પ $C$ માટે,નવી લંબાઈ $\ell' = 2\ell$ અને નવી ત્રિજ્યા $r' = \frac{r}{2}$ છે.
નવો અવરોધ $R'$ એ $R' = k \frac{\ell'}{(r')^2} = k \frac{2\ell}{(r/2)^2} = k \frac{2\ell}{r^2/4} = 8 \times k \frac{\ell}{r^2} = 8R$ દ્વારા મળે છે.
તેથી,જ્યારે લંબાઈ બમણી અને ત્રિજ્યા અડધી કરવામાં આવે ત્યારે અવરોધ $8$ ગણો થાય છે.
140
MediumMCQ
વર્તુળાકાર આડછેદ ધરાવતા એક તારનો અંદરનો ભાગ $R$ ત્રિજ્યાનો છે જે $\rho$ અવરોધકતા ધરાવતા દ્રવ્યનો બનેલો છે અને તેની આસપાસ $R$ જાડાઈનો બહારનો ભાગ છે જે બમણી અવરોધકતા ધરાવતા દ્રવ્યનો બનેલો છે. આવા $l$ લંબાઈના તારનો અવરોધ શોધો.
Question diagram
A
$\frac{5\rho l}{3\pi R^2}$
B
$\frac{5}{12}\frac{\rho l}{\pi R^2}$
C
$\frac{3}{2}\frac{\rho l}{\pi R^2}$
D
$\frac{2}{5}\frac{\rho l}{\pi R^2}$

Solution

(D) તાર બે સમાંતર વાહકોનો બનેલો છે: અંદરનો ભાગ અને બહારનું પડ.
$1$. અંદરના ભાગનો અવરોધ $(R_1)$: ત્રિજ્યા $R$,અવરોધકતા $\rho$ અને લંબાઈ $l$ છે. તેથી,$R_1 = \frac{\rho l}{\pi R^2}$.
$2$. બહારના પડનો અવરોધ $(R_2)$: અંદરની ત્રિજ્યા $R$ છે અને બહારની ત્રિજ્યા $2R$ છે (કારણ કે જાડાઈ $R$ છે). આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A_2 = \pi((2R)^2 - R^2) = 3\pi R^2$ છે. અવરોધકતા $2\rho$ છે. તેથી,$R_2 = \frac{2\rho l}{3\pi R^2}$.
$3$. સમતુલ્ય અવરોધ $(R_{eq})$: તેઓ સમાંતર હોવાથી,$\frac{1}{R_{eq}} = \frac{1}{R_1} + \frac{1}{R_2} = \frac{\pi R^2}{\rho l} + \frac{3\pi R^2}{2\rho l} = \frac{\pi R^2}{\rho l} (1 + 1.5) = \frac{2.5 \pi R^2}{\rho l} = \frac{5 \pi R^2}{2 \rho l}$.
તેથી,$R_{eq} = \frac{2 \rho l}{5 \pi R^2}$.
141
MediumMCQ
તાર $P$ અને $Q$ નો ઓરડાના તાપમાને અવરોધ સમાન છે. જ્યારે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $P$ નો અવરોધ વધે છે અને $Q$ નો અવરોધ ઘટે છે. આપણે એવું તારણ કાઢીએ છીએ કે:
A
$P$ અને $Q$ અલગ-અલગ દ્રવ્યના વાહકો છે
B
$P$ એ $N$-ટાઈપ સેમિકન્ડક્ટર છે અને $Q$ એ $P$-ટાઈપ સેમિકન્ડક્ટર છે
C
$P$ એ વાહક છે અને $Q$ એ સેમિકન્ડક્ટર છે
D
$P$ એ સેમિકન્ડક્ટર છે અને $Q$ એ વાહક છે

Solution

(C) વાહકનો અવરોધ તાપમાન વધવાની સાથે વધે છે કારણ કે ઇલેક્ટ્રોનની અથડામણની આવૃત્તિ વધે છે,જે અવરોધનો ધન તાપમાન ગુણાંક દર્શાવે છે.
તેનાથી વિપરીત,સેમિકન્ડક્ટરનો અવરોધ તાપમાન વધવાની સાથે ઘટે છે કારણ કે ઉષ્મીય ઉત્તેજનાને કારણે વધુ ચાર્જ કેરિયર્સ (ઇલેક્ટ્રોન અને હોલ્સ) ઉત્પન્ન થાય છે,જે અવરોધનો ઋણ તાપમાન ગુણાંક દર્શાવે છે.
જેহেতু $P$ નો અવરોધ તાપમાન સાથે વધે છે,તેથી $P$ એ વાહક છે.
જેহেতু $Q$ નો અવરોધ તાપમાન સાથે ઘટે છે,તેથી $Q$ એ સેમિકન્ડક્ટર છે.
તેથી,સાચું તારણ એ છે કે $P$ એ વાહક છે અને $Q$ એ સેમિકન્ડક્ટર છે.
142
DifficultMCQ
$l$ લંબાઈ અને $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા તારનો અવરોધ $R$ છે. જો આ તારને ખેંચીને તેની ત્રિજ્યા $\frac{r}{2}$ કરવામાં આવે,તો તેનો નવો અવરોધ .................. $R$ થશે.
A
$4$
B
$8$
C
$16$
D
$32$

Solution

(C) તારને ખેંચતી વખતે તેનું કદ અચળ રહે છે. તેથી,$V = A_1 l_1 = A_2 l_2$.
$A = \pi r^2$ હોવાથી,$\pi r^2 l_1 = \pi (r/2)^2 l_2$ મળે.
આનું સાદુરૂપ આપતા $r^2 l_1 = \frac{r^2}{4} l_2$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $l_2 = 4 l_1$.
તારનો અવરોધ $R = \rho \frac{l}{A} = \rho \frac{l}{\pi r^2}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આમ,$R \propto \frac{l}{r^2}$.
ધારો કે $R_1 = R$ અને $R_2$ એ નવો અવરોધ છે.
$\frac{R_2}{R_1} = \frac{l_2}{l_1} \times (\frac{r_1}{r_2})^2$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{R_2}{R} = (4) \times (\frac{r}{r/2})^2 = 4 \times 2^2 = 4 \times 4 = 16$.
તેથી,નવો અવરોધ $16R$ થશે.
143
EasyMCQ
સમાન લંબાઈ અને સમાન દ્રવ્યના બનેલા બે તાર છે,જેમની ત્રિજ્યાઓ $r$ અને $2r$ છે. તેમની વિશિષ્ટ અવરોધકતાનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$1 : 2$
B
$1 : 1$
C
$1 : 4$
D
$4 : 1$

Solution

(B) કોઈપણ દ્રવ્યની અવરોધકતા અથવા વિશિષ્ટ અવરોધ એ તે દ્રવ્યનો આંતરિક ગુણધર્મ છે.
તે માત્ર દ્રવ્યના પ્રકાર અને તાપમાન પર આધાર રાખે છે.
તે વાહકના ભૌતિક પરિમાણો જેવા કે તેની લંબાઈ,ત્રિજ્યા અથવા આડછેદના ક્ષેત્રફળ પર આધાર રાખતું નથી.
બંને તાર સમાન દ્રવ્યના બનેલા હોવાથી,તેમની વિશિષ્ટ અવરોધકતા સમાન રહેશે.
તેથી,તેમની વિશિષ્ટ અવરોધકતાનો ગુણોત્તર $1 : 1$ છે.
આમ,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
144
MediumMCQ
જો તાંબાના તારને ખેંચીને તેની ત્રિજ્યામાં $0.1\%$ નો ઘટાડો કરવામાં આવે,તો અવરોધમાં થતો પ્રતિશત વધારો આશરે .......... $\%$ છે.
A
$0.1$
B
$0.2$
C
$0.4$
D
$0.8$

Solution

(C) તારનું કદ $V$ એ $V = \pi r^2 l$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $r$ એ ત્રિજ્યા છે અને $l$ એ લંબાઈ છે.
તારને ખેંચતી વખતે કદ અચળ રહેતું હોવાથી,$\frac{\Delta V}{V} = 2\frac{\Delta r}{r} + \frac{\Delta l}{l} = 0$.
આ સૂચવે છે કે $\frac{\Delta l}{l} = -2\frac{\Delta r}{r} \dots (1)$.
અવરોધ $R$ એ $R = \frac{\rho l}{\pi r^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સાપેક્ષ ત્રુટિ લેતા,આપણને $\frac{\Delta R}{R} = \frac{\Delta l}{l} - 2\frac{\Delta r}{r}$ મળે છે.
સમીકરણ $(1)$ ને આ પદમાં મૂકતા:
$\frac{\Delta R}{R} = (-2\frac{\Delta r}{r}) - 2\frac{\Delta r}{r} = -4\frac{\Delta r}{r}$.
આપેલ છે કે ત્રિજ્યામાં $0.1\%$ નો ઘટાડો થાય છે,તેથી $\frac{\Delta r}{r} = -0.1\%$.
તેથી,અવરોધમાં થતો પ્રતિશત વધારો $\frac{\Delta R}{R} = -4 \times (-0.1\%) = 0.4\%$ છે.
145
DifficultMCQ
એક હીટિંગ એલિમેન્ટનો રૂમના તાપમાને અવરોધ $100\,\Omega$ છે. જ્યારે તેને $220\,V$ ના સપ્લાય સાથે જોડવામાં આવે છે,ત્યારે તેમાંથી $2\,A$ નો સ્થિર પ્રવાહ વહે છે અને તાપમાન રૂમના તાપમાન કરતા $500\,^{\circ}C$ જેટલું વધી જાય છે. હીટિંગ એલિમેન્ટનો અવરોધનો તાપમાન ગુણાંક કેટલો હશે?
A
$1 \times 10^{-4}\,^{\circ}C^{-1}$
B
$5 \times 10^{-4}\,^{\circ}C^{-1}$
C
$2 \times 10^{-4}\,^{\circ}C^{-1}$
D
$0.5 \times 10^{-4}\,^{\circ}C^{-1}$

Solution

(C) આપેલ છે: પ્રારંભિક અવરોધ $R_0 = 100\,\Omega$,વોલ્ટેજ $V = 220\,V$,પ્રવાહ $I = 2\,A$,અને તાપમાનમાં ફેરફાર $\Delta t = 500\,^{\circ}C$.
સૌ પ્રથમ,ઓહ્મના નિયમનો ઉપયોગ કરીને ઊંચા તાપમાને અવરોધ $R_t$ શોધો: $R_t = \frac{V}{I} = \frac{220}{2} = 110\,\Omega$.
અવરોધના તાપમાન પર આધારિત સૂત્ર $R_t = R_0(1 + \alpha \Delta t)$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $110 = 100(1 + \alpha \times 500)$.
$1.1 = 1 + 500\alpha$.
$0.1 = 500\alpha$.
$\alpha = \frac{0.1}{500} = \frac{1}{5000} = 0.0002\,^{\circ}C^{-1}$.
તેથી,$\alpha = 2 \times 10^{-4}\,^{\circ}C^{-1}$.
146
DifficultMCQ
$l$ લંબાઈ અને $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા એક સમાન તારનો અવરોધ $100\, \Omega$ છે. તેને $\frac{r}{2}$ ત્રિજ્યાના તારમાં ફરીથી બનાવવામાં આવે છે. નવા તારનો અવરોધ ............... $\Omega$ થશે.
A
$1600$
B
$400$
C
$200$
D
$100$

Solution

(A) આપેલ છે: પ્રારંભિક અવરોધ $R_1 = 100\, \Omega$,પ્રારંભિક ત્રિજ્યા $r_1 = r$,અંતિમ ત્રિજ્યા $r_2 = r/2$.
તારનો અવરોધ $R = \frac{\rho l}{A}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તારને ફરીથી બનાવતી વખતે તેનું કદ $V$ અચળ રહેતું હોવાથી,$V = A \cdot l = \text{અચળ}$.
અવરોધના સૂત્રમાં $l = V/A$ મૂકતા,આપણને $R = \frac{\rho V}{A^2}$ મળે છે.
અહીં $\rho$ અને $V$ અચળ હોવાથી,$R \propto \frac{1}{A^2}$.
$A = \pi r^2$ હોવાથી,$R \propto \frac{1}{(\pi r^2)^2} \propto \frac{1}{r^4}$.
તેથી,$\frac{R_2}{R_1} = \left( \frac{r_1}{r_2} \right)^4$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{R_2}{100} = \left( \frac{r}{r/2} \right)^4 = (2)^4 = 16$.
$R_2 = 16 \times 100 = 1600\, \Omega$.
147
MediumMCQ
નીચેનામાં,$I$ એ વિદ્યુતપ્રવાહ દર્શાવે છે અને અન્ય સંજ્ઞાઓ તેમના સામાન્ય અર્થ ધરાવે છે. વિદ્યુત વાહકતાના પરિમાણોને અનુરૂપ વિકલ્પ પસંદ કરો.
A
$M^{-1} L^{-3} T^3 I$
B
$M^{-1} L^{-3} T^3 I^2$
C
$M^{-1} L^3 T^3 I$
D
$M L^{-3} T^{-3} I^2$

Solution

(B) આપણે જાણીએ છીએ કે અવરોધકતા $\rho = \frac{R A}{\ell}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વાહકતા $\sigma = \frac{1}{\rho} = \frac{\ell}{R A}$.
$V = I R$ હોવાથી,$R = \frac{V}{I}$ થાય. આ કિંમત મૂકતા,$\sigma = \frac{\ell I}{V A}$.
પરિમાણો નીચે મુજબ છે:
$[\ell] = [L]$
$[I] = [I]$
$[A] = [L^2]$
$[V] = [M L^2 T^{-3} I^{-1}]$
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$\sigma = \frac{[L][I]}{[M L^2 T^{-3} I^{-1}] [L^2]} = \frac{[L][I]}{[M L^3 T^{-3} I^{-1}]}$
$\sigma = [M^{-1} L^{-3} T^3 I^2]$.
148
MediumMCQ
એક તારનો અવરોધ $R$ છે. તેને મધ્યમાંથી $180^o$ પર વાળવામાં આવે છે અને બંને છેડાઓને એકસાથે વીંટાળીને ટૂંકો તાર બનાવવામાં આવે છે. નવા તારનો અવરોધ કેટલો હશે?
A
$2\, R$
B
$R/2$
C
$R/4$
D
$R/8$

Solution

(C) તારનો પ્રારંભિક અવરોધ $R = \rho \frac{l}{A}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $l$ એ લંબાઈ છે અને $A$ એ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ છે.
જ્યારે તારને મધ્યમાંથી $180^o$ પર વાળવામાં આવે છે અને છેડાઓને વીંટાળવામાં આવે છે,ત્યારે નવી લંબાઈ $l' = \frac{l}{2}$ થાય છે અને નવું આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A' = 2A$ થાય છે.
નવો અવરોધ $R'$ એ $R' = \rho \frac{l'}{A'}$ દ્વારા મળે છે.
નવી કિંમતો મૂકતા: $R' = \rho \frac{l/2}{2A} = \frac{1}{4} \left( \rho \frac{l}{A} \right) = \frac{R}{4}$.

Current Electricity — Resistance of wire, Resistivity and Conductivity · Frequently Asked Questions

1Are these Current Electricity questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Current Electricity Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.