Gujarati

RL, RC and LC AC Circuits Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Alternating Current · RL, RC and LC AC Circuits

281+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 281 questions in Gujarati

201
DifficultMCQ
$3 \text{ mH}$ ઇન્ડક્ટન્સ અને $4 \text{ } \Omega$ અવરોધ ધરાવતા $LR$ સર્કિટમાં,$\text{emf } E = 4 \cos(1000t) \text{ V}$ લાગુ કરવામાં આવે છે. પ્રવાહનો કંપવિસ્તાર કેટલો હશે?
A
$0.8 \text{ A}$
B
$\frac{4}{7} \text{ A}$
C
$1.0 \text{ A}$
D
$\frac{4}{\sqrt{7}} \text{ A}$

Solution

(A) આપેલ $\text{emf } E = E_{0} \cos(\omega t)$ છે,જ્યાં $E_{0} = 4 \text{ V}$ અને $\omega = 1000 \text{ rad/s}$ છે.
$LR$ સર્કિટનો ઈમ્પીડન્સ $Z = \sqrt{R^{2} + X_{L}^{2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $X_{L} = \omega L$ છે.
અહીં $R = 4 \text{ } \Omega$,$L = 3 \text{ mH} = 3 \times 10^{-3} \text{ H}$,અને $\omega = 1000 \text{ rad/s}$ છે.
પ્રથમ,ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_{L} = \omega L = 1000 \times 3 \times 10^{-3} = 3 \text{ } \Omega$ શોધો.
હવે,ઈમ્પીડન્સ $Z = \sqrt{4^{2} + 3^{2}} = \sqrt{16 + 9} = \sqrt{25} = 5 \text{ } \Omega$ મળે છે.
પ્રવાહનો કંપવિસ્તાર $i_{0} = \frac{E_{0}}{Z} = \frac{4}{5} = 0.8 \text{ A}$ થાય છે.
202
MediumMCQ
$L-R$ સર્કિટમાં,ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ એ સર્કિટના અવરોધ $R$ કરતા $\sqrt{3}$ ગણો છે. સર્કિટમાં $E = E_0 \sin(\omega t)$ જેટલું e.m.f. લાગુ પાડવામાં આવે છે. સર્કિટમાં વપરાતો પાવર કેટલો હશે?
A
$\frac{E_0^2}{4 R}$
B
$\frac{E_0^2}{6 R}$
C
$\frac{E_0^2}{8 R}$
D
$\frac{E_0^2}{12 R}$

Solution

(C) આપેલ છે કે ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L = \sqrt{3} R$ છે.
$L-R$ સર્કિટનો ઇમ્પિડન્સ $Z$ એ $Z = \sqrt{R^2 + X_L^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$X_L = \sqrt{3} R$ મૂકતા,આપણને $Z = \sqrt{R^2 + (\sqrt{3} R)^2} = \sqrt{R^2 + 3R^2} = \sqrt{4R^2} = 2R$ મળે છે.
સર્કિટમાં મહત્તમ પ્રવાહ $I_0 = \frac{E_0}{Z} = \frac{E_0}{2R}$ છે.
$AC$ સર્કિટમાં વપરાતો સરેરાશ પાવર $P = I_{rms}^2 R = \left(\frac{I_0}{\sqrt{2}}\right)^2 R$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$I_0 = \frac{E_0}{2R}$ મૂકતા,આપણને $P = \frac{1}{2} \left(\frac{E_0}{2R}\right)^2 R = \frac{1}{2} \cdot \frac{E_0^2}{4R^2} \cdot R = \frac{E_0^2}{8R}$ મળે છે.
203
MediumMCQ
$450 \Omega$ અવરોધ અને $1.5 \text{ H}$ આત્મ-પ્રેરકત્વ ધરાવતું ગૂંચળું $\frac{150}{\pi} \text{ Hz}$ આવૃત્તિ ધરાવતા $A.C.$ સ્ત્રોત સાથે જોડાયેલ છે. વોલ્ટેજ અને પ્રવાહ વચ્ચેનો કળા તફાવત કેટલો હશે?
A
$\tan^{-1}(0.5)$
B
$\tan^{-1}(1)$
C
$\tan^{-1}(1.5)$
D
$\tan^{-1}(2.0)$

Solution

(B) આપેલ છે: અવરોધ $R = 450 \Omega$,ઇન્ડક્ટન્સ $L = 1.5 \text{ H}$,આવૃત્તિ $f = \frac{150}{\pi} \text{ Hz}$.
ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L$ નું સૂત્ર $X_L = \omega L = 2\pi f L$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $X_L = 2 \pi \times \left(\frac{150}{\pi}\right) \times 1.5 = 2 \times 150 \times 1.5 = 300 \times 1.5 = 450 \Omega$.
$RL$ સર્કિટમાં વોલ્ટેજ અને પ્રવાહ વચ્ચેનો કળા તફાવત $\phi$ એ $\tan \phi = \frac{X_L}{R}$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $\tan \phi = \frac{450}{450} = 1$.
તેથી,$\phi = \tan^{-1}(1)$.
204
MediumMCQ
$200 \ \Omega$ નો અવરોધ અને $\frac{1}{2 \pi} \ H$ નું ઇન્ડક્ટર $40 \ V$ અને $100 \ Hz$ આવૃત્તિ ધરાવતા a.c. વોલ્ટેજ સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલ છે. વોલ્ટેજ અને પ્રવાહ વચ્ચેનો કળા તફાવત (phase angle) કેટલો હશે?
A
$\tan^{-1}(1/5)$
B
$\tan^{-1}(1/4)$
C
$\tan^{-1}(1/3)$
D
$\tan^{-1}(0.5)$

Solution

(D) આપેલ છે: અવરોધ $R = 200 \ \Omega$,ઇન્ડક્ટન્સ $L = \frac{1}{2 \pi} \ H$,આવૃત્તિ $f = 100 \ Hz$.
ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L = 2 \pi f L$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $X_L = 2 \pi \times 100 \times \frac{1}{2 \pi} = 100 \ \Omega$.
$RL$ શ્રેણી પરિપથમાં કળા તફાવત $\phi$ માટેનું સૂત્ર $\tan \phi = \frac{X_L}{R}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\tan \phi = \frac{100}{200} = \frac{1}{2} = 0.5$.
તેથી,કળા તફાવત $\phi = \tan^{-1}(0.5)$ થશે.
205
MediumMCQ
$\left(\frac{1}{\pi}\right) H$ નું એક આદર્શ ઇન્ડક્ટર $300 \ \Omega$ ના અવરોધ સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલ છે. જો આ સંયોજનને $20 \ V, 200 \ Hz$ ના એસી $(AC)$ સ્ત્રોત સાથે જોડવામાં આવે,તો વોલ્ટેજ અને પ્રવાહ વચ્ચેનો કળા તફાવત કેટલો હશે?
A
$\tan^{-1}\left(\frac{3}{4}\right)$
B
$\tan^{-1}\left(\frac{4}{3}\right)$
C
$\tan^{-1}\left(\frac{5}{4}\right)$
D
$\tan^{-1}\left(\frac{4}{5}\right)$

Solution

(B) આપેલ કિંમતો છે: ઇન્ડક્ટન્સ $L = \frac{1}{\pi} \ H$,અવરોધ $R = 300 \ \Omega$,આવૃત્તિ $f = 200 \ Hz$.
સૌ પ્રથમ,ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L = 2\pi f L$ ની ગણતરી કરો.
$X_L = 2 \times \pi \times 200 \times \frac{1}{\pi} = 400 \ \Omega$.
$LR$ શ્રેણી પરિપથમાં કળા તફાવત $\phi$ એ $\tan \phi = \frac{X_L}{R}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા,$\tan \phi = \frac{400}{300} = \frac{4}{3}$.
તેથી,$\phi = \tan^{-1}\left(\frac{4}{3}\right)$.
206
EasyMCQ
એક $A.C.$ સર્કિટમાં,અવરોધ '$R$' ને ઇન્ડક્ટન્સ '$L$' સાથે શ્રેણીમાં જોડવામાં આવે છે. જો વોલ્ટેજ અને પ્રવાહ વચ્ચેનો ફેઝ એંગલ $45^{\circ}$ હોય,તો ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સનું મૂલ્ય કેટલું હશે? $(\tan 45^{\circ} = 1)$
A
$R$
B
$\frac{R}{2}$
C
$\frac{R}{4}$
D
$\frac{R}{\sqrt{2}}$

Solution

(A) $L-R$ શ્રેણી સર્કિટમાં,વોલ્ટેજ અને પ્રવાહ વચ્ચેનો ફેઝ એંગલ $\phi$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\tan \phi = \frac{X_L}{R}$.
અહીં આપેલ છે કે ફેઝ એંગલ $\phi = 45^{\circ}$ અને $\tan 45^{\circ} = 1$.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા: $1 = \frac{X_L}{R}$.
તેથી,$X_L = R$.
આમ,ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સનું મૂલ્ય અવરોધ $R$ જેટલું થાય છે.
207
EasyMCQ
$a.c.$ સર્કિટમાં $12 \ \Omega$ નો અવરોધ અને $5 \ \Omega$ નો ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ ધરાવતું ઇન્ડક્ટર છે. પ્રવાહ અને વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવત વચ્ચેનો ફેઝ એંગલ કેટલો હશે?
A
$\sin ^{-1}\left(\frac{12}{13}\right)$
B
$\cos ^{-1}\left(\frac{5}{12}\right)$
C
$\sin ^{-1}\left(\frac{5}{12}\right)$
D
$\cos ^{-1}\left(\frac{12}{13}\right)$

Solution

(D) $LR$ શ્રેણી સર્કિટમાં, પ્રવાહ અને વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવત વચ્ચેનો ફેઝ એંગલ $\phi$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\tan \phi = \frac{X_L}{R}$.
આપેલ છે: અવરોધ $R = 12 \ \Omega$ અને ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L = 5 \ \Omega$.
કિંમતો મૂકતા: $\tan \phi = \frac{5}{12}$.
આનો અર્થ એ છે કે $\phi = \tan^{-1}\left(\frac{5}{12}\right)$.
આને $\sin$ અથવા $\cos$ ના સ્વરૂપમાં દર્શાવવા માટે, આપણે એક કાટકોણ ત્રિકોણ ધ્યાનમાં લઈએ છીએ જેમાં સામેની બાજુ $5$ અને પાસેની બાજુ $12$ છે. કર્ણ $\sqrt{5^2 + 12^2} = \sqrt{25 + 144} = \sqrt{169} = 13$ છે.
તેથી, $\sin \phi = \frac{\text{સામેની બાજુ}}{\text{કર્ણ}} = \frac{5}{13}$, જેનો અર્થ છે કે $\phi = \sin^{-1}\left(\frac{5}{13}\right)$.
વધુમાં, $\cos \phi = \frac{\text{પાસેની બાજુ}}{\text{કર્ણ}} = \frac{12}{13}$, જેનો અર્થ છે કે $\phi = \cos^{-1}\left(\frac{12}{13}\right)$.
આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા, સાચો વિકલ્પ $\cos^{-1}\left(\frac{12}{13}\right)$ છે.
208
MediumMCQ
$L$ અને $R$ ને શ્રેણીમાં ધરાવતા પરિપથમાં $E=E_0 \cos \omega t$ જેટલું e.m.f. લાગુ પાડવામાં આવે છે. જો $X_L=2 R$ હોય,તો પરિપથમાં વ્યય થતો પાવર કેટલો હશે?
A
$\frac{E_0^2}{12 R}$
B
$\frac{E_0^2}{10 R}$
C
$\frac{E_0^2}{8 R}$
D
$\frac{E_0^2}{6 R}$

Solution

(B) $LR$ શ્રેણી પરિપથનો ઈમ્પીડન્સ $Z = \sqrt{R^2 + X_L^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $X_L = 2R$,તેથી $Z^2 = R^2 + (2R)^2 = R^2 + 4R^2 = 5R^2$.
$AC$ પરિપથમાં વ્યય થતો સરેરાશ પાવર $P = V_{rms} I_{rms} \cos \phi$ છે,જ્યાં $\cos \phi = \frac{R}{Z}$ એ પાવર ફેક્ટર છે.
$V_{rms} = \frac{E_0}{\sqrt{2}}$ અને $I_{rms} = \frac{V_{rms}}{Z} = \frac{E_0}{\sqrt{2}Z}$ હોવાથી,પાવર $P = \frac{E_0}{\sqrt{2}} \times \frac{E_0}{\sqrt{2}Z} \times \frac{R}{Z} = \frac{E_0^2 R}{2 Z^2}$ થાય.
$Z^2 = 5R^2$ કિંમત મૂકતા,આપણને $P = \frac{E_0^2 R}{2(5R^2)} = \frac{E_0^2 R}{10 R^2} = \frac{E_0^2}{10 R}$ મળે છે.
209
MediumMCQ
$L-R$ સર્કિટમાં $E = E_0 \cos \omega t$ જેટલું e.m.f. લાગુ પાડવામાં આવે છે. જો ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ સર્કિટના અવરોધ $R$ જેટલો હોય,તો સર્કિટમાં વપરાતો પાવર કેટલો હશે?
A
$\frac{E_0^2}{\sqrt{2} R}$
B
$\frac{E_0^2}{2 R}$
C
$\frac{E_0^2}{4 R}$
D
$\frac{E_0^2}{R}$

Solution

(C) $AC$ સર્કિટમાં વપરાતો સરેરાશ પાવર $P = E_{rms} I_{rms} \cos \phi$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,પાવર ફેક્ટર $\cos \phi = \frac{R}{Z}$ છે.
$rms$ પ્રવાહ $I_{rms} = \frac{E_{rms}}{Z} = \frac{E_0}{\sqrt{2} Z}$ છે.
આ કિંમતોને પાવરના સૂત્રમાં મૂકતા:
$P = \left( \frac{E_0}{\sqrt{2}} \right) \left( \frac{E_0}{\sqrt{2} Z} \right) \left( \frac{R}{Z} \right) = \frac{E_0^2 R}{2 Z^2} \dots (i)$.
આપેલ છે કે ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L = R$,તેથી $L-R$ સર્કિટનો ઈમ્પિડન્સ $Z$ નીચે મુજબ થાય:
$Z = \sqrt{R^2 + X_L^2} = \sqrt{R^2 + R^2} = \sqrt{2} R$.
સમીકરણ $(i)$ માં $Z^2 = 2 R^2$ મૂકતા:
$P = \frac{E_0^2 R}{2 (2 R^2)} = \frac{E_0^2 R}{4 R^2} = \frac{E_0^2}{4 R}$.
210
EasyMCQ
એક ઇલેક્ટ્રિક લેમ્પ જે કેપેસિટર અને $A.C.$ સ્ત્રોત સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલ છે,તે ચોક્કસ તેજસ્વીતા સાથે પ્રકાશિત થાય છે. કેપેસિટન્સનું મૂલ્ય વધારતા,લેમ્પની તેજસ્વીતા
A
વધે છે.
B
ઘટે છે.
C
સમાન રહે છે.
D
શૂન્ય થઈ જાય છે.

Solution

(A) કેપેસિટિવ રિએક્ટન્સ $X_{C} = \frac{1}{2 \pi f C}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જો કેપેસિટન્સ $(C)$ વધારવામાં આવે,તો કેપેસિટિવ રિએક્ટન્સ $(X_{C})$ ઘટશે.
પરિપથનો કુલ ઈમ્પીડન્સ $(Z)$ એ $Z = \sqrt{R^2 + X_{C}^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જેમ $X_{C}$ ઘટે છે,તેમ પરિપથનો કુલ ઈમ્પીડન્સ $(Z)$ પણ ઘટશે.
$A.C.$ પરિપથ માટે ઓહ્મના નિયમ મુજબ,પ્રવાહ $(I = V/Z)$ વધશે.
લેમ્પની તેજસ્વીતા વપરાતા પાવર $(P = I^2 R)$ પર આધાર રાખતી હોવાથી,પ્રવાહમાં વધારો થવાથી લેમ્પની તેજસ્વીતામાં વધારો થશે.
211
DifficultMCQ
આપેલ પરિપથમાં, અવરોધ $R$ માંથી વહેતા પ્રવાહનું r.m.s. મૂલ્ય કેટલું છે?
Question diagram
A
$2 \, A$
B
$0.5 \, A$
C
$20 \, A$
D
$2 \sqrt{2} \, A$

Solution

(A) આપેલ પરિપથ $LCR$ શ્રેણી પરિપથ છે જેમાં $X_L = 200 \, \Omega$, $X_C = 100 \, \Omega$, $R = 100 \, \Omega$ અને $V_{rms} = 200 \sqrt{2} \, V$ છે.
પરિપથનો ઈમ્પીડન્સ (impedance) $Z$ નીચે મુજબ મળે છે:
$Z = \sqrt{R^2 + (X_L - X_C)^2}$
$Z = \sqrt{100^2 + (200 - 100)^2}$
$Z = \sqrt{100^2 + 100^2} = \sqrt{2 \times 100^2} = 100 \sqrt{2} \, \Omega$
પ્રવાહનું r.m.s. મૂલ્ય $i_{rms}$ નીચે મુજબ છે:
$i_{rms} = \frac{V_{rms}}{Z}$
$i_{rms} = \frac{200 \sqrt{2}}{100 \sqrt{2}} = 2 \, A$
આમ, પ્રવાહનું r.m.s. મૂલ્ય $2 \, A$ છે.
212
DifficultMCQ
$15 \, V, 50 \, Hz$ નો એક a.c. સ્ત્રોત ઇન્ડક્ટર $(L)$ અને અવરોધ $(R)$ સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલ છે। પરિપથમાં $0.5 \, A$ નો $R.M.S.$ પ્રવાહ વહે છે। લાગુ પાડેલ વોલ્ટેજ અને પ્રવાહ વચ્ચેનો કળા તફાવત $\left(\frac{\pi}{3}\right)$ રેડિયન છે। અવરોધ $(R)$ નું મૂલ્ય શોધો $\left(\tan 60^{\circ}=\sqrt{3}\right)$. ($\Omega$ માં)
A
$10$
B
$12$
C
$15$
D
$20$

Solution

(C) આપેલ માહિતી: $E = 15 \, V$, $f = 50 \, Hz$, $I = 0.5 \, A$, $\phi = \frac{\pi}{3} \, rad$.
પરિપથનું ઈમ્પિડન્સ (અવરોધકતા) $Z = \frac{E}{I} = \frac{15}{0.5} = 30 \, \Omega$ છે।
$LR$ પરિપથમાં કળા તફાવત $\phi$ માટેનું સૂત્ર $\tan \phi = \frac{X_L}{R}$ છે।
કિંમતો મૂકતા: $\tan \frac{\pi}{3} = \frac{X_L}{R} \implies \sqrt{3} = \frac{X_L}{R} \implies X_L = \sqrt{3}R$.
ઈમ્પિડન્સનું સૂત્ર $Z = \sqrt{R^2 + X_L^2}$ છે।
$X_L = \sqrt{3}R$ મૂકતા: $Z = \sqrt{R^2 + (\sqrt{3}R)^2} = \sqrt{R^2 + 3R^2} = \sqrt{4R^2} = 2R$.
અહીં $Z = 30 \, \Omega$ હોવાથી, $2R = 30 \, \Omega$ થાય.
તેથી, $R = \frac{30}{2} = 15 \, \Omega$.
213
MediumMCQ
જ્યારે $L$ ઇન્ડક્ટર અને $R$ અવરોધને શ્રેણીમાં $15 \, V, 50 \, Hz$ ના a.c. સપ્લાય સાથે જોડવામાં આવે છે, ત્યારે સર્કિટમાં $0.3 \, A$ નો પ્રવાહ વહે છે। પ્રવાહ લાગુ પડેલા વોલ્ટેજ કરતા $(\frac{\pi}{3})^c$ જેટલો કળા તફાવત ધરાવે છે। $R$ નું મૂલ્ય શોધો:
$(\sin \frac{\pi}{6} = \cos \frac{\pi}{3} = \frac{1}{2}, \sin \frac{\pi}{3} = \cos \frac{\pi}{6} = \frac{\sqrt{3}}{2})$
A
$10 \, \Omega$
B
$15 \, \Omega$
C
$20 \, \Omega$
D
$25 \, \Omega$

Solution

(D) આપેલ છે: $E_v = 15 \, V$, $I = 0.3 \, A$, $\phi = \frac{\pi}{3} \, rad$.
$LR$ સર્કિટનો ઇમ્પિડન્સ $Z = \frac{E_v}{I} = \frac{15}{0.3} = 50 \, \Omega$ છે।
$LR$ સર્કિટમાં કળા તફાવત $\phi$ માટેનું સૂત્ર $\cos \phi = \frac{R}{Z}$ છે।
કિંમતો મૂકતા: $\cos(\frac{\pi}{3}) = \frac{R}{50}$.
કારણ કે $\cos(\frac{\pi}{3}) = \frac{1}{2}$, તેથી $\frac{1}{2} = \frac{R}{50}$.
આમ, $R = \frac{50}{2} = 25 \, \Omega$ મળે છે।
214
DifficultMCQ
જ્યારે $200 \, V$ નો d.c. વોલ્ટેજ $\left(\frac{2 \sqrt{3}}{\pi}\right) \, H$ ના આત્મ-પ્રેરકત્વ ધરાવતા કોઈલને આપવામાં આવે છે, ત્યારે તેમાંથી $1 \, A$ પ્રવાહ વહે છે. પરંતુ d.c. સ્ત્રોતને $200 \, V$ ના a.c. સ્ત્રોત સાથે બદલતા, કોઈલમાં પ્રવાહ ઘટીને $0.5 \, A$ થાય છે. તો a.c. સપ્લાયની આવૃત્તિ કેટલી હશે ($ \, Hz$ માં)?
A
$100$
B
$60$
C
$75$
D
$50$

Solution

(D) જ્યારે d.c. વોલ્ટેજ લાગુ કરવામાં આવે છે, ત્યારે કોઈલ શુદ્ધ અવરોધ તરીકે વર્તે છે કારણ કે $f = 0$ માટે ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L = 2 \pi f L = 0$ થાય છે.
$R = \frac{V}{I_{dc}} = \frac{200}{1} = 200 \, \Omega$
જ્યારે a.c. વોલ્ટેજ લાગુ કરવામાં આવે છે, ત્યારે $LR$ સર્કિટનો ઈમ્પીડન્સ $Z$ નીચે મુજબ મળે છે:
$Z = \frac{V}{I_{ac}} = \frac{200}{0.5} = 400 \, \Omega$
ઈમ્પીડન્સ, અવરોધ અને ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ સાથે $Z^2 = R^2 + X_L^2$ દ્વારા સંબંધિત છે.
$(400)^2 = (200)^2 + X_L^2$
$160000 = 40000 + X_L^2$
$X_L^2 = 120000$
$X_L = \sqrt{120000} = 200 \sqrt{3} \, \Omega$
કારણ કે $X_L = 2 \pi f L$, તેથી:
$2 \pi f \left( \frac{2 \sqrt{3}}{\pi} \right) = 200 \sqrt{3}$
$4 \sqrt{3} f = 200 \sqrt{3}$
$f = \frac{200}{4} = 50 \, Hz$
215
MediumMCQ
એક $A.C.$ સર્કિટમાં $12 \ \Omega$ નો અવરોધ અને $5 \ \Omega$ નો ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ છે. પ્રવાહ અને વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવત વચ્ચેનો કળા તફાવત (phase angle) કેટલો હશે?
A
$\cos^{-1}\left(\frac{12}{13}\right)$
B
$\cos^{-1}\left(\frac{5}{13}\right)$
C
$\tan^{-1}\left(\frac{5}{12}\right)$
D
$\sin^{-1}\left(\frac{5}{12}\right)$

Solution

(C) આપેલ છે: અવરોધ $R = 12 \ \Omega$ અને ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L = 5 \ \Omega$.
$L-R$ શ્રેણી સર્કિટમાં,ઇમ્પિડન્સ $Z$ નું સૂત્ર $Z = \sqrt{R^2 + X_L^2}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $Z = \sqrt{12^2 + 5^2} = \sqrt{144 + 25} = \sqrt{169} = 13 \ \Omega$.
પ્રવાહ અને વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવત વચ્ચેનો કળા તફાવત $\phi$ માટેનું સૂત્ર $\tan \phi = \frac{X_L}{R}$ છે.
તેથી,$\tan \phi = \frac{5}{12}$,જેનો અર્થ છે કે $\phi = \tan^{-1}\left(\frac{5}{12}\right)$.
વૈકલ્પિક રીતે,$\cos \phi = \frac{R}{Z} = \frac{12}{13}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $\phi = \cos^{-1}\left(\frac{12}{13}\right)$ મળે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,વિકલ્પ $C$ સૌથી સચોટ છે.
216
MediumMCQ
જ્યારે $L-R$ શ્રેણી પરિપથમાંથી અલ્ટરનેટિંગ કરંટ પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે પાવર ફેક્ટર $\frac{\sqrt{3}}{2}$ છે અને $R=50 \ \Omega$ છે. જો સ્ત્રોતની આવૃત્તિ $50 \ Hz$ હોય,તો $L$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે (ધારો કે $\pi \approx 3.14$):
$\left[\cos \frac{\pi}{6}=\frac{\sqrt{3}}{2}, \quad \sin \frac{\pi}{6}=\frac{1}{2}, \quad \tan \frac{\pi}{6}=\frac{1}{\sqrt{3}}\right]$
A
$\frac{1}{2 \pi} \ H$
B
$\frac{\sqrt{3}}{2 \pi} \ H$
C
$\frac{1}{2 \sqrt{3} \pi} \ H$
D
$\frac{1}{\sqrt{3} \pi} \ H$

Solution

(C) $L-R$ શ્રેણી પરિપથનો પાવર ફેક્ટર $\cos \phi = \frac{R}{Z} = \frac{R}{\sqrt{R^2 + X_L^2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $\cos \phi = \frac{\sqrt{3}}{2}$,જેનો અર્થ છે કે $\phi = \frac{\pi}{6}$.
ફેઝ એંગલ $\tan \phi = \frac{X_L}{R}$ દ્વારા પણ આપવામાં આવે છે.
કારણ કે $\tan \frac{\pi}{6} = \frac{1}{\sqrt{3}}$,તેથી $\frac{X_L}{R} = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
$R = 50 \ \Omega$ મૂકતા,આપણને $X_L = \frac{50}{\sqrt{3}} \ \Omega$ મળે છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $X_L = 2 \pi f L$. $f = 50 \ Hz$ આપેલ હોવાથી,$\frac{50}{\sqrt{3}} = 2 \pi (50) L$.
$L$ માટે ઉકેલતા: $L = \frac{50}{\sqrt{3} \times 100 \pi} = \frac{1}{2 \sqrt{3} \pi} \ H$.
217
MediumMCQ
$CR$ સર્કિટનો પાવર ફેક્ટર $\frac{1}{\sqrt{2}}$ છે. જો $AC$ સિગ્નલની આવૃત્તિ અડધી કરવામાં આવે,તો સર્કિટનો પાવર ફેક્ટર કેટલો થશે?
A
$\frac{1}{\sqrt{3}}$
B
$\frac{1}{\sqrt{5}}$
C
$\frac{1}{\sqrt{7}}$
D
$\frac{1}{\sqrt{11}}$

Solution

(B) $CR$ સર્કિટનો પાવર ફેક્ટર $\cos \phi = \frac{R}{Z} = \frac{R}{\sqrt{R^2 + X_C^2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $X_C = \frac{1}{\omega C} = \frac{1}{2\pi f C}$ છે.
આપેલ છે કે $\cos \phi_1 = \frac{1}{\sqrt{2}}$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{R}{Z} = \frac{1}{\sqrt{2}}$,તેથી $R = X_{C1} = \frac{1}{2\pi f_1 C}$ થાય.
જ્યારે આવૃત્તિ અડધી કરવામાં આવે છે,ત્યારે $f_2 = \frac{f_1}{2}$ થાય છે.
નવો કેપેસિટીવ રિએક્ટન્સ $X_{C2} = \frac{1}{2\pi f_2 C} = \frac{1}{2\pi (f_1/2) C} = 2 X_{C1} = 2R$ થાય છે.
નવો પાવર ફેક્ટર $\cos \phi_2 = \frac{R}{\sqrt{R^2 + X_{C2}^2}} = \frac{R}{\sqrt{R^2 + (2R)^2}} = \frac{R}{\sqrt{R^2 + 4R^2}} = \frac{R}{\sqrt{5R^2}} = \frac{1}{\sqrt{5}}$ થાય છે.
218
MediumMCQ
એક શ્રેણી $LR$ સર્કિટમાં,$X_L=R$ છે,પાવર ફેક્ટર $P_1$ છે. જો $X_C=X_L$ ધરાવતો કેપેસિટર $C$ સર્કિટમાં ઉમેરવામાં આવે,તો પાવર ફેક્ટર $P_2$ બને છે. $P_1$ અને $P_2$ નો ગુણોત્તર કેટલો થશે?
A
$1: 3$
B
$1: \sqrt{2}$
C
$1: 1$
D
$1: 2$

Solution

(B) $LR$ સર્કિટનો પાવર ફેક્ટર $\cos \phi = \frac{R}{Z} = \frac{R}{\sqrt{R^2 + X_L^2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $X_L = R$,તેથી $P_1 = \frac{R}{\sqrt{R^2 + R^2}} = \frac{R}{\sqrt{2R^2}} = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
જ્યારે કેપેસિટર $C$ ને એવી રીતે જોડવામાં આવે કે જેથી $X_C = X_L$ થાય,ત્યારે સર્કિટ અનુનાદ (resonance) સ્થિતિમાં શ્રેણી $LCR$ સર્કિટ બની જાય છે.
$LCR$ સર્કિટનો ઇમ્પિડન્સ $Z = \sqrt{R^2 + (X_L - X_C)^2}$ છે.
કારણ કે $X_L = X_C$,તેથી ઇમ્પિડન્સ $Z = \sqrt{R^2 + 0} = R$.
નવો પાવર ફેક્ટર $P_2 = \frac{R}{Z} = \frac{R}{R} = 1$ થાય છે.
તેથી,ગુણોત્તર $P_1 : P_2 = \frac{1}{\sqrt{2}} : 1 = 1 : \sqrt{2}$ થાય.
219
MediumMCQ
$R-L$ સર્કિટનો પાવર ફેક્ટર $\frac{1}{\sqrt{2}}$ છે. જો $AC$ ની આવૃત્તિ બમણી કરવામાં આવે,તો હવે પાવર ફેક્ટર કેટલો થશે?
A
$\frac{1}{\sqrt{3}}$
B
$\frac{1}{\sqrt{5}}$
C
$\frac{1}{\sqrt{7}}$
D
$\frac{1}{\sqrt{11}}$

Solution

(B) $R-L$ સર્કિટનો પાવર ફેક્ટર $\cos \phi = \frac{R}{Z} = \frac{R}{\sqrt{R^2 + X_L^2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $\cos \phi = \frac{1}{\sqrt{2}}$,તેથી $\frac{R}{\sqrt{R^2 + X_L^2}} = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$\frac{R^2}{R^2 + X_L^2} = \frac{1}{2}$,જેનો અર્થ છે કે $2R^2 = R^2 + X_L^2$,તેથી $R^2 = X_L^2$ અથવા $X_L = R$.
કારણ કે $X_L = \omega L = 2\pi f L$,જો આવૃત્તિ $f$ બમણી કરવામાં આવે,તો નવો ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L'$ એ $2X_L = 2R$ થશે.
નવો પાવર ફેક્ટર $\cos \phi' = \frac{R}{\sqrt{R^2 + (X_L')^2}} = \frac{R}{\sqrt{R^2 + (2R)^2}} = \frac{R}{\sqrt{R^2 + 4R^2}} = \frac{R}{\sqrt{5R^2}} = \frac{1}{\sqrt{5}}$ થાય.
220
MediumMCQ
$\frac{1}{\pi} \text{ H}$ ઇન્ડક્ટન્સ ધરાવતું એક ગૂંચળું $300 \text{ } \Omega$ ના અવરોધ સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલું છે. જો $200 \text{ Hz}$ ના સ્ત્રોતમાંથી $20 \text{ V}$ આ સંયોજન પર લાગુ કરવામાં આવે,તો વોલ્ટેજ અને પ્રવાહ વચ્ચેના ફેઝ એંગલ (કળા તફાવત) નું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$\tan^{-1}\left(\frac{5}{4}\right)$
B
$\tan^{-1}\left(\frac{4}{5}\right)$
C
$\tan^{-1}\left(\frac{3}{4}\right)$
D
$\tan^{-1}\left(\frac{4}{3}\right)$

Solution

(D) ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L$ નું સૂત્ર $X_L = L\omega = L(2\pi f)$ છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $X_L = \frac{1}{\pi} \times 2\pi \times 200 = 400 \text{ } \Omega$.
$LR$ શ્રેણી પરિપથમાં ફેઝ એંગલ $\phi$ માટેનું સૂત્ર $\tan \phi = \frac{X_L}{R}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\tan \phi = \frac{400}{300} = \frac{4}{3}$.
તેથી,$\phi = \tan^{-1}\left(\frac{4}{3}\right)$.
221
EasyMCQ
$25.48 \ mH$ નો શુદ્ધ ઇન્ડક્ટર અને $8 \ \Omega$ નો શુદ્ધ અવરોધ $50 \ Hz$ આવૃત્તિ ધરાવતા $AC$ સ્ત્રોત સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલ છે. આ પરિપથમાં પ્રવાહ $(I)$ અને વોલ્ટેજ $(V)$ વચ્ચેનો કળા તફાવત . . . . . . છે. ($^{\circ}$ માં)
A
$45$
B
$30$
C
$60$
D
$90$

Solution

(A) આપેલ છે: ઇન્ડક્ટન્સ $L = 25.48 \ mH = 25.48 \times 10^{-3} \ H$,અવરોધ $R = 8 \ \Omega$,આવૃત્તિ $\nu = 50 \ Hz$.
સૌ પ્રથમ,ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L$ ની ગણતરી કરો:
$X_L = \omega L = 2 \pi \nu L$
$X_L = 2 \times 3.14 \times 50 \times 25.48 \times 10^{-3}$
$X_L = 314 \times 25.48 \times 10^{-3} \approx 8 \ \Omega$.
$LR$ શ્રેણી પરિપથમાં કળા તફાવત $\phi$ નીચે મુજબ મળે છે:
$\tan \phi = \frac{X_L}{R}$
$\tan \phi = \frac{8}{8} = 1$
$\phi = \tan^{-1}(1) = 45^{\circ}$.
222
EasyMCQ
જો $AC$,$LC$ શ્રેણી પરિપથમાં $X_{C} > X_{L}$ હોય,તો પોટેન્શિયલ . . . . . . .
A
પ્રવાહ કરતા $\frac{\pi}{2}$ કળામાં આગળ છે.
B
પ્રવાહ કરતા $\frac{\pi}{2}$ કળામાં પાછળ છે.
C
પ્રવાહ કરતા $\pi$ કળામાં આગળ છે.
D
પ્રવાહ કરતા $\pi$ કળામાં પાછળ છે.

Solution

(B) $LC$ શ્રેણી પરિપથમાં,કુલ રિએક્ટન્સ $X = X_{L} - X_{C}$ છે.
આપેલ છે કે $X_{C} > X_{L}$,તેથી કુલ રિએક્ટન્સ $X$ ઋણ છે,જેનો અર્થ છે કે પરિપથ કેપેસિટિવ પ્રકારનો છે.
શુદ્ધ કેપેસિટિવ પરિપથમાં,વોલ્ટેજ પ્રવાહ કરતા $\frac{\pi}{2}$ ના કળા તફાવતથી પાછળ રહે છે.
તેથી,પોટેન્શિયલ પ્રવાહ કરતા $\frac{\pi}{2}$ કળામાં પાછળ છે.
223
EasyMCQ
$V = 5 \cos(1000t) \text{ V}$ જેટલો $AC$ વોલ્ટેજ $3 \text{ mH}$ ઇન્ડક્ટન્સ અને $4 \text{ } \Omega$ અવરોધ ધરાવતા $L-R$ સર્કિટને લાગુ પાડવામાં આવે છે. સર્કિટમાં મહત્તમ પ્રવાહનું મૂલ્ય . . . . . . $A$ છે.
A
$0.8$
B
$1$
C
$\frac{5}{7}$
D
$\frac{5}{\sqrt{7}}$

Solution

(B) આપેલ $AC$ વોલ્ટેજ $V = V_m \cos(\omega t)$ છે, જ્યાં $V_m = 5 \text{ V}$ અને $\omega = 1000 \text{ rad/s}$ છે。
$L-R$ સર્કિટ માટે, ઈમ્પીડન્સ $Z = \sqrt{R^2 + X_L^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $X_L = \omega L$ છે。
અહીં $L = 3 \text{ mH} = 3 \times 10^{-3} \text{ H}$ અને $R = 4 \text{ } \Omega$ આપેલ છે。
ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સની ગણતરી: $X_L = 1000 \times 3 \times 10^{-3} = 3 \text{ } \Omega$.
ઇમ્પીડન્સની ગણતરી: $Z = \sqrt{4^2 + 3^2} = \sqrt{16 + 9} = \sqrt{25} = 5 \text{ } \Omega$.
મહત્તમ પ્રવાહ $I_m = \frac{V_m}{Z}$ દ્વારા મળે છે。
કિંમતો મૂકતા: $I_m = \frac{5}{5} = 1 \text{ A}$.
224
EasyMCQ
$R=100 \ \Omega$ અને $L=2 \text{ H}$ ના શ્રેણી જોડાણ ધરાવતા $AC$ પરિપથમાંથી $\frac{25}{\pi} \text{ Hz}$ આવૃત્તિનો પ્રવાહ વહે છે. વોલ્ટેજ અને પ્રવાહ વચ્ચેનો કળા તફાવત . . . . . . છે. ($^{\circ}$ માં)
A
$90$
B
$60$
C
$30$
D
$45$

Solution

(D) $RL$ શ્રેણી પરિપથ માટે,વોલ્ટેજ અને પ્રવાહ વચ્ચેનો કળા તફાવત $\phi$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\tan \phi = \frac{X_L}{R} = \frac{\omega L}{R}$.
આપેલ છે: આવૃત્તિ $\nu = \frac{25}{\pi} \text{ Hz}$,અવરોધ $R = 100 \ \Omega$,ઇન્ડક્ટન્સ $L = 2 \text{ H}$.
$\omega = 2 \pi \nu$ હોવાથી,આપણને મળે છે:
$\tan \phi = \frac{2 \pi \nu L}{R}$
$\tan \phi = \frac{2 \pi \times (\frac{25}{\pi}) \times 2}{100}$
$\tan \phi = \frac{2 \times 25 \times 2}{100} = \frac{100}{100} = 1$.
તેથી,$\phi = \tan^{-1}(1) = 45^{\circ}$.
225
EasyMCQ
$RC$ $AC$ સર્કિટમાં મહત્તમ વોલ્ટેજ અને મહત્તમ પ્રવાહ અનુક્રમે $100 \ V$ અને $1.1 \ A$ છે. જો $X_{C} = 60 \ \Omega$ અને $R = 80 \ \Omega$ હોય,તો સર્કિટમાં વપરાતો પાવર . . . . . . થશે. ($W$ માં)
A
$176.0$
B
$44.0$
C
$88.0$
D
$22.0$

Solution

(B) $AC$ સર્કિટમાં વપરાતો પાવર $P = V_{rms} I_{rms} \cos \phi$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે: $V_{m} = 100 \ V$,$I_{m} = 1.1 \ A$,$X_{C} = 60 \ \Omega$,$R = 80 \ \Omega$.
ઈમ્પીડન્સ $Z$ ની ગણતરી આ રીતે થાય છે: $Z = \sqrt{R^{2} + X_{C}^{2}} = \sqrt{80^{2} + 60^{2}} = \sqrt{6400 + 3600} = \sqrt{10000} = 100 \ \Omega$.
પાવર ફેક્ટર $\cos \phi = \frac{R}{Z} = \frac{80}{100} = 0.8$ છે.
$rms$ મૂલ્યો $V_{rms} = \frac{V_{m}}{\sqrt{2}}$ અને $I_{rms} = \frac{I_{m}}{\sqrt{2}}$ છે.
આ કિંમતોને પાવરના સૂત્રમાં મૂકતા:
$P = \left(\frac{100}{\sqrt{2}}\right) \times \left(\frac{1.1}{\sqrt{2}}\right) \times 0.8$
$P = \frac{100 \times 1.1}{2} \times 0.8$
$P = 50 \times 1.1 \times 0.8 = 55 \times 0.8 = 44.0 \ W$.
226
EasyMCQ
એક સર્કિટ $1 \Omega$ અવરોધ અને $2.5 \text{ mH}$ ઇન્ડક્ટન્સને શ્રેણીમાં જોડીને બનાવવામાં આવી છે. જો $200 \text{ V}$ અને $50 \text{ Hz}$ નો એસી $(AC)$ સ્ત્રોત આ સર્કિટ સાથે જોડવામાં આવે,તો પ્રવાહ અને વોલ્ટેજ વચ્ચેનો કળા તફાવત . . . . . . છે.
A
$\tan^{-1} \pi$
B
$\tan^{-1} \left( \frac{\pi}{2} \right)$
C
$\tan^{-1} \left( \frac{\pi}{4} \right)$
D
$\tan^{-1} \left( \frac{\pi}{3} \right)$

Solution

(C) $RL$ શ્રેણી સર્કિટમાં કળા તફાવત $\phi$ માટેનું સૂત્ર: $\tan \phi = \frac{X_L}{R} = \frac{\omega L}{R}$ છે.
આપેલ છે:
અવરોધ $R = 1 \Omega$
ઇન્ડક્ટન્સ $L = 2.5 \text{ mH} = 2.5 \times 10^{-3} \text{ H}$
આવૃત્તિ $\nu = 50 \text{ Hz}$
કોણીય આવૃત્તિ $\omega = 2 \pi \nu = 2 \pi \times 50 = 100 \pi \text{ rad/s}$.
કિંમતો મૂકતા:
$\tan \phi = \frac{100 \pi \times 2.5 \times 10^{-3}}{1}$
$\tan \phi = 100 \times 2.5 \times 10^{-3} \times \pi$
$\tan \phi = 0.25 \pi = \frac{\pi}{4}$.
તેથી,$\phi = \tan^{-1} \left( \frac{\pi}{4} \right)$.
227
EasyMCQ
એક કોઈલનું આત્મ-પ્રેરકત્વ $L = 0.04 \ H$ અને અવરોધ $R = 12 \ \Omega$ છે. જ્યારે તેને $220 \ V, 50 \ Hz$ ના સપ્લાય સાથે જોડવામાં આવે,ત્યારે કોઈલમાંથી વહેતો પ્રવાહ કેટલો હશે ($A$ માં)?
A
$12.7$
B
$14.7$
C
$11.7$
D
$10.7$

Solution

(A) આપેલ છે: આત્મ-પ્રેરકત્વ $L = 0.04 \ H$,અવરોધ $R = 12 \ \Omega$,વોલ્ટેજ $V = 220 \ V$,આવૃત્તિ $f = 50 \ Hz$.
પ્રથમ,ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L$ ની ગણતરી કરો:
$X_L = \omega L = 2 \pi f L$
$X_L = 2 \times 3.14 \times 50 \times 0.04 = 12.56 \ \Omega$.
ત્યારબાદ,$RL$ સર્કિટના ઈમ્પીડન્સ $Z$ ની ગણતરી કરો:
$Z = \sqrt{R^2 + X_L^2}$
$Z = \sqrt{12^2 + 12.56^2} = \sqrt{144 + 157.75} = \sqrt{301.75} \approx 17.37 \ \Omega$.
છેલ્લે,$AC$ સર્કિટ માટે ઓહ્મના નિયમનો ઉપયોગ કરીને પ્રવાહ $I$ શોધો:
$I = \frac{V}{Z} = \frac{220}{17.37} \approx 12.66 \ A \approx 12.7 \ A$.
228
EasyMCQ
એક $AC$ સર્કિટમાં,$R$ $\Omega$ નો અવરોધ $L$ આત્મ-પ્રેરકત્વ ધરાવતા ઇન્ડક્ટર સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલ છે. જો વોલ્ટેજ અને પ્રવાહ વચ્ચેનો ફેઝ એંગલ $45^{\circ}$ હોય,તો ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $(X_{L})$ નું મૂલ્ય . . . . . . જેટલું હશે.
A
$R/4$
B
$R/2$
C
$R$
D
$R/8$

Solution

(C) $RL$ શ્રેણી સર્કિટમાં,વોલ્ટેજ અને પ્રવાહ વચ્ચેનો ફેઝ એંગલ $\phi$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\tan \phi = \frac{X_L}{R}$,જ્યાં $X_L = \omega L$ એ ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ છે.
આપેલ છે કે ફેઝ એંગલ $\phi = 45^{\circ}$ છે.
સૂત્રમાં કિંમત મૂકતા: $\tan 45^{\circ} = \frac{X_L}{R}$.
કારણ કે $\tan 45^{\circ} = 1$,તેથી $1 = \frac{X_L}{R}$.
આમ,$X_L = R$.
229
EasyMCQ
$L$ ઇન્ડક્ટન્સ ધરાવતું ઇન્ડક્ટર અને $R$ અવરોધ ધરાવતો અવરોધક શ્રેણીમાં જોડેલા છે અને તેમને $\omega$ આવૃત્તિવાળા ઉદગમ સાથે જોડવામાં આવે છે. પરિપથમાં વ્યય થતો પાવર કેટલો હશે?
A
$\frac{V^2}{R^2+\omega^2 L^2}$
B
$\frac{R^2+\omega^2 L^2}{V^2}$
C
$\frac{V^2 R}{\sqrt{R^2+\omega^2 L^2}}$
D
$\frac{V^2 R}{R^2+\omega^2 L^2}$

Solution

(D) $LR$ શ્રેણી પરિપથનો ઈમ્પિડન્સ $Z$ એ $Z = \sqrt{R^2 + X_L^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $X_L = \omega L$ છે.
તેથી,$Z = \sqrt{R^2 + \omega^2 L^2}$ થાય.
પરિપથમાં વહેતો $RMS$ પ્રવાહ $I = \frac{V}{Z} = \frac{V}{\sqrt{R^2 + \omega^2 L^2}}$ છે.
પરિપથમાં વ્યય થતો પાવર $P = I^2 R$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
$I$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $P = \left( \frac{V}{\sqrt{R^2 + \omega^2 L^2}} \right)^2 R = \frac{V^2 R}{R^2 + \omega^2 L^2}$ મળે છે.
230
EasyMCQ
એક શ્રેણી $LCR$ સર્કિટમાં, $L, C$ અને $R$ ની આસપાસનો પોટેન્શિયલ ડ્રોપ અનુક્રમે $40 \,V, 120 \,V$ અને $60 \,V$ છે. તો સ્ત્રોત વોલ્ટેજ કેટલો હશે ($\,V$ માં)?
A
$220$
B
$160$
C
$180$
D
$100$

Solution

(D) આપેલ છે કે, $L$ ની આસપાસ વોલ્ટેજ ડ્રોપ, $V_L = 40 \,V$; $C$ ની આસપાસ વોલ્ટેજ ડ્રોપ, $V_C = 120 \,V$; $R$ ની આસપાસ વોલ્ટેજ ડ્રોપ, $V_R = 60 \,V$ છે।
શ્રેણી $LCR$ સર્કિટમાં સ્ત્રોત વોલ્ટેજ $V$ માટેનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$V = \sqrt{V_R^2 + (V_L - V_C)^2}$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$V = \sqrt{60^2 + (40 - 120)^2}$
$V = \sqrt{3600 + (-80)^2}$
$V = \sqrt{3600 + 6400}$
$V = \sqrt{10000}$
$V = 100 \,V$
તેથી, સ્ત્રોત વોલ્ટેજ $100 \,V$ છે।
Solution diagram
231
DifficultMCQ
એક આદર્શ ચોક જ્યારે $100 \, V, 50 \, Hz$ ના $AC$ સપ્લાય સાથે જોડવામાં આવે છે ત્યારે $8 \, A$ નો પ્રવાહ ખેંચે છે. એક શુદ્ધ અવરોધક જ્યારે સમાન સ્ત્રોત સાથે જોડવામાં આવે છે ત્યારે $10 \, A$ નો પ્રવાહ ખેંચે છે. આ આદર્શ ચોક અને અવરોધકને શ્રેણીમાં જોડીને $150 \, V, 40 \, Hz$ ના $AC$ સ્ત્રોત સાથે જોડવામાં આવે છે. તો પરિપથમાં વહેતો પ્રવાહ કેટલો થશે?
A
$\frac{15}{\sqrt{2}} \, A$
B
$8 \, A$
C
$18 \, A$
D
$10 \, A$

Solution

(A) અવરોધકનો અવરોધ: $R = \frac{V}{I} = \frac{100}{10} = 10 \, \Omega$.
$50 \, Hz$ પર ચોકનો ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ: $X_L = \frac{V}{I} = \frac{100}{8} = 12.5 \, \Omega$.
કારણ કે $X_L = 2 \pi f L$, તેથી $12.5 = 2 \pi \times 50 \times L$, જેનાથી $L = \frac{12.5}{100 \pi} = \frac{1}{8 \pi} \, H$ મળે છે.
હવે, $40 \, Hz$ ના નવા સ્ત્રોત માટે, નવો ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L' = 2 \pi f' L = 2 \pi \times 40 \times \frac{1}{8 \pi} = 10 \, \Omega$ છે.
શ્રેણી $RL$ પરિપથનો ઈમ્પીડન્સ $Z = \sqrt{R^2 + X_L'^2} = \sqrt{10^2 + 10^2} = 10\sqrt{2} \, \Omega$ છે.
પરિપથમાં વહેતો પ્રવાહ $I = \frac{V'}{Z} = \frac{150}{10\sqrt{2}} = \frac{15}{\sqrt{2}} \, A$ થશે.
232
MediumMCQ
એક અવરોધક અને એક કેપેસિટરને $AC$ સ્ત્રોત સાથે શ્રેણીમાં જોડવામાં આવ્યા છે. જો કેપેસિટર પરનો પોટેન્શિયલ ડ્રોપ $5 \,V$ હોય અને અવરોધક પરનો પોટેન્શિયલ ડ્રોપ $12 \,V$ હોય, તો લાગુ પાડવામાં આવેલ વોલ્ટેજ કેટલો હશે ($\,V$ માં)?
A
$13$
B
$17$
C
$5$
D
$12$

Solution

(A) $RC$ શ્રેણી પરિપથમાં, અવરોધક પરનો વોલ્ટેજ $(V_R)$ અને કેપેસિટર પરનો વોલ્ટેજ $(V_C)$ એકબીજાથી $90^{\circ}$ ના કળા તફાવત (phase difference) પર હોય છે.
આપેલ છે: $V_R = 12 \,V$ અને $V_C = 5 \,V$.
કુલ લાગુ પાડવામાં આવેલ વોલ્ટેજ $V$ એ ફેઝર સરવાળા દ્વારા મળે છે:
$V = \sqrt{V_R^2 + V_C^2}$
કિંમતો મૂકતા:
$V = \sqrt{(12)^2 + (5)^2}$
$V = \sqrt{144 + 25}$
$V = \sqrt{169}$
$V = 13 \,V$
આમ, લાગુ પાડવામાં આવેલ વોલ્ટેજ $13 \,V$ છે.
Solution diagram
233
MediumMCQ
$500 \ \Omega$ નો અવરોધ અને $0.5 \ H$ નું ઇન્ડક્ટર $V = 100 \sqrt{2} \sin(1000 t)$ દ્વારા આપવામાં આવતા $AC$ સ્ત્રોત સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલ છે. આ સંયોજનનો પાવર ફેક્ટર કેટલો છે?
A
$0.6$
B
$\frac{1}{\sqrt{2}}$
C
$\frac{1}{\sqrt{3}}$
D
$0.5$

Solution

(B) આપેલ વોલ્ટેજ $V = 100 \sqrt{2} \sin(1000 t)$ છે.
આ સમીકરણને પ્રમાણિત સમીકરણ $V = V_0 \sin(\omega t)$ સાથે સરખાવતા,કોણીય આવૃત્તિ $\omega = 1000 \ rad/s$ મળે છે.
ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L = \omega L = 1000 \times 0.5 = 500 \ \Omega$ છે.
અવરોધ $R = 500 \ \Omega$ છે.
$RL$ શ્રેણી પરિપથનું ઈમ્પીડન્સ $Z = \sqrt{R^2 + X_L^2} = \sqrt{500^2 + 500^2} = 500 \sqrt{2} \ \Omega$ થાય.
પાવર ફેક્ટર $\cos \phi = \frac{R}{Z}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
કિંમતો મૂકતા,$\cos \phi = \frac{500}{500 \sqrt{2}} = \frac{1}{\sqrt{2}}$ મળે છે.
234
MediumMCQ
દર્શાવેલ સર્કિટમાં વોલ્ટમીટર અને એમીટરનું રીડિંગ શું હશે?
Question diagram
A
$90 \, V, 2 \, A$
B
$0, 2 \, A$
C
$90 \, V, 1 \, A$
D
$0, 1 \, A$

Solution

(B) આપેલ છે, $X_{L} = 4 \, \Omega$ અને $X_{C} = 4 \, \Omega$.
શ્રેણી $LC$ સર્કિટમાં, ઇન્ડક્ટર $(V_{L})$ અને કેપેસિટર $(V_{C})$ વચ્ચેનો વોલ્ટેજ $180^{\circ}$ ફેઝ તફાવત ધરાવે છે.
તેથી, ઇન્ડક્ટર અને કેપેસિટરના શ્રેણી જોડાણ પરનો કુલ વોલ્ટેજ $V_{\text{net}} = |V_{L} - V_{C}|$ છે.
કારણ કે $X_{L} = X_{C}$, વોલ્ટેજના મૂલ્યો સમાન છે, એટલે કે $V_{L} = I X_{L}$ અને $V_{C} = I X_{C}$.
આમ, $V_{\text{net}} = I(X_{L} - X_{C}) = I(4 - 4) = 0 \, V$.
વોલ્ટમીટર આ શ્રેણી $LC$ જોડાણ સાથે જોડાયેલ છે, તેથી તેનું રીડિંગ $0 \, V$ છે.
સર્કિટનો કુલ ઇમ્પિડન્સ $Z = \sqrt{R^{2} + (X_{L} - X_{C})^{2}}$ છે.
કિંમતો મૂકતા, $Z = \sqrt{45^{2} + (4 - 4)^{2}} = \sqrt{45^{2}} = 45 \, \Omega$.
સર્કિટમાં પ્રવાહ $I = \frac{V}{Z} = \frac{90 \, V}{45 \, \Omega} = 2 \, A$ છે.
તેથી, વોલ્ટમીટરનું રીડિંગ $0 \, V$ અને એમીટરનું રીડિંગ $2 \, A$ છે.
235
MediumMCQ
એક ઇલેક્ટ્રિક બલ્બનો રેટ કરેલ પાવર $100 \, V$ પર $50 \, W$ છે. જો તેને $200 \, V, 50 \, Hz$ ના $AC$ સ્ત્રોત પર વાપરવામાં આવે, તો તેની શ્રેણીમાં ચોક (choke) જોડવો પડે છે. આ ચોકનું ઇન્ડક્ટન્સ કેટલું હોવું જોઈએ ($ \, H$ માં)?
A
$0.1$
B
$1$
C
$1.1$
D
$0.11$

Solution

(C) બલ્બનો અવરોધ $R = \frac{V^2}{P} = \frac{100^2}{50} = 200 \, \Omega$ છે.
બલ્બ તેના રેટ કરેલ પાવર પર કાર્ય કરે તે માટે, પ્રવાહ $I = \frac{P}{V} = \frac{50}{100} = 0.5 \, A$ હોવો જોઈએ.
જ્યારે તેને $200 \, V$ $AC$ સ્ત્રોત સાથે જોડવામાં આવે, ત્યારે પરિપથનો કુલ ઇમ્પિડન્સ $Z = \frac{V_{source}}{I} = \frac{200}{0.5} = 400 \, \Omega$ થાય છે.
$RL$ પરિપથનો ઇમ્પિડન્સ $Z = \sqrt{R^2 + X_L^2}$ છે, જ્યાં $X_L = 2\pi fL$.
કિંમતો મૂકતા: $400 = \sqrt{200^2 + X_L^2}$.
$160000 = 40000 + X_L^2 \implies X_L^2 = 120000$.
$X_L = \sqrt{120000} = 200\sqrt{3} \, \Omega$.
$X_L = 2\pi fL$ હોવાથી, $200\sqrt{3} = 2 \times \pi \times 50 \times L$.
$L = \frac{200\sqrt{3}}{100\pi} = \frac{2\sqrt{3}}{\pi} \approx 1.1 \, H$.
236
EasyMCQ
આપેલ $A$.$C$. પરિપથમાં,સ્વીચ $K$ ને બંધ રાખીને,જો કોઈલની અંદર લોખંડનો સળિયો દાખલ કરવામાં આવે,તો પરિપથમાં રહેલો બલ્બ:
Question diagram
A
વધારે પ્રકાશિત થાય છે
B
ઓછો પ્રકાશિત થાય છે
C
તેટલી જ તેજસ્વીતા સાથે પ્રકાશિત થાય છે (સળિયો દાખલ કર્યા પહેલા જેટલી હતી તેટલી જ)
D
નુકસાન પામે છે

Solution

(B) જ્યારે કોઈલની અંદર લોખંડનો સળિયો દાખલ કરવામાં આવે છે,ત્યારે કોરની પરમીએબિલિટી વધે છે,જેનાથી કોઈલનું આત્મ-પ્રેરકત્વ $(L)$ નોંધપાત્ર રીતે વધે છે.
પરિપથનો ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L = \omega L$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જેમ $L$ વધે છે,તેમ ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L$ વધે છે.
પરિપથનો કુલ ઈમ્પીડન્સ $Z = \sqrt{R^2 + X_L^2}$ છે,જ્યાં $R$ એ બલ્બનો અવરોધ છે.
$X_L$ વધતું હોવાથી,પરિપથનો કુલ ઈમ્પીડન્સ $Z$ વધે છે.
$A$.$C$. પરિપથ માટે ઓહ્મના નિયમ મુજબ,પ્રવાહ $I = V / Z$ છે. જેમ ઈમ્પીડન્સ $Z$ વધે છે,તેમ પરિપથમાંથી વહેતો પ્રવાહ $I$ ઘટે છે.
બલ્બની તેજસ્વીતા વપરાતા પાવર પર આધાર રાખે છે,જે $P = I^2 R$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. પ્રવાહ $I$ ઘટતો હોવાથી,બલ્બમાં વપરાતો પાવર ઘટે છે.
તેથી,બલ્બ ઓછો પ્રકાશિત થાય છે.
237
EasyMCQ
$ \frac{1}{\sqrt{3}} \ \Omega $ ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ અને $ 1 \ \Omega $ અવરોધ ધરાવતું એક ગૂંચળું $ 200 \ V, 50 \ Hz $ ના $AC$ સપ્લાય સાથે જોડાયેલ છે. મહત્તમ વોલ્ટેજ અને પ્રવાહ વચ્ચેનો સમયનો તફાવત (time lag) કેટલો હશે?
A
$ \frac{1}{300} \ s $
B
$ \frac{1}{600} \ s $
C
$ \frac{1}{500} \ s $
D
$ \frac{1}{200} \ s $

Solution

(B) આપેલ છે: ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $ X_L = \omega L = \frac{1}{\sqrt{3}} \ \Omega $,અવરોધ $ R = 1 \ \Omega $,આવૃત્તિ $ f = 50 \ Hz $.
$ RL $ સર્કિટમાં,વોલ્ટેજ અને પ્રવાહ વચ્ચેનો કળા તફાવત $ \phi $ એ $ \tan \phi = \frac{X_L}{R} $ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા,$ \tan \phi = \frac{1/\sqrt{3}}{1} = \frac{1}{\sqrt{3}} $.
આમ,$ \phi = 30^{\circ} = \frac{\pi}{6} \text{ રેડિયન} $.
કળા તફાવત $ \phi $ અને સમયનો તફાવત $ t $ વચ્ચેનો સંબંધ $ \phi = \omega t $ છે.
અહીં $ \omega = 2\pi f = 2\pi \times 50 = 100\pi \ rad/s $.
તેથી,$ t = \frac{\phi}{\omega} = \frac{\pi/6}{100\pi} = \frac{1}{600} \ s $.
મહત્તમ વોલ્ટેજ અને પ્રવાહ વચ્ચેનો સમયનો તફાવત $ \frac{1}{600} \ s $ છે.
238
MediumMCQ
$\frac{1}{\sqrt{3}} \ \Omega$ ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ અને $1 \ \Omega$ અવરોધ ધરાવતું એક ગૂંચળું $200 \ V, 50 \ Hz$ ના ac સ્ત્રોત સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલ છે. વોલ્ટેજ અને પ્રવાહ વચ્ચેનો સમયનો તફાવત (time lag) કેટલો હશે?
A
$\frac{1}{1200} \ s$
B
$\frac{1}{600} \ s$
C
$\frac{1}{400} \ s$
D
$\frac{1}{800} \ s$

Solution

(B) આપેલ છે: ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L = \frac{1}{\sqrt{3}} \ \Omega$,અવરોધ $R = 1 \ \Omega$,આવૃત્તિ $f = 50 \ Hz$.
$LR$ શ્રેણી પરિપથમાં,ફેઝ એંગલ $\phi$ નીચે મુજબ મળે છે: $\tan \phi = \frac{X_L}{R}$.
$\tan \phi = \frac{1/\sqrt{3}}{1} = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
તેથી,$\phi = 30^{\circ} = \frac{\pi}{6} \ \text{રેડિયન}$.
ફેઝ તફાવત $\phi$ અને સમયનો તફાવત $\Delta t$ વચ્ચેનો સંબંધ $\phi = \omega \Delta t$ છે,જ્યાં $\omega = 2\pi f$.
$\omega = 2 \times \pi \times 50 = 100\pi \ \text{rad/s}$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{\pi}{6} = 100\pi \times \Delta t$.
$\Delta t = \frac{\pi}{6 \times 100\pi} = \frac{1}{600} \ s$.
આમ,સમયનો તફાવત $\frac{1}{600} \ s$ છે.
239
MediumMCQ
શ્રેણી $LCR$ સર્કિટમાં,કેપેસિટર,અવરોધક અને ઇન્ડક્ટર પરના વોલ્ટેજ $2:3:6$ ના ગુણોત્તરમાં છે. જો સર્કિટમાં ac સ્ત્રોતનો વોલ્ટેજ $240 \ V$ હોય,તો ઇન્ડક્ટર પરનો વોલ્ટેજ કેટલો હશે ($V$ માં)?
A
$240$
B
$144$
C
$96$
D
$288$

Solution

(D) ધારો કે કેપેસિટર,અવરોધક અને ઇન્ડક્ટર પરના વોલ્ટેજ અનુક્રમે $V_C = 2x$,$V_R = 3x$ અને $V_L = 6x$ છે.
શ્રેણી $LCR$ સર્કિટમાં,કુલ વોલ્ટેજ $V$ એ સંબંધ $V = \sqrt{V_R^2 + (V_L - V_C)^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $V = 240 \ V$,તેથી કિંમતો મૂકતા:
$240 = \sqrt{(3x)^2 + (6x - 2x)^2}$
$240 = \sqrt{9x^2 + (4x)^2}$
$240 = \sqrt{9x^2 + 16x^2}$
$240 = \sqrt{25x^2}$
$240 = 5x$
$x = \frac{240}{5} = 48 \ V$.
ઇન્ડક્ટર પરનો વોલ્ટેજ $V_L = 6x = 6 \times 48 = 288 \ V$ છે.
240
DifficultMCQ
એક ઇન્ડક્ટર અને એક અવરોધકને $V = 144 \sin \left(100 \pi t + \frac{\pi}{2}\right) \text{ V}$ વોલ્ટેજ ધરાવતા $AC$ સ્ત્રોત સાથે શ્રેણીમાં જોડવામાં આવે છે. જો પરિપથમાં પ્રવાહ $I = 6 \sin \left(100 \pi t + \frac{\pi}{6}\right) \text{ A}$ હોય,તો અવરોધકનો અવરોધ કેટલો હશે ($Omega$ માં)?
A
$24$
B
$36$
C
$12$
D
$18$

Solution

(C) આપેલ વોલ્ટેજ $V = 144 \sin \left(100 \pi t + \frac{\pi}{2}\right) \text{ V}$ અને પ્રવાહ $I = 6 \sin \left(100 \pi t + \frac{\pi}{6}\right) \text{ A}$ છે.
પ્રમાણિત સ્વરૂપો $V = V_0 \sin(\omega t + \phi_V)$ અને $I = I_0 \sin(\omega t + \phi_I)$ સાથે સરખાવતા,આપણને $V_0 = 144 \text{ V}$,$I_0 = 6 \text{ A}$,અને કળા તફાવત $\phi = \phi_V - \phi_I = \frac{\pi}{2} - \frac{\pi}{6} = \frac{\pi}{3} = 60^\circ$ મળે છે.
$LR$ શ્રેણી પરિપથમાં,કળા કોણ $\phi$ એ $\tan \phi = \frac{X_L}{R}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$\tan(60^\circ) = \frac{X_L}{R} \Rightarrow \sqrt{3} = \frac{X_L}{R} \Rightarrow X_L = \sqrt{3} R$.
ઇમ્પિડન્સ $Z$ એ $Z = \frac{V_0}{I_0} = \frac{144}{6} = 24 \ \Omega$ છે.
વળી,$Z = \sqrt{R^2 + X_L^2}$.
$X_L = \sqrt{3} R$ મૂકતા,આપણને $24 = \sqrt{R^2 + (\sqrt{3} R)^2} = \sqrt{R^2 + 3R^2} = \sqrt{4R^2} = 2R$ મળે છે.
તેથી,$R = \frac{24}{2} = 12 \ \Omega$.
241
MediumMCQ
$L=\frac{60}{\pi} \text{ mH}$,$R=8 \Omega$ અને આવૃત્તિ $f=50 \text{ Hz}$ ધરાવતા $LR$ સર્કિટનું ઈમ્પિડન્સ કેટલું થાય ($Omega$ માં)?
A
$1.3$
B
$14.3$
C
$20$
D
$10$

Solution

(D) $LR$ સર્કિટનું ઈમ્પિડન્સ $Z$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $Z = \sqrt{R^2 + X_L^2}$,જ્યાં $X_L = \omega L = 2 \pi f L$.
આપેલ છે: $R = 8 \Omega$,$L = \frac{60}{\pi} \text{ mH} = \frac{60}{\pi} \times 10^{-3} \text{ H}$,અને $f = 50 \text{ Hz}$.
પ્રથમ,ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L$ ની ગણતરી કરો:
$X_L = 2 \pi \times 50 \times \left( \frac{60}{\pi} \times 10^{-3} \right) = 100 \pi \times \frac{60}{\pi} \times 10^{-3} = 6000 \times 10^{-3} = 6 \Omega$.
હવે,ઈમ્પિડન્સ $Z$ ની ગણતરી કરો:
$Z = \sqrt{R^2 + X_L^2} = \sqrt{8^2 + 6^2} = \sqrt{64 + 36} = \sqrt{100} = 10 \Omega$.
242
EasyMCQ
શ્રેણી $L-C-R$ પરિપથમાં,
A
જો $X_L < X_C$ હોય તો વોલ્ટેજ પ્રવાહ કરતા આગળ હોય છે
B
જો $X_L > X_C$ હોય તો વોલ્ટેજ પ્રવાહ કરતા આગળ હોય છે
C
વોલ્ટેજ અને પ્રવાહ સમાન કળામાં હોય છે
D
જો $X_L > X_C$ હોય તો પ્રવાહ વોલ્ટેજ કરતા આગળ હોય છે

Solution

(B) શ્રેણી $L-C-R$ પરિપથમાં,કુલ વોલ્ટેજ $V$ એ અવરોધક,ઇન્ડક્ટર અને કેપેસિટર પરના વોલ્ટેજના ફેઝર સરવાળા દ્વારા મળે છે.
વોલ્ટેજ અને પ્રવાહ વચ્ચેનો કળા તફાવત $\phi$ એ $\phi = \tan^{-1} \left( \frac{X_L - X_C}{R} \right)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જો $X_L > X_C$ હોય,તો $\phi$ ધન મળે છે,જેનો અર્થ છે કે વોલ્ટેજ પ્રવાહ કરતા આગળ (leads) છે.
જો $X_L < X_C$ હોય,તો $\phi$ ઋણ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે પ્રવાહ વોલ્ટેજ કરતા આગળ છે.
તેથી,જ્યારે $X_L > X_C$ હોય ત્યારે વોલ્ટેજ પ્રવાહ કરતા આગળ હોય છે.
243
MediumMCQ
જ્યારે એક ઇન્ડક્ટર $L$ અને અવરોધ $R$ ને શ્રેણીમાં $12 \, V, 50 \, Hz$ ના સપ્લાય સાથે જોડવામાં આવે છે, ત્યારે સર્કિટમાં $0.5 \, A$ નો પ્રવાહ વહે છે। પ્રવાહ લાગુ પડેલા વોલ્ટેજ કરતા $\frac{\pi}{3}$ રેડિયન જેટલો કળા તફાવત ધરાવે છે। તો $R$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે ($\Omega$ માં)?
A
$10$
B
$3$
C
$12$
D
$15$

Solution

(C) $LR$ શ્રેણી $AC$ સર્કિટ માટે આપેલ છે:
વોલ્ટેજ, $V_{rms} = 12 \, V$
આવૃત્તિ, $f = 50 \, Hz$
પ્રવાહ, $I = 0.5 \, A$
કળા તફાવત, $\phi = \frac{\pi}{3}$
સૌ પ્રથમ, $AC$ સર્કિટ માટે ઓહ્મના નિયમનો ઉપયોગ કરીને સર્કિટનો કુલ ઇમ્પિડન્સ $Z$ શોધો:
$Z = \frac{V_{rms}}{I} = \frac{12}{0.5} = 24 \, \Omega$
$LR$ શ્રેણી સર્કિટનો પાવર ફેક્ટર નીચે મુજબ છે:
$\cos \phi = \frac{R}{Z}$
જ્ઞાત કિંમતો મૂકતા:
$\cos(\frac{\pi}{3}) = \frac{R}{24}$
કારણ કે $\cos(\frac{\pi}{3}) = 0.5$:
$0.5 = \frac{R}{24}$
$R = 24 \times 0.5 = 12 \, \Omega$
તેથી, $R$ નું મૂલ્ય $12 \, \Omega$ છે।
244
EasyMCQ
આપેલ સર્કિટમાં,વોલ્ટેજ સોર્સની કોણીય આવૃત્તિ $70 \times 10^3 \text{ rad s}^{-1}$ છે. આ સર્કિટ અસરકારક રીતે કેવી રીતે વર્તે છે?
A
શુદ્ધ અવરોધક સર્કિટ
B
શ્રેણી $RL$ સર્કિટ
C
શ્રેણી $RC$ સર્કિટ
D
શ્રેણી $LC$ સર્કિટ જ્યાં $R$=$0$

Solution

(C) આપેલ છે: $L = 10 \mu H = 10 \times 10^{-6} H$,$C = 1 \mu F = 10^{-6} F$,$R = 10 \Omega$ અને કોણીય આવૃત્તિ $\omega = 70 \times 10^3 \text{ rad s}^{-1}$.
પ્રથમ,ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L = \omega L = (70 \times 10^3) \times (10 \times 10^{-6}) = 0.7 \Omega$ ની ગણતરી કરો.
ત્યારબાદ,કેપેસિટીવ રિએક્ટન્સ $X_C = \frac{1}{\omega C} = \frac{1}{(70 \times 10^3) \times (10^{-6})} = \frac{1}{0.07} \approx 14.29 \Omega$ ની ગણતરી કરો.
બંનેની સરખામણી કરતા,આપણને જણાય છે કે $X_C > X_L$.
કેપેસિટીવ રિએક્ટન્સ એ ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ કરતા ઘણો વધારે હોવાથી,સર્કિટ શ્રેણી $RC$ સર્કિટ તરીકે વર્તે છે.
245
MediumMCQ
એક ઇન્ડક્ટર અને એક રઝિસ્ટરને શ્રેણીમાં $AC$ સ્ત્રોત સાથે જોડવામાં આવે છે। જો લાગુ પાડવામાં આવેલ $AC$ વોલ્ટેજ $\frac{175}{\pi} \,Hz$ ની આવૃત્તિ પર $8 \sqrt{2} \,V$ હોય, તો સર્કિટમાં પ્રવાહ $500 \,mA$ છે, અને જો તે જ $AC$ વોલ્ટેજ $\frac{225}{\pi} \,Hz$ ની આવૃત્તિ પર લાગુ પાડવામાં આવે, તો સર્કિટમાં પ્રવાહ $400 \,mA$ છે। ઇન્ડક્ટન્સ અને રઝિસ્ટન્સના મૂલ્યો અનુક્રમે છે:
A
$60 \,mH, 71 \,\Omega$
B
$\sqrt{60} \,mH, 71 \,\Omega$
C
$\sqrt{60} \,mH, \sqrt{71} \,\Omega$
D
$60 \,mH, \sqrt{71} \,\Omega$

Solution

(D) $L-R$ સર્કિટ માટે, ઇમ્પીડન્સ $Z = \sqrt{R^2 + (L\omega)^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે। પ્રવાહ $I = V/Z$ છે, તેથી $R^2 + L^2\omega^2 = (V/I)^2$.
કિસ્સો $1$: $I_1 = 0.5 \,A$, $f_1 = 175/\pi \,Hz$, $\omega_1 = 2\pi f_1 = 350 \,rad/s$, $V = 8\sqrt{2} \,V$.
$R^2 + L^2(350)^2 = (8\sqrt{2} / 0.5)^2 = 512$.
કિસ્સો $2$: $I_2 = 0.4 \,A$, $f_2 = 225/\pi \,Hz$, $\omega_2 = 2\pi f_2 = 450 \,rad/s$, $V = 8\sqrt{2} \,V$.
$R^2 + L^2(450)^2 = (8\sqrt{2} / 0.4)^2 = 800$.
બંને સમીકરણોની બાદબાકી કરતા: $L^2(450^2 - 350^2) = 800 - 512 = 288$.
$L^2(80000) = 288 \Rightarrow L^2 = 0.0036 \Rightarrow L = 0.06 \,H = 60 \,mH$.
$L$ ની કિંમત પ્રથમ સમીકરણમાં મૂકતા: $R^2 + (0.06 \times 350)^2 = 512$.
$R^2 + 441 = 512 \Rightarrow R^2 = 71 \Rightarrow R = \sqrt{71} \,\Omega$.
246
MediumMCQ
$4 \ mH$ ઇન્ડક્ટન્સ અને $7 \ \Omega$ અવરોધ ધરાવતા $L-R$ સર્કિટમાં $E = 6 \cos(6000t) \ V$ જેટલું emf લાગુ પાડવામાં આવે છે. સર્કિટમાં પ્રવાહનો કંપવિસ્તાર . . . . . . છે. ($A$ માં)
A
$0.24$
B
$0.14$
C
$0.54$
D
$0.84$

Solution

(A) આપેલ છે: $E = 6 \cos(6000t) \ V$,$L = 4 \ mH = 4 \times 10^{-3} \ H$,$R = 7 \ \Omega$.
$E = E_0 \cos(\omega t)$ ને આપેલ સમીકરણ સાથે સરખાવતા,આપણને $E_0 = 6 \ V$ અને $\omega = 6000 \ rad/s$ મળે છે.
ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L = \omega L = 6000 \times 4 \times 10^{-3} = 24 \ \Omega$ છે.
$L-R$ સર્કિટનો ઇમ્પીડન્સ $Z = \sqrt{R^2 + X_L^2} = \sqrt{7^2 + 24^2} = \sqrt{49 + 576} = \sqrt{625} = 25 \ \Omega$ છે.
પ્રવાહનો કંપવિસ્તાર $I_0 = \frac{E_0}{Z} = \frac{6}{25} = 0.24 \ A$ થાય છે.
247
EasyMCQ
$0.2 \ H$ નું ઇન્ડક્ટન્સ અને $100 \ \Omega$ નો અવરોધ $180 \ V$,$50 \ Hz$ ના $AC$ સપ્લાય સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલ છે. સર્કિટમાં વહેતો $RMS$ પ્રવાહ . . . . . . હશે ($\pi^2 = 10$ લો). ($A$ માં)
A
$5.52$
B
$3.15$
C
$1.522$
D
$7.35$

Solution

(C) આપેલ છે: ઇન્ડક્ટન્સ $L = 0.2 \ H$,અવરોધ $R = 100 \ \Omega$,વોલ્ટેજ $V_{rms} = 180 \ V$,આવૃત્તિ $f = 50 \ Hz$.
સૌ પ્રથમ,ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L = 2 \pi f L$ ની ગણતરી કરો.
$X_L = 2 \times \pi \times 50 \times 0.2 = 20 \pi \ \Omega$.
$\pi^2 = 10$ લેતા,આપણે $\pi \approx \sqrt{10} \approx 3.162$ લઈએ છીએ.
તેથી,$X_L = 20 \times 3.162 = 63.24 \ \Omega$.
$RL$ શ્રેણી સર્કિટનો ઇમ્પિડન્સ $Z = \sqrt{R^2 + X_L^2}$ છે.
$Z = \sqrt{100^2 + (63.24)^2} = \sqrt{10000 + 3999.3} = \sqrt{13999.3} \approx 118.32 \ \Omega$.
$RMS$ પ્રવાહ $I_{rms} = \frac{V_{rms}}{Z}$.
$I_{rms} = \frac{180}{118.32} \approx 1.5213 \ A$.
ત્રણ દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,આપણને $1.522 \ A$ મળે છે.
248
EasyMCQ
આકૃતિમાં,જો $A$ અને $B$ સમાન બલ્બ હોય,તો કયો બલ્બ વધુ તેજસ્વી પ્રકાશશે?
A
$A$
B
$B$
C
બંને સમાન તેજસ્વીતા સાથે
D
બંને પ્રકાશતા નથી

Solution

(A) બલ્બ $A$ માટે જે ઇન્ડક્ટર $L = 100 \ mH$ સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલ છે,પ્રવાહ $I_1 = \frac{V_0}{X_L} = \frac{V_0}{\omega L} = \frac{V_0}{\omega \times 100 \times 10^{-3}} = \frac{10 V_0}{\omega}$ છે.
બલ્બ $B$ માટે જે કેપેસિટર $C = 10 \ pF$ સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલ છે,પ્રવાહ $I_2 = \frac{V_0}{X_C} = V_0 \omega C = V_0 \omega \times 10 \times 10^{-12}$ છે.
સામાન્ય આવૃત્તિઓ પર ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L$ એ કેપેસિટિવ રિએક્ટન્સ $X_C$ કરતા ઘણો ઓછો હોવાથી,બલ્બ $A$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $I_1$ એ બલ્બ $B$ માંથી વહેતા પ્રવાહ $I_2$ કરતા ઘણો વધારે છે.
તેથી,$I_1 > I_2$,જેનો અર્થ છે કે બલ્બ $A$ વધુ તેજસ્વી પ્રકાશશે.
249
EasyMCQ
$0.1 H$ ઇન્ડક્ટન્સ અને $110 \Omega$ અવરોધ ધરાવતું એક ગૂંચળું $110 V$ અને $350 Hz$ ના સ્ત્રોત સાથે જોડાયેલું છે. વોલ્ટેજ મહત્તમ અને પ્રવાહ મહત્તમ વચ્ચેનો કળા તફાવત કેટલો હશે?
A
$\tan ^{-1}(1.5)$
B
$\tan ^{-1}(0.5)$
C
$\tan ^{-1}(1.73)$
D
$\tan ^{-1}(2)$

Solution

(D) ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L = \omega L = 2 \pi f L$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $X_L = 2 \times \pi \times 350 \times 0.1 = 70 \pi \approx 70 \times 3.14159 = 219.9 \Omega$.
$RL$ શ્રેણી સર્કિટમાં,વોલ્ટેજ અને પ્રવાહ વચ્ચેનો કળા તફાવત $\phi$ એ $\tan \phi = \frac{X_L}{R}$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $\tan \phi = \frac{219.9}{110} \approx 1.999 \approx 2$.
તેથી,કળા તફાવત $\phi = \tan ^{-1}(2)$ છે.
250
EasyMCQ
એક સર્કિટમાં $\frac{1}{6 \pi} \text{ H}$ નું ઇન્ડક્ટન્સ અને $15 \text{ } \Omega$ નો અવરોધ શ્રેણીમાં જોડાયેલ છે. જો આ સર્કિટને $100 \text{ V}$ અને $60 \text{ Hz}$ નો $AC$ વોલ્ટેજ આપવામાં આવે,તો સર્કિટમાં વહેતો પ્રવાહ અને વોલ્ટેજ તથા પ્રવાહ વચ્ચેનો કળા તફાવત અનુક્રમે કેટલો હશે?
A
$4 \text{ A}$ અને $\tan^{-1}\left(\frac{4}{5}\right)$
B
$5.3 \text{ A}$ અને $\tan^{-1}\left(\frac{3}{4}\right)$
C
$4 \text{ A}$ અને $\tan^{-1}\left(\frac{4}{3}\right)$
D
$5.3 \text{ A}$ અને $\tan^{-1}\left(\frac{4}{3}\right)$

Solution

(C) આપેલ છે: ઇન્ડક્ટન્સ $L = \frac{1}{6 \pi} \text{ H}$,અવરોધ $R = 15 \text{ } \Omega$,વોલ્ટેજ $V = 100 \text{ V}$,આવૃત્તિ $f = 60 \text{ Hz}$.
પ્રથમ,ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L$ શોધો:
$X_L = L \omega = L(2 \pi f) = \left(\frac{1}{6 \pi}\right) \times 2 \pi \times 60 = 20 \text{ } \Omega$.
ત્યારબાદ,$LR$ શ્રેણી સર્કિટનો ઇમ્પિડન્સ $Z$ શોધો:
$Z = \sqrt{R^2 + X_L^2} = \sqrt{15^2 + 20^2} = \sqrt{225 + 400} = \sqrt{625} = 25 \text{ } \Omega$.
સર્કિટમાં પ્રવાહ $I$:
$I = \frac{V}{Z} = \frac{100}{25} = 4 \text{ A}$.
વોલ્ટેજ અને પ્રવાહ વચ્ચેનો કળા તફાવત $\phi$:
$\tan \phi = \frac{X_L}{R} = \frac{20}{15} = \frac{4}{3}$.
તેથી,$\phi = \tan^{-1}\left(\frac{4}{3}\right)$.

Alternating Current — RL, RC and LC AC Circuits · Frequently Asked Questions

1Are these Alternating Current questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Alternating Current Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.