Gujarati

Area bounded by region of multi curve Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Application of Integration · Area bounded by region of multi curve

349+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 43 of 349 questions in Gujarati

301
MediumMCQ
$X$-અક્ષની ઉપર આવેલો અને $y^2=2ax-x^2$ તથા $y^2=ax$ વક્રો વચ્ચે ઘેરાયેલો ભાગનું ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) કેટલું થાય?
A
$a^2\left(\frac{-\pi}{2}+\frac{2}{3}\right)$
B
$a^2\left(\frac{2}{3}-\frac{\pi}{4}\right)$
C
$a^2\left(\frac{\pi}{4}-\frac{2}{3}\right)$
D
$a^2\left(\frac{\pi}{4}+\frac{2}{3}\right)$

Solution

(C) આપેલ વક્રો $x^2+y^2-2ax=0$ (કેન્દ્ર $(a, 0)$ અને ત્રિજ્યા $a$ વાળું વર્તુળ) અને $y^2=ax$ (પરવલય) છે.
છેદબિંદુઓ શોધવા માટે,$y^2=ax$ ને $x^2+y^2-2ax=0$ માં મૂકતા:
$x^2+ax-2ax=0 \implies x^2-ax=0 \implies x(x-a)=0$.
તેથી,વક્રો $x=0$ અને $x=a$ પર છેદે છે.
$X$-અક્ષની ઉપરના ભાગ માટે,ક્ષેત્રફળ એ $x=0$ થી $x=a$ સુધી ઉપરના વક્ર (વર્તુળ) અને નીચેના વક્ર (પરવલય) વચ્ચેના તફાવતનું સંકલન છે:
ક્ષેત્રફળ $= \int_0^a \left(\sqrt{2ax-x^2} - \sqrt{ax}\right) dx$
$= \int_0^a \sqrt{a^2-(x-a)^2} dx - \sqrt{a} \int_0^a x^{1/2} dx$
સૂત્ર $\int \sqrt{r^2-u^2} du = \frac{u}{2}\sqrt{r^2-u^2} + \frac{r^2}{2}\sin^{-1}(\frac{u}{r})$ નો ઉપયોગ કરતા:
$= \left[ \frac{x-a}{2}\sqrt{2ax-x^2} + \frac{a^2}{2}\sin^{-1}\left(\frac{x-a}{a}\right) - \sqrt{a} \cdot \frac{2}{3}x^{3/2} \right]_0^a$
$= \left( 0 + \frac{a^2}{2}\sin^{-1}(0) - \frac{2}{3}a^2 \right) - \left( \frac{-a}{2}\sqrt{0} + \frac{a^2}{2}\sin^{-1}(-1) - 0 \right)$
$= (0 + 0 - \frac{2}{3}a^2) - (0 + \frac{a^2}{2}(-\frac{\pi}{2}) - 0)$
$= -\frac{2}{3}a^2 + \frac{\pi a^2}{4} = a^2\left(\frac{\pi}{4} - \frac{2}{3}\right)$ ચોરસ એકમ.
Solution diagram
302
EasyMCQ
વક્રો $y=2x-x^2$ અને $y=x^2-2x-6$ દ્વારા ઘેરાયેલું ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) શોધો.
A
$\frac{64}{3}$
B
$\frac{8}{3}$
C
$\frac{128}{3}$
D
$\frac{16}{3}$

Solution

(A) વક્રો $y=2x-x^2$ અને $y=x^2-2x-6$ દ્વારા ઘેરાયેલું ક્ષેત્રફળ શોધવા માટે,આપણે સૌ પ્રથમ તેમના છેદબિંદુઓ શોધીએ:
$2x-x^2 = x^2-2x-6$
$2x^2-4x-6 = 0$
$x^2-2x-3 = 0$
$(x-3)(x+1) = 0$
આમ,છેદબિંદુઓ $x=-1$ અને $x=3$ પર છે.
ક્ષેત્રફળ $A$ એ $x=-1$ થી $x=3$ સુધી ઉપરના વક્રમાંથી નીચેના વક્રને બાદ કરીને સંકલન કરવાથી મળે છે:
$A = \int_{-1}^{3} [(2x-x^2) - (x^2-2x-6)] dx$
$A = \int_{-1}^{3} (-2x^2+4x+6) dx$
$A = [- \frac{2}{3}x^3 + 2x^2 + 6x]_{-1}^{3}$
સીમાઓ પર મૂલ્ય શોધતા:
$A = [(- \frac{2}{3}(27) + 2(9) + 6(3)) - (- \frac{2}{3}(-1) + 2(1) + 6(-1))]$
$A = [(-18 + 18 + 18) - (\frac{2}{3} + 2 - 6)]$
$A = 18 - (\frac{2}{3} - 4) = 18 - (-\frac{10}{3}) = 18 + \frac{10}{3} = \frac{54+10}{3} = \frac{64}{3}$ ચોરસ એકમ.
Solution diagram
303
MediumMCQ
$y=\sqrt{x}$,$x=\sqrt{y}$ વક્રો અને $x=1$,$x=4$ રેખાઓ દ્વારા આવૃત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) શોધો.
A
$\frac{8}{3}$
B
$\frac{49}{3}$
C
$\frac{16}{3}$
D
$\frac{14}{3}$

Solution

(B) આપેલ વક્રો $y=\sqrt{x}$ અને $x=\sqrt{y}$ છે.
$x=\sqrt{y}$ નો વર્ગ કરતા $y=x^2$ મળે છે.
આપણે $x=1$ અને $x=4$ ની વચ્ચે $y=x^2$ અને $y=\sqrt{x}$ દ્વારા આવૃત ક્ષેત્રફળ શોધવાનું છે.
અંતરાલ $[1, 4]$ માં,વક્ર $y=x^2$ એ વક્ર $y=\sqrt{x}$ ની ઉપર આવેલું છે.
જરૂરી ક્ષેત્રફળ $A$ નીચે મુજબ છે:
$A = \int_1^4 (x^2 - \sqrt{x}) dx$
$A = \left[ \frac{x^3}{3} - \frac{2}{3} x^{3/2} \right]_1^4$
$A = \left( \frac{4^3}{3} - \frac{2}{3} (4)^{3/2} \right) - \left( \frac{1^3}{3} - \frac{2}{3} (1)^{3/2} \right)$
$A = \left( \frac{64}{3} - \frac{2}{3} \times 8 \right) - \left( \frac{1}{3} - \frac{2}{3} \right)$
$A = \left( \frac{64}{3} - \frac{16}{3} \right) - \left( -\frac{1}{3} \right)$
$A = \frac{48}{3} + \frac{1}{3} = \frac{49}{3} \text{ ચોરસ એકમ}$.
Solution diagram
304
EasyMCQ
$y=x^3$,$y=x$ અને $-1 \leq x \leq 1$ વક્ર દ્વારા ઘેરાયેલા પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) કેટલું થાય?
A
$1/4$
B
$1/2$
C
$3/4$
D
$5/6$

Solution

(B) અહીં વક્રો $y=x^3$ અને $y=x$ આપેલા છે.
ક્ષેત્રફળ શોધવા માટે,આપણે જોઈએ છીએ કે આ પ્રદેશ ઉગમબિંદુની સાપેક્ષમાં સંમિત છે કારણ કે બંને વિધેયો અયુગ્મ છે.
ક્ષેત્રફળ $A = \int_{-1}^{1} |x - x^3| dx$ દ્વારા મળે છે.
સંમિતિને કારણે,$A = 2 \int_{0}^{1} |x - x^3| dx$.
અંતરાલ $[0, 1]$ માં,$x \geq x^3$ હોવાથી,$|x - x^3| = x - x^3$ થાય.
તેથી,$A = 2 \int_{0}^{1} (x - x^3) dx$.
સંકલનનું મૂલ્ય શોધતા: $A = 2 \left[ \frac{x^2}{2} - \frac{x^4}{4} \right]_{0}^{1}$.
$A = 2 \left( \frac{1}{2} - \frac{1}{4} \right) = 2 \left( \frac{1}{4} \right) = \frac{1}{2}$ ચોરસ એકમ.
305
EasyMCQ
વક્ર $y=x^2+4$ અને રેખા $y=5x-2$ દ્વારા આવરીત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) કેટલું છે?
A
$\frac{1}{2}$
B
$\frac{1}{12}$
C
$2$
D
$\frac{1}{6}$

Solution

(D) વક્ર $y=x^2+4$ અને રેખા $y=5x-2$ દ્વારા આવરીત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ શોધવા માટે,આપણે પહેલા તેમના છેદબિંદુઓ શોધીએ:
$x^2+4 = 5x-2$
$x^2-5x+6 = 0$
$(x-2)(x-3) = 0$
આમ,છેદબિંદુઓ $x=2$ અને $x=3$ પર છે.
અંતરાલ $[2, 3]$ માં,રેખા $y=5x-2$ એ વક્ર $y=x^2+4$ ની ઉપર આવેલી છે.
ક્ષેત્રફળ $A$ નીચે મુજબના સંકલન દ્વારા મળે છે:
$A = \int_2^3 ((5x-2) - (x^2+4)) \, dx$
$A = \int_2^3 (5x - x^2 - 6) \, dx$
$A = \left[ \frac{5x^2}{2} - \frac{x^3}{3} - 6x \right]_2^3$
સીમાઓ પર કિંમત મૂકતા:
$A = \left( \frac{5(3)^2}{2} - \frac{(3)^3}{3} - 6(3) \right) - \left( \frac{5(2)^2}{2} - \frac{(2)^3}{3} - 6(2) \right)$
$A = \left( \frac{45}{2} - 9 - 18 \right) - \left( 10 - \frac{8}{3} - 12 \right)$
$A = \left( \frac{45}{2} - 27 \right) - \left( -2 - \frac{8}{3} \right)$
$A = \left( \frac{45-54}{2} \right) - \left( \frac{-6-8}{3} \right)$
$A = -\frac{9}{2} + \frac{14}{3} = \frac{-27+28}{6} = \frac{1}{6}$
આમ,ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{6}$ ચોરસ એકમ છે.
Solution diagram
306
MediumMCQ
વક્રો $y=2x^2$,$y=\max \{x-[x], x+|x|\}$ અને રેખાઓ $x=0, x=2$ દ્વારા આવરી લેવાયેલ ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) કેટલું છે?
A
$2$
B
$\frac{1}{2}$
C
$\frac{1}{3}$
D
$\frac{4}{3}$

Solution

(A) આપેલ વક્રો $y=2x^2$ અને $y=\max \{x-[x], x+|x|\}$ છે.
કારણ કે $x-[x] = \{x\}$,તેથી $y=\max \{\{x\}, x+|x|\}$ મળે.
$x \in [0, 2]$ માટે,$x+|x| = 2x$ અને $\{x\} \in [0, 1)$ થાય.
બધા $x \in [0, 2]$ માટે $2x \geq \{x\}$ હોવાથી,વિધેય $y=2x$ માં સરળ બને છે.
આપણે $x=0$ અને $x=2$ ની વચ્ચે $y=2x^2$ અને $y=2x$ દ્વારા ઘેરાયેલું ક્ષેત્રફળ શોધવાનું છે.
વક્રો $2x^2 = 2x$ પર છેદે છે,જે $x^2-x=0$ આપે છે,તેથી $x=0$ અને $x=1$ મળે.
$x \in [0, 1]$ માટે,$2x \geq 2x^2$ છે. $x \in [1, 2]$ માટે,$2x^2 \geq 2x$ છે.
જરૂરી ક્ષેત્રફળ $\int_0^1 (2x - 2x^2) dx + \int_1^2 (2x^2 - 2x) dx$ છે.
$= [x^2 - \frac{2x^3}{3}]_0^1 + [\frac{2x^3}{3} - x^2]_1^2$.
$= (1 - \frac{2}{3}) + [(\frac{16}{3} - 4) - (\frac{2}{3} - 1)]$.
$= \frac{1}{3} + \frac{4}{3} - (-\frac{1}{3}) = \frac{1}{3} + \frac{4}{3} + \frac{1}{3} = \frac{6}{3} = 2$.
Solution diagram
307
MediumMCQ
વક્રો $y=8x-x^2$ અને $8x-4y+11=0$ દ્વારા ઘેરાયેલું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$\frac{125}{6}$
B
$\frac{32}{3}$
C
$36$
D
$\frac{9}{2}$

Solution

(A) આપેલ વક્રોના સમીકરણો છે:
$y = 8x - x^2$ $(i)$
$8x - 4y + 11 = 0$ (ii)
(ii) પરથી,$4y = 8x + 11 \Rightarrow y = \frac{8x+11}{4} = 2x + \frac{11}{4}$.
છેદબિંદુઓ શોધવા માટે,(ii) માંથી $y$ ની કિંમત $(i)$ માં મૂકતા:
$2x + \frac{11}{4} = 8x - x^2$
$x^2 - 6x + \frac{11}{4} = 0$
$4x^2 - 24x + 11 = 0$
$4x^2 - 22x - 2x + 11 = 0$
$2x(2x - 11) - 1(2x - 11) = 0$
$(2x - 1)(2x - 11) = 0$
તેથી,$x = \frac{1}{2}$ અને $x = \frac{11}{2}$.
ક્ષેત્રફળ નીચે મુજબ મળે છે:
$A = \int_{1/2}^{11/2} [y_{\text{parabola}} - y_{\text{line}}] dx$
$A = \int_{1/2}^{11/2} [(8x - x^2) - (2x + \frac{11}{4})] dx$
$A = \int_{1/2}^{11/2} (-x^2 + 6x - \frac{11}{4}) dx$
$A = [-\frac{x^3}{3} + 3x^2 - \frac{11}{4}x]_{1/2}^{11/2}$
નિશ્ચિત સંકલનનું મૂલ્ય શોધતા:
$A = [-\frac{1}{3}(\frac{1331}{8} - \frac{1}{8}) + 3(\frac{121}{4} - \frac{1}{4}) - \frac{11}{4}(\frac{11}{2} - \frac{1}{2})]$
$A = [-\frac{1}{3}(\frac{1330}{8}) + 3(\frac{120}{4}) - \frac{11}{4}(5)]$
$A = [-\frac{665}{12} + 90 - \frac{55}{4}] = [-\frac{665}{12} + \frac{1080}{12} - \frac{165}{12}] = \frac{250}{12} = \frac{125}{6} \text{ ચોરસ એકમ}$.
Solution diagram
308
MediumMCQ
$x=y^2-2$ અને $x=y$ વક્રો દ્વારા ઘેરાયેલા પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$\frac{9}{4}$
B
$9$
C
$\frac{9}{2}$
D
$\frac{9}{7}$

Solution

(C) આપેલ વક્રો $x=y^2-2$ અને $x=y$ છે.
છેદબિંદુઓ શોધવા માટે,આપણે $x=y$ ને $x=y^2-2$ માં મૂકીએ:
$y = y^2 - 2$
$y^2 - y - 2 = 0$
$(y-2)(y+1) = 0$
તેથી,$y=2$ અને $y=-1$ મળે છે.
જ્યારે $y=2$ હોય ત્યારે $x=2$ અને જ્યારે $y=-1$ હોય ત્યારે $x=-1$ મળે છે.
છેદબિંદુઓ $(-1, -1)$ અને $(2, 2)$ છે.
ક્ષેત્રફળ $A$ એ $y=-1$ થી $y=2$ સુધી જમણી બાજુના વક્રમાંથી ડાબી બાજુના વક્રને બાદ કરીને સંકલન કરવાથી મળે છે:
$A = \int_{-1}^{2} (y - (y^2 - 2)) \, dy$
$A = \int_{-1}^{2} (y - y^2 + 2) \, dy$
$A = \left[ \frac{y^2}{2} - \frac{y^3}{3} + 2y \right]_{-1}^{2}$
$A = \left( \frac{2^2}{2} - \frac{2^3}{3} + 2(2) \right) - \left( \frac{(-1)^2}{2} - \frac{(-1)^3}{3} + 2(-1) \right)$
$A = \left( 2 - \frac{8}{3} + 4 \right) - \left( \frac{1}{2} + \frac{1}{3} - 2 \right)$
$A = \left( 6 - \frac{8}{3} \right) - \left( \frac{3+2-12}{6} \right)$
$A = \frac{10}{3} - \left( -\frac{7}{6} \right) = \frac{20}{6} + \frac{7}{6} = \frac{27}{6} = \frac{9}{2}$ ચોરસ એકમ.
Solution diagram
309
EasyMCQ
જો વક્રો $y=ax^2$ અને $x=ay^2$ $(a>0)$ દ્વારા ઘેરાયેલું ક્ષેત્રફળ $3$ ચોરસ એકમ હોય,તો $a$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{2}{3}$
B
$\frac{1}{3}$
C
$1$
D
$4$

Solution

(B) આપેલ વક્રો $y=ax^2$ $(i)$ અને $x=ay^2$ $(ii)$ છે.
$(ii)$ માંથી $y$ ની કિંમત $(i)$ માં મૂકતા,આપણને $x = a(ax^2)^2 = a^3x^4$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $x(a^3x^3 - 1) = 0$.
આમ,$x=0$ અથવા $x=\frac{1}{a}$ મળે.
$x=0$ માટે $y=0$ અને $x=\frac{1}{a}$ માટે $y=\frac{1}{a}$ મળે.
વક્રો દ્વારા ઘેરાયેલું ક્ષેત્રફળ $\int_0^{1/a} (\sqrt{x/a} - ax^2) dx = 3$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$\int_0^{1/a} \frac{1}{\sqrt{a}} x^{1/2} dx - \int_0^{1/a} ax^2 dx = 3$.
$\frac{1}{\sqrt{a}} [\frac{2}{3} x^{3/2}]_0^{1/a} - a [\frac{x^3}{3}]_0^{1/a} = 3$.
$\frac{1}{\sqrt{a}} \cdot \frac{2}{3} \cdot (\frac{1}{a})^{3/2} - \frac{a}{3} \cdot (\frac{1}{a})^3 = 3$.
$\frac{2}{3a^2} - \frac{1}{3a^2} = 3$.
$\frac{1}{3a^2} = 3 \Rightarrow 9a^2 = 1 \Rightarrow a^2 = \frac{1}{9}$.
$a>0$ હોવાથી,$a = \frac{1}{3}$ મળે.
Solution diagram
310
EasyMCQ
$y=9x^2$ અને $y=5x^2+4$ વક્રો દ્વારા ઘેરાયેલા પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) કેટલું છે?
A
$64$
B
$\frac{64}{3}$
C
$\frac{32}{3}$
D
$\frac{16}{3}$

Solution

(D) $y=9x^2$ અને $y=5x^2+4$ વક્રો દ્વારા ઘેરાયેલા પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ શોધવા માટે,આપણે પહેલા તેમના છેદબિંદુઓ શોધીએ:
$9x^2 = 5x^2 + 4$
$4x^2 = 4$
$x^2 = 1$
$x = \pm 1$
જ્યારે $x = 1$ હોય,ત્યારે $y = 9(1)^2 = 9$. જ્યારે $x = -1$ હોય,ત્યારે $y = 9(-1)^2 = 9$.
તેથી,છેદબિંદુઓ $(1, 9)$ અને $(-1, 9)$ છે.
જરૂરી ક્ષેત્રફળ એ $x = -1$ થી $x = 1$ સુધી ઉપરના વક્રમાંથી નીચેના વક્રને બાદ કરીને મેળવેલ સંકલન છે:
$\text{Area} = \int_{-1}^{1} [(5x^2+4) - 9x^2] dx$
પ્રદેશ $y$-અક્ષની સાપેક્ષ સંમિત હોવાથી,આપણે લખી શકીએ:
$\text{Area} = 2 \int_{0}^{1} (4 - 4x^2) dx$
$= 2 [4x - \frac{4x^3}{3}]_{0}^{1}$
$= 2 (4(1) - \frac{4(1)^3}{3}) - 2(0 - 0)$
$= 2 (4 - \frac{4}{3})$
$= 2 (\frac{12-4}{3})$
$= 2 (\frac{8}{3}) = \frac{16}{3} \text{ ચોરસ એકમ}$.
Solution diagram
311
MediumMCQ
વક્રો $x = -2y^2$ અને $x = 1 - 3y^2$ દ્વારા આવૃત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) શોધો.
A
$2/3$
B
$1$
C
$4/3$
D
$5/3$

Solution

(C) આપેલ વક્રો $x = -2y^2$ અને $x = 1 - 3y^2$ છે.
છેદબિંદુઓ શોધવા માટે,સમીકરણોને સરખાવતા:
$-2y^2 = 1 - 3y^2$
$y^2 = 1$
$y = \pm 1$
જ્યારે $y = 1$,ત્યારે $x = -2(1)^2 = -2$. જ્યારે $y = -1$,ત્યારે $x = -2(-1)^2 = -2$.
તેથી,છેદબિંદુઓ $(-2, 1)$ અને $(-2, -1)$ છે.
જરૂરી ક્ષેત્રફળ $y$ ની સાપેક્ષમાં $-1$ થી $1$ સુધીના સંકલન દ્વારા મળે છે:
$Area = \int_{-1}^{1} |(1 - 3y^2) - (-2y^2)| dy$
$Area = \int_{-1}^{1} |1 - y^2| dy$
વિધેય $x$-અક્ષની સાપેક્ષમાં સંમિત હોવાથી,આપણે લખી શકીએ:
$Area = 2 \int_{0}^{1} (1 - y^2) dy$
$Area = 2 [y - \frac{y^3}{3}]_{0}^{1}$
$Area = 2 (1 - \frac{1}{3}) = 2 (\frac{2}{3}) = \frac{4}{3}$ ચોરસ એકમ.
Solution diagram
312
EasyMCQ
વક્રો $y^2=4x$ અને $x^2=4y$ દ્વારા આવૃત ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) શોધો.
A
$\frac{64}{3}$
B
$\frac{16}{3}$
C
$\frac{8}{3}$
D
$\frac{2}{3}$

Solution

(B) આપેલ વક્રો $y^2=4x$ અને $x^2=4y$ છે.
છેદબિંદુઓ શોધવા માટે,$y = \frac{x^2}{4}$ ને $y^2=4x$ માં મૂકતા:
$\left(\frac{x^2}{4}\right)^2 = 4x$
$\frac{x^4}{16} = 4x$
$x^4 = 64x$
$x(x^3 - 64) = 0$
તેથી,$x = 0$ અથવા $x = 4$.
જ્યારે $x = 0, y = 0$. જ્યારે $x = 4, y = 4$.
છેદબિંદુઓ $O(0,0)$ અને $A(4,4)$ છે.
આવશ્યક ક્ષેત્રફળ $x=0$ થી $x=4$ સુધી ઉપરના વક્રમાંથી નીચેના વક્રને બાદ કરીને સંકલન દ્વારા મળે છે:
$\text{ક્ષેત્રફળ} = \int_{0}^{4} \left( \sqrt{4x} - \frac{x^2}{4} \right) dx$
$\text{ક્ષેત્રફળ} = \int_{0}^{4} \left( 2\sqrt{x} - \frac{x^2}{4} \right) dx$
$\text{ક્ષેત્રફળ} = \left[ 2 \cdot \frac{x^{3/2}}{3/2} - \frac{x^3}{12} \right]_{0}^{4}$
$\text{ક્ષેત્રફળ} = \left[ \frac{4}{3}x^{3/2} - \frac{x^3}{12} \right]_{0}^{4}$
$\text{ક્ષેત્રફળ} = \left( \frac{4}{3}(4)^{3/2} - \frac{4^3}{12} \right) - (0)$
$\text{ક્ષેત્રફળ} = \left( \frac{4}{3} \cdot 8 - \frac{64}{12} \right)$
$\text{ક્ષેત્રફળ} = \frac{32}{3} - \frac{16}{3} = \frac{16}{3} \text{ ચોરસ એકમ.}$
Solution diagram
313
MediumMCQ
વક્રો $x=y^2$ અને $x=3-2y^2$ દ્વારા આવૃત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) કેટલું છે?
A
$\frac{3}{2}$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(D) આપેલ વક્રો $x=y^2$ અને $x=3-2y^2$ છે.
છેદબિંદુઓ શોધવા માટે,$y^2 = 3-2y^2$ લેતા,જે $3y^2 = 3$ આપે છે,તેથી $y^2 = 1$,એટલે કે $y = \pm 1$.
જ્યારે $y = 1$,ત્યારે $x = 1$. જ્યારે $y = -1$,ત્યારે $x = 1$.
આમ,છેદબિંદુઓ $(1, 1)$ અને $(1, -1)$ છે.
ક્ષેત્રફળ $x$-અક્ષની સાપેક્ષમાં સંમિત છે.
$\text{જરૂરી ક્ષેત્રફળ} = 2 \int_0^1 (x_2 - x_1) dy$
$= 2 \int_0^1 ((3-2y^2) - y^2) dy$
$= 2 \int_0^1 (3-3y^2) dy$
$= 2 [3y - y^3]_0^1$
$= 2 [3(1) - (1)^3 - (0)]$
$= 2 [3 - 1] = 2 \times 2 = 4$ ચોરસ એકમ.
Solution diagram
314
DifficultMCQ
બે વર્તુળો $x^2+y^2=1$ અને $(x-1)^2+y^2=1$ દ્વારા ઘેરાયેલા પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) કેટલું છે?
A
$\frac{2 \pi}{3}+\frac{\sqrt{3}}{2}$
B
$\frac{\pi}{3}+\frac{\sqrt{3}}{2}$
C
$\frac{\pi}{3}-\frac{\sqrt{3}}{2}$
D
$\frac{2 \pi}{3}-\frac{\sqrt{3}}{2}$

Solution

(D) બે વર્તુળો $x^2+y^2=1$ $(i)$ અને $(x-1)^2+y^2=1$ (ii) ના છેદબિંદુઓ શોધવા માટે $(i)$ માંથી $y^2=1-x^2$ ને (ii) માં મૂકતા:
$(x-1)^2+(1-x^2)=1$
$x^2-2x+1+1-x^2=1$
$-2x+2=1 \Rightarrow x=\frac{1}{2}$
$x=\frac{1}{2}$ ને $(i)$ માં મૂકતા,$y^2=1-\frac{1}{4}=\frac{3}{4} \Rightarrow y=\pm\frac{\sqrt{3}}{2}$ મળે છે.
છેદબિંદુઓ $A\left(\frac{1}{2}, \frac{\sqrt{3}}{2}\right)$ અને $C\left(\frac{1}{2}, -\frac{\sqrt{3}}{2}\right)$ છે.
ઘેરાયેલા પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ $x$-અક્ષની સાપેક્ષમાં સંમિત છે,તેથી કુલ ક્ષેત્રફળ $2 \times$ (પ્રથમ ચરણમાં $x=0, x=\frac{1}{2}, x=1$ અને વર્તુળોના ચાપ દ્વારા ઘેરાયેલા પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ) થશે.
ક્ષેત્રફળ $= 2 \left[ \int_0^{1/2} \sqrt{1-(x-1)^2} dx + \int_{1/2}^1 \sqrt{1-x^2} dx \right]$
સૂત્ર $\int \sqrt{a^2-x^2} dx = \frac{x}{2}\sqrt{a^2-x^2} + \frac{a^2}{2}\sin^{-1}(\frac{x}{a})$ નો ઉપયોગ કરતા:
ક્ષેત્રફળ $= 2 \left[ \left( \frac{x-1}{2}\sqrt{1-(x-1)^2} + \frac{1}{2}\sin^{-1}(x-1) \right)_0^{1/2} + \left( \frac{x}{2}\sqrt{1-x^2} + \frac{1}{2}\sin^{-1}(x) \right)_{1/2}^1 \right]$
$= 2 \left[ \left( \frac{-1}{4}\frac{\sqrt{3}}{2} + \frac{1}{2}\sin^{-1}(-\frac{1}{2}) - (0 + \frac{1}{2}\sin^{-1}(-1)) \right) + \left( (0 + \frac{1}{2}\sin^{-1}(1)) - (\frac{1}{4}\frac{\sqrt{3}}{2} + \frac{1}{2}\sin^{-1}(\frac{1}{2})) \right) \right]$
$= 2 \left[ -\frac{\sqrt{3}}{8} - \frac{\pi}{12} + \frac{\pi}{4} + \frac{\pi}{4} - \frac{\sqrt{3}}{8} - \frac{\pi}{12} \right]$
$= 2 \left[ \frac{2\pi}{3} - \frac{\sqrt{3}}{4} \right] = \frac{2\pi}{3} - \frac{\sqrt{3}}{2}$.
Solution diagram
315
EasyMCQ
$y=x^2$ અને $y=x^3$ વક્રો દ્વારા ઘેરાયેલા પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) કેટલું છે?
A
$\frac{1}{12}$
B
$\frac{1}{6}$
C
$\frac{1}{3}$
D
$1$

Solution

(A) આપેલ વક્રો $y=x^2$ અને $y=x^3$ છે.
છેદબિંદુઓ શોધવા માટે,$x^2 = x^3$ લો,જેનો અર્થ છે $x^2(1-x) = 0$.
આમ,વક્રો $x=0$ અને $x=1$ આગળ છેદે છે.
અંતરાલ $[0, 1]$ માં,$x^2 \ge x^3$ છે.
ક્ષેત્રફળ $A$ નીચે મુજબના સંકલન દ્વારા મળે છે:
$A = \int_0^1 (x^2 - x^3) dx$
$A = \left[ \frac{x^3}{3} - \frac{x^4}{4} \right]_0^1$
$A = \left( \frac{1}{3} - \frac{1}{4} \right) - (0 - 0)$
$A = \frac{4-3}{12} = \frac{1}{12} \text{ ચોરસ એકમ}$.
316
EasyMCQ
સમતલમાં વક્રો $y^2=4x$ અને $x^2=4y$ દ્વારા ઘેરાયેલ ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) કેટલું છે?
A
$\frac{8}{3}$
B
$\frac{16}{3}$
C
$\frac{32}{3}$
D
$\frac{64}{3}$

Solution

(B) આપેલ વક્રો છે:
$y^2 = 4x$ ... $(i)$
$x^2 = 4y$ ... (ii)
(ii) પરથી,$y = \frac{x^2}{4}$ મળે. આ કિંમત $(i)$ માં મૂકતા:
$(\frac{x^2}{4})^2 = 4x \implies \frac{x^4}{16} = 4x \implies x^4 = 64x \implies x(x^3 - 64) = 0$.
આમ,$x = 0$ અથવા $x = 4$. છેદબિંદુઓ $(0,0)$ અને $(4,4)$ છે.
જરૂરી ક્ષેત્રફળ $x=0$ થી $x=4$ સુધી ઉપરના વક્રમાંથી નીચેનો વક્ર બાદ કરીને સંકલન કરવાથી મળે છે:
$\text{ક્ષેત્રફળ} = \int_0^4 (\sqrt{4x} - \frac{x^2}{4}) dx$
$= \int_0^4 (2x^{1/2} - \frac{x^2}{4}) dx$
$= [2 \cdot \frac{x^{3/2}}{3/2} - \frac{x^3}{12}]_0^4$
$= [\frac{4}{3}x^{3/2} - \frac{x^3}{12}]_0^4$
$= [\frac{4}{3}(4)^{3/2} - \frac{4^3}{12}] - [0 - 0]$
$= [\frac{4}{3} \cdot 8 - \frac{64}{12}]$
$= \frac{32}{3} - \frac{16}{3} = \frac{16}{3} \text{ ચોરસ એકમ.}$
317
MediumMCQ
પ્રથમ ચરણમાં ઉપવલયો $x^{2} + 2y^{2} = a^{2}$ અને $2x^{2} + y^{2} = a^{2}$ વચ્ચેનું ક્ષેત્રફળ કેટલું છે?
A
$\frac{a^{2}}{\sqrt{2}} \tan^{-1} \frac{1}{\sqrt{2}}$
B
$\frac{3a^{2}}{4} \tan^{-1} \frac{1}{2}$
C
$\frac{5a^{2}}{2} \sin^{-1} \frac{1}{2}$
D
$\frac{9\pi a^{2}}{2}$

Solution

(A) આપેલ ઉપવલયો $E_1: x^{2} + 2y^{2} = a^{2}$ અને $E_2: 2x^{2} + y^{2} = a^{2}$ છે.
છેદબિંદુઓ શોધતા: $x^{2} + 2(a^{2} - 2x^{2}) = a^{2} \implies 3x^{2} = a^{2} \implies x = \frac{a}{\sqrt{3}}$.
$x = \frac{a}{\sqrt{3}}$ માટે,$y = \frac{a}{\sqrt{3}}$.
પ્રથમ ચરણમાં ક્ષેત્રફળ $\int_{0}^{a/\sqrt{3}} (y_1 - y_2) dx$ દ્વારા મળે છે.
સંકલનનું મૂલ્ય $\frac{a^{2}}{\sqrt{2}} \tan^{-1} \frac{1}{\sqrt{2}}$ મળે છે.
318
MediumMCQ
પરવલયો $y^2+8x=16$ અને $y^2-24x=48$ દ્વારા ઘેરાયેલા પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$\frac{11}{9} \text{ ચોરસ એકમ}$
B
$\frac{32}{3} \sqrt{6} \text{ ચોરસ એકમ}$
C
$\frac{16}{3} \text{ ચોરસ એકમ}$
D
$\frac{24}{5} \text{ ચોરસ એકમ}$

Solution

(B) આપેલ પરવલયોના સમીકરણો છે:
$y^2 = -8(x-2) \quad \dots(1)$
$y^2 = 24(x+2) \quad \dots(2)$
છેદબિંદુઓ શોધવા માટે,$y^2$ ના પદોને સરખાવતા:
$-8(x-2) = 24(x+2)$
$-8x + 16 = 24x + 48$
$-32x = 32 \implies x = -1$
$x = -1$ માટે,$y^2 = 24(-1+2) = 24$,તેથી $y = \pm 2\sqrt{6}$.
ક્ષેત્રફળ $x$-અક્ષની સાપેક્ષમાં સંમિત છે,તેથી કુલ ક્ષેત્રફળ $x$-અક્ષની ઉપરના ભાગના ક્ષેત્રફળ કરતા બમણું થશે:
$\text{ક્ષેત્રફળ} = 2 \left[ \int_{-2}^{-1} \sqrt{24(x+2)} \, dx + \int_{-1}^{2} \sqrt{-8(x-2)} \, dx \right]$
$\text{ક્ષેત્રફળ} = 2 \left[ 2\sqrt{6} \int_{-2}^{-1} \sqrt{x+2} \, dx + 2\sqrt{2} \int_{-1}^{2} \sqrt{2-x} \, dx \right]$
$\text{ક્ષેત્રફળ} = 4 \left[ \sqrt{6} \left( \frac{2}{3}(x+2)^{3/2} \right)_{-2}^{-1} + \sqrt{2} \left( -\frac{2}{3}(2-x)^{3/2} \right)_{-1}^{2} \right]$
$\text{ક્ષેત્રફળ} = 4 \left[ \sqrt{6} \left( \frac{2}{3}(1) - 0 \right) + \sqrt{2} \left( 0 - (-\frac{2}{3}(3)^{3/2}) \right) \right]$
$\text{ક્ષેત્રફળ} = 4 \left[ \frac{2\sqrt{6}}{3} + \frac{2\sqrt{2}}{3} \cdot 3\sqrt{3} \right] = 4 \left[ \frac{2\sqrt{6}}{3} + 2\sqrt{6} \right] = 4 \left[ \frac{8\sqrt{6}}{3} \right] = \frac{32}{3} \sqrt{6} \text{ ચોરસ એકમ}$.
Solution diagram
319
MediumMCQ
પરવલયો $y=4x^{2}$,$y=\frac{x^{2}}{9}$ અને રેખા $y=2$ દ્વારા આવૃત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$\frac{20 \sqrt{2}}{3}$ ચો. એકમ
B
$10 \sqrt{5}$ ચો. એકમ
C
$\frac{10 \sqrt{3}}{7}$ ચો. એકમ
D
$10 \sqrt{2}$ ચો. એકમ

Solution

(A) આપેલ વક્રો $y=4x^{2}$ અને $y=\frac{x^{2}}{9}$ માટે,$x$ ને $y$ ના સ્વરૂપમાં દર્શાવતા:
$y=4x^{2}$ માટે,$x^{2}=\frac{y}{4} \implies x = \pm \frac{\sqrt{y}}{2}$.
$y=\frac{x^{2}}{9}$ માટે,$x^{2}=9y \implies x = \pm 3\sqrt{y}$.
આ પ્રદેશ $y=0$ થી $y=2$ ની વચ્ચે આવેલો છે અને $y$-અક્ષની સાપેક્ષે સંમિત છે.
ક્ષેત્રફળ $A$ નીચે મુજબ મળે:
$A = 2 \int_{0}^{2} \left(3\sqrt{y} - \frac{\sqrt{y}}{2}\right) dy$
$A = 2 \int_{0}^{2} \frac{5\sqrt{y}}{2} dy = 5 \int_{0}^{2} y^{1/2} dy$
$A = 5 \left[ \frac{y^{3/2}}{3/2} \right]_{0}^{2} = 5 \times \frac{2}{3} \times (2)^{3/2}$
$A = \frac{10}{3} \times 2\sqrt{2} = \frac{20\sqrt{2}}{3} \text{ ચો. એકમ}$.
Solution diagram
320
DifficultMCQ
પરવલયો $x = -2y^{2}$ અને $x = 1 - 3y^{2}$ દ્વારા ઘેરાયેલી આકૃતિનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$\frac{1}{3}$ ચોરસ એકમ
B
$\frac{4}{3}$ ચોરસ એકમ
C
$1$ ચોરસ એકમ
D
$2$ ચોરસ એકમ

Solution

(B) પરવલયો $x = -2y^{2}$ અને $x = 1 - 3y^{2}$ દ્વારા ઘેરાયેલું ક્ષેત્રફળ શોધવા માટે,આપણે પહેલા તેમના છેદબિંદુઓ શોધીએ:
$-2y^{2} = 1 - 3y^{2}$
$y^{2} = 1$
$y = \pm 1$
આમ,વક્રો $y = -1$ અને $y = 1$ પર છેદે છે.
ક્ષેત્રફળ $A$ એ જમણી બાજુના વક્રમાંથી ડાબી બાજુના વક્રને બાદ કરીને $y$ ની સાપેક્ષે સંકલન કરવાથી મળે છે:
$A = \int_{-1}^{1} [(1 - 3y^{2}) - (-2y^{2})] dy$
$A = \int_{-1}^{1} (1 - y^{2}) dy$
કારણ કે વિધેય $(1 - y^{2})$ એ યુગ્મ વિધેય છે,આપણે સંકલનને સરળ બનાવી શકીએ છીએ:
$A = 2 \int_{0}^{1} (1 - y^{2}) dy$
$A = 2 [y - \frac{y^{3}}{3}]_{0}^{1}$
$A = 2 (1 - \frac{1}{3}) = 2 (\frac{2}{3}) = \frac{4}{3}$ ચોરસ એકમ.
Solution diagram
321
EasyMCQ
$y=x+1$,$y=\cos x$ અને $X$-અક્ષ દ્વારા ઘેરાયેલું ક્ષેત્રફળ કેટલું છે?
A
$1 \text{ ચોરસ એકમ}$
B
$\frac{3}{2} \text{ ચોરસ એકમ}$
C
$\frac{1}{4} \text{ ચોરસ એકમ}$
D
$\frac{1}{8} \text{ ચોરસ એકમ}$

Solution

(B) વક્રો $y=x+1$ અને $y=\cos x$ છે. આ પ્રદેશ આ વક્રો અને $X$-અક્ષ દ્વારા ઘેરાયેલો છે.
આલેખ પરથી,પ્રદેશ $x=0$ આગળ બે ભાગમાં વહેંચાય છે.
$x \in [-1, 0]$ માટે,પ્રદેશ $y=x+1$ અને $X$-અક્ષ દ્વારા ઘેરાયેલો છે.
$x \in [0, \pi/2]$ માટે,પ્રદેશ $y=\cos x$ અને $X$-અક્ષ દ્વારા ઘેરાયેલો છે.
$\text{જરૂરી ક્ષેત્રફળ} = \int_{-1}^{0} (x+1) dx + \int_{0}^{\pi/2} \cos x dx$
$= \left[ \frac{x^2}{2} + x \right]_{-1}^{0} + [\sin x]_{0}^{\pi/2}$
$= \left( (0) - \left( \frac{(-1)^2}{2} - 1 \right) \right) + (\sin(\pi/2) - \sin(0))$
$= \left( 0 - (\frac{1}{2} - 1) \right) + (1 - 0)$
$= \frac{1}{2} + 1 = \frac{3}{2} \text{ ચોરસ એકમ.}$
Solution diagram
322
MediumMCQ
$X$-અક્ષની ઉપર આવેલ અને વર્તુળ $x^{2}+y^{2}=2ax$ તથા પરવલય $y^{2}=ax$,$a>0$ વચ્ચે ઘેરાયેલા પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$8 \pi a^{2}$
B
$a^{2}\left(\frac{\pi}{4}-\frac{2}{3}\right)$
C
$\frac{16 \pi a^{2}}{9}$
D
$\pi\left(\frac{27}{8}+3 a^{2}\right)$

Solution

(B) આપેલ છે કે વર્તુળનું સમીકરણ $x^{2}+y^{2}=2ax$ છે,જેને $(x-a)^{2}+y^{2}=a^{2}$ તરીકે લખી શકાય.
પરવલયનું સમીકરણ $y^{2}=ax$ છે,જ્યાં $a>0$.
છેદબિંદુઓ શોધવા માટે,$y^{2}=ax$ ને વર્તુળના સમીકરણમાં મૂકતા:
$x^{2}+ax=2ax$
$x^{2}-ax=0$
$x(x-a)=0$
આમ,$x=0$ અથવા $x=a$.
છેદબિંદુઓ $(0,0)$ અને $(a, a)$ છે ($X$-અક્ષની ઉપરનો ભાગ ધ્યાનમાં લેતા).
જરૂરી ક્ષેત્રફળ એ પ્રથમ ચરણમાં વર્તુળના ચોથા ભાગનું ક્ષેત્રફળ માઈનસ $x=0$ થી $x=a$ સુધી પરવલયની નીચેનું ક્ષેત્રફળ છે.
ક્ષેત્રફળ $= \int_{0}^{a} \sqrt{2ax-x^{2}} dx - \int_{0}^{a} \sqrt{ax} dx$
$= \frac{\pi a^{2}}{4} - \sqrt{a} \left[ \frac{x^{3/2}}{3/2} \right]_{0}^{a}$
$= \frac{\pi a^{2}}{4} - \frac{2}{3} \sqrt{a} (a^{3/2})$
$= \frac{\pi a^{2}}{4} - \frac{2a^{2}}{3}$
$= a^{2}\left(\frac{\pi}{4}-\frac{2}{3}\right)$
Solution diagram
323
DifficultMCQ
$y=\sqrt{5-x^{2}}$ અને $y=|x-1|$ દ્વારા ઘેરાયેલું ક્ષેત્રફળ કેટલું છે?
A
$\left(\frac{5 \pi}{4}-2\right) \text{ ચોરસ એકમ}$
B
$\left(\frac{5 \pi-2}{2}\right) \text{ ચોરસ એકમ}$
C
$\left(\frac{5 \pi}{4}-\frac{1}{2}\right) \text{ ચોરસ એકમ}$
D
$\left(\frac{\pi}{2}-5\right) \text{ ચોરસ એકમ}$

Solution

(C) વક્રો $y=\sqrt{5-x^2}$ (ત્રિજ્યા $\sqrt{5}$ વાળું અર્ધવર્તુળ) અને $y=|x-1|$ છે.
છેદબિંદુઓ શોધવા માટે,$\sqrt{5-x^2} = |x-1|$ લો.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $5-x^2 = x^2-2x+1 \implies 2x^2-2x-4=0 \implies x^2-x-2=0 \implies (x-2)(x+1)=0$.
તેથી,છેદબિંદુઓ $x=-1$ અને $x=2$ છે.
ક્ષેત્રફળ $A = \int_{-1}^{2} (\sqrt{5-x^2} - |x-1|) dx$.
$A = \int_{-1}^{2} \sqrt{5-x^2} dx - \int_{-1}^{2} |x-1| dx$.
પ્રથમ સંકલન માટે,$\int_{-1}^{2} \sqrt{5-x^2} dx = \left[ \frac{x}{2}\sqrt{5-x^2} + \frac{5}{2}\sin^{-1}\left(\frac{x}{\sqrt{5}}\right) \right]_{-1}^{2} = 2 + \frac{5\pi}{4}$.
બીજા સંકલન માટે,$\int_{-1}^{2} |x-1| dx = \int_{-1}^{1} (1-x) dx + \int_{1}^{2} (x-1) dx = 2 + 0.5 = 2.5 = 5/2$.
આમ,$A = 2 + \frac{5\pi}{4} - 2.5 = \frac{5\pi}{4} - 0.5$ ચોરસ એકમ.
Solution diagram
324
MediumMCQ
પરવલય $y=x^{2}-4x+5$ અને સીધી રેખા $y=x+1$ દ્વારા ઘેરાયેલા પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ કેટલું છે?
A
$\frac{1}{2}$
B
$2$
C
$3$
D
$\frac{9}{2}$

Solution

(D) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ $y=x^{2}-4x+5$ $(i)$ છે અને રેખાનું સમીકરણ $y=x+1$ (ii) છે.
છેદબિંદુઓ શોધવા માટે,આપણે બંને સમીકરણોને સરખાવીએ:
$x^{2}-4x+5 = x+1$
$x^{2}-5x+4 = 0$
$(x-1)(x-4) = 0$
આમ,છેદબિંદુઓ $x=1$ અને $x=4$ પર મળે છે.
જરૂરી ક્ષેત્રફળ $x=1$ થી $x=4$ સુધી ઉપરના વક્રમાંથી નીચેના વક્રને બાદ કરીને સંકલન દ્વારા મળે છે:
$\text{Area} = \int_{1}^{4} \{(x+1) - (x^{2}-4x+5)\} dx$
$\text{Area} = \int_{1}^{4} (-x^{2}+5x-4) dx$
$\text{Area} = \left[ -\frac{x^{3}}{3} + \frac{5x^{2}}{2} - 4x \right]_{1}^{4}$
સીમાઓ મૂકતા:
$\text{Area} = \left( -\frac{64}{3} + \frac{5(16)}{2} - 4(4) \right) - \left( -\frac{1}{3} + \frac{5(1)}{2} - 4(1) \right)$
$\text{Area} = \left( -\frac{64}{3} + 40 - 16 \right) - \left( -\frac{1}{3} + \frac{5}{2} - 4 \right)$
$\text{Area} = \left( 24 - \frac{64}{3} \right) - \left( \frac{5}{2} - \frac{13}{3} \right)$
$\text{Area} = \frac{8}{3} - \left( \frac{15-26}{6} \right) = \frac{8}{3} - \left( -\frac{11}{6} \right) = \frac{16+11}{6} = \frac{27}{6} = \frac{9}{2}$.
Solution diagram
325
MediumMCQ
જો $f(x)=x^{2/3}, x \geq 0$ હોય,તો વક્ર $y=f(x)$ અને ત્રણ રેખાઓ $y=x, x=1$ અને $x=8$ દ્વારા ઘેરાયેલા પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$\frac{63}{2}$
B
$\frac{93}{5}$
C
$\frac{105}{7}$
D
$\frac{129}{10}$

Solution

(D) આપેલ છે કે,$f(x)=x^{2/3}$ અને રેખા $y=x$.
$x \in [1, 8]$ માટે,$x \geq x^{2/3}$ થાય કારણ કે $x \geq 1$ માટે $x^3 \geq x^2$ છે.
જરૂરી ક્ષેત્રફળ $A$ નીચે મુજબના સંકલન દ્વારા મળે છે:
$A = \int_{1}^{8} (x - x^{2/3}) dx$
$= \left[ \frac{x^2}{2} - \frac{3}{5} x^{5/3} \right]_{1}^{8}$
$= \left( \frac{8^2}{2} - \frac{3}{5} (8)^{5/3} \right) - \left( \frac{1^2}{2} - \frac{3}{5} (1)^{5/3} \right)$
$= \left( \frac{64}{2} - \frac{3}{5} \times 32 \right) - \left( \frac{1}{2} - \frac{3}{5} \right)$
$= \left( 32 - \frac{96}{5} \right) - \left( \frac{5-6}{10} \right)$
$= \left( \frac{160-96}{5} \right) - \left( -\frac{1}{10} \right)$
$= \frac{64}{5} + \frac{1}{10} = \frac{128+1}{10} = \frac{129}{10}$.
Solution diagram
326
EasyMCQ
પ્રથમ ચરણમાં વક્રો $y=x^{3}$,$y=\frac{1}{x}$ અને રેખા $x=2$ દ્વારા ઘેરાયેલા પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ શોધો:
A
$4-\log _{e} 2$
B
$\frac{1}{4}+\log _{e} 2$
C
$3-\log _{e} 2$
D
$\frac{15}{4}-\log _{e} 2$

Solution

(B) વક્રો $y=x^{3}$ અને $y=\frac{1}{x}$ એ $x^{3} = \frac{1}{x}$ પર છેદે છે,જેનો અર્થ છે કે $x^{4} = 1$. પ્રથમ ચરણમાં હોવાથી,$x=1$ મળે છે. $x=1$ આગળ,$y=1$ થાય છે.
આ પ્રદેશ $x=0$ થી $x=1$ સુધી $y=x^{3}$ દ્વારા અને $x=1$ થી $x=2$ સુધી $y=\frac{1}{x}$ દ્વારા ઘેરાયેલો છે.
જરૂરી ક્ષેત્રફળ $= \int_{0}^{1} x^{3} dx + \int_{1}^{2} \frac{1}{x} dx$
$= \left[ \frac{x^{4}}{4} \right]_{0}^{1} + \left[ \log_{e} x \right]_{1}^{2}$
$= (\frac{1}{4} - 0) + (\log_{e} 2 - \log_{e} 1)$
$= \frac{1}{4} + \log_{e} 2$.
Solution diagram
327
MediumMCQ
પ્રથમ ચરણમાં વક્રો $y=\sin ^{-1} x+x(1-x)$ અને $y=\sin ^{-1} x-x(1-x)$ દ્વારા ઘેરાયેલા પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ કેટલું થાય?
A
$1$
B
$\frac{1}{2}$
C
$\frac{1}{3}$
D
$\frac{1}{4}$

Solution

(C) વિધેય $y = \sin^{-1} x$ એ $-1 \leq x \leq 1$ માટે વ્યાખ્યાયિત છે. પ્રથમ ચરણમાં,$0 \leq x \leq 1$ છે.
$x \in [0, 1]$ માટે $x(1-x) \geq 0$ હોવાથી,વક્ર $y_1 = \sin^{-1} x + x(1-x)$ એ વક્ર $y_2 = \sin^{-1} x - x(1-x)$ ની ઉપર આવેલો છે.
છેદબિંદુઓ $y_1 = y_2$ લેતા મળે છે,જે $2x(1-x) = 0$ આપે છે,એટલે કે $x = 0$ અથવા $x = 1$.
જરૂરી ક્ષેત્રફળ સંકલન દ્વારા મળે છે:
$A = \int_{0}^{1} (y_1 - y_2) dx = \int_{0}^{1} [(\sin^{-1} x + x - x^2) - (\sin^{-1} x - x + x^2)] dx$
$A = \int_{0}^{1} (2x - 2x^2) dx = 2 \int_{0}^{1} (x - x^2) dx$
$A = 2 \left[ \frac{x^2}{2} - \frac{x^3}{3} \right]_{0}^{1} = 2 \left( \frac{1}{2} - \frac{1}{3} \right) = 2 \left( \frac{1}{6} \right) = \frac{1}{3}$.
328
MediumMCQ
$y^2=x$ અને $y=x$ વક્રો વચ્ચે ઘેરાયેલું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$\frac{2}{3}$ ચોરસ એકમ
B
$\frac{1}{2}$ ચોરસ એકમ
C
$\frac{1}{3}$ ચોરસ એકમ
D
$\frac{1}{6}$ ચોરસ એકમ

Solution

(D) $y^2=x$ અને $y=x$ વક્રો વચ્ચે ઘેરાયેલું ક્ષેત્રફળ શોધવા માટે,આપણે પહેલા તેમના છેદબિંદુઓ શોધીએ:
$y^2 = y \implies y^2 - y = 0 \implies y(y-1) = 0$.
આમ,છેદબિંદુઓ $y=0$ અને $y=1$ આગળ મળે છે. અનુરૂપ $x$ ની કિંમતો $x=0$ અને $x=1$ છે.
ક્ષેત્રફળ $A$ એ $x=0$ થી $x=1$ સુધી ઉપરના વક્રમાંથી નીચેનો વક્ર બાદ કરીને સંકલન કરવાથી મળે છે:
$A = \int_0^1 (\sqrt{x} - x) \, dx$
$A = \left[ \frac{x^{3/2}}{3/2} - \frac{x^2}{2} \right]_0^1$
$A = \left[ \frac{2}{3}x^{3/2} - \frac{1}{2}x^2 \right]_0^1$
$A = \left( \frac{2}{3}(1)^{3/2} - \frac{1}{2}(1)^2 \right) - (0 - 0)$
$A = \frac{2}{3} - \frac{1}{2} = \frac{4-3}{6} = \frac{1}{6} \text{ ચોરસ એકમ}$.
Solution diagram
329
MediumMCQ
$y^2 = 4x$ અને $x^2 = 4y$ વક્રો દ્વારા ઘેરાયેલું ક્ષેત્રફળ કેટલું છે?
A
$\frac{20}{3} \text{ ચોરસ એકમ}$
B
$\frac{16}{3} \text{ ચોરસ એકમ}$
C
$\frac{14}{3} \text{ ચોરસ એકમ}$
D
$\frac{10}{3} \text{ ચોરસ એકમ}$

Solution

(B) આપેલા વક્રો $y^2 = 4x$ અને $x^2 = 4y$ છે.
છેદબિંદુઓ શોધવા માટે,$y = \frac{x^2}{4}$ ને $y^2 = 4x$ માં મૂકતા:
$(\frac{x^2}{4})^2 = 4x \implies \frac{x^4}{16} = 4x \implies x^4 = 64x \implies x(x^3 - 64) = 0$.
આમ,$x = 0$ અથવા $x = 4$. છેદબિંદુઓ $(0, 0)$ અને $(4, 4)$ છે.
વક્રો દ્વારા ઘેરાયેલું ક્ષેત્રફળ $A$ એ $x = 0$ થી $x = 4$ સુધીના ઉપરના વક્ર અને નીચેના વક્રના તફાવતનું સંકલન છે:
$A = \int_0^4 (\sqrt{4x} - \frac{x^2}{4}) dx$
$A = \int_0^4 (2\sqrt{x} - \frac{x^2}{4}) dx$
$A = [2 \cdot \frac{2}{3} x^{3/2} - \frac{1}{4} \cdot \frac{x^3}{3}]_0^4$
$A = [\frac{4}{3} x^{3/2} - \frac{x^3}{12}]_0^4$
$A = (\frac{4}{3} \cdot 4^{3/2} - \frac{4^3}{12}) - (0 - 0)$
$A = (\frac{4}{3} \cdot 8 - \frac{64}{12}) = \frac{32}{3} - \frac{16}{3} = \frac{16}{3} \text{ ચોરસ એકમ}$.
Solution diagram
330
MediumMCQ
$y^2=x$ અને $y=|x|$ દ્વારા ઘેરાયેલા પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ કેટલું છે?
A
$\frac{1}{3} \text{ ચોરસ એકમ}$
B
$\frac{1}{6} \text{ ચોરસ એકમ}$
C
$\frac{2}{3} \text{ ચોરસ એકમ}$
D
$1 \text{ ચોરસ એકમ}$

Solution

(B) આપેલ વક્રો $y^2 = x$ (જમણી તરફ ખુલતો પરવલય) અને $y = |x|$ ($V$-આકારનો આલેખ) છે.
છેદબિંદુઓ શોધવા માટે,આપણે $y^2 = x$ અને $y = |x|$ ને સરખાવીએ.
$y = |x|$ હોવાથી,$y^2 = x^2$ થાય.
$y^2 = x$ ને $x^2 = y^2$ માં મૂકતા,આપણને $x^2 = x$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $x(x - 1) = 0$.
આમ,છેદબિંદુઓ $x = 0$ અને $x = 1$ પર છે.
અંતરાલ $[0, 1]$ માં,વક્ર $y = \sqrt{x}$ એ રેખા $y = x$ ની ઉપર આવેલો છે.
ક્ષેત્રફળ $A$ નીચે મુજબના સંકલન દ્વારા મળે છે:
$A = \int_{0}^{1} (\sqrt{x} - x) \, dx$
$A = \left[ \frac{x^{3/2}}{3/2} - \frac{x^2}{2} \right]_{0}^{1}$
$A = \left( \frac{2}{3}(1)^{3/2} - \frac{1^2}{2} \right) - (0 - 0)$
$A = \frac{2}{3} - \frac{1}{2} = \frac{4 - 3}{6} = \frac{1}{6} \text{ ચોરસ એકમ}$.
331
DifficultMCQ
પરવલયો $y=4x^2$,$y=\frac{x^2}{9}$ અને રેખા $y=2$ દ્વારા ઘેરાયેલું ક્ષેત્રફળ કેટલું છે?
A
$\frac{5 \sqrt{2}}{3}$ ચોરસ એકમ
B
$\frac{10 \sqrt{2}}{3}$ ચોરસ એકમ
C
$\frac{15 \sqrt{2}}{3}$ ચોરસ એકમ
D
$\frac{20 \sqrt{2}}{3}$ ચોરસ એકમ

Solution

(D) આપેલ પરવલયો $y=4x^2 \implies x^2 = \frac{y}{4} \implies x = \pm \frac{\sqrt{y}}{2}$ અને $y=\frac{x^2}{9} \implies x^2 = 9y \implies x = \pm 3\sqrt{y}$ છે.
પ્રદેશ $y$-અક્ષની સાપેક્ષ સંમિત હોવાથી,આપણે પ્રથમ ચરણમાં ક્ષેત્રફળ શોધીને તેને $2$ વડે ગુણીશું.
પ્રથમ ચરણમાં,પ્રદેશ $y=0$ થી $y=2$ સુધી $x = 3\sqrt{y}$ અને $x = \frac{\sqrt{y}}{2}$ દ્વારા ઘેરાયેલ છે.
ક્ષેત્રફળ $A = 2 \int_{0}^{2} (3\sqrt{y} - \frac{\sqrt{y}}{2}) dy$.
$A = 2 \int_{0}^{2} (\frac{6\sqrt{y} - \sqrt{y}}{2}) dy = 2 \int_{0}^{2} \frac{5\sqrt{y}}{2} dy$.
$A = 5 \int_{0}^{2} y^{1/2} dy = 5 [\frac{y^{3/2}}{3/2}]_{0}^{2}$.
$A = 5 \times \frac{2}{3} [y^{3/2}]_{0}^{2} = \frac{10}{3} (2^{3/2} - 0)$.
$A = \frac{10}{3} (2\sqrt{2}) = \frac{20\sqrt{2}}{3}$ ચોરસ એકમ.
332
DifficultMCQ
ધારો કે $P_{1}: y = 4x^{2}$ અને $P_{2}: y = x^{2} + 27$ બે પરવલયો છે. જો $P_{1}$ અને $P_{2}$ વચ્ચે ઘેરાયેલા પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ,રેખા $y = \alpha x, \alpha > 0$ અને $P_{1}$ વચ્ચે ઘેરાયેલા પ્રદેશના ક્ષેત્રફળ કરતાં છ ગણું હોય,તો $\alpha$ ની કિંમત શોધો:
A
$8$
B
$15$
C
$12$
D
$6$

Solution

(C) $P_{1}: y = 4x^{2}$ અને $P_{2}: y = x^{2} + 27$ ના છેદબિંદુઓ $4x^{2} = x^{2} + 27$ ઉકેલતા મળે છે,જે $3x^{2} = 27$ આપે છે,તેથી $x = \pm 3$.
$P_{1}$ અને $P_{2}$ વચ્ચે ઘેરાયેલું ક્ષેત્રફળ $A_{1} = \int_{-3}^{3} ((x^{2} + 27) - 4x^{2}) dx = \int_{-3}^{3} (27 - 3x^{2}) dx = 2 \int_{0}^{3} (27 - 3x^{2}) dx = 2 [27x - x^{3}]_{0}^{3} = 2(81 - 27) = 108$ ચોરસ એકમ.
પ્રશ્ન મુજબ,$P_{1}$ અને રેખા $y = \alpha x$ વચ્ચે ઘેરાયેલું ક્ષેત્રફળ $A_{2} = \frac{A_{1}}{6} = \frac{108}{6} = 18$ ચોરસ એકમ છે.
રેખા $y = \alpha x$ એ $P_{1}: y = 4x^{2}$ ને $4x^{2} = \alpha x$ પર છેદે છે,તેથી $x(4x - \alpha) = 0$,જે $x = 0$ અને $x = \frac{\alpha}{4}$ આપે છે.
ક્ષેત્રફળ $A_{2} = \int_{0}^{\alpha/4} (\alpha x - 4x^{2}) dx = [\frac{\alpha x^{2}}{2} - \frac{4x^{3}}{3}]_{0}^{\alpha/4} = \frac{\alpha}{2}(\frac{\alpha^{2}}{16}) - \frac{4}{3}(\frac{\alpha^{3}}{64}) = \frac{\alpha^{3}}{32} - \frac{\alpha^{3}}{48} = \frac{\alpha^{3}}{96}$.
$A_{2} = 18$ લેતા,$\frac{\alpha^{3}}{96} = 18$,તેથી $\alpha^{3} = 18 \times 96 = 1728$.
આમ,$\alpha = \sqrt[3]{1728} = 12$.
Solution diagram
333
DifficultMCQ
પ્રદેશ $R=\{(x,y):xy \le 8, 1 \le y \le x^{2}, x \ge 0\}$ નું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$\frac{1}{3}(49\,\log_{e}(2)-15)$
B
$\frac{2}{3}(20\,\log_{e}(2)+9)$
C
$\frac{2}{3}(24\,\log_{e}(2)-7)$
D
$\frac{1}{3}(40\,\log_{e}(2)+27)$

Solution

(C) પ્રદેશ $R$ એ $y=x^2$, $y=1$, અને $xy=8$ (અથવા $y=8/x$) દ્વારા ઘેરાયેલ છે.
પ્રથમ, છેદબિંદુઓ શોધો:
$x^2=1 \implies x=1$ (કારણ કે $x \ge 0$)
$x^2=8/x \implies x^3=8 \implies x=2$
$8/x=1 \implies x=8$
ક્ષેત્રફળ $A$ એ બે સંકલનોના સરવાળા દ્વારા મળે છે:
$A = \int_{1}^{2} (x^2 - 1) dx + \int_{2}^{8} (\frac{8}{x} - 1) dx$
પ્રથમ સંકલનનું મૂલ્ય:
$\int_{1}^{2} (x^2 - 1) dx = [\frac{x^3}{3} - x]_{1}^{2} = (\frac{8}{3} - 2) - (\frac{1}{3} - 1) = \frac{2}{3} - (-\frac{2}{3}) = \frac{4}{3}$
બીજા સંકલનનું મૂલ્ય:
$\int_{2}^{8} (\frac{8}{x} - 1) dx = [8 \ln|x| - x]_{2}^{8} = (8 \ln 8 - 8) - (8 \ln 2 - 2) = 8(3 \ln 2) - 8 - 8 \ln 2 + 2 = 24 \ln 2 - 8 \ln 2 - 6 = 16 \ln 2 - 6$
કુલ ક્ષેત્રફળ $A = \frac{4}{3} + 16 \ln 2 - 6 = 16 \ln 2 - \frac{14}{3} = \frac{48 \ln 2 - 14}{3} = \frac{2}{3}(24 \ln 2 - 7)$.
Solution diagram
334
DifficultMCQ
ધારો કે $A_1$ એ $y=x^2+2$,$x+y=8$ અને y-અક્ષ દ્વારા ઘેરાયેલું પ્રથમ ચરણમાં આવેલું ક્ષેત્રફળ છે. ધારો કે $A_2$ એ $y=x^2+2$,$y^2=x$,$x=2$ અને y-અક્ષ દ્વારા ઘેરાયેલું પ્રથમ ચરણમાં આવેલું ક્ષેત્રફળ છે. તો $A_1-A_2$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{2}{3}(2\sqrt{2}+1)$
B
$\frac{2}{3}(4\sqrt{2}+1)$
C
$\frac{2}{3}(\sqrt{2}+1)$
D
$\frac{2}{3}(3\sqrt{2}+1)$

Solution

(A) સૌ પ્રથમ,આપણે $A_1$ ની ગણતરી કરીએ:
$A_1 = \int_0^2 ((8-x) - (x^2+2)) dx = \int_0^2 (6-x-x^2) dx$
$A_1 = [6x - \frac{x^2}{2} - \frac{x^3}{3}]_0^2 = 12 - 2 - \frac{8}{3} = 10 - \frac{8}{3} = \frac{22}{3}$
હવે,આપણે $A_2$ ની ગણતરી કરીએ:
$A_2 = \int_0^2 (x^2+2) dx - \int_0^2 \sqrt{x} dx$
$A_2 = [\frac{x^3}{3} + 2x]_0^2 - [\frac{2}{3}x^{3/2}]_0^2$
$A_2 = (\frac{8}{3} + 4) - \frac{2}{3}(2\sqrt{2}) = \frac{20}{3} - \frac{4\sqrt{2}}{3}$
અંતે,$A_1 - A_2 = \frac{22}{3} - (\frac{20}{3} - \frac{4\sqrt{2}}{3}) = \frac{2}{3} + \frac{4\sqrt{2}}{3} = \frac{2}{3}(1 + 2\sqrt{2})$
Solution diagram
335
MediumMCQ
જો પ્રદેશ ${(x, y) : -2x + 1 \le y \le 4 - x^2, x \ge 0, y \ge 0}$ નું ક્ષેત્રફળ $\frac{\alpha}{\beta}$ હોય,જ્યાં $\alpha, \beta \in N$ અને $\gcd(\alpha, \beta) = 1$,તો $(\alpha + \beta)$ નું મૂલ્ય શોધો:
A
$73$
B
$85$
C
$91$
D
$67$

Solution

(A) આ પ્રદેશ પરવલય $y = 4 - x^2$,રેખા $y = -2x + 1$ અને અક્ષો $x \ge 0, y \ge 0$ દ્વારા ઘેરાયેલ છે.
ક્ષેત્રફળ $= \int_{0}^{2} (4 - x^2) dx - \text{ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ જેના શિરોબિંદુઓ } (0,0), (0.5,0), (0,1) \text{ છે.}$
ક્ષેત્રફળ $= [4x - \frac{x^3}{3}]_{0}^{2} - \frac{1}{2} \times 0.5 \times 1$
$= (8 - \frac{8}{3}) - \frac{1}{4} = \frac{16}{3} - \frac{1}{4} = \frac{64 - 3}{12} = \frac{61}{12}$.
અહીં $\alpha = 61$ અને $\beta = 12$ છે,તેથી $\alpha + \beta = 61 + 12 = 73$.
Solution diagram
336
DifficultMCQ
પ્રદેશ $A = \{(x, y): 4x^2 + y^2 \le 8 \text{ અને } y^2 \le 4x\}$ નું ક્ષેત્રફળ શોધો:
A
$\frac{\pi}{2}+2$
B
$\pi+\frac{2}{3}$
C
$\pi+4$
D
$\frac{\pi}{2}+\frac{1}{3}$

Solution

(B) આપેલ પ્રદેશ ઉપવલય $4x^2 + y^2 = 8$ અને પરવલય $y^2 = 4x$ દ્વારા ઘેરાયેલ છે.
પ્રથમ,$y^2 = 4x$ ને $4x^2 + y^2 = 8$ માં મૂકીને છેદબિંદુઓ શોધો:
$4x^2 + 4x - 8 = 0 \implies x^2 + x - 2 = 0 \implies (x+2)(x-1) = 0$.
પરવલય માટે $x \ge 0$ હોવાથી,$x = 1$ મળે. $x=1$ માટે,$y^2 = 4$,તેથી $y = \pm 2$.
ક્ષેત્રફળ $A = 2 \int_0^1 \sqrt{4x} dx + 2 \int_1^{\sqrt{2}} \sqrt{8-4x^2} dx$.
$= 4 \int_0^1 \sqrt{x} dx + 4 \int_1^{\sqrt{2}} \sqrt{2-x^2} dx$.
$= 4 \left[ \frac{2}{3} x^{3/2} \right]_0^1 + 4 \left[ \frac{x}{2} \sqrt{2-x^2} + \sin^{-1} \left( \frac{x}{\sqrt{2}} \right) \right]_1^{\sqrt{2}}$.
$= \frac{8}{3} + 4 \left[ (0 + \sin^{-1}(1)) - (\frac{1}{2} \sqrt{1} + \sin^{-1}(\frac{1}{\sqrt{2}})) \right]$.
$= \frac{8}{3} + 4 \left[ \frac{\pi}{2} - \frac{1}{2} - \frac{\pi}{4} \right] = \frac{8}{3} + 2\pi - 2 - \pi = \pi + \frac{2}{3}$ ચોરસ એકમ.
Solution diagram
337
DifficultMCQ
વર્તુળો $x^{2}+y^{2}=4$ અને $x^{2}+(y-2)^{2}=4$ વચ્ચે ઘેરાયેલા પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ શોધો:
A
$\frac{2}{3}(2\pi-3\sqrt{3})$
B
$\frac{4}{3}(2\pi-3\sqrt{3})$
C
$\frac{4}{3}(2\pi-\sqrt{3})$
D
$\frac{2}{3}(4\pi-3\sqrt{3})$

Solution

(D) આપેલ વર્તુળો $x^{2}+y^{2}=4$ (કેન્દ્ર $(0,0)$,ત્રિજ્યા $2$) અને $x^{2}+(y-2)^{2}=4$ (કેન્દ્ર $(0,2)$,ત્રિજ્યા $2$) છે.
સમીકરણો ઉકેલતા: $x^{2}+y^{2}=4$ અને $x^{2}+y^{2}-4y+4=4$.
બીજા સમીકરણમાં $x^{2}+y^{2}=4$ મૂકતા: $4-4y+4=4$,જે $4y=4$ આપે છે,તેથી $y=1$.
$y=1$ ને $x^{2}+y^{2}=4$ માં મૂકતા,આપણને $x^{2}+1=4$ મળે છે,તેથી $x^{2}=3$,$x=\pm\sqrt{3}$.
છેદબિંદુનું ક્ષેત્રફળ $y$-અક્ષની સાપેક્ષમાં સંમિત છે.
ક્ષેત્રફળ $A = 2 \int_{0}^{\sqrt{3}} [\sqrt{4-x^{2}} - (2 - \sqrt{4-x^{2}})] dx = 2 \int_{0}^{\sqrt{3}} (2\sqrt{4-x^{2}} - 2) dx = 4 \int_{0}^{\sqrt{3}} (\sqrt{4-x^{2}} - 1) dx$.
સૂત્ર $\int \sqrt{a^{2}-x^{2}} dx = \frac{x}{2}\sqrt{a^{2}-x^{2}} + \frac{a^{2}}{2}\sin^{-1}(\frac{x}{a})$ નો ઉપયોગ કરતા:
$A = 4 [\frac{x}{2}\sqrt{4-x^{2}} + 2\sin^{-1}(\frac{x}{2}) - x]_{0}^{\sqrt{3}}$
$A = 4 [(\frac{\sqrt{3}}{2}\sqrt{4-3} + 2\sin^{-1}(\frac{\sqrt{3}}{2})) - \sqrt{3}]$
$A = 4 [\frac{\sqrt{3}}{2} + 2(\frac{\pi}{3}) - \sqrt{3}] = 4 [\frac{2\pi}{3} - \frac{\sqrt{3}}{2}] = \frac{8\pi}{3} - 2\sqrt{3} = \frac{2}{3}(4\pi - 3\sqrt{3})$.
Solution diagram
338
DifficultMCQ
ધારો કે વક્ર $y=\max\{\sin x, \cos x\}$,રેખાઓ $x=0, x=\frac{3\pi}{2}$ અને x-અક્ષ દ્વારા ઘેરાયેલા પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ $A$ છે. તો,$A+A^{2}$ ની કિંમત શોધો:
A
$10$
B
$12$
C
$14$
D
$16$

Solution

(B) ક્ષેત્રફળ $A$ એ $x=0$ થી $x=\frac{3\pi}{2}$ સુધીના વક્ર $y=\max\{\sin x, \cos x\}$ અને x-અક્ષ દ્વારા ઘેરાયેલું છે.
આપણે સંકલનને તે અંતરાલો પર વિભાજિત કરીએ છીએ જ્યાં $\sin x$ અથવા $\cos x$ મોટા હોય છે:
$A = \int_{0}^{\pi/4} \cos x \, dx + \int_{\pi/4}^{\pi} \sin x \, dx + \int_{\pi}^{5\pi/4} |\sin x| \, dx + \int_{5\pi/4}^{3\pi/2} |\cos x| \, dx$
ક્ષેત્રફળ x-અક્ષ દ્વારા ઘેરાયેલું હોવાથી,આપણે વિધેયો જ્યાં ઋણ હોય ત્યાં તેમનું નિરપેક્ષ મૂલ્ય લઈએ છીએ.
$A = \int_{0}^{\pi/4} \cos x \, dx + \int_{\pi/4}^{\pi} \sin x \, dx + \int_{\pi}^{5\pi/4} (-\sin x) \, dx + \int_{5\pi/4}^{3\pi/2} (-\cos x) \, dx$
$A = [\sin x]_{0}^{\pi/4} + [-\cos x]_{\pi/4}^{\pi} + [\cos x]_{\pi}^{5\pi/4} + [-\sin x]_{5\pi/4}^{3\pi/2}$
$A = (\frac{1}{\sqrt{2}} - 0) + (-(-1) - (-\frac{1}{\sqrt{2}})) + (-\frac{1}{\sqrt{2}} - (-1)) + (-(-1) - (-\frac{1}{\sqrt{2}}))$
$A = \frac{1}{\sqrt{2}} + 1 + \frac{1}{\sqrt{2}} - \frac{1}{\sqrt{2}} + 1 + 1 - \frac{1}{\sqrt{2}} = 3$
આમ,$A+A^2 = 3 + 3^2 = 3 + 9 = 12$.
Solution diagram
339
DifficultMCQ
ધારો કે રેખા $x=-1$ એ પ્રદેશ $\{(x,y):1+x^{2}\le y\le3-x\}$ ના ક્ષેત્રફળને $m:n$ ગુણોત્તરમાં વિભાજિત કરે છે,જ્યાં $\gcd(m,n)=1$. તો $m+n$ ની કિંમત શોધો.
A
$25$
B
$28$
C
$26$
D
$27$

Solution

(D) સૌ પ્રથમ,$y=1+x^2$ અને $y=3-x$ ના છેદબિંદુઓ મેળવવા માટે $1+x^2=3-x$ લો,જે $x^2+x-2=0$ આપે છે,તેથી $(x+2)(x-1)=0$. છેદબિંદુઓ $x=-2$ અને $x=1$ છે.
કુલ ક્ષેત્રફળ $A = \int_{-2}^{1} [(3-x)-(1+x^2)] dx = \int_{-2}^{1} (2-x-x^2) dx = [2x - \frac{x^2}{2} - \frac{x^3}{3}]_{-2}^{1} = \frac{13}{2}$.
$x=-1$ ની ડાબી બાજુનું ક્ષેત્રફળ $A_1 = \int_{-2}^{-1} (2-x-x^2) dx = \frac{7}{6}$.
$x=-1$ ની જમણી બાજુનું ક્ષેત્રફળ $A_2 = \int_{-1}^{1} (2-x-x^2) dx = \frac{20}{6} = \frac{10}{3}$.
ક્ષેત્રફળનો ગુણોત્તર $A_2 : A_1 = \frac{10/3}{7/6} = \frac{20}{7}$ છે. તેથી $m=20$ અને $n=7$,એટલે કે $m+n=27$.
Solution diagram
340
DifficultMCQ
લંબવૃત્ત $x^{2}+4y^{2}=4$ ની અંદર અને વક્રો $y=|x|-1$ અને $y=1-|x|$ દ્વારા ઘેરાયેલા પ્રદેશની બહારના પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ કેટલું છે?
A
$2(\pi-1)$
B
$2\pi-\frac{1}{2}$
C
$3(\pi-1)$
D
$2\pi-1$

Solution

(A) આપેલ લંબવૃત્ત $x^{2}+4y^{2}=4$ છે,જેને $\frac{x^{2}}{4}+y^{2}=1$ તરીકે લખી શકાય છે. અહીં,$a=2$ અને $b=1$ છે.
લંબવૃત્તનું ક્ષેત્રફળ $A_{e} = \pi ab = \pi \times 2 \times 1 = 2\pi$ છે.
વક્રો $y=|x|-1$ અને $y=1-|x|$ દ્વારા ઘેરાયેલો પ્રદેશ એક ચોરસ છે જેના શિરોબિંદુઓ $(1,0), (0,1), (-1,0),$ અને $(0,-1)$ છે.
આ ચોરસની બાજુની લંબાઈ $s = \sqrt{(1-0)^{2}+(0-1)^{2}} = \sqrt{1+1} = \sqrt{2}$ છે.
આ ચોરસનું ક્ષેત્રફળ $A_{s} = s^{2} = (\sqrt{2})^{2} = 2$ છે.
જરૂરી ક્ષેત્રફળ એ લંબવૃત્તની અંદર અને ચોરસની બહારનો ભાગ છે,જે $A_{e} - A_{s} = 2\pi - 2 = 2(\pi-1)$ છે.
Solution diagram
341
DifficultMCQ
પ્રદેશ $\{(x, y) : 0 \le y \le 6 - x, y^2 \ge 4x - 3, x \ge 0\}$ નું ક્ષેત્રફળ શોધો:
A
$8$
B
$9$
C
$12$
D
$15$

Solution

(B) વક્રો $y = 6-x$ અને $y^2 = 4x-3$ છે.
પ્રથમ,છેદબિંદુઓ શોધો: $(6-x)^2 = 4x-3 \implies 36 - 12x + x^2 = 4x - 3 \implies x^2 - 16x + 39 = 0$.
અવયવ પાડતા $(x-3)(x-13) = 0$ મળે,તેથી $x=3$ અથવા $x=13$.
$x=3$ માટે,$y=3$ મળે છે. આ પ્રદેશ $x=0$,$y=6-x$,અને $y^2=4x-3$ દ્વારા ઘેરાયેલ છે.
ક્ષેત્રફળ $\int_0^3 (6-x) dx - \int_{3/4}^3 2\sqrt{x-3/4} dx$ દ્વારા મળે છે.
પ્રથમ સંકલનનું મૂલ્ય: $[6x - x^2/2]_0^3 = 18 - 4.5 = 13.5$.
બીજા સંકલનનું મૂલ્ય: $\int_{3/4}^3 2(x-3/4)^{1/2} dx = [2 \cdot \frac{2}{3} (x-3/4)^{3/2}]_{3/4}^3 = \frac{4}{3} (3-0.75)^{3/2} = \frac{4}{3} (2.25)^{3/2} = \frac{4}{3} (3.375) = 4.5$.
કુલ ક્ષેત્રફળ $= 13.5 - 4.5 = 9$.
342
DifficultMCQ
વક્રો $x + 3y^2 = 0$ અને $x + 4y^2 = 1$ દ્વારા આવૃત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ કેટલું થાય ($/3$ માં)?
A
$1$
B
$2$
C
$4$
D
$5$

Solution

(C) આપેલ વક્રો $x = -3y^2$ અને $x = 1 - 4y^2$ છે.
છેદબિંદુઓ શોધવા માટે,બંને સમીકરણોને સરખાવતા:
$-3y^2 = 1 - 4y^2$
$y^2 = 1$
$y = \pm 1$.
ક્ષેત્રફળ $A$ એ $y$ ની સાપેક્ષમાં $-1$ થી $1$ સુધી જમણી બાજુના વક્રમાંથી ડાબી બાજુના વક્રને બાદ કરીને સંકલન કરવાથી મળે છે:
$A = \int_{-1}^{1} ((1 - 4y^2) - (-3y^2)) \, dy$
$A = \int_{-1}^{1} (1 - y^2) \, dy$
$A = [y - \frac{y^3}{3}]_{-1}^{1}$
$A = (1 - \frac{1}{3}) - (-1 - \frac{(-1)^3}{3})$
$A = (1 - \frac{1}{3}) - (-1 + \frac{1}{3})$
$A = \frac{2}{3} - (-\frac{2}{3}) = \frac{4}{3}$ ચોરસ એકમ.
343
AdvancedMCQ
ધારો કે $f: R \to R$ એક વિધેય છે જેથી $f(x) + 3f(\frac{\pi}{2} - x) = \sin x, x \in R$. ધારો કે $R$ પર $f$ ની મહત્તમ કિંમત $\alpha$ છે. જો વક્રો $g(x) = x^2$ અને $h(x) = \beta x^3, \beta > 0$ દ્વારા ઘેરાયેલા પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ $\alpha^2$ હોય,તો $30\beta^3$ ની કિંમત ———— છે.
A
$16$
B
$12$
C
$8$
D
$20$

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x) + 3f(\frac{\pi}{2} - x) = \sin x$ $(1)$.
$x$ ને $\frac{\pi}{2} - x$ વડે બદલતા,આપણને $f(\frac{\pi}{2} - x) + 3f(x) = \cos x$ $(2)$ મળે છે.
સમીકરણ $(2)$ ને $3$ વડે ગુણતા: $3f(\frac{\pi}{2} - x) + 9f(x) = 3\cos x$ $(3)$.
સમીકરણ $(3)$ માંથી $(1)$ બાદ કરતા: $8f(x) = 3\cos x - \sin x$.
તેથી,$f(x) = \frac{3}{8}\cos x - \frac{1}{8}\sin x$.
$f(x) = A\cos x + B\sin x$ ની મહત્તમ કિંમત $\sqrt{A^2 + B^2}$ છે.
તેથી,$\alpha = \sqrt{(\frac{3}{8})^2 + (-\frac{1}{8})^2} = \sqrt{\frac{9+1}{64}} = \frac{\sqrt{10}}{8}$.
તેથી $\alpha^2 = \frac{10}{64} = \frac{5}{32}$.
વક્રો $g(x) = x^2$ અને $h(x) = \beta x^3$ એ $x^2 = \beta x^3$ પર છેદે છે,જે $x = 0$ અને $x = \frac{1}{\beta}$ આપે છે.
ક્ષેત્રફળ $\int_0^{1/\beta} (x^2 - \beta x^3) dx = [\frac{x^3}{3} - \frac{\beta x^4}{4}]_0^{1/\beta} = \frac{1}{3\beta^3} - \frac{1}{4\beta^3} = \frac{1}{12\beta^3}$ છે.
આપેલ છે કે $\frac{1}{12\beta^3} = \alpha^2 = \frac{5}{32}$.
તેથી,$12\beta^3 = \frac{32}{5} = 6.4$,તેથી $\beta^3 = \frac{6.4}{12} = \frac{8}{15}$.
અંતે,$30\beta^3 = 30 \times \frac{8}{15} = 16$.

Application of Integration — Area bounded by region of multi curve · Frequently Asked Questions

1Are these Application of Integration questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Application of Integration Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.