Gujarati

Third Law of Motion and Momentum and Impulse Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Newton's Laws of Motion and Friction · Third Law of Motion and Momentum and Impulse

208+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 208 questions in Gujarati

51
EasyMCQ
એક ધાતુનો બોલ દિવાલ સાથે અથડાય છે અને પાછો ફરતો નથી,જ્યારે તેટલા જ દળનો રબ્બરનો બોલ સમાન વેગથી અથડાઈને પાછો ફરે છે. આ પરથી શું તારણ કાઢી શકાય?
A
ધાતુનો બોલ વેગમાનમાં વધુ ફેરફાર અનુભવે છે.
B
રબ્બરનો બોલ વેગમાનમાં વધુ ફેરફાર અનુભવે છે.
C
ધાતુના બોલનું પ્રારંભિક વેગમાન રબ્બરના બોલના પ્રારંભિક વેગમાન કરતા વધારે હોય છે.
D
બંને વેગમાનમાં સમાન ફેરફાર અનુભવે છે.

Solution

(B) ધારો કે બોલનું દળ $m$ છે અને પ્રારંભિક વેગ $v_1$ છે.
ધાતુના બોલ માટે,અંતિમ વેગ $v_2 = 0$ છે (કારણ કે તે પાછો ફરતો નથી).
વેગમાનમાં ફેરફાર $\Delta p = m(v_2 - v_1) = m(0 - v_1) = -mv_1$ છે.
ફેરફારનું મૂલ્ય $|\Delta p| = mv_1$ છે.
રબ્બરના બોલ માટે,અંતિમ વેગ $v_2' = -v_1$ છે (કારણ કે તે સમાન વેગથી પાછો ફરે છે).
વેગમાનમાં ફેરફાર $\Delta p' = m(v_2' - v_1) = m(-v_1 - v_1) = -2mv_1$ છે.
ફેરફારનું મૂલ્ય $|\Delta p'| = 2mv_1$ છે.
બંનેની સરખામણી કરતા,$|\Delta p'| > |\Delta p|$.
તેથી,રબ્બરનો બોલ વેગમાનમાં વધુ ફેરફાર અનુભવે છે.
52
EasyMCQ
$3 \ kg$ દળનો એક બોલ $10 \ m/s$ ના વેગથી $60^\circ$ ના ખૂણે દિવાલ પર અથડાય છે અને તેટલા જ ખૂણે અને ઝડપે પાછો ફરે છે. $MKS$ એકમમાં બોલના વેગમાનમાં થતો ફેરફાર કેટલો હશે?
A
$30 \ kg \cdot m/s$
B
$60 \ kg \cdot m/s$
C
$15 \ kg \cdot m/s$
D
$45 \ kg \cdot m/s$

Solution

(A) વેગમાનમાં થતો ફેરફાર $\Delta \vec{p} = \vec{p}_f - \vec{p}_i$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બોલ સમાન ખૂણે અને ઝડપે પાછો ફરતો હોવાથી,દિવાલને સમાંતર વેગનો ઘટક બદલાતો નથી,જ્યારે દિવાલને લંબ ઘટક વિરુદ્ધ દિશામાં જાય છે.
ધારો કે દિવાલ $y$-અક્ષ પર છે. પ્રારંભિક વેગ $\vec{v}_i = (v \cos 60^\circ) \hat{i} - (v \sin 60^\circ) \hat{j}$ છે.
અંતિમ વેગ $\vec{v}_f = -(v \cos 60^\circ) \hat{i} - (v \sin 60^\circ) \hat{j}$ છે.
વેગમાનમાં ફેરફાર $\Delta \vec{p} = m(\vec{v}_f - \vec{v}_i) = m(-2v \cos 60^\circ) \hat{i}$ છે.
વેગમાનના ફેરફારનું મૂલ્ય $|\Delta p| = 2mv \cos 60^\circ$ છે.
અહીં $m = 3 \ kg$,$v = 10 \ m/s$,અને $\cos 60^\circ = 0.5$ આપેલ છે.
$|\Delta p| = 2 \times 3 \times 10 \times 0.5 = 30 \ kg \cdot m/s$.
53
MediumMCQ
$2 \ kg$ દળનો એક બ્લોક $x$-અક્ષ પર મુક્ત રીતે ગતિ કરે છે. તે $t = 0$ સમયે સ્થિર સ્થિતિમાં છે. બ્લોક પર લાગતું બળ $F(t)$ સમય $t$ સાથે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ બદલાય છે. $4.5 \ s$ પછી બ્લોકની ગતિઉર્જા કેટલી હશે ($J$ માં)?
Question diagram
A
$4.50$
B
$7.50$
C
$5.06$
D
$14.06$

Solution

(C) વેગમાનમાં થતો ફેરફાર $\Delta p$ એ બળ-સમય આલેખ હેઠળના ક્ષેત્રફળ જેટલો હોય છે.
આલેખ પરથી,$t = 0$ થી $t = 3 \ s$ સુધીનું ક્ષેત્રફળ એ $3 \ s$ પાયો અને $4 \ N$ ઊંચાઈ ધરાવતો ત્રિકોણ છે,તેથી ક્ષેત્રફળ$_1 = \frac{1}{2} \times 3 \times 4 = 6 \ N \cdot s$.
$t = 3 \ s$ થી $t = 4.5 \ s$ સુધીનું ક્ષેત્રફળ એ $1.5 \ s$ પાયો અને $-2 \ N$ ઊંચાઈ ધરાવતો ત્રિકોણ છે (કારણ કે સમાન ત્રિકોણોના ગુણધર્મ મુજબ $t = 4.5 \ s$ સમયે બળ $-2 \ N$ છે),તેથી ક્ષેત્રફળ$_2 = \frac{1}{2} \times 1.5 \times (-2) = -1.5 \ N \cdot s$.
કુલ વેગમાનમાં ફેરફાર $\Delta p = 6 - 1.5 = 4.5 \ kg \cdot m/s$.
બ્લોક સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ થતો હોવાથી,અંતિમ વેગમાન $p = 4.5 \ kg \cdot m/s$.
ગતિઉર્જા $K = \frac{p^2}{2m} = \frac{(4.5)^2}{2 \times 2} = \frac{20.25}{4} = 5.0625 \ J \approx 5.06 \ J$.
54
DifficultMCQ
$5 \ kg$ દળ ધરાવતો એક પદાર્થ $10 \ kg \cdot m/s$ ના વેગમાનથી ગતિ કરે છે. જો તેની ગતિની દિશામાં તેના પર $10 \ s$ માટે $0.2 \ N$ જેટલું બળ લાગે,તો તેની ગતિ ઊર્જામાં થતો વધારો કેટલા $Joule$ હશે?
A
$2.8$
B
$3.2$
C
$3.8$
D
$4.4$

Solution

(D) વેગમાનમાં થતો ફેરફાર એ આઘાત (impulse) જેટલો હોય છે: $\Delta P = F \times t$
અહીં $F = 0.2 \ N$ અને $t = 10 \ s$ આપેલ છે,તેથી વેગમાનમાં થતો ફેરફાર $\Delta P = 0.2 \times 10 = 2 \ kg \cdot m/s$
પ્રારંભિક વેગમાન $P_1 = 10 \ kg \cdot m/s$
અંતિમ વેગમાન $P_2 = P_1 + \Delta P = 10 + 2 = 12 \ kg \cdot m/s$
ગતિ ઊર્જા $K$ અને વેગમાન $P$ વચ્ચેનો સંબંધ $K = \frac{P^2}{2m}$ છે.
પ્રારંભિક ગતિ ઊર્જા $K_1 = \frac{P_1^2}{2m} = \frac{10^2}{2 \times 5} = \frac{100}{10} = 10 \ J$
અંતિમ ગતિ ઊર્જા $K_2 = \frac{P_2^2}{2m} = \frac{12^2}{2 \times 5} = \frac{144}{10} = 14.4 \ J$
ગતિ ઊર્જામાં થતો વધારો $\Delta K = K_2 - K_1 = 14.4 - 10 = 4.4 \ J$ થાય.
55
MediumMCQ
$A$ જેટલા આડછેદના ક્ષેત્રફળ વાળું પાણીનું એક તીવ્ર ઝરણું દિવાલને દોરેલ લંબ સાથે $\theta$ કોણ બનાવતી દિશામાં દિવાલ સાથે અથડાય છે અને સ્થિતિસ્થાપક રીતે પાછું ફરે છે. જો પાણીની ઘનતા $\rho$ હોય અને વેગ $v$ હોય,તો દિવાલ પર લાગતું બળ કેટલું હશે?
Question diagram
A
$2Av \rho \cos \theta$
B
$2Av^2 \rho \cos \theta$
C
$2Av^2 \rho$
D
$2Av \rho$

Solution

(B) દર સેકન્ડે દિવાલ સાથે અથડાતા પાણીનું દળ $m = A \cdot v \cdot \rho$ છે.
દિવાલ સાથે અથડાતા પાણીનું પ્રારંભિક વેગમાન $P_i = m \cdot v = Av^2 \rho$ છે.
અથડામણ સ્થિતિસ્થાપક હોવાથી,પાણી સમાન વેગ $v$ થી $\theta$ ખૂણે પાછું ફરે છે. દિવાલને લંબ વેગમાનનો ઘટક $P \cos \theta$ છે.
દિવાલ દ્વારા પાણી પર લાગતું બળ (દર સેકન્ડે વેગમાનમાં થતો ફેરફાર) $\Delta P = P_{final, x} - P_{initial, x}$ છે.
દિવાલ તરફની દિશાને ધન લેતા,પ્રારંભિક વેગમાન ઘટક $P_i \cos \theta$ છે અને અંતિમ વેગમાન ઘટક $-P_i \cos \theta$ છે.
તેથી,પાણી દ્વારા દિવાલ પર લાગતું બળ $F = |\Delta P| = |(-P_i \cos \theta) - (P_i \cos \theta)| = 2P_i \cos \theta$ છે.
$P_i = Av^2 \rho$ મૂકતા,આપણને $F = 2Av^2 \rho \cos \theta$ મળે છે.
Solution diagram
56
MediumMCQ
$m \, kg$ દળનો કણ $v \, m/s$ ના વેગથી આકૃતિમાં દર્શાવ્યા પ્રમાણે અથડાઈને સમાન વેગથી પાછો ફરે છે. તો વેગમાનમાં થતા ફેરફારનું મૂલ્ય શોધો.
Question diagram
A
$2mv \cos \theta$
B
$2mv \sin \theta$
C
$0$
D
$2mv$

Solution

(B) ધારો કે પ્રારંભિક વેગ $\vec{v}_1$ છે અને અંતિમ વેગ $\vec{v}_2$ છે.
ભૂમિતિ પરથી,પ્રારંભિક વેગમાન $\vec{P}_1 = m\vec{v}_1 = -mv \sin \theta \hat{i} - mv \cos \theta \hat{j}$ છે.
અંતિમ વેગમાન $\vec{P}_2 = m\vec{v}_2 = mv \sin \theta \hat{i} - mv \cos \theta \hat{j}$ છે.
વેગમાનમાં થતો ફેરફાર $\Delta \vec{P} = \vec{P}_2 - \vec{P}_1$ છે.
$\Delta \vec{P} = (mv \sin \theta \hat{i} - mv \cos \theta \hat{j}) - (-mv \sin \theta \hat{i} - mv \cos \theta \hat{j})$.
$\Delta \vec{P} = 2mv \sin \theta \hat{i}$.
વેગમાનમાં થતા ફેરફારનું મૂલ્ય $|\Delta \vec{P}| = 2mv \sin \theta$ છે.
Solution diagram
57
EasyMCQ
$60 \ g$ દળનો દડો $4 \ m/s$ ના વેગથી દીવાલ સાથે અથડાય છે અને તે જ વેગથી પાછો ફરે છે. વેગમાનમાં થતો ફેરફાર $kg \cdot m/s$ માં શોધો.
A
$0.98$
B
$0.73$
C
$0.48$
D
$0.22$

Solution

(C) આપેલ છે: દળ $m = 60 \ g = 60 \times 10^{-3} \ kg$,પ્રારંભિક વેગ $v_i = 4 \ m/s$,અંતિમ વેગ $v_f = -4 \ m/s$ (કારણ કે તે પાછો ફરે છે).
પ્રારંભિક વેગમાન $P_i = m \times v_i = (60 \times 10^{-3}) \times 4 = 0.24 \ kg \cdot m/s$ છે.
અંતિમ વેગમાન $P_f = m \times v_f = (60 \times 10^{-3}) \times (-4) = -0.24 \ kg \cdot m/s$ છે.
વેગમાનમાં થતો ફેરફાર $\Delta P = P_f - P_i = -0.24 - 0.24 = -0.48 \ kg \cdot m/s$ છે.
વેગમાનમાં થતા ફેરફારનું મૂલ્ય $|\Delta P| = 0.48 \ kg \cdot m/s$ થાય.
58
MediumMCQ
$150 \, g$ દળનો દડો $12 \, m/s$ ના વેગથી ગતિ કરીને બેટ સાથે અથડાય છે અને $0.01 \, s$ માં વિરુદ્ધ દિશામાં $20 \, m/s$ ના વેગથી પાછો ફરે છે. બેટ દ્વારા દડા પર લાગતું બળ ........... $N$ છે.
A
$480$
B
$600$
C
$500$
D
$400$

Solution

(A) આપેલ છે: દળ $m = 150 \, g = 0.15 \, kg$.
પ્રારંભિક વેગ $u = -12 \, m/s$ (બેટ તરફની દિશાને ઋણ લેતા).
અંતિમ વેગ $v = +20 \, m/s$ (બેટથી દૂરની દિશાને ધન લેતા).
સમયગાળો $\Delta t = 0.01 \, s$.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,બળ $F$ એ વેગમાનમાં થતા ફેરફારના દર જેટલું હોય છે:
$F = \frac{m(v - u)}{\Delta t}$
$F = \frac{0.15 \times (20 - (-12))}{0.01}$
$F = \frac{0.15 \times (20 + 12)}{0.01}$
$F = \frac{0.15 \times 32}{0.01}$
$F = 15 \times 32 = 480 \, N$.
આમ,બેટ દ્વારા લાગતું બળ $480 \, N$ છે.
59
MediumMCQ
$5 \, g$ દળના કણ પર $3 \, s$ સમય માટે $50 \, dynes$ નું બળ લાગે છે. તો બળનો આઘાત કેટલો થાય?
A
$0.15 \times 10^{-3} \, N \cdot s$
B
$0.98 \times 10^{-3} \, N \cdot s$
C
$1.5 \times 10^{-3} \, N \cdot s$
D
$2.5 \times 10^{-3} \, N \cdot s$

Solution

(C) આઘાત $J$ એ બળ $F$ અને તે લાગતા સમયગાળા $\Delta t$ ના ગુણાકાર તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે: $J = F \times \Delta t$
આપેલ છે: બળ $F = 50 \, dynes$
$1 \, N = 10^5 \, dynes$ હોવાથી,આપણે બળને $SI$ એકમમાં ફેરવીએ: $F = 50 \times 10^{-5} \, N = 5 \times 10^{-4} \, N$
સમય $\Delta t = 3 \, s$
આઘાત $J = (5 \times 10^{-4} \, N) \times (3 \, s) = 15 \times 10^{-4} \, N \cdot s = 1.5 \times 10^{-3} \, N \cdot s$
60
EasyMCQ
$M$ દળ ધરાવતો પદાર્થ $V$ વેગથી એક સખત દીવાલ સાથે લંબરૂપે અથડાય છે અને તેટલા જ વેગથી પાછો ફરે છે. પદાર્થ દ્વારા અનુભવાતો આઘાત (Impulse) કેટલો હશે?
A
$MV$
B
$2MV$
C
$4MV$
D
$0$

Solution

(B) આઘાત (Impulse) એટલે પદાર્થના રેખીય વેગમાનમાં થતો ફેરફાર.
પદાર્થનું પ્રારંભિક વેગમાન,$P_i = MV$.
પદાર્થ વિરુદ્ધ દિશામાં તેટલા જ વેગ $V$ થી પાછો ફરતો હોવાથી,અંતિમ વેગમાન $P_f = -MV$ થશે.
આઘાત $J = \Delta P = P_f - P_i$.
$J = (-MV) - (MV) = -2MV$.
આમ,પદાર્થ દ્વારા અનુભવાતા આઘાતનું મૂલ્ય $2MV$ છે.
61
EasyMCQ
$m$ દળ ધરાવતા કણ પર લાગતું બળ $F$ નીચે દર્શાવેલ બળ-સમયના આલેખ દ્વારા સૂચવવામાં આવ્યું છે. $0 \, s$ થી $8 \, s$ ના સમયગાળા દરમિયાન કણના વેગમાનમાં થતો ફેરફાર .......... $N-s$ છે.
Question diagram
A
$24$
B
$20$
C
$12$
D
$6$

Solution

(C) કણના વેગમાનમાં થતો ફેરફાર એ આઘાત (impulse) જેટલો હોય છે,જે બળ-સમય $(F-t)$ આલેખ હેઠળના ક્ષેત્રફળ જેટલો છે.
વેગમાનમાં ફેરફાર = $F-t$ આલેખ હેઠળનું ક્ષેત્રફળ
$= \text{ત્રિકોણ } ABC \text{ નું ક્ષેત્રફળ} + \text{લંબચોરસ } CDEF \text{ નું ક્ષેત્રફળ} + \text{લંબચોરસ } FGHI \text{ નું ક્ષેત્રફળ}$
$= (\frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ}) + (\text{પહોળાઈ} \times \text{લંબાઈ}) + (\text{પહોળાઈ} \times \text{લંબાઈ})$
$= (\frac{1}{2} \times 2 \times 6) + (2 \times -3) + (4 \times 3)$
$= 6 - 6 + 12$
$= 12 \, N-s$.
Solution diagram
62
MediumMCQ
$m$ દળનો એક સખત દડો $60^\circ$ ના ખૂણે એક સખત દીવાલ સાથે અથડાય છે અને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ઝડપ ગુમાવ્યા વિના પરાવર્તિત થાય છે. દીવાલ દ્વારા દડા પર આપવામાં આવેલ આઘાતનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
Question diagram
A
$\frac{mv}{2}$
B
$\frac{mv}{3}$
C
$mv$
D
$2mv \cos 60^\circ = mv$

Solution

(C) દીવાલ દ્વારા દડા પર આપવામાં આવેલ આઘાત એ દડાના વેગમાનમાં થતા ફેરફાર જેટલો હોય છે.
ધારો કે પ્રારંભિક વેગ $\vec{v}_i$ છે અને અંતિમ વેગ $\vec{v}_f$ છે.
પ્રારંભિક વેગમાન $\vec{p}_i = m\vec{v}_i$ છે અને અંતિમ વેગમાન $\vec{p}_f = m\vec{v}_f$ છે.
દીવાલને લંબ દિશાને $x$-અક્ષ તરીકે લેતા,પ્રારંભિક વેગના ઘટકો $v_{ix} = v \cos 60^\circ$ (દીવાલ તરફ) અને $v_{iy} = v \sin 60^\circ$ (દીવાલને સમાંતર) છે.
અંતિમ વેગના ઘટકો $v_{fx} = -v \cos 60^\circ$ (દીવાલથી દૂર) અને $v_{fy} = v \sin 60^\circ$ (દીવાલને સમાંતર) છે.
વેગમાનમાં થતો ફેરફાર $\Delta \vec{p} = \vec{p}_f - \vec{p}_i = m(\vec{v}_f - \vec{v}_i)$.
$\Delta p_x = m(v_{fx} - v_{ix}) = m(-v \cos 60^\circ - v \cos 60^\circ) = -2mv \cos 60^\circ = -2mv(0.5) = -mv$.
$\Delta p_y = m(v_{fy} - v_{iy}) = m(v \sin 60^\circ - v \sin 60^\circ) = 0$.
આઘાતનું મૂલ્ય $|\Delta \vec{p}| = |-mv| = mv$ થાય.
Solution diagram
63
EasyMCQ
$5 \text{ g}$ દળ ધરાવતા પદાર્થ પર,જે સ્થિર છે,તેના પર $50 \text{ dynes}$ નું બળ $3 \text{ seconds}$ ના સમયગાળા માટે લગાડવામાં આવે છે. તો આઘાત (Impulse) કેટલો હશે?
A
$0.15 \times 10^{-3} \text{ N-s}$
B
$0.98 \times 10^{-3} \text{ N-s}$
C
$1.5 \times 10^{-3} \text{ N-s}$
D
$2.5 \times 10^{-3} \text{ N-s}$

Solution

(C) આઘાત (Impulse) એ બળ અને સમયગાળાનો ગુણાકાર છે: $J = F \times \Delta t$.
આપેલ બળ $F = 50 \text{ dynes}$. આપણે જાણીએ છીએ કે $1 \text{ dyne} = 10^{-5} \text{ N}$,તેથી $F = 50 \times 10^{-5} \text{ N} = 5 \times 10^{-4} \text{ N}$.
સમયગાળો $\Delta t = 3 \text{ s}$ છે.
તેથી,આઘાત $J = (5 \times 10^{-4} \text{ N}) \times (3 \text{ s}) = 15 \times 10^{-4} \text{ N-s} = 1.5 \times 10^{-3} \text{ N-s}$.
64
MediumMCQ
$1\, kg$ દળ ધરાવતા કણ પર આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબનું બળ $F$ લાગે છે. જો કણનો પ્રારંભિક વેગ $10\, ms^{-1}$ હોય, તો આ સમયગાળા દરમિયાન કણ દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલ મહત્તમ વેગ ........ $ms^{-1}$ છે.
Question diagram
A
$210$
B
$110$
C
$100$
D
$90$

Solution

(B) કણ પર લાગતો આઘાત $J$ એ બળ-સમય $(F-t)$ આલેખ હેઠળના ક્ષેત્રફળ જેટલો હોય છે.
આઘાત $J = \Delta p = m(v_f - v_i)$.
આલેખ પરથી, $t = 0$ થી $t = 10\, s$ સુધીનું ક્ષેત્રફળ એ $10\, s$ પાયો અને $20\, N$ ઊંચાઈ ધરાવતો ત્રિકોણ છે।
ક્ષેત્રફળ $A_1 = \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{ઊંચાઈ} = \frac{1}{2} \times 10 \times 20 = 100\, Ns$.
આ ક્ષેત્રફળ ધન છે, તેથી આ સમયગાળા દરમિયાન વેગ વધે છે.
$t = 10\, s$ પર, વેગ $v_{10}$ એ $m(v_{10} - v_i) = A_1$ દ્વારા મળે છે.
$1 \times (v_{10} - 10) = 100 \implies v_{10} = 110\, ms^{-1}$.
$t = 10\, s$ થી $t = 20\, s$ સુધી, બળ $-10\, N$ છે (એક લંબચોરસ).
ક્ષેત્રફળ $A_2 = \text{પાયો} \times \text{ઊંચાઈ} = (20 - 10) \times (-10) = 10 \times (-10) = -100\, Ns$.
બળ ઋણ હોવાથી, $t = 10\, s$ પછી વેગ ઘટે છે.
તેથી, મહત્તમ વેગ $t = 10\, s$ પર પ્રાપ્ત થાય છે, જે $110\, ms^{-1}$ છે.
65
DifficultMCQ
$m$ દળ ધરાવતો એક કણ શરૂઆતમાં સ્થિર છે,તેના પર $0 \leq t \leq T$ સમયગાળા દરમિયાન $F = F_0 \left\{ {1 - {{\left( {\frac{{2t - T}}{T}} \right)}^2}} \right\}$ બળ લાગે છે. સમયગાળાના અંતે કણનો વેગ કેટલો હશે?
A
$\frac{5F_0T}{6m}$
B
$\frac{4F_0T}{3m}$
C
$\frac{2F_0T}{3m}$
D
$\frac{3F_0T}{2m}$

Solution

(C) કણ પર લાગતો આઘાત $J$ એ વેગમાનમાં થતા ફેરફાર $\Delta p = mv_f - mv_i$ જેટલો હોય છે. કણ શરૂઆતમાં સ્થિર હોવાથી $v_i = 0$,તેથી $mv_f = \int_{0}^{T} F(t) dt$.
આપેલ બળનું સમીકરણ મૂકતા:
$mv_f = \int_{0}^{T} F_0 \left[ 1 - \left( \frac{2t - T}{T} \right)^2 \right] dt$.
ધારો કે $u = \frac{2t - T}{T}$,તેથી $du = \frac{2}{T} dt$,અથવા $dt = \frac{T}{2} du$.
જ્યારે $t = 0, u = -1$. જ્યારે $t = T, u = 1$.
$mv_f = F_0 \int_{-1}^{1} (1 - u^2) \frac{T}{2} du = \frac{F_0 T}{2} \left[ u - \frac{u^3}{3} \right]_{-1}^{1}$.
$mv_f = \frac{F_0 T}{2} \left[ (1 - 1/3) - (-1 + 1/3) \right] = \frac{F_0 T}{2} \left[ 2/3 + 2/3 \right] = \frac{F_0 T}{2} \left( \frac{4}{3} \right) = \frac{2F_0 T}{3}$.
તેથી,$v_f = \frac{2F_0 T}{3m}$.
66
MediumMCQ
એક છોકરો બેટ વડે બેઝબોલને ફટકારે છે અને બોલને $J$ જેટલો આઘાત (impulse) આપે છે. છોકરો તે જ બળ સાથે ફરીથી બોલને ફટકારે છે,પરંતુ આ વખતે બોલ અને બેટ પ્રથમ વખત કરતા બમણા સમય માટે સંપર્કમાં રહે છે. નવો આઘાત કેટલો હશે?
A
મૂળ આઘાત કરતા અડધો
B
મૂળ આઘાત જેટલો
C
મૂળ આઘાત કરતા બમણો
D
મૂળ આઘાત કરતા ચાર ગણો

Solution

(C) આઘાત $J$ એ સરેરાશ બળ $F$ અને તે બળ જેટલા સમય $\Delta t$ માટે લાગે છે તેના ગુણાકાર તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે: $J = F \cdot \Delta t$।
પ્રથમ કિસ્સામાં,આઘાત $J = F \cdot \Delta t$ છે।
બીજા કિસ્સામાં,બળ $F$ સમાન રહે છે,પરંતુ સંપર્ક સમય બમણો થાય છે,એટલે કે $\Delta t' = 2 \Delta t$।
તેથી,નવો આઘાત $J'$ એ $J' = F \cdot (2 \Delta t) = 2(F \cdot \Delta t) = 2J$ દ્વારા મળે છે।
આમ,નવો આઘાત એ મૂળ આઘાત કરતા બમણો છે।
67
DifficultMCQ
$4 \ kg$ ની એક ડિસ્ક બરફની સપાટી પર પૂર્વ દિશામાં $1 \ m/s$ ના વેગથી સરકે છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. આ ડિસ્ક એક થાંભલા સાથે અથડાય છે અને તે જ ઝડપે ઉત્તર દિશામાં પાછી ફરે છે. ડિસ્કના વેગમાનના પૂર્વ દિશાના ઘટકમાં થતો ફેરફાર ............. $kg \cdot m/s$ છે.
Question diagram
A
$-4$
B
$-1$
C
$0$
D
$4$

Solution

(A) કોઈપણ પદાર્થનું વેગમાન તેના દળ અને વેગના ગુણાકાર જેટલું હોય છે $(p = mv)$.
અથડામણ પહેલાં,ડિસ્ક પૂર્વ દિશામાં $1 \ m/s$ ના વેગથી ગતિ કરે છે. તેથી,તેના પ્રારંભિક વેગમાનનો પૂર્વ દિશાનો ઘટક $p_{i,E} = 4 \ kg \times 1 \ m/s = 4 \ kg \cdot m/s$ છે.
અથડામણ પછી,ડિસ્ક ઉત્તર દિશામાં ગતિ કરે છે. પૂર્વ દિશામાં તેનો કોઈ વેગનો ઘટક ન હોવાથી,તેના અંતિમ વેગમાનનો પૂર્વ દિશાનો ઘટક $p_{f,E} = 0 \ kg \cdot m/s$ છે.
વેગમાનના પૂર્વ દિશાના ઘટકમાં થતો ફેરફાર $\Delta p_E = p_{f,E} - p_{i,E}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $\Delta p_E = 0 - 4 = -4 \ kg \cdot m/s$ મળે છે.
68
EasyMCQ
આકૃતિ $0.4 \; kg$ દળ ધરાવતા પદાર્થની એક-પરિમાણીય ગતિનો સ્થાન-સમય $(x-t)$ આલેખ દર્શાવે છે. દરેક આઘાતનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
Question diagram
A
$0.2 \; N \cdot s$
B
$0.4 \; N \cdot s$
C
$0.8 \; N \cdot s$
D
$1.6 \; N \cdot s$

Solution

(C) આઘાત $J$ એ રેખીય વેગમાનમાં થતા ફેરફાર બરાબર હોય છે,$\Delta p = m(v_f - v_i)$.
આલેખ પરથી,ગતિ અચળ વેગ ધરાવતા વિભાગોની બનેલી છે.
સમયગાળા $t = 0$ થી $t = 2 \; s$ માટે,સ્થાનાંતર $2 \; m$ છે. તેથી,પ્રારંભિક વેગ $v_i = \frac{2 \; m}{2 \; s} = 1 \; m/s$.
સમયગાળા $t = 2 \; s$ થી $t = 4 \; s$ માટે,સ્થાનાંતર $-2 \; m$ છે. તેથી,અંતિમ વેગ $v_f = \frac{-2 \; m}{2 \; s} = -1 \; m/s$.
પદાર્થનું દળ $m = 0.4 \; kg$ છે.
દરેક અથડામણ સમયે ($t = 2, 6, 10, 14 \; s$ પર) આઘાત $J$ નીચે મુજબ મળે:
$J = m(v_f - v_i) = 0.4 \; kg \times (-1 \; m/s - 1 \; m/s) = 0.4 \times (-2) = -0.8 \; kg \cdot m/s$.
આઘાતનું મૂલ્ય $|J| = |-0.8| = 0.8 \; N \cdot s$ થાય.
69
MediumMCQ
એક કણ પર બળ લાગે છે જેના ઘટકોનો સમય સાથેનો ફેરફાર આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. $0.1\,s$ માં કણના વેગમાનમાં થતા ફેરફારનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
Question diagram
A
$2\,kg\,m/s$
B
$10\,kg\,m/s$
C
$12\,kg\,m/s$
D
$5\sqrt{2}\,kg\,m/s$

Solution

(D) વેગમાનમાં થતો ફેરફાર $\Delta \vec{p}$ એ આઘાત $\vec{J} = \int \vec{F} dt$ જેટલો હોય છે. આ દરેક ઘટક માટે બળ-સમયના આલેખ નીચેના ક્ષેત્રફળ જેટલું હોય છે.
$x$-ઘટક માટે: $\Delta p_x = \text{ક્ષેત્રફળ} = 30\,N \times 0.1\,s = 3\,N\cdot s$.
$y$-ઘટક માટે: $\Delta p_y = \text{ક્ષેત્રફળ} = \frac{1}{2} \times 80\,N \times 0.1\,s = 4\,N\cdot s$.
$z$-ઘટક માટે: $\Delta p_z = \text{ક્ષેત્રફળ} = -50\,N \times 0.1\,s = -5\,N\cdot s$.
વેગમાનમાં થતા કુલ ફેરફારનું મૂલ્ય $\Delta p = \sqrt{(\Delta p_x)^2 + (\Delta p_y)^2 + (\Delta p_z)^2}$ છે.
$\Delta p = \sqrt{3^2 + 4^2 + (-5)^2} = \sqrt{9 + 16 + 25} = \sqrt{50} = 5\sqrt{2}\,kg\,m/s$.
70
MediumMCQ
$40 \ g$ દળનો એક દડો અમુક ઊંચાઈએથી પડતો મૂકવામાં આવે છે અને તે યાંત્રિક ઉર્જા ગુમાવ્યા વગર સમક્ષિતિજ જમીન પરથી પાછો ઉછળે છે. જો જમીન સાથે સંપર્કમાં આવતા પહેલા તેની ઝડપ $10 \ m/s$ હોય અને દડો જમીનના સંપર્કમાં હોય ત્યારે જમીન દ્વારા દડા પર લાગતું સરેરાશ બળ $16 \ N$ હોય,તો તેઓ કેટલા સમય માટે સંપર્કમાં રહ્યા હશે (મિલીસેકન્ડમાં)?
A
$25$
B
$50$
C
$75$
D
$100$

Solution

(B) દડાનું દળ $m = 40 \ g = 0.04 \ kg$ છે.
અથડામણ પહેલાનો પ્રારંભિક વેગ $v_i = -10 \ m/s$ છે (નીચેની દિશાને ઋણ લેતા).
અથડામણ સ્થિતિસ્થાપક હોવાથી (યાંત્રિક ઉર્જાનો વ્યય થતો નથી),અથડામણ પછીનો અંતિમ વેગ $v_f = +10 \ m/s$ થશે.
વેગમાનમાં થતો ફેરફાર $\Delta p = m(v_f - v_i) = 0.04 \times (10 - (-10)) = 0.04 \times 20 = 0.8 \ kg \cdot m/s$ છે.
આઘાત-વેગમાન પ્રમેય મુજબ,આઘાત $J = F_{avg} \times \Delta t = \Delta p$.
અહીં $F_{avg} = 16 \ N$ આપેલ છે,તેથી $16 \times \Delta t = 0.8$.
$\Delta t = \frac{0.8}{16} = 0.05 \ s$.
મિલીસેકન્ડમાં ફેરવતા,$\Delta t = 0.05 \times 1000 = 50 \ ms$.
71
DifficultMCQ
$10m$ દળનો એક ગોળો $l$ લંબાઈની અવિસ્તૃત દોરી વડે લટકાવેલ છે। જ્યારે ગોળો સંતુલન સ્થિતિમાં સ્થિર હોય, ત્યારે $u$ વેગથી ગતિ કરતા $m$ દળના બે કણો દોરી સાથે $60^{\circ}$ ના ખૂણે ગોળા સાથે અથડાય છે અને તેની સાથે જોડાઈ જાય છે। અથડામણ દરમિયાન દોરીમાં ઉદ્ભવતા આઘાતી તણાવ $J$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે?
Question diagram
A
$0$
B
$2mu$
C
$mu$
D
$12mu$

Solution

(C) ધારો કે દોરીમાં ઉદ્ભવતું આઘાતી તણાવ $J$ છે। દરેક કણ દ્વારા દોરીની દિશામાં ગોળા પર લાગતું આઘાતી બળ $m u \cos 60^{\circ}$ છે।
બંને કણો વિરુદ્ધ દિશામાંથી એકસાથે અથડાતા હોવાથી, દોરીની દિશામાં ગોળા પર લાગતું કુલ આઘાતી બળ $2 \times (m u \cos 60^{\circ})$ થશે।
શિરોલંબ દિશામાં (દોરીની દિશામાં) આઘાત-વેગમાનના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા:
$J - 2mu \cos 60^{\circ} = 0$ (કારણ કે ગોળો દોરી દ્વારા બાંધેલો છે અને શિરોલંબ દિશામાં ગતિ કરી શકતો નથી)।
$J = 2mu \times \frac{1}{2} = mu$.
આમ, દોરીમાં ઉદ્ભવતું આઘાતી તણાવ $mu$ છે।
Solution diagram
72
DifficultMCQ
એક કણ $x-y$ સમતલમાં બળ $\vec F$ ની અસર હેઠળ ગતિ કરે છે,જેથી કોઈપણ સમયે $t$ પર તેના રેખીય વેગમાન $\vec P$ નું મૂલ્ય $P_x = 2 \cos t$ અને $P_y = 2 \sin t$ છે. આપેલ સમય $t$ પર $\vec F$ અને $\vec P$ વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો હશે?
A
$\theta = 0^\circ$
B
$\theta = 30^\circ$
C
$\theta = 90^\circ$
D
$\theta = 180^\circ$

Solution

(C) રેખીય વેગમાન સદિશ $\vec P = P_x \hat i + P_y \hat j = (2 \cos t) \hat i + (2 \sin t) \hat j$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,બળ $\vec F$ એ રેખીય વેગમાનનું સમયની સાપેક્ષ વિકલન છે: $\vec F = \frac{d\vec P}{dt}$.
$\vec F = \frac{d}{dt} (2 \cos t \hat i + 2 \sin t \hat j) = -2 \sin t \hat i + 2 \cos t \hat j$.
$\vec F$ અને $\vec P$ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ શોધવા માટે,આપણે તેમનો અદિશ ગુણાકાર (dot product) કરીએ: $\vec F \cdot \vec P = (-2 \sin t)(2 \cos t) + (2 \cos t)(2 \sin t) = -4 \sin t \cos t + 4 \sin t \cos t = 0$.
કારણ કે અદિશ ગુણાકાર $\vec F \cdot \vec P = |\vec F| |\vec P| \cos \theta = 0$ છે,તેથી $\cos \theta = 0$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $\theta = 90^\circ$.
73
DifficultMCQ
$2 \ kg$ દળ ધરાવતા પદાર્થની પ્રારંભિક ઝડપ $5 \ ms^{-1}$ છે. ગતિની દિશામાં તેના પર થોડા સમય માટે બળ લાગે છે. બળ-સમયનો આલેખ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. પદાર્થની અંતિમ ઝડપ .......... $ms^{-1}$ છે.
Question diagram
A
$9.25$
B
$5$
C
$14.25$
D
$4.25$

Solution

(C) આપેલ છે: દળ $m = 2 \ kg$,પ્રારંભિક વેગ $u = 5 \ ms^{-1}$.
આઘાત-વેગમાન પ્રમેય મુજબ,વેગમાનમાં થતો ફેરફાર એ બળ-સમયના આલેખ હેઠળના ક્ષેત્રફળ જેટલો હોય છે.
$\Delta p = J = \int F \, dt = F-t \text{ આલેખ હેઠળનું ક્ષેત્રફળ}$.
ક્ષેત્રફળ = ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $(0-2 \ s)$ + લંબચોરસનું ક્ષેત્રફળ $(2-4 \ s)$ + સમલંબ ચતુષ્કોણનું ક્ષેત્રફળ $(4-4.5 \ s)$ + લંબચોરસનું ક્ષેત્રફળ $(4.5-6.5 \ s)$.
ક્ષેત્રફળ = $\left(\frac{1}{2} \times 2 \times 4\right) + (2 \times 4) + \left(\frac{1}{2} \times (4 + 2.5) \times 0.5\right) + (2 \times 2.5)$.
ક્ષેત્રફળ = $4 + 8 + 1.625 + 5 = 18.625 \ N \cdot s$.
$\Delta p = m(v - u) = 18.625$ હોવાથી,
$2(v - 5) = 18.625$.
$v - 5 = 9.3125$.
$v = 14.3125 \ ms^{-1}$.
આપેલા વિકલ્પોને ધ્યાનમાં લેતા,સૌથી નજીકનો જવાબ $14.25$ છે.
74
DifficultMCQ
સમાન દળ $m$ ધરાવતા ત્રણ અલગ-અલગ પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થોને $v$ ઝડપ સાથે દીવાલ પર ફેંકવામાં આવે છે. કિસ્સા $A$ માં,પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ $v$ ઝડપ સાથે સીધો પાછો ફેંકાય છે. કિસ્સા $B$ માં,પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ દીવાલ પર ચોંટી જાય છે. કિસ્સા $C$ માં,પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ દીવાલને તોડીને તેની મૂળ ઝડપ કરતા અડધી ઝડપ સાથે બહાર આવે છે. આ ત્રણ કિસ્સાઓ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. આ ત્રણેય કિસ્સાઓમાં દીવાલ દ્વારા પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ પર લાગતા આઘાત (impulse) ના મૂલ્યને યોગ્ય ક્રમમાં ગોઠવો.
Question diagram
A
$A > B > C$
B
$C > B > A$
C
$B > A > C$
D
$A > C > B$

Solution

(A) દીવાલ દ્વારા પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ પર લાગતો આઘાત $\vec{I}$ એ પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થના વેગમાનમાં થતા ફેરફાર જેટલો હોય છે: $\vec{I} = \Delta \vec{p} = \vec{p}_f - \vec{p}_i$.
ધારો કે પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની પ્રારંભિક દિશા ધન ($+x$ દિશા) છે.
કિસ્સો $A$: પ્રારંભિક વેગમાન $\vec{p}_i = mv \hat{i}$,અંતિમ વેગમાન $\vec{p}_f = -mv \hat{i}$. આઘાત $I_A = |(-mv) - (mv)| = |-2mv| = 2mv$.
કિસ્સો $B$: પ્રારંભિક વેગમાન $\vec{p}_i = mv \hat{i}$,અંતિમ વેગમાન $\vec{p}_f = 0$. આઘાત $I_B = |0 - mv| = |-mv| = mv$.
કિસ્સો $C$: પ્રારંભિક વેગમાન $\vec{p}_i = mv \hat{i}$,અંતિમ વેગમાન $\vec{p}_f = \frac{mv}{2} \hat{i}$. આઘાત $I_C = |\frac{mv}{2} - mv| = |-\frac{mv}{2}| = \frac{mv}{2}$.
મૂલ્યોની સરખામણી કરતા: $2mv > mv > \frac{mv}{2}$,જેનો અર્થ છે કે $I_A > I_B > I_C$.
75
DifficultMCQ
કાચના મણકાનો પ્રવાહ, જેમાંથી દરેકનું દળ $15 \ g$ છે, તે $100 \ \text{મણકા પ્રતિ સેકન્ડ}$ ના દરે આડી નળીમાંથી બહાર આવે છે. મણકા $5 \ m$ જેટલું અંતર કાપીને ત્રાજવા પર પડે છે અને તેમની મૂળ ઊંચાઈ પર પાછા ઉછળે છે. ત્રાજવાના બીજા પલ્લામાં કેટલું દળ ($kg$ માં) મૂકવું જોઈએ જેથી કાંટો શૂન્ય પર રહે?
Question diagram
A
$3$
B
$6$
C
$9$
D
$12$

Solution

(A) દરેક મણકાનો ત્રાજવા પર અથડાતા પહેલાનો વેગ $v = \sqrt{2gh}$ છે.
અહીં $g = 10 \ m/s^2$ અને $h = 5 \ m$ આપેલ છે, તેથી $v = \sqrt{2 \times 10 \times 5} = 10 \ m/s$.
મણકા તેમની મૂળ ઊંચાઈ પર પાછા ઉછળે છે, તેથી અથડામણ સંપૂર્ણ સ્થિતિસ્થાપક છે અને અથડામણ પછીનો વેગ પણ $v = 10 \ m/s$ ઉપરની તરફ હશે.
એક મણકા માટે વેગમાનમાં ફેરફાર $\Delta p = m(v - (-v)) = 2mv$ છે.
અહીં $m = 15 \ g = 0.015 \ kg$ આપેલ છે, તેથી $\Delta p = 2 \times 0.015 \times 10 = 0.3 \ kg \ m/s$.
$n = 100 \ \text{મણકા પ્રતિ સેકન્ડ}$ દ્વારા ત્રાજવા પર લાગતું બળ (વેગમાનમાં ફેરફારનો દર) $F = n \times \Delta p = 100 \times 0.3 = 30 \ N$ છે.
કાંટાને શૂન્ય પર રાખવા માટે, બીજા પલ્લામાં મૂકેલા દળ $M$ નું વજન આ બળને સંતુલિત કરવું જોઈએ: $Mg = F$.
$M \times 10 = 30 \implies M = 3 \ kg$.
76
EasyMCQ
એક પુસ્તક ટેબલ પર પડેલું છે. પુસ્તક દ્વારા ટેબલ પર લાગતા બળ (ક્રિયા) અને ટેબલ દ્વારા પુસ્તક પર લાગતા બળ (પ્રતિક્રિયા) વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો છે?
Question diagram
A
$0\ rad$
B
$\frac{\pi }{4}\ rad$
C
$\frac{\pi }{2}\ rad$
D
$\pi \ rad$

Solution

(D) ન્યૂટનના ગતિના ત્રીજા નિયમ મુજબ,દરેક ક્રિયાબળ માટે સમાન અને વિરુદ્ધ દિશામાં પ્રતિક્રિયાબળ હોય છે.
પુસ્તક દ્વારા ટેબલ પર લાગતું ક્રિયાબળ નીચેની દિશામાં કાર્ય કરે છે.
ટેબલ દ્વારા પુસ્તક પર લાગતું પ્રતિક્રિયાબળ ઉપરની દિશામાં કાર્ય કરે છે.
આ બંને બળો મૂલ્યમાં સમાન છે અને એક જ રેખા પર પરસ્પર વિરુદ્ધ દિશામાં કાર્ય કરે છે,તેથી તેમની વચ્ચેનો ખૂણો $180^{\circ}$ અથવા $\pi \ rad$ છે.
77
MediumMCQ
ટોંગામાં,ઘોડો ગાડાને ખેંચે છે. આ પરિસ્થિતિનું સાચું વિશ્લેષણ કયું છે?
A
ટોંગો આગળ વધે છે કારણ કે ઘોડો ગાડા પર થોડું વધારે જોરથી ખેંચે છે તેના કરતા ગાડું ઘોડાને પાછળ ખેંચે છે.
B
કારણ કે ક્રિયા હંમેશા પ્રતિક્રિયા સમાન હોય છે,ઘોડો ગાડાને ખેંચી શકતો નથી. ગાડું એટલું જ જોરથી પાછળ ખેંચે છે જેટલું ઘોડો આગળ ખેંચે છે,તેથી કોઈ ગતિ થતી નથી.
C
ઘોડાનું ગાડા પરનું બળ એ ગાડાનું ઘોડા પરના બળ જેટલું જ મજબૂત હોય છે.
D
ઘોડો ગાડાને ત્યારે જ આગળ ખેંચી શકે છે જો તેનું વજન ગાડા કરતા વધારે હોય.

Solution

(C) ન્યૂટનના ગતિના ત્રીજા નિયમ મુજબ,ઘોડા દ્વારા ગાડા પર લગાડવામાં આવતું બળ $(T)$ અને ગાડા દ્વારા ઘોડા પર લગાડવામાં આવતું બળ $(T)$ મૂલ્યમાં સમાન અને દિશામાં વિરુદ્ધ હોય છે. આ બળો અલગ-અલગ પદાર્થો પર કાર્ય કરે છે,તેથી તેઓ એકબીજાની અસર નાબૂદ કરતા નથી.
ગાડાને આગળ વધવા માટે,ઘોડા દ્વારા ગાડા પર લગાડવામાં આવતું આગળનું બળ $(T)$ એ ગાડા પર લાગતા વિરોધી ઘર્ષણ બળ $(f_w)$ કરતા વધારે હોવું જોઈએ.
ઘોડાને આગળ વધવા માટે,ઘોડો તેના પગ વડે જમીનને પાછળની તરફ ધકેલે છે,અને જમીન ઘોડા પર આગળની તરફ ઘર્ષણ બળ $(f_M)$ લગાડે છે. જો આ આગળનું ઘર્ષણ બળ $(f_M)$ એ ગાડા દ્વારા લગાડવામાં આવતા પાછળના તણાવ $(T)$ કરતા વધારે હોય,તો ઘોડો આગળ વધે છે.
તેથી,એ વિધાન કે ઘોડાનું ગાડા પરનું બળ એ ગાડાનું ઘોડા પરના બળ જેટલું જ મજબૂત હોય છે,તે સાચું છે,કારણ કે તે ક્રિયા-પ્રતિક્રિયાની જોડીનું વર્ણન કરે છે.
Solution diagram
78
DifficultMCQ
એક નાનો દળ $m$ ને ટેકરીની ટોચ પરથી $V$ ઝડપ સાથે સમક્ષિતિજથી $30^{\circ}$ ના ખૂણે ફેંકવામાં આવે છે. જ્યારે દળ જમીન પર પહોંચે છે,ત્યારે તેનો વેગ સમક્ષિતિજથી $45^{\circ}$ નીચેની તરફ હોય છે. તેની ફ્લાઇટ દરમિયાન દળને આપવામાં આવેલ કુલ આઘાત (impulse) નું મૂલ્ય નીચેનામાંથી કયું છે? હવાના અવરોધને અવગણો.
A
$\frac{1}{2}(\sqrt{3} + 1) mV$
B
$\sqrt{\frac{3}{2}} (\frac{\sqrt{2} + 1}{2}) mV$
C
$\frac{1}{2}(\sqrt{3} - 1) mV$
D
$\frac{1}{2}(\sqrt{\frac{3}{2}} + 1) mV$

Solution

(A) હવાઈ અવરોધ ન હોવાથી,સમક્ષિતિજ દિશામાં કોઈ બળ લાગતું નથી,તેથી વેગનો સમક્ષિતિજ ઘટક અચળ રહે છે.
ધારો કે જમીન પર અંતિમ ઝડપ $V_1$ છે.
$V \cos 30^{\circ} = V_1 \cos 45^{\circ}$
$V \frac{\sqrt{3}}{2} = V_1 \frac{1}{\sqrt{2}}$
$V_1 = V \sqrt{\frac{3}{2}}$
આઘાત $J$ એ વેગમાનમાં થતા ફેરફાર જેટલો હોય છે: $\vec{J} = \vec{p}_f - \vec{p}_i$.
સમક્ષિતિજ વેગમાન અચળ હોવાથી,આઘાત ફક્ત ઉર્ધ્વ દિશામાં જ લાગે છે.
$J = |p_{fy} - p_{iy}| = |m(-V_1 \sin 45^{\circ}) - m(V \sin 30^{\circ})|$
$J = m |V \sqrt{\frac{3}{2}} \cdot \frac{1}{\sqrt{2}} + V \cdot \frac{1}{2}|$
$J = m |V \frac{\sqrt{3}}{2} + \frac{V}{2}| = \frac{1}{2}(\sqrt{3} + 1) mV$.
79
MediumMCQ
$2\, kg$ દળનો એક બ્લોક $5\, m$ લાંબી દોરી વડે લટકાવેલ છે. તેને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ સમક્ષિતિજ સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવે છે જેથી શરૂઆતમાં દોરી ઢીલી હોય. જ્યારે દોરી એકદમ ખેંચાઈ જાય (tight થાય) ત્યારે લાગતો આઘાત (impulse) કેટલો હશે? ($g = 10\, m/s^2$ લો)
Question diagram
A
$2$
B
$0.2$
C
$20$
D
$200$

Solution

(C) જ્યારે બ્લોકને સમક્ષિતિજ સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે ગુરુત્વાકર્ષણ હેઠળ મુક્ત પતન કરે છે જ્યાં સુધી દોરી ખેંચાઈ ન જાય.
બ્લોક દ્વારા કાપવામાં આવેલ શિરોલંબ અંતર $h = 5\, m$ છે.
દોરી ખેંચાય તે પહેલાં બ્લોકનો વેગ $v_i$ ગતિના સમીકરણ $v^2 = u^2 + 2gh$ દ્વારા મળે છે:
$v_i = \sqrt{2gh} = \sqrt{2 \times 10 \times 5} = 10\, m/s$ (શિરોલંબ નીચેની તરફ).
જ્યારે દોરી ખેંચાઈ જાય છે,ત્યારે દોરીમાં લાગતું આઘાતી તણાવ બળ ઉપરની તરફ લાગે છે,જે વેગના શિરોલંબ ઘટકને ત્વરિત શૂન્ય કરી દે છે.
આમ,અંતિમ શિરોલંબ વેગ $v_f = 0$ થાય છે.
આઘાત $I$ એ વેગમાનમાં થતા ફેરફાર જેટલો હોય છે:
$I = m(v_f - v_i) = 2(0 - 10) = -20\, N-s$.
આમ,આઘાતનું મૂલ્ય $20\, N-s$ છે.
80
MediumMCQ
$100 \ g$ દળ ધરાવતા કણ માટે સ્થાન-સમયનો આલેખ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. $t = 5 \ s$ સમયે કણ પર લાગતો આઘાત ............ $N-s$ છે.
Question diagram
A
$0.3$
B
$0.1$
C
$0.2$
D
$0.4$

Solution

(A) કણનું દળ $m = 100 \ g = 0.1 \ kg$ છે.
સ્થાન-સમયના આલેખ પરથી,વેગ $v$ એ રેખાનો ઢાળ છે.
$t < 5 \ s$ માટે,પ્રારંભિક વેગ $v_i$ એ $(0, 20)$ થી $(5, 10)$ સુધીની રેખાનો ઢાળ છે:
$v_i = \frac{10 - 20}{5 - 0} = \frac{-10}{5} = -2 \ m/s$.
$t > 5 \ s$ માટે,અંતિમ વેગ $v_f$ એ $(5, 10)$ થી $(15, 20)$ સુધીની રેખાનો ઢાળ છે:
$v_f = \frac{20 - 10}{15 - 5} = \frac{10}{10} = 1 \ m/s$.
આઘાત $I$ એ વેગમાનમાં થતા ફેરફાર જેટલો હોય છે:
$I = \Delta p = m(v_f - v_i) = 0.1 \times [1 - (-2)] = 0.1 \times 3 = 0.3 \ N-s$.
81
MediumMCQ
એક $2 \ kg$ નો પદાર્થ શરૂઆતમાં સ્થિર છે. તેના પર આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ બળ લાગે છે. $3 \ s$ માં બળ દ્વારા થયેલું કુલ કાર્ય શોધો. ($J$ માં)
Question diagram
A
$10$
B
$5$
C
$25$
D
$0$

Solution

(C) આઘાત $J$ એ બળ-સમયના આલેખ હેઠળના ક્ષેત્રફળ જેટલો હોય છે.
આઘાત $J = \int F \, dt = F-t \text{ આલેખ હેઠળનું ક્ષેત્રફળ}$.
$t=0$ થી $t=2 \ s$ સુધીનું ક્ષેત્રફળ $10 \ N \times 2 \ s = 20 \ N \cdot s$ છે.
$t=2$ થી $t=3 \ s$ સુધીનું ક્ષેત્રફળ $-10 \ N \times 1 \ s = -10 \ N \cdot s$ છે.
કુલ આઘાત $J_{total} = 20 - 10 = 10 \ N \cdot s$.
આઘાત-વેગમાન પ્રમેય મુજબ,$J = \Delta p = m(v_f - v_i)$.
અહીં $m = 2 \ kg$ અને $v_i = 0$ આપેલ છે,તેથી $10 = 2(v_f - 0)$,જે આપણને $v_f = 5 \ m/s$ આપે છે.
બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય એ ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે:
$W = \Delta K = \frac{1}{2} m v_f^2 - \frac{1}{2} m v_i^2$.
$W = \frac{1}{2} \times 2 \times (5)^2 - 0 = 25 \ J$.
82
MediumMCQ
બે ટ્રેનો $A$ અને $B$ સમાંતર પાટા પર એક જ દિશામાં ગતિ કરી રહી છે,જેમાં $A$ એ $B$ કરતા ઝડપી છે. તેમની વચ્ચે સમાન વજનના પેકેટની આપ-લે કરવામાં આવે છે. આના કારણે શું થશે?
A
$A$ પ્રવેગિત થશે પરંતુ $B$ મંદ પડશે
B
$B$ પ્રવેગિત થશે પરંતુ $A$ મંદ પડશે
C
$A$ માં કોઈ ફેરફાર થશે નહીં પરંતુ $B$ પ્રવેગિત થશે
D
$B$ માં કોઈ ફેરફાર થશે નહીં પરંતુ $A$ પ્રવેગિત થશે

Solution

(B) ધારો કે ટ્રેન $A$ અને $B$ ના વેગ અનુક્રમે $v_A$ અને $v_B$ છે,જ્યાં $v_A > v_B$ છે.
જ્યારે $m$ દળનું પેકેટ $A$ થી $B$ માં સ્થાનાંતરિત થાય છે,ત્યારે તે ટ્રેન $B$ પર $m v_A$ જેટલું આડું વેગમાન લાવે છે.
$v_A > v_B$ હોવાથી,પેકેટ ટ્રેન $B$ પર તેની ગતિની દિશામાં આઘાતી બળ લગાડે છે,જેના કારણે $B$ પ્રવેગિત થાય છે.
તેનાથી વિપરીત,$B$ થી $A$ માં સ્થાનાંતરિત પેકેટ $m v_B$ જેટલું વેગમાન ધરાવે છે. $v_B < v_A$ હોવાથી,આ પેકેટ ટ્રેન $A$ પર મંદક બળ લગાડે છે.
તેથી,ટ્રેન $B$ વેગમાન મેળવે છે (પ્રવેગિત થાય છે) અને ટ્રેન $A$ વેગમાન ગુમાવે છે (મંદ પડે છે).
83
MediumMCQ
$140\,g$ નો દડો,$39.0\,m/s$ ની ઝડપે સમક્ષિતિજ ગતિમાં છે,તેને બેટ વડે ફટકારવામાં આવે છે. બેટ છોડ્યા પછી,દડો વિરુદ્ધ દિશામાં $39.0\,m/s$ ની ઝડપે ગતિ કરે છે. જો દડા અને બેટ વચ્ચેના અથડામણનો સમય $\Delta t = 1.20\,ms$ હોય,તો દડા પર લાગતું સરેરાશ બળ $N$ માં શોધો.
A
$1308$
B
$1090$
C
$9100$
D
$980$

Solution

(C) આપેલ છે: દળ $m = 140\,g = 0.140\,kg$.
પ્રારંભિક વેગ $v_i = 39.0\,m/s$.
અંતિમ વેગ $v_f = -39.0\,m/s$ (વિરુદ્ધ દિશા).
અથડામણનો સમય $\Delta t = 1.20\,ms = 1.20 \times 10^{-3}\,s$.
વેગમાનમાં ફેરફાર $\Delta p = m(v_f - v_i)$.
$\Delta p = 0.140 \times (-39.0 - 39.0) = 0.140 \times (-78.0) = -10.92\,kg\cdot m/s$.
સરેરાશ બળ $F = \frac{\Delta p}{\Delta t}$.
$F = \frac{-10.92}{1.20 \times 10^{-3}} = -9100\,N$.
દડા પર લાગતા સરેરાશ બળનું મૂલ્ય $9100\,N$ છે.
84
MediumMCQ
$m$ દળનો એક કણ $(3\hat{i} + 2\hat{j}) \ m/s$ ના વેગથી ગતિ કરે છે અને $M$ દળના બીજા પદાર્થ સાથે અથડાય છે અને અંતે $(-2\hat{i} + \hat{j}) \ m/s$ ના વેગથી ગતિ કરે છે. તો અથડામણ દરમિયાન:
A
$m$ દ્વારા મેળવેલ આઘાત $m[5\hat{i} + \hat{j}]$ છે
B
$m$ દ્વારા મેળવેલ આઘાત $m[-5\hat{i} - \hat{j}]$ છે
C
$M$ દ્વારા મેળવેલ આઘાત $M[-5\hat{i} - \hat{j}]$ છે
D
$M$ દ્વારા મેળવેલ આઘાત $m[-5\hat{i} - \hat{j}]$ છે

Solution

(B) કોઈ પદાર્થ દ્વારા મેળવેલ આઘાત $J$ એ તેના રેખીય વેગમાનમાં થતા ફેરફાર જેટલો હોય છે,જે $J = \Delta p = m(v_f - v_i)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$m$ દળના કણ માટે:
પ્રારંભિક વેગ $v_i = (3\hat{i} + 2\hat{j}) \ m/s$.
અંતિમ વેગ $v_f = (-2\hat{i} + \hat{j}) \ m/s$.
$m$ દ્વારા મેળવેલ આઘાત $= m(v_f - v_i) = m[(-2\hat{i} + \hat{j}) - (3\hat{i} + 2\hat{j})] = m[-5\hat{i} - \hat{j}]$.
ન્યૂટનના ગતિના ત્રીજા નિયમ મુજબ,$M$ દળ દ્વારા મેળવેલ આઘાત એ $m$ દળ દ્વારા મેળવેલ આઘાત જેટલો અને વિરુદ્ધ દિશામાં હોય છે:
$M$ દ્વારા મેળવેલ આઘાત $= -(m \text{ દ્વારા મેળવેલ આઘાત}) = -m[-5\hat{i} - \hat{j}] = m[5\hat{i} + \hat{j}]$.
આમ,સાચું વિધાન એ છે કે $m$ દ્વારા મેળવેલ આઘાત $m[-5\hat{i} - \hat{j}]$ છે.
85
EasyMCQ
$30 \, N$ નું બળ લગાડીને એક પદાર્થને પ્રવેગિત કરવામાં આવે છે. $2 \, sec$ પછી પદાર્થના વેગમાનમાં થતો ફેરફાર ............ $kg \cdot m/s$ છે.
A
$7.5$
B
$30$
C
$120$
D
$60$

Solution

(D) આઘાત-વેગમાનના પ્રમેય મુજબ,વેગમાનમાં થતો ફેરફાર (આઘાત) એ લાગુ પાડેલા બળ અને તે સમયગાળાના ગુણાકાર જેટલો હોય છે.
$\Delta P = F \times \Delta t$
આપેલ છે:
બળ $(F)$ = $30 \, N$
સમયગાળો $(\Delta t)$ = $2 \, sec$
તેથી,વેગમાનમાં થતો ફેરફાર:
$\Delta P = 30 \, N \times 2 \, sec = 60 \, kg \cdot m/s$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
86
MediumMCQ
બે પદાર્થો $A$ અને $B$ આકૃતિ $(i)$ અને $(ii)$ માં દર્શાવ્યા મુજબ અથડાય છે. કયું વિધાન સાચું છે?
Question diagram
A
તેઓ $(i)$ માં એકબીજા પર સમાન અને વિરુદ્ધ બળ લગાડે છે પરંતુ $(ii)$ માં નહીં.
B
તેઓ $(i)$ અને $(ii)$ બંનેમાં એકબીજા પર સમાન અને વિરુદ્ધ બળ લગાડે છે.
C
બળો $(i)$ માં એકબીજાને સમાન અને વિરુદ્ધ છે પરંતુ $(ii)$ માં માત્ર વેગને સમાંતર બળના ઘટકો સમાન છે.
D
બળો $(i)$ માં સમાન અને વિરુદ્ધ છે પરંતુ $(ii)$ માં માત્ર વેગને લંબ બળના ઘટકો સમાન છે.

Solution

(B) ન્યુટનના ગતિના ત્રીજા નિયમ મુજબ,દરેક ક્રિયાબળ માટે સમાન અને વિરુદ્ધ પ્રતિક્રિયાબળ હોય છે. આ નિયમ બે પદાર્થો વચ્ચેની તમામ આંતરક્રિયાઓને લાગુ પડે છે,પછી ભલે અથડામણ સીધી હોય કે ત્રાંસી.
બંને કિસ્સાઓ $(i)$ અને $(ii)$ માં,જ્યારે પદાર્થ $A$ અને પદાર્થ $B$ અથડાય છે,ત્યારે તેઓ એકબીજા પર બળ લગાડે છે. $A$ દ્વારા $B$ પર લાગતું બળ $(F_{AB})$ હંમેશા $B$ દ્વારા $A$ પર લાગતા બળ $(F_{BA})$ ના મૂલ્યમાં સમાન અને દિશામાં વિરુદ્ધ હોય છે,એટલે કે $F_{AB} = -F_{BA}$.
તેથી,તેઓ બંને પરિસ્થિતિઓમાં એકબીજા પર સમાન અને વિરુદ્ધ બળ લગાડે છે.
87
DifficultMCQ
આકૃતિમાં,$0.1\, kg$ દળ ધરાવતા કણનો સ્થાન-સમયનો આલેખ દર્શાવેલ છે. $t = 2\, s$ સમયે આઘાત (impulse) ......... $kg\, m/s$ છે.
Question diagram
A
$0.2$
B
$-0.2$
C
$0.1$
D
$-0.4$

Solution

(B) આઘાત $J$ એ વેગમાનમાં થતા ફેરફાર $\Delta p = m(v_f - v_i)$ જેટલો હોય છે.
સ્થાન-સમયના આલેખ પરથી,$0 < t < 2\, s$ માટે વેગ $v_i$ એ રેખાનો ઢાળ છે:
$v_i = \frac{\Delta x}{\Delta t} = \frac{4 - 0}{2 - 0} = 2\, m/s$.
$t > 2\, s$ માટે,સ્થાન અચળ $(x = 4\, m)$ છે,તેથી અંતિમ વેગ $v_f = 0\, m/s$ થાય.
$t = 2\, s$ સમયે આઘાત:
$J = m(v_f - v_i) = 0.1\, kg \times (0 - 2)\, m/s = -0.2\, kg\, m/s$.
88
MediumMCQ
$2\, kg$ દળ ધરાવતા કણનું સુરેખ પથ પરનું સ્થાનાંતર સમય સાથે $s = (2t^3 + 2)\, m$ મુજબ બદલાય છે. $t = 0$ અને $t = 1\, s$ વચ્ચેના સમયગાળા દરમિયાન કણ પર લાગતા બળનો આઘાત .......... $N-s$ છે.
A
$10$
B
$12$
C
$8$
D
$6$

Solution

(B) આપેલ છે કે,દળ $m = 2\, kg$ અને સ્થાનાંતર $s = (2t^3 + 2)\, m$.
વેગ $v$ એ સ્થાનાંતરના સમયની સાપેક્ષે ફેરફારનો દર છે:
$v = \frac{ds}{dt} = \frac{d}{dt}(2t^3 + 2) = 6t^2\, m/s$.
$t = 0\, s$ સમયે,પ્રારંભિક વેગ $v_i = 6(0)^2 = 0\, m/s$.
$t = 1\, s$ સમયે,અંતિમ વેગ $v_f = 6(1)^2 = 6\, m/s$.
આઘાત $J$ એ રેખીય વેગમાનમાં થતા ફેરફાર $\Delta P$ જેટલો હોય છે:
$J = \Delta P = m(v_f - v_i)$.
કિંમતો મૂકતા:
$J = 2\, kg \times (6\, m/s - 0\, m/s) = 2 \times 6 = 12\, N-s$.
89
EasyMCQ
$500\, g$ દળ ધરાવતો ક્રિકેટનો દડો $15\, m/s$ ની ઝડપે બેટ સાથે અથડાય છે અને $0.01\, s$ માં તેટલી જ ઝડપે પાછો ફરે છે. બેટ પર લાગતું બળ ............ $N$ છે.
A
$750$
B
$1500$
C
$500$
D
$1000$

Solution

(B) આપેલ છે: દળ $m = 500\, g = 0.5\, kg$,પ્રારંભિક વેગ $u = 15\, m/s$,અંતિમ વેગ $v = -15\, m/s$ (કારણ કે તે વિરુદ્ધ દિશામાં પાછો ફરે છે),અને સમય $\Delta t = 0.01\, s$.
વેગમાનમાં ફેરફાર $\Delta P = m(v - u) = 0.5 \times (-15 - 15) = 0.5 \times (-30) = -15\, kg\cdot m/s$.
દડા પર લાગતા બળનું મૂલ્ય $F = |\frac{\Delta P}{\Delta t}| = |\frac{-15}{0.01}| = 1500\, N$ છે.
ન્યૂટનના ગતિના ત્રીજા નિયમ મુજબ,બેટ પર લાગતું બળ દડા પર લાગતા બળ જેટલું જ હોય છે,જે $1500\, N$ છે.
90
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,એક ફુગ્ગાને દીવાલ પર દબાવવામાં આવે છે. તે સંતુલન અને મહત્તમ દબાયેલી સ્થિતિમાં છે. $\vec F_1 =$ માણસના હાથ પર ફુગ્ગાનું બળ; $\vec F_2 =$ દીવાલ પર ફુગ્ગાનું બળ; $\vec F_3 =$ ઘર્ષણ; $\vec F_4 =$ ફુગ્ગાનું વજન. સાચું વિધાન પસંદ કરો.
Question diagram
A
$\vec {F_1}$ અને $\vec {F_2}$ એ ક્રિયા-પ્રતિક્રિયાની જોડી છે.
B
$\vec {F_3}$ અને $\vec {F_4}$ એ ક્રિયા-પ્રતિક્રિયાની જોડી છે.
C
$\vec {F_2}$ અને $\vec {F_3}$ એ ક્રિયા-પ્રતિક્રિયાની જોડી છે.
D
$\vec {F_4}$ અને પૃથ્વી પર ફુગ્ગા દ્વારા લગાડવામાં આવતું ગુરુત્વાકર્ષણ બળ એ ક્રિયા-પ્રતિક્રિયાની જોડી છે.

Solution

(D) ન્યૂટનના ગતિના ત્રીજા નિયમ મુજબ,ક્રિયા અને પ્રતિક્રિયા બળો હંમેશા અલગ-અલગ પદાર્થો પર લાગે છે અને તે મૂલ્યમાં સમાન તથા દિશામાં વિરુદ્ધ હોય છે.
$1$. $\vec F_4$ એ ફુગ્ગાનું વજન દર્શાવે છે,જે પૃથ્વી દ્વારા ફુગ્ગા પર લાગતું ગુરુત્વાકર્ષણ બળ છે. આ બળની પ્રતિક્રિયા એ ફુગ્ગા દ્વારા પૃથ્વી પર લાગતું ગુરુત્વાકર્ષણ બળ છે,જે પૃથ્વી પર લાગે છે.
$2$. તેથી,$\vec F_4$ અને ફુગ્ગા દ્વારા પૃથ્વી પર લાગતું ગુરુત્વાકર્ષણ બળ એ ક્રિયા-પ્રતિક્રિયાની જોડી બનાવે છે.
$3$. અન્ય વિકલ્પો ખોટા છે કારણ કે $\vec F_1, \vec F_2, \vec F_3$ એ એક જ પદાર્થ (ફુગ્ગા) પર લાગતા સંપર્ક બળો છે અને તે એકબીજા સાથે ક્રિયા-પ્રતિક્રિયાની જોડી બનાવતા નથી.
91
DifficultMCQ
એક પાતળા,લીસા અને મજબૂત આડા સળિયા પર,જેની લંબાઈ $L$ $(L >> r)$ છે,તેના પર $m$ દળ અને $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા $n$ સમાન મણકાઓ પરોવેલા છે અને તે યાદચ્છિક સ્થાનો પર સ્થિર છે. આ સળિયાને બે મજબૂત આધાર વચ્ચે ગોઠવવામાં આવ્યો છે. જો હવે એક મણકાને $v$ જેટલી ઝડપ આપવામાં આવે,તો લાંબા સમય પછી દરેક આધાર પર અનુભવાતું સરેરાશ બળ કેટલું હશે? (ધારો કે તમામ અથડામણો સ્થિતિસ્થાપક છે):
Question diagram
A
$\frac{mv^2}{2(L - nr)}$
B
$\frac{mv^2}{L - 2nr}$
C
$\frac{mv^2}{L - nr}$
D
શૂન્ય

Solution

(B) મણકાઓની ગતિ માટે ઉપલબ્ધ કુલ લંબાઈ $L_{eff} = L - 2nr$ છે,કારણ કે $n$ મણકાઓમાંથી દરેક $2r$ જેટલી લંબાઈ રોકે છે.
જ્યારે એક મણકો $v$ ઝડપથી ગતિ કરે છે અને આધાર સાથે સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ અનુભવે છે,ત્યારે એક અથડામણ માટે વેગમાનમાં થતો ફેરફાર $\Delta p = mv - (-mv) = 2mv$ છે.
બે આધાર વચ્ચે મુસાફરી કરીને પાછા ફરવા માટે લાગતો સમય $\Delta t = \frac{2(L - 2nr)}{v}$ છે.
દરેક આધાર પર લાગતું સરેરાશ બળ $F$ એ વેગમાનના ફેરફારના દર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $F = \frac{\Delta p}{\Delta t} = \frac{2mv}{2(L - 2nr) / v} = \frac{mv^2}{L - 2nr}$.
Solution diagram
92
MediumMCQ
એક એન્જિન હોસ પાઇપ દ્વારા સતત પાણી પમ્પ કરે છે. પાણી $v$ વેગ સાથે હોસમાંથી બહાર નીકળે છે અને $m$ એ પાણીના પ્રવાહની એકમ લંબાઈ દીઠ દળ છે. જો આ પ્રવાહ કોઈ સપાટી સાથે અથડાય અને તરત જ સ્થિર થઈ જાય,તો સપાટી પર લાગતું બળ કેટલું હશે?
A
$mv^3$
B
$mv^2$
C
$\frac{1}{2}mv^2$
D
$\frac{1}{2}mv^3$

Solution

(B) સપાટી પર પ્રવાહીના પ્રવાહ દ્વારા લાગતું બળ વેગમાનના ફેરફારના દર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ધારો કે $t$ સમયમાં સપાટી સાથે અથડાતા પાણીનું દળ $M$ છે.
પાણીના પ્રવાહનો વેગ $v$ છે અને સપાટી સાથે અથડાયા પછી તે સ્થિર થઈ જાય છે,તેથી વેગમાં થતો ફેરફાર $\Delta v = v - 0 = v$ છે.
એકમ લંબાઈ દીઠ દળ $m = \frac{M}{L}$ તરીકે આપેલ છે,જ્યાં $L$ એ પાણીના પ્રવાહની લંબાઈ છે.
$t$ સમયમાં,સપાટી સાથે અથડાતા પાણીના પ્રવાહની લંબાઈ $L = v \cdot t$ છે.
તેથી,$t$ સમયમાં સપાટી સાથે અથડાતા પાણીનું દળ $M = m \cdot L = m \cdot v \cdot t$ છે.
બળ $F$ એ વેગમાનના ફેરફારનો દર છે: $F = \frac{\Delta p}{\Delta t} = \frac{M \cdot v}{t}$.
બળના સમીકરણમાં $M = m \cdot v \cdot t$ મૂકતા:
$F = \frac{(m \cdot v \cdot t) \cdot v}{t} = m \cdot v^2$.
આમ,સપાટી પર લાગતું બળ $mv^2$ છે.
93
EasyMCQ
$m$ દળનો એક કણ $v_1$ જેટલા સમાન વેગથી ગતિ કરી રહ્યો છે. તેને એવો આઘાત (impulse) આપવામાં આવે છે કે જેથી તેનો વેગ $v_2$ થાય છે. આઘાતનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$m(v_2 - v_1)$
B
$m(v_1 + v_2)$
C
$\frac{1}{2} m(|v_2^2| - |v_1^2|)$
D
$m(|v_2| - |v_1|)$

Solution

(A) આઘાત (Impulse) એ પદાર્થના વેગમાનમાં થતા ફેરફાર જેટલો હોય છે.
ગાણિતિક રીતે,આઘાત $J = \Delta p = p_f - p_i$.
અહીં પ્રારંભિક વેગ $v_1$ અને અંતિમ વેગ $v_2$ આપેલ છે,તેથી પ્રારંભિક વેગમાન $p_i = m v_1$ અને અંતિમ વેગમાન $p_f = m v_2$ થાય.
તેથી,આઘાત $J = m v_2 - m v_1 = m(v_2 - v_1)$.
94
EasyMCQ
$50 \ N-s$ વેગમાન ધરાવતા હથોડાને $0.25 \ s$ માં સ્થિર કરવા માટે જરૂરી સરેરાશ બળ ...... $N$ છે.
A
$50$
B
$12.5$
C
$100$
D
$200$

Solution

(D) ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,સરેરાશ બળ એ વેગમાનના ફેરફારના દર જેટલું હોય છે.
સૂત્ર: $F_{ave} = \frac{\Delta p}{\Delta t}$.
આપેલ છે:
વેગમાનમાં ફેરફાર $\Delta p = 50 \ N-s$ (કારણ કે હથોડાને $50 \ N-s$ વેગમાનમાંથી સ્થિર કરવામાં આવે છે).
સમયગાળો $\Delta t = 0.25 \ s$.
કિંમતો મૂકતા:
$F_{ave} = \frac{50}{0.25} = \frac{5000}{25} = 200 \ N$.
તેથી,જરૂરી સરેરાશ બળ $200 \ N$ છે.
95
DifficultMCQ
એક દડાને સમક્ષિતિજ સાથે અમુક ખૂણે ઉપર ફેંકવામાં આવે છે. તો,તે જમીન પર પાછો ફરે તે ક્ષણ સુધીમાં વેગમાનમાં થતો કુલ ફેરફાર કેટલો હશે?
A
ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $\times$ કુલ ઉડ્ડયન સમય
B
દડાનું વજન $\times$ અડધો ઉડ્ડયન સમય
C
દડાનું વજન $\times$ કુલ ઉડ્ડયન સમય
D
દડાનું વજન $\times$ સમક્ષિતિજ અવધિ

Solution

(C) વેગમાનમાં થતો ફેરફાર $\Delta p$ એ ગુરુત્વાકર્ષણ બળ દ્વારા આપવામાં આવેલા આઘાત (impulse) જેટલો હોય છે.
દડા પર લાગતું બળ તેનું વજન છે,$F = mg$,જે નીચેની તરફ લાગે છે.
આ બળ જેટલા સમય માટે લાગે છે તે કુલ ઉડ્ડયન સમય છે,$T = \frac{2v \sin \theta}{g}$.
આઘાત-વેગમાન પ્રમેય મુજબ,વેગમાનમાં થતો ફેરફાર એ આઘાત જેટલો હોય છે,જે અચળ બળ અને સમયગાળાનો ગુણાકાર છે.
$\Delta p = F \times T = (mg) \times T$.
તેથી,વેગમાનમાં થતો કુલ ફેરફાર એ દડાના વજન અને કુલ ઉડ્ડયન સમયના ગુણાકાર જેટલો છે.
96
MediumMCQ
$140\, g$ નો એક દડો $39.0\, m/s$ ના વેગ $v_1$ થી સમક્ષિતિજ ગતિ કરે છે,જેને બેટ વડે ફટકારવામાં આવે છે. બેટ સાથે અથડાયા પછી,દડો વિરુદ્ધ દિશામાં $v_2 = 39.0\, m/s$ ની ઝડપે ગતિ કરે છે. જો દડા અને બેટ વચ્ચેના અથડામણનો સમયગાળો $\Delta t = 1.20\, ms$ હોય,તો દડા પર લાગતું સરેરાશ ચોખ્ખું બળ કેટલું હશે? ($N$ માં)
A
$1308$
B
$1090$
C
$9100$
D
$980$

Solution

(C) સરેરાશ બળ $F$ એ વેગમાનમાં થતા ફેરફારના દર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $F = \frac{\Delta p}{\Delta t}$.
અહીં દળ $m = 140\, g = 0.140\, kg$ છે.
પ્રારંભિક વેગ $v_1 = 39.0\, m/s$ (ધારો કે આ ધન દિશામાં છે).
અંતિમ વેગ $v_2 = -39.0\, m/s$ (વિરુદ્ધ દિશામાં).
વેગમાનમાં ફેરફાર $\Delta p = m(v_2 - v_1) = 0.140 \times (-39.0 - 39.0) = 0.140 \times (-78.0) = -10.92\, kg \cdot m/s$.
અથડામણનો સમય $\Delta t = 1.20\, ms = 1.20 \times 10^{-3}\, s$.
સરેરાશ બળનું મૂલ્ય $F = \frac{|\Delta p|}{\Delta t} = \frac{10.92}{1.20 \times 10^{-3}} = \frac{10.92}{0.0012} = 9100\, N$.
97
MediumMCQ
$m$ દળનો એક દડો $v_0$ વેગ સાથે ગતિ કરીને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ દીવાલ સાથે અથડાય છે. અથડામણ પછી,તે $\frac{3}{4}v_0$ વેગ સાથે પાછો ફરે છે. અથડામણ દરમિયાન દડા પર લાગતો આઘાત (impulse) કેટલો હશે?
Question diagram
A
$-\frac{m}{2}v_0\hat{j}$
B
$-\frac{3}{4}mv_0\hat{i}$
C
$-\frac{5}{4}mv_0\hat{i}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) પ્રારંભિક વેગ સદિશ $\vec{v}_i = v_0 \cos 37^{\circ} \hat{i} + v_0 \sin 37^{\circ} \hat{j} = \frac{4}{5} v_0 \hat{i} + \frac{3}{5} v_0 \hat{j}$ છે.
અંતિમ વેગ સદિશ $\vec{v}_f = -(\frac{3}{4} v_0) \cos 53^{\circ} \hat{i} + (\frac{3}{4} v_0) \sin 53^{\circ} \hat{j}$ છે.
$\cos 53^{\circ} = \frac{3}{5}$ અને $\sin 53^{\circ} = \frac{4}{5}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $\vec{v}_f = -\frac{3}{4} v_0 (\frac{3}{5}) \hat{i} + \frac{3}{4} v_0 (\frac{4}{5}) \hat{j} = -\frac{9}{20} v_0 \hat{i} + \frac{3}{5} v_0 \hat{j}$ મળે છે.
આઘાત $\vec{J}$ એ વેગમાનમાં થતો ફેરફાર છે: $\vec{J} = m(\vec{v}_f - \vec{v}_i)$.
$\vec{J} = m [(-\frac{9}{20} v_0 \hat{i} + \frac{3}{5} v_0 \hat{j}) - (\frac{4}{5} v_0 \hat{i} + \frac{3}{5} v_0 \hat{j})]$.
$\vec{J} = m [(-\frac{9}{20} - \frac{16}{20}) v_0 \hat{i} + (\frac{3}{5} - \frac{3}{5}) v_0 \hat{j}] = m [-\frac{25}{20} v_0 \hat{i}] = -\frac{5}{4} mv_0 \hat{i}$.
98
EasyMCQ
$m_1$ દળ ધરાવતું એક પદાર્થ $m_2$ દળ ધરાવતા બીજા પદાર્થ પર બળ લગાડે છે. જો $m_2$ ના પ્રવેગનું મૂલ્ય $a_2$ હોય,તો $m_1$ ના પ્રવેગનું મૂલ્ય કેટલું હશે? (અવકાશમાં માત્ર બે જ પદાર્થો છે તેમ ગણતા)
A
શૂન્ય
B
$\frac{m_2 a_2}{m_1}$
C
$\frac{m_1 a_2}{m_2}$
D
$a_2$

Solution

(B) ન્યૂટનના ગતિના ત્રીજા નિયમ મુજબ,પદાર્થ $m_1$ દ્વારા પદાર્થ $m_2$ પર લાગતું બળ અને પદાર્થ $m_2$ દ્વારા પદાર્થ $m_1$ પર લાગતું બળ મૂલ્યમાં સમાન અને દિશામાં વિરુદ્ધ હોય છે.
ધારો કે બળનું મૂલ્ય $F$ છે.
પદાર્થ $m_2$ માટે,બળ $F = m_2 a_2$ છે.
પદાર્થ $m_1$ માટે,બળ $F = m_1 a_1$ છે.
બંને બળોના મૂલ્યો સમાન હોવાથી,$m_1 a_1 = m_2 a_2$ થાય.
તેથી,પદાર્થ $m_1$ નો પ્રવેગ $a_1 = \frac{m_2 a_2}{m_1}$ મળે છે.
99
MediumMCQ
$m$ દળનો એક પિંગ-પોંગ બોલ નોઝલમાંથી બહાર આવતા પાણીના ફુવારા દ્વારા હવામાં તરતો રહે છે. જો પાણી $v$ જેટલી ઝડપે પિંગ-પોંગ બોલ સાથે અથડાય છે અને અથડામણ પછી તરત જ પાણી સ્થિર થઈ જાય છે,તો નોઝલમાં પાણીના પ્રવાહનો દર ($kg/s$ માં) કેટલો હશે?
A
$\frac{2mg}{v}$
B
$\frac{mv}{g}$
C
$\frac{mg}{v}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) પાણી દ્વારા બોલ પર લાગતું આઘાત બળ ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ વેગમાનના ફેરફારના દર જેટલું હોય છે:
$F = \frac{\Delta p}{\Delta t}$
અહીં,$\Delta p$ એ $\Delta t$ સમય દરમિયાન $v$ ઝડપે બોલ સાથે અથડાતા $\Delta m$ દળના પાણીના વેગમાનમાં થતો ફેરફાર છે. અથડામણ પછી પાણી સ્થિર થઈ જતું હોવાથી,તેનો અંતિમ વેગ $0$ છે.
તેથી,વેગમાનમાં થતો ફેરફાર $\Delta p = \Delta m \cdot v - 0 = \Delta m \cdot v$ થાય.
આ કિંમત બળના સમીકરણમાં મૂકતા:
$F = \frac{\Delta m \cdot v}{\Delta t} = v \left( \frac{\Delta m}{\Delta t} \right)$
જ્યાં $\frac{\Delta m}{\Delta t}$ એ નોઝલમાં પાણીના પ્રવાહનો દર છે. બોલ હવામાં સંતુલિત અવસ્થામાં હોવાથી,પાણી દ્વારા લાગતું ઉપરની તરફનું બળ બોલના વજન બળને સંતુલિત કરે છે:
$F = mg$
$F$ માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા:
$v \left( \frac{\Delta m}{\Delta t} \right) = mg$
પ્રવાહના દર માટે ઉકેલતા:
$\frac{\Delta m}{\Delta t} = \frac{mg}{v}$
100
EasyMCQ
જ્યારે ઘોડો ગાડાને ખેંચે છે,ત્યારે ઘોડાને આગળ વધવા માટે જવાબદાર બળ કયું છે?
A
જમીન દ્વારા ઘોડા પર લાગતું બળ
B
ઘોડા દ્વારા જમીન પર લાગતું બળ
C
ગાડા દ્વારા ઘોડા પર લાગતું બળ
D
ઘોડા દ્વારા ગાડા પર લાગતું બળ

Solution

(A) ન્યૂટનના ગતિના ત્રીજા નિયમ મુજબ,જ્યારે ઘોડો તેના ખરી વડે જમીનને પાછળની તરફ ધકેલે છે,ત્યારે જમીન ઘોડા પર સમાન અને વિરુદ્ધ દિશામાં પ્રતિક્રિયા બળ લગાડે છે. જમીન દ્વારા લાગતું આ પ્રતિક્રિયા બળ જ ઘોડાને આગળ વધવા માટે જવાબદાર છે.

Newton's Laws of Motion and Friction — Third Law of Motion and Momentum and Impulse · Frequently Asked Questions

1Are these Newton's Laws of Motion and Friction questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Newton's Laws of Motion and Friction Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.