Gujarati

Parabola Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola · Parabola

1007+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 1007 questions in Gujarati

301
EasyMCQ
પરવલય $y^2 = 18x$ પરના બિંદુ $(2, 6)$ માટે પ્રાચલ $t$ નું મૂલ્ય કેટલું થાય?
A
$2/3$
B
$1/3$
C
$2/9$
D
$1/9$

Solution

(A) પરવલયનું પ્રમાણિત સમીકરણ $y^2 = 4ax$ છે.
$y^2 = 18x$ ને $y^2 = 4ax$ સાથે સરખાવતા,આપણને $4a = 18$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $a = 18/4 = 9/2$.
પરવલય $y^2 = 4ax$ પરના બિંદુના પ્રાચલ યામ $(at^2, 2at)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ બિંદુ $(2, 6)$ માટે,આપણી પાસે $at^2 = 2$ અને $2at = 6$ છે.
$2at = 6$ પરથી,આપણને $at = 3$ મળે છે.
$a = 9/2$ ને $at = 3$ માં મૂકતા,આપણને $(9/2)t = 3$ મળે છે.
$t$ માટે ઉકેલતા,આપણને $t = 3 \times (2/9) = 6/9 = 2/3$ મળે છે.
આમ,પ્રાચલ $t$ નું મૂલ્ય $2/3$ છે.
302
MediumMCQ
પરવલય $y^2 = 16x$ ને સ્પર્શતી રેખા $2x - y + 2 = 0$ નું સ્પર્શ બિંદુ શોધો.
A
$(1, 4)$
B
$(2, 4)$
C
$(4, 8)$
D
$(1, -4)$

Solution

(A) પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 16x$ છે. તેને $y^2 = 4ax$ સાથે સરખાવતા,$4a = 16$,તેથી $a = 4$ મળે.
રેખા $y = mx + c$ એ પરવલય $y^2 = 4ax$ ને સ્પર્શક હોય તેની શરત $c = a/m$ છે.
આપેલી રેખા $2x - y + 2 = 0$ છે,જેને $y = 2x + 2$ તરીકે લખી શકાય.
અહીં,$m = 2$ અને $c = 2$ છે.
શરત ચકાસતા: $a/m = 4/2 = 2$,જે $c$ જેટલું છે. આમ,રેખા સ્પર્શક છે.
પરવલય $y^2 = 4ax$ માટે સ્પર્શક $y = mx + c$ નું સ્પર્શ બિંદુ $(a/m^2, 2a/m)$ દ્વારા મળે છે.
$a = 4$ અને $m = 2$ મૂકતા:
સ્પર્શ બિંદુ = $(4/2^2, 2(4)/2) = (4/4, 8/2) = (1, 4)$.
303
DifficultMCQ
જો પરવલય $y^2 = 4ax$ પરના બિંદુઓ $t_1$ અને $t_2$ આગળ દોરેલા અભિલંબ ફરીથી પરવલય પર છેદે,તો $t_1t_2$ ની કિંમત શું થાય?
A
$1$
B
$-1$
C
$0$
D
$2$
304
EasyMCQ
નાભિ $(0, -3)$ અને નિયામિકા $y = 3$ ધરાવતા પરવલયનું સમીકરણ શોધો.
A
$x^2 = -12y$
B
$x^2 = 12y$
C
$y^2 = 12x$
D
$y^2 = -12x$

Solution

(A) પરવલયની નાભિ $(0, -3)$ છે અને નિયામિકા $y = 3$ છે.
નાભિ $y$-અક્ષ પર છે અને નિયામિકા સમક્ષિતિજ રેખા હોવાથી,પરવલય $y$-અક્ષની સાપેક્ષમાં સંમિત છે.
આવા પરવલયનું પ્રમાણિત સ્વરૂપ $x^2 = 4ay$ છે.
નાભિ $(0, a)$ છે અને નિયામિકા $y = -a$ છે.
$(0, -3)$ ની સરખામણી $(0, a)$ સાથે કરતા,આપણને $a = -3$ મળે છે.
$a = -3$ ને $x^2 = 4ay$ સમીકરણમાં મૂકતા,$x^2 = 4(-3)y$ મળે,જેનું સાદું રૂપ $x^2 = -12y$ થાય છે.
305
DifficultMCQ
પરવલય $y^2 = 8x$ માટે,ધારો કે $\Delta_1$ એ નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ અને પરવલય પરના બિંદુ $P \left( \frac{1}{2}, 2 \right)$ દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ છે. ધારો કે $\Delta_2$ એ નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ આગળના સ્પર્શકો અને બિંદુ $P$ આગળના સ્પર્શક દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ છે. $\frac{\Delta_1}{\Delta_2}$ ની કિંમત શોધો.
A
$4$
B
$6$
C
$2$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ
306
DifficultMCQ
જો $m$ એ પરવલય $y^2 + 4x + 4y = 0$ ના નાભિ જીવાના એક અંત્યબિંદુ $(-3, 2)$ આગળના અભિલંબનો ઢાળ હોય,તો $m$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$-1$
C
$0$
D
$2$

Solution

(D) પરવલયનું આપેલ સમીકરણ $y^2 + 4y = -4x$ છે.
પૂર્ણવર્ગ બનાવતા,$(y + 2)^2 = -4x + 4$,જે $(y + 2)^2 = -4(x - 1)$ માં પરિણમે છે.
આને $(y - k)^2 = -4a(x - h)$ સાથે સરખાવતા,$h = 1$,$k = -2$,અને $4a = 4$,તેથી $a = 1$ મળે.
પરવલયની નાભિ $(h - a, k) = (1 - 1, -2) = (0, -2)$ છે.
આપેલ બિંદુ $P(-3, 2)$ છે.
$y^2 + 4x + 4y = 0$ માટે બિંદુ $P(x_1, y_1)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ વિકલન દ્વારા મળે છે: $2y \frac{dy}{dx} + 4 + 4 \frac{dy}{dx} = 0$.
$y = 2$ મૂકતા,$2(2) \frac{dy}{dx} + 4 + 4 \frac{dy}{dx} = 0$,જેનો અર્થ છે કે $8 \frac{dy}{dx} = -4$,તેથી $\frac{dy}{dx} = -1/2$.
અભિલંબનો ઢાળ $m$ એ સ્પર્શકના ઢાળનો વ્યસ્ત અને વિરોધી છે: $m = -1 / (-1/2) = 2$.
307
DifficultMCQ
પરવલય $y^2 = -12x$ ના નાભિલંબના ઉપરના અંત્યબિંદુમાંથી દોરેલો અભિલંબ અક્ષને કયા બિંદુમાં છેદશે?
A
$(0, -9)$
B
$(-9, 0)$
C
$(9, 0)$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(B) પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = -12x$ છે. $y^2 = -4ax$ સાથે સરખાવતા,$4a = 12$,તેથી $a = 3$.
નાભિના યામ $(-a, 0) = (-3, 0)$ છે.
નાભિલંબની રેખા $x = -3$ છે. નાભિલંબનું ઉપરનું અંત્યબિંદુ $(-3, 6)$ છે.
$y^2 = -12x$ નું વિકલન કરતા,$2y \frac{dy}{dx} = -12$,તેથી $\frac{dy}{dx} = \frac{-6}{y}$.
બિંદુ $(-3, 6)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $m_t = \frac{-6}{6} = -1$.
અભિલંબનો ઢાળ $m_n = -\frac{1}{m_t} = 1$.
બિંદુ $(-3, 6)$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ $y - 6 = 1(x + 3)$ એટલે કે $y = x + 9$.
અક્ષ ($x$-અક્ષ) પર છેદબિંદુ શોધવા $y = 0$ લેતા,$0 = x + 9$,તેથી $x = -9$.
આમ,છેદબિંદુ $(-9, 0)$ છે.
308
EasyMCQ
$x = \frac{t}{4}$ અને $y = \frac{t^2}{4}$ સમીકરણો શું દર્શાવે છે?
A
ઉપવલય
B
પરવલય
C
વર્તૂળ
D
અતિવલય

Solution

(B) આપેલ પ્રચલિત સમીકરણો:
$x = \frac{t}{4} \Rightarrow t = 4x$
$t$ ની કિંમત $y$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$y = \frac{(4x)^2}{4} = \frac{16x^2}{4} = 4x^2$
$x^2 = \frac{1}{4}y$
આ પરવલયનું પ્રમાણિત સ્વરૂપ $x^2 = 4ay$ છે,જ્યાં $a = \frac{1}{16}$.
309
MediumMCQ
પરવલય $y^2 + 12x = 0$ ના નાભિલંબના ઉપરના અંત્યબિંદુ આગળ દોરેલા અભિલંબનું સમીકરણ શોધો.
A
$x - y - 8 = 0$
B
$x + y + 9 = 0$
C
$x - y - 9 = 0$
D
$x - y + 9 = 0$

Solution

(D) પગલું $1$: આપેલ પરવલય માટે નાભિલંબનું ઉપરનું અંત્યબિંદુ શોધો.
પરવલય $y^2 = -4ax$ ના નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ $(-a, \pm 2a)$ છે.
આપેલ પરવલય $y^2 = -12x$ સાથે સરખાવતા,$4a = 12$,તેથી $a = 3$.
આથી,તેના નાભિલંબનું ઉપરનું અંત્યબિંદુ $(-3, 6)$ છે.
પગલું $2$: આ બિંદુએ પરવલયના અભિલંબનો ઢાળ શોધો.
આપેલ પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = -12x$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$2y \frac{dy}{dx} = -12$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = \frac{-6}{y}$.
$(-3, 6)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $m_t = \frac{-6}{6} = -1$ છે.
$(-3, 6)$ આગળ અભિલંબનો ઢાળ $m_n = -\frac{1}{m_t} = -\frac{1}{-1} = 1$ છે.
પગલું $3$: અભિલંબનું સમીકરણ શોધો.
અભિલંબ એ $(-3, 6)$ માંથી પસાર થતી રેખા છે જેનો ઢાળ $m = 1$ છે.
બિંદુ-ઢાળ સ્વરૂપ $y - y_1 = m(x - x_1)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$y - 6 = 1(x - (-3))$
$y - 6 = x + 3$
$x - y + 9 = 0$.
310
MediumMCQ
બિંદુ $(2, 3)$ માંથી પરવલય $y^2 + x = 0$ પર દોરેલા સ્પર્શકોની સ્પર્શજીવાનું સમીકરણ શોધો:
A
$6y - x = 2$
B
$3y + x = 2$
C
$6y + x + 2 = 0$
D
$3y - x = 2$

Solution

(C) પરવલય $y^2 = 4ax$ માટે બિંદુ $(x_1, y_1)$ માંથી દોરેલી સ્પર્શજીવાનું સમીકરણ $yy_1 = 2a(x + x_1)$ છે.
અહીં પરવલય $y^2 = -x$ આપેલ છે,તેથી $4a = -1$ એટલે કે $a = -1/4$.
બિંદુ $(2, 3)$ માટે સ્પર્શજીવાનું સમીકરણ $y(3) = 2(-1/4)(x + 2)$ થશે.
$3y = -1/2(x + 2)$.
$6y = -(x + 2)$.
$6y + x + 2 = 0$.
311
DifficultMCQ
પરવલય $y^2 = 4ax$ ની જીવા જે ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થાય છે અને તેના એક અંત્યબિંદુ આગળ અભિલંબ છે,તેનો ઢાળ શોધો:
A
$1/\sqrt{2}$
B
$\sqrt{2}$
C
$-1/\sqrt{2}$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(B) ધારો કે પરવલય $y^2 = 4ax$ છે. જીવાનું એક અંત્યબિંદુ $P(at^2, 2at)$ છે.
જીવા ઉગમબિંદુ $(0,0)$ માંથી પસાર થતી હોવાથી,જીવાનો ઢાળ $m = \frac{2at - 0}{at^2 - 0} = \frac{2}{t}$ થાય.
$P(at^2, 2at)$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ $y = -tx + 2at + at^3$ છે.
આ અભિલંબ ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતો હોવાથી,$0 = 2at + at^3$ મળે.
$a \neq 0$ અને $t \neq 0$ લેતા,$t^2 = -2$ મળે.
વાસ્તવિક પરવલય માટે,ઢાળ $m = \pm \sqrt{2}$ મળે છે.
312
MediumMCQ
જો રેખા $x + y = k$ એ પરવલય $y^2 = 4x$ નો અભિલંબ હોય,તો $k$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$2$
B
$1$
C
$3$
D
$4$

Solution

(C) પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 4ax$ છે,જ્યાં $4a = 4$,તેથી $a = 1$.
પરવલય $y^2 = 4ax$ ના બિંદુ $(at^2, 2at)$ આગળના અભિલંબનું સમીકરણ $y = -tx + 2at + at^3$ છે.
આપેલ રેખા $x + y = k$ છે,જેને $y = -x + k$ તરીકે લખી શકાય.
$y = -x + k$ ની સરખામણી $y = -tx + 2at + at^3$ સાથે કરતા,આપણને $t = 1$ મળે છે.
$t = 1$ અને $a = 1$ ને $k$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$k = 2at + at^3 = 2(1)(1) + 1(1)^3 = 2 + 1 = 3$.
તેથી,$k$ નું મૂલ્ય $3$ છે.
313
MediumMCQ
પરવલય $y^2 - 4y - 2x - 8 = 0$ ના નાભિલંબની લંબાઈ શોધો:
A
$3$
B
$2$
C
$1$
D
$4$

Solution

(B) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ $y^2 - 4y - 2x - 8 = 0$ છે.
$y$ પદો માટે પૂર્ણવર્ગ બનાવતા:
$y^2 - 4y = 2x + 8$
$y^2 - 4y + 4 = 2x + 8 + 4$
$(y - 2)^2 = 2x + 12$
$(y - 2)^2 = 2(x + 6)$.
આને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $(y - k)^2 = 4a(x - h)$ સાથે સરખાવતા,આપણને $4a = 2$ મળે છે.
તેથી,નાભિલંબની લંબાઈ $4a = 2$ છે.
314
MediumMCQ
જો ઉગમબિંદુથી $x$-અક્ષ પર આવેલા પરવલયના શિરોબિંદુ અને નાભિનું અંતર અનુક્રમે $p$ અને $q$ હોય,તો તેનું સમીકરણ શોધો.
A
$y^2 = -4(p - q)(x + p)$
B
$y^2 = 4(p - q)(x - p)$
C
$y^2 = -4(p - q)(x - p)$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(C) પરવલયનું શિરોબિંદુ $x$-અક્ષ પર $(p, 0)$ છે.
નાભિ $x$-અક્ષ પર $(q, 0)$ છે.
શિરોબિંદુથી નાભિનું અંતર $a = q - p$ છે.
શિરોબિંદુ $(h, k)$ અને $x$-અક્ષને સમાંતર અક્ષ ધરાવતા પરવલયનું પ્રમાણિત સમીકરણ $(y - k)^2 = 4a(x - h)$ છે.
$h = p$,$k = 0$,અને $a = q - p$ મૂકતા:
$(y - 0)^2 = 4(q - p)(x - p)$
$y^2 = -4(p - q)(x - p)$.
315
EasyMCQ
પરવલય $x^2 + 4y = 0$ ના બિંદુ $(2, -1)$ આગળના અભિલંબનો ઢાળ કેટલો થાય?
A
$-1$
B
$1$
C
$3/2$
D
$-3/2$

Solution

(B) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ $x^2 + 4y = 0$ છે.
આને $4y = -x^2$ તરીકે લખી શકાય,જેનો અર્થ છે કે $y = -\frac{1}{4}x^2$.
કોઈપણ બિંદુ $(x, y)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ શોધવા માટે,આપણે $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$\frac{dy}{dx} = -\frac{1}{4} \times 2x = -\frac{x}{2}$.
બિંદુ $(2, -1)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $(m_t)$ છે:
$m_t = -\frac{2}{2} = -1$.
અભિલંબનો ઢાળ $(m_n)$ એ સ્પર્શકના ઢાળનો વ્યસ્ત અને વિરોધી હોય છે:
$m_n = -\frac{1}{m_t} = -\frac{1}{-1} = 1$.
તેથી,અભિલંબનો ઢાળ $1$ છે.
316
MediumMCQ
પરવલય $y^2 = 4x$ ના નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ આગળ દોરેલા સ્પર્શકોના છેદબિંદુના યામ શોધો.
A
$(-1, 0)$
B
$(1, 0)$
C
$(0, 1)$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(A) પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 4ax$ છે,જ્યાં $4a = 4$,તેથી $a = 1$.
નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ $(a, 2a)$ અને $(a, -2a)$ છે,જે $(1, 2)$ અને $(1, -2)$ થાય.
પરવલય $y^2 = 4ax$ ના બિંદુ $(x_1, y_1)$ આગળના સ્પર્શકનું સમીકરણ $yy_1 = 2a(x + x_1)$ છે.
બિંદુ $(1, 2)$ માટે,સ્પર્શક $y(2) = 2(1)(x + 1) \implies y = x + 1$ છે.
બિંદુ $(1, -2)$ માટે,સ્પર્શક $y(-2) = 2(1)(x + 1) \implies -y = x + 1$ છે.
બંને સમીકરણોનો સરવાળો કરતા: $0 = 2(x + 1) \implies x = -1$.
$x = -1$ ને $y = x + 1$ માં મૂકતા,$y = -1 + 1 = 0$ મળે.
આમ,છેદબિંદુ $(-1, 0)$ છે.
317
MediumMCQ
પરવલય $y^2 = 4x$ ની જીવા જે શિરોબિંદુમાંથી પસાર થાય છે અને $x$-અક્ષ સાથે $30^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે તેની લંબાઈ શોધો. ($\sqrt{3}$ માં)
A
$8$
B
$16$
C
$4$
D
$2$

Solution

(A) પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 4x$ છે. અહીં, $a = 1$.
પરવલયનું શિરોબિંદુ $(0, 0)$ છે.
જીવા શિરોબિંદુ $(0, 0)$ માંથી પસાર થાય છે અને $x$-અક્ષ સાથે $\theta = 30^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે.
ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી રેખા જેનો ઢાળ $m = \tan(30^{\circ}) = \frac{1}{\sqrt{3}}$ છે, તેનું સમીકરણ $y = \frac{1}{\sqrt{3}}x$ અથવા $x = \sqrt{3}y$ થાય.
$x = \sqrt{3}y$ ને પરવલયના સમીકરણમાં મૂકતા:
$y^2 = 4(\sqrt{3}y) \implies y^2 - 4\sqrt{3}y = 0$.
$y(y - 4\sqrt{3}) = 0$.
તેથી, $y = 0$ અથવા $y = 4\sqrt{3}$.
જો $y = 0$, તો $x = 0$. જો $y = 4\sqrt{3}$, તો $x = \sqrt{3}(4\sqrt{3}) = 12$.
જીવાના અંત્યબિંદુઓ $(0, 0)$ અને $(12, 4\sqrt{3})$ છે.
જીવાની લંબાઈ $L = \sqrt{(12 - 0)^2 + (4\sqrt{3} - 0)^2} = \sqrt{144 + 48} = \sqrt{192} = 8\sqrt{3}$.
318
MediumMCQ
બિંદુઓ $(at_1^2, 2at_1)$,$(at_2^2, 2at_2)$ અને $(at_3^2, 2at_3)$ દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$a^2 (t_1 - t_2) (t_2 - t_3) (t_3 - t_1)$
B
$a^2 (t_1 - t_2)^2$
C
$\frac{a^2}{2} |(t_1 - t_2) (t_2 - t_3) (t_3 - t_1)|$
D
$\frac{a^2}{2} (t_1 - t_2)^2$
319
EasyMCQ
પરવલયના કોઈ પણ આંતરિક બિંદુમાંથી વધુમાં વધુ કેટલા અભિલંબો દોરી શકાય?
A
$2$
B
$1$
C
$3$
D
$0$

Solution

(C) પરવલય $y^2 = 4ax$ ના અભિલંબનું સમીકરણ $y = mx - 2am - am^3$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ બિંદુ $(x_1, y_1)$ માંથી પસાર થતા અભિલંબ માટે,સમીકરણ $y_1 = mx_1 - 2am - am^3$ થાય,જે $am^3 + (2a - x_1)m + y_1 = 0$ માં પરિણમે છે.
આ $m$ માં ત્રિઘાત સમીકરણ છે. ત્રિઘાત સમીકરણને વધુમાં વધુ $3$ વાસ્તવિક ઉકેલો હોઈ શકે છે,તેથી પરવલય પર કોઈપણ બિંદુમાંથી વધુમાં વધુ $3$ અભિલંબો દોરી શકાય છે.
320
MediumMCQ
પરવલય $y^2 = 8x$ પરના તે બિંદુના યામ મેળવો જેનું નાભિ અંતર $4$ છે.
A
$(2, 4)$
B
$(4, 2)$
C
$(2, -4)$
D
$(4, -2)$

Solution

(A) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 8x$ છે.
તેને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $y^2 = 4ax$ સાથે સરખાવતા,$4a = 8$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $a = 2$.
પરવલય $y^2 = 4ax$ પરના બિંદુ $(x, y)$ નું નાભિ અંતર $x + a$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
નાભિ અંતર $4$ આપેલ હોવાથી,$x + a = 4$ થાય.
$a = 2$ મૂકતા,$x + 2 = 4$,તેથી $x = 2$ મળે.
હવે,$x = 2$ ને પરવલયના સમીકરણ $y^2 = 8x$ માં મૂકતા:
$y^2 = 8(2) = 16$.
તેથી,$y = \pm 4$.
આમ,બિંદુઓ $(2, 4)$ અને $(2, -4)$ છે.
વિકલ્પો જોતા,$(2, 4)$ એ વિકલ્પ $A$ માં આપેલ છે.
321
DifficultMCQ
$x = t^2 + t + 1$ અને $y = t^2 - t + 1$ દ્વારા પ્રાચલિત રીતે વ્યાખ્યાયિત વક્ર શું દર્શાવે છે?
A
રેખાઓની જોડ
B
ઉપવલય
C
પરવલય
D
અતિવલય

Solution

(C) આપેલ છે,$x = t^2 + t + 1 \quad (i)$ અને $y = t^2 - t + 1 \quad (ii)$.
$(i)$ અને $(ii)$ નો સરવાળો કરતા,$x + y = 2t^2 + 2 = 2(t^2 + 1) \quad (iii)$.
$(i)$ માંથી $(ii)$ બાદ કરતા,$x - y = 2t$,જેનો અર્થ છે $t = \frac{x - y}{2} \quad (iv)$.
$(iv)$ ને $(iii)$ માં મૂકતા:
$x + y = 2 \left[ \left( \frac{x - y}{2} \right)^2 + 1 \right]$
$x + y = 2 \left[ \frac{x^2 + y^2 - 2xy}{4} + 1 \right]$
$x + y = \frac{x^2 + y^2 - 2xy}{2} + 2$
$2x + 2y = x^2 + y^2 - 2xy + 4$
$x^2 - 2xy + y^2 - 2x - 2y + 4 = 0$
આ સમીકરણ $ax^2 + 2hxy + by^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ સ્વરૂપનું છે,જ્યાં $a=1, h=-1, b=1, g=-1, f=-1, c=4$.
વિવેચક $h^2 - ab = (-1)^2 - (1)(1) = 1 - 1 = 0$.
$h^2 - ab = 0$ હોવાથી,આ સમીકરણ પરવલય દર્શાવે છે.
322
EasyMCQ
પરવલય $y^2 = 4x$ ને બિંદુ $(1, 2)$ આગળ સ્પર્શતા સ્પર્શકનું સમીકરણ શું છે?
A
$x - y + 1 = 0$
B
$x + y - 1 = 0$
C
$x + y + 1 = 0$
D
$x - y - 1 = 0$

Solution

(A) પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 4x$ છે.
તેને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $y^2 = 4ax$ સાથે સરખાવતા,આપણને $a = 1$ મળે છે.
બિંદુ $(x_1, y_1)$ આગળ પરવલય $y^2 = 4ax$ ના સ્પર્શકનું સમીકરણ $yy_1 = 2a(x + x_1)$ છે.
કિંમતો $(x_1, y_1) = (1, 2)$ અને $a = 1$ સૂત્રમાં મૂકતા:
$y(2) = 2(1)(x + 1)$
$2y = 2(x + 1)$
$y = x + 1$
$x - y + 1 = 0$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
323
DifficultMCQ
પરવલય $y^2 = 4ax$ ના નાભિલંબના અંત્યબિંદુમાંથી પરવલયને શિરોબિંદુ આગળ સ્પર્શતા $a$ ત્રિજ્યાના વર્તુળ પર દોરેલા સ્પર્શકની લંબાઈ શોધો.
A
$\sqrt{3}a$
B
$2a$
C
$\sqrt{7}a$
D
$3a$

Solution

(A) પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 4ax$ છે. શિરોબિંદુ $(0, 0)$ છે.
શિરોબિંદુ $(0, 0)$ આગળ પરવલયને સ્પર્શતા $a$ ત્રિજ્યાના વર્તુળનું કેન્દ્ર $(a, 0)$ હોય. તેથી વર્તુળનું સમીકરણ $(x - a)^2 + y^2 = a^2$ થાય.
પરવલય $y^2 = 4ax$ ના નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ $(a, 2a)$ અને $(a, -2a)$ છે.
ધારો કે બિંદુ $P = (a, 2a)$ છે.
બિંદુ $(x_1, y_1)$ માંથી વર્તુળ $S = 0$ પર દોરેલા સ્પર્શકની લંબાઈ $\sqrt{S(x_1, y_1)}$ છે.
વર્તુળ $(x - a)^2 + y^2 - a^2 = 0$ માટે,$P(a, 2a)$ મૂકતા:
$L = \sqrt{(a - a)^2 + (2a)^2 - a^2} = \sqrt{0 + 4a^2 - a^2} = \sqrt{3a^2} = \sqrt{3}a$.
324
DifficultMCQ
પરવલય $y^2 = ax$ ના નાભિલંબ દ્વારા તેના શિરોબિંદુ આગળ બનતા ખૂણાનું માપ કેટલું થાય?
A
$\frac{\pi}{4}$
B
$\frac{\pi}{3}$
C
$\frac{\pi}{2}$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(D) પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = ax$ છે. પ્રમાણિત સ્વરૂપ $y^2 = 4Ax$ સાથે સરખાવતા,$4A = a$,તેથી $A = \frac{a}{4}$ મળે.
શિરોબિંદુના યામ $(0, 0)$ છે.
નાભિલંબ એ નાભિ $(A, 0)$ માંથી પસાર થતી અને પરવલયની અક્ષને લંબ જીવા છે.
નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ $(A, 2A)$ અને $(A, -2A)$ એટલે કે $(\frac{a}{4}, \frac{a}{2})$ અને $(\frac{a}{4}, -\frac{a}{2})$ છે.
ધારો કે શિરોબિંદુ $O(0, 0)$ છે અને નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ $L(\frac{a}{4}, \frac{a}{2})$ અને $L'(\frac{a}{4}, -\frac{a}{2})$ છે.
$OL$ નો ઢાળ $m_1 = \frac{a/2}{a/4} = 2$ છે.
$OL'$ નો ઢાળ $m_2 = \frac{-a/2}{a/4} = -2$ છે.
ધારો કે $OL$ અને $OL'$ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ છે. $OL$ એ $x$-અક્ષ સાથે બનાવેલો ખૂણો $\alpha$ હોય તો $\tan \alpha = 2$,તેથી $\alpha = \tan^{-1}(2)$.
શિરોબિંદુ આગળ બનતો ખૂણો $\theta = 2\alpha = 2 \tan^{-1}(2)$ છે.
આ કિંમત $\frac{\pi}{2}$,$\frac{\pi}{3}$ કે $\frac{\pi}{4}$ નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
325
EasyMCQ
પરવલય $x = ay^2 + by + c$ ના નાભિલંબની લંબાઈ કેટલી થાય ?
A
$\frac{1}{a}$
B
$\frac{1}{|a|}$
C
$\frac{1}{4a}$
D
$\frac{1}{|4a|}$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $x = ay^2 + by + c$ છે.
$y$ માટે પૂર્ણવર્ગ બનાવીને આપણે તેને ફરીથી લખી શકીએ:
$x = a(y^2 + \frac{b}{a}y) + c$
$x = a(y^2 + \frac{b}{a}y + \frac{b^2}{4a^2}) + c - \frac{b^2}{4a}$
$x - (c - \frac{b^2}{4a}) = a(y + \frac{b}{2a})^2$
$(y + \frac{b}{2a})^2 = \frac{1}{a}(x - (c - \frac{b^2}{4a}))$
આ પ્રમાણિત સ્વરૂપ $(y - k)^2 = 4p(x - h)$ માં છે,જ્યાં $4p = \frac{1}{a}$ છે.
નાભિલંબની લંબાઈ $|4p|$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તેથી,લંબાઈ $|\frac{1}{a}| = \frac{1}{|a|}$ થાય.
326
DifficultMCQ
જો બિંદુ $(2, 3)$ માંથી પરવલય $y^2 = 4x$ પર દોરેલા સ્પર્શકોનો ઢાળ $m_1$ અને $m_2$ હોય,તો $\frac{1}{m_1} + \frac{1}{m_2}$ નું મૂલ્ય કેટલું થાય?
A
$-3$
B
$3$
C
$\frac{2}{3}$
D
$\frac{3}{2}$

Solution

(B) પરવલય $y^2 = 4ax$ માટે $m$ ઢાળવાળા સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = mx + \frac{a}{m}$ છે.
અહીં,પરવલય $y^2 = 4x$ છે,તેથી $a = 1$.
સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = mx + \frac{1}{m}$ છે.
સ્પર્શક બિંદુ $(2, 3)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી:
$3 = m(2) + \frac{1}{m}$
$3 = 2m + \frac{1}{m}$
$m$ વડે ગુણતા:
$3m = 2m^2 + 1$
$2m^2 - 3m + 1 = 0$.
આ $m$ માં દ્વિઘાત સમીકરણ છે,જેના બીજ $m_1$ અને $m_2$ છે.
દ્વિઘાત સમીકરણ $am^2 + bm + c = 0$ માટે,બીજનો સરવાળો $m_1 + m_2 = -\frac{b}{a}$ અને ગુણાકાર $m_1 m_2 = \frac{c}{a}$ થાય.
અહીં,$m_1 + m_2 = \frac{3}{2}$ અને $m_1 m_2 = \frac{1}{2}$.
આપણે $\frac{1}{m_1} + \frac{1}{m_2} = \frac{m_1 + m_2}{m_1 m_2}$ શોધવાનું છે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{3/2}{1/2} = 3$.
327
EasyMCQ
પરવલય $4y^2 + 6x = 8y + 7$ ના શિરોબિંદુ આગળના સ્પર્શકનું સમીકરણ શોધો.
A
$x = 11/6$
B
$y = 2$
C
$x = -11/6$
D
$y = -2$

Solution

(A) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ: $4y^2 + 6x = 8y + 7$.
$y$ માટે પૂર્ણવર્ગ બનાવવા માટે પદોને ગોઠવતા:
$4(y^2 - 2y) = -6x + 7$.
બંને બાજુ $4(1)^2 = 4$ ઉમેરતા:
$4(y^2 - 2y + 1) = -6x + 7 + 4$.
$4(y - 1)^2 = -6x + 11$.
$4$ વડે ભાગતા:
$(y - 1)^2 = -\frac{6}{4}(x - \frac{11}{6})$.
$(y - 1)^2 = -\frac{3}{2}(x - \frac{11}{6})$.
આ સમીકરણ $(y - k)^2 = 4a(x - h)$ સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં શિરોબિંદુ $(h, k) = (\frac{11}{6}, 1)$ છે.
પરવલયના શિરોબિંદુ આગળનો સ્પર્શક એ પરવલયની અક્ષને લંબ અને શિરોબિંદુમાંથી પસાર થતી રેખા છે.
પરવલય $(y - k)^2 = 4a(x - h)$ સ્વરૂપમાં હોવાથી,તેની અક્ષ સમક્ષિતિજ $(y = k)$ છે.
તેથી,શિરોબિંદુ આગળનો સ્પર્શક એ શિરોબિંદુ $(\frac{11}{6}, 1)$ માંથી પસાર થતી શિરોલંબ રેખા છે.
આ શિરોલંબ રેખાનું સમીકરણ $x = h$ એટલે કે $x = \frac{11}{6}$ થાય.
328
DifficultMCQ
પરવલય $y^2 = x$ માટે,ધારો કે $PQ$ એક એવી જીવા છે કે જેનું એક અંત્યબિંદુ $P(4, -2)$ છે અને જીવા પરવલયની અક્ષને લંબ છે. તો $Q$ આગળના અભિલંબનો ઢાળ શું થાય?
A
$-1/4$
B
$-4$
C
$1/4$
D
$4$

Solution

(B) પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = x$ છે.
પરવલયની અક્ષ $x$-અક્ષ $(y = 0)$ છે.
જીવા $PQ$ એ પરવલયની અક્ષને લંબ છે,તેથી $PQ$ એ શિરોલંબ રેખા છે.
$P(4, -2)$ હોવાથી,રેખા $PQ$ નું સમીકરણ $x = 4$ થાય.
$Q$ ના યામ શોધવા માટે,$x = 4$ ને $y^2 = x$ માં મૂકતા:
$y^2 = 4 \implies y = 2$ અથવા $y = -2$.
$P(4, -2)$ હોવાથી,બીજું અંત્યબિંદુ $Q(4, 2)$ થાય.
હવે,$y^2 = x$ નું $x$ ની સાપેક્ષ વિકલન કરતા સ્પર્શકનો ઢાળ મળે:
$2y \frac{dy}{dx} = 1 \implies \frac{dy}{dx} = \frac{1}{2y}$.
$Q(4, 2)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $m_t = \frac{1}{2(2)} = \frac{1}{4}$ થાય.
અભિલંબનો ઢાળ $m_n = -\frac{1}{m_t}$ દ્વારા મળે.
તેથી,$m_n = -\frac{1}{1/4} = -4$.
329
MediumMCQ
પરવલય $x^2 = 8y$ ના શિરોબિંદુ અને નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓને જોડતી રેખાઓ વડે બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ કેટલું થાય?
A
$4$
B
$2$
C
$1$
D
$8$

Solution

(D) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ $x^2 = 8y$ છે. તેને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $x^2 = 4ay$ સાથે સરખાવતા,$4a = 8$ મળે,તેથી $a = 2$.
પરવલયનું શિરોબિંદુ $V(0, 0)$ છે.
$x^2 = 4ay$ માટે નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ $(2a, a)$ અને $(-2a, a)$ છે.
$a = 2$ મૂકતા,અંત્યબિંદુઓ $L_1(4, 2)$ અને $L_2(-4, 2)$ મળે.
ત્રિકોણ $V(0, 0)$,$L_1(4, 2)$ અને $L_2(-4, 2)$ દ્વારા રચાય છે.
ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} |x_1(y_2 - y_3) + x_2(y_3 - y_1) + x_3(y_1 - y_2)|$.
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} |0(2 - 2) + 4(2 - 0) + (-4)(0 - 2)| = \frac{1}{2} |0 + 8 + 8| = \frac{1}{2} |16| = 8$ ચોરસ એકમ.
330
DifficultMCQ
પરવલય $y^2 = 4x$ ના સ્પર્શકના સ્પર્શબિંદુનો બિંદુપથ મેળવો,જ્યાં સ્પર્શક $x$-અક્ષ સાથે $45^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે.
A
$y^2 - 4x = (x + 1)^2$
B
$y^2 - 4x = x^2$
C
$y^2 - 4x = (x + 2)^2$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(D) પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 4x$ છે. તેને $y^2 = 4ax$ સાથે સરખાવતા,$a = 1$ મળે છે.
સ્પર્શકનો ઢાળ $m = \tan(45^{\circ}) = 1$ છે.
$y^2 = 4ax$ પરવલય માટે $m$ ઢાળવાળા સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = mx + \frac{a}{m}$ છે.
$a = 1$ અને $m = 1$ મૂકતા,$y = 1(x) + \frac{1}{1}$ મળે,જેનું સાદું રૂપ $y = x + 1$ થાય છે.
$y^2 = 4ax$ પરવલય માટે $m$ ઢાળવાળા સ્પર્શકનું સ્પર્શબિંદુ $(x_1, y_1) = (\frac{a}{m^2}, \frac{2a}{m})$ છે.
$a = 1$ અને $m = 1$ મૂકતા,સ્પર્શબિંદુ $(x_1, y_1) = (\frac{1}{1^2}, \frac{2(1)}{1}) = (1, 2)$ મળે છે.
આમ,સ્પર્શબિંદુ એક નિશ્ચિત બિંદુ $(1, 2)$ છે,તેથી તેનો બિંદુપથ તે બિંદુ પોતે જ છે,જે આપેલા કોઈ પણ વિકલ્પ સાથે સુસંગત નથી.
331
DifficultMCQ
જો પરવલય $4y^2 = x$ નો સ્પર્શક $x$-અક્ષ સાથે $60^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે,તો તેનું સ્પર્શ બિંદુ શોધો.
A
$\left( \frac{1}{48}, \frac{1}{8\sqrt{3}} \right)$
B
$\left( \frac{3}{16}, \frac{\sqrt{3}}{8} \right)$
C
$\left( \frac{1}{48}, -\frac{1}{8\sqrt{3}} \right)$
D
$\left( \frac{3}{16}, -\frac{\sqrt{3}}{8} \right)$

Solution

(A) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ $4y^2 = x$ છે,જેને $y^2 = \frac{1}{4}x$ તરીકે લખી શકાય.
તેને $y^2 = 4ax$ સાથે સરખાવતા,$4a = \frac{1}{4}$,તેથી $a = \frac{1}{16}$ મળે.
સ્પર્શકનો ઢાળ $m = \tan(60^{\circ}) = \sqrt{3}$ છે.
પરવલય $y^2 = 4ax$ માટે $m$ ઢાળવાળા સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = mx + \frac{a}{m}$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$y = \sqrt{3}x + \frac{1/16}{\sqrt{3}} = \sqrt{3}x + \frac{1}{16\sqrt{3}}$.
પરવલય $y^2 = 4ax$ માટે $m$ ઢાળવાળા સ્પર્શ બિંદુના યામ $\left( \frac{a}{m^2}, \frac{2a}{m} \right)$ છે.
$a = \frac{1}{16}$ અને $m = \sqrt{3}$ મૂકતા:
$x = \frac{1/16}{(\sqrt{3})^2} = \frac{1}{16 \times 3} = \frac{1}{48}$.
$y = \frac{2(1/16)}{\sqrt{3}} = \frac{1/8}{\sqrt{3}} = \frac{1}{8\sqrt{3}}$.
આમ,સ્પર્શ બિંદુ $\left( \frac{1}{48}, \frac{1}{8\sqrt{3}} \right)$ છે.
332
DifficultMCQ
પરવલય $y^2 = 16x$ માટે $-1/4$ ઢાળ ધરાવતા અભિલંબનું સમીકરણ શોધો.
A
$x + 4y + 128 = 0$
B
$4x + 16y = 33$
C
$4x - 16y = 33$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(B) પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 16x$ છે. તેને $y^2 = 4ax$ સાથે સરખાવતા,$4a = 16$,તેથી $a = 4$ મળે.
$m$ ઢાળ ધરાવતા પરવલય $y^2 = 4ax$ ના અભિલંબનું સમીકરણ $y = mx - 2am - am^3$ છે.
અહીં $m = -1/4$ અને $a = 4$ આપેલ છે,તેથી કિંમતો મૂકતા:
$y = (-1/4)x - 2(4)(-1/4) - 4(-1/4)^3$
$y = -x/4 + 2 - 4(-1/64)$
$y = -x/4 + 2 + 1/16$
છેદ દૂર કરવા માટે સમીકરણને $16$ વડે ગુણતા:
$16y = -4x + 32 + 1$
$16y = -4x + 33$
$4x + 16y = 33$
333
EasyMCQ
જો બિંદુ $P$ માંથી પરવલય $y^2 = 4x$ પર બે પરસ્પર લંબ સ્પર્શકો દોરવામાં આવે,તો $P$ નો બિંદુપથ શોધો.
A
$x = 1$
B
$2x + 1 = 0$
C
$x = -1$
D
$2x - 1 = 0$

Solution

(C) પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 4ax$ છે,જ્યાં $4a = 4$,તેથી $a = 1$ મળે.
પરવલયના બે પરસ્પર લંબ સ્પર્શકોના છેદબિંદુનો બિંદુપથ તેની નિયામિકા (directrix) હોય છે.
પરવલય $y^2 = 4ax$ માટે નિયામિકાનું સમીકરણ $x = -a$ છે.
$a = 1$ મૂકતા,આપણને $x = -1$ મળે છે.
તેથી,બિંદુ $P$ નો બિંદુપથ $x = -1$ છે.
334
MediumMCQ
પરવલય $y^2 - 12x - 2y - 11 = 0$ ના પ્રચલ સમીકરણો કયા છે?
A
$x = 3t^2 - 1, y = 6t + 1$
B
$x = 3t^2 + 1, y = 6t - 1$
C
$x = 6t + 1, y = 3t^2 - 1$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $y^2 - 2y - 12x - 11 = 0$
$y$ માટે પૂર્ણવર્ગ બનાવતા: $(y^2 - 2y + 1) - 1 - 12x - 11 = 0$
$(y - 1)^2 = 12x + 12$
$(y - 1)^2 = 12(x + 1)$
આને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $(y - k)^2 = 4a(x - h)$ સાથે સરખાવતા,આપણને $h = -1, k = 1$ અને $4a = 12 \implies a = 3$ મળે છે.
$(y - k)^2 = 4a(x - h)$ માટે પ્રચલ સમીકરણો $x = h + at^2$ અને $y = k + 2at$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $x = -1 + 3t^2$ અને $y = 1 + 2(3)t = 1 + 6t$.
આમ,$x = 3t^2 - 1$ અને $y = 6t + 1$.
335
EasyMCQ
જો પરવલયનું નાભિ $(3, 0)$ હોય અને નાભિલંબની લંબાઈ $8$ હોય,તો તેનું શિરોબિંદુ શું થાય?
A
$(2, 0)$
B
$(1, 0)$
C
$(0, 0)$
D
$(-1, 0)$

Solution

(B) પરવલયના નાભિલંબની લંબાઈ $4a = 8$ છે,જેનો અર્થ છે કે $a = 2$.
નાભિ $(3, 0)$ હોવાથી અને $y$-યામ $0$ હોવાથી,પરવલયની અક્ષ $x$-અક્ષ છે.
આવા પરવલયનું પ્રમાણિત સ્વરૂપ $(y - k)^2 = 4a(x - h)$ છે,જ્યાં $(h, k)$ શિરોબિંદુ છે.
નાભિ $(h + a, k) = (3, 0)$ આપેલ છે,તેથી $k = 0$ અને $h + a = 3$.
$a = 2$ મૂકતા,$h + 2 = 3$,તેથી $h = 1$.
આમ,શિરોબિંદુ $(h, k) = (1, 0)$ થાય.
336
MediumMCQ
$x + y = 1$ રેખા પરવલય $y = x - x^2$ ને કયા બિંદુએ છેદે છે?
A
$\left( \frac{1}{2}, \frac{1}{2} \right)$
B
$(1, 0)$
C
$(0, 1)$
D
$(-1, -2)$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણો $x + y = 1$ અને $y = x - x^2$ છે.
પ્રથમ સમીકરણ પરથી,$y = 1 - x$ મળે.
આ કિંમત બીજા સમીકરણમાં મૂકતા:
$1 - x = x - x^2$
$x^2 - 2x + 1 = 0$
$(x - 1)^2 = 0$
$x = 1$.
હવે,$x = 1$ ની કિંમત $y = 1 - x$ માં મૂકતા:
$y = 1 - 1 = 0$.
આમ,છેદબિંદુ $(1, 0)$ છે.
337
MediumMCQ
પરવલય $y^2 = 4x$ પર બિંદુ $(3, 0)$ માંથી ત્રણ અભિલંબ દોરવામાં આવે છે,જે પરવલયને $P, Q$ અને $R$ બિંદુઓમાં મળે છે. નીચેનાને જોડો:
સ્તંભ-$I$ સ્તંભ-$II$
$(A)$ $\Delta PQR$ ની પરિવૃતની ત્રિજ્યા $(P)$ $5/2$
$(B)$ $\Delta PQR$ નું ક્ષેત્રફળ $(Q)$ $(5/2, 0)$
$(C)$ $\Delta PQR$ નું મધ્યકેન્દ્ર $(R)$ $(2/3, 0)$
$(D)$ $\Delta PQR$ નું પરિકેન્દ્ર $(S)$ $2$
A
$A \to P; B \to S; C \to R; D \to Q$
B
$A \to R; B \to Q; C \to P; D \to S$
C
$A \to Q; B \to R; C \to S; D \to P$
D
$A \to S; B \to P; C \to Q; D \to R$

Solution

(A) પરવલય $y^2 = 4ax$ (જ્યાં $a=1$) માટે,બિંદુ $(at^2, 2at)$ આગળનો અભિલંબ $y = -tx + 2at + at^3$ છે.
તે $(3, 0)$ માંથી પસાર થતું હોવાથી,$0 = -3t + 2t + t^3$,જે $t^3 - t = 0$ માં પરિણમે છે.
આમ,$t(t-1)(t+1) = 0$,જેથી $t_1 = 0, t_2 = 1, t_3 = -1$ મળે.
બિંદુઓ $P(0, 0), Q(1, 2), R(1, -2)$ છે.
$(A)$ પરિવૃતની ત્રિજ્યા $R_{c} = \frac{abc}{4\Delta}$. બાજુઓ $PQ = \sqrt{5}, PR = \sqrt{5}, QR = 4$ છે. ક્ષેત્રફળ $\Delta = 2$. $R_{c} = 5/2$. તેથી $A \to P$.
$(B)$ $\Delta PQR$ નું ક્ષેત્રફળ $= 2$. તેથી $B \to S$.
$(C)$ મધ્યકેન્દ્ર $G = (2/3, 0)$. તેથી $C \to R$.
$(D)$ પરિકેન્દ્ર $O_{c} = (5/2, 0)$. તેથી $D \to Q$.
તેથી,$A \to P, B \to S, C \to R, D \to Q$.
338
MediumMCQ
પરવલય $y^2 - 6y + 24x - 63 = 0$ ના લંબ સ્પર્શકોના છેદબિંદુનો બિંદુપથ શોધો.
A
$2y - 9 = 0$
B
$x - 9 = 0$
C
$x - 6 = 0$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(B) પરવલયનું આપેલ સમીકરણ $y^2 - 6y + 24x - 63 = 0$ છે.
$y$ માટે પૂર્ણવર્ગ બનાવતા,આપણને $(y - 3)^2 - 9 + 24x - 63 = 0$ મળે છે.
$(y - 3)^2 = -24x + 72$.
$(y - 3)^2 = -24(x - 3)$.
આ $(y - k)^2 = 4a(x - h)$ પ્રકારનો પરવલય છે,જ્યાં $4a = -24$,તેથી $a = -6$.
પરવલયના લંબ સ્પર્શકોના છેદબિંદુનો બિંદુપથ તેની નિયામિકા (directrix) છે.
$(y - k)^2 = 4a(x - h)$ પરવલયની નિયામિકા $x - h = -a$ દ્વારા મળે છે.
અહીં,$h = 3$,$k = 3$,અને $a = -6$.
તેથી,$x - 3 = -(-6) = 6$.
$x = 9$,જેને $x - 9 = 0$ તરીકે લખી શકાય.
339
MediumMCQ
પરવલય $y^2 + 8x - 12y + 20 = 0$ માટે નીચે પૈકી કયું સત્ય નથી?
A
શિરોબિંદુ $(2, 6)$ છે.
B
નાભિ $(0, 6)$ છે.
C
નાભિલંબની લંબાઈ $4$ છે.
D
અક્ષ $y = 6$ છે.

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ: $y^2 - 12y = -8x - 20$
પૂર્ણવર્ગ બનાવતા: $(y - 6)^2 - 36 = -8x - 20$
$(y - 6)^2 = -8x + 16$
$(y - 6)^2 = -8(x - 2)$
આ સમીકરણને $(y - k)^2 = -4a(x - h)$ સાથે સરખાવતા,
$h = 2, k = 6$ અને $4a = 8 \implies a = 2$.
શિરોબિંદુ $(h, k) = (2, 6)$.
નાભિ $(h - a, k) = (2 - 2, 6) = (0, 6)$.
નાભિલંબની લંબાઈ $= 4a = 8$.
અક્ષ $y - k = 0 \implies y = 6$.
વિકલ્પ $C$ માં નાભિલંબની લંબાઈ $4$ આપી છે,જે ખોટું છે. સાચી લંબાઈ $8$ છે.
340
MediumMCQ
પરવલય $y^2 = 8x$ ના બિંદુ $(2, 4)$ આગળના અભિલંબનું સમીકરણ શોધો.
A
$x + y = 6$
B
$x - y + 2 = 0$
C
$x + y = 2$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(A) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 8x$ છે.
તેને $y^2 = 4ax$ સાથે સરખાવતા,$4a = 8$,તેથી $a = 2$ મળે.
આપેલ બિંદુ $(x_1, y_1) = (2, 4)$ છે.
$y^2 = 8x$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$2y \frac{dy}{dx} = 8$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = \frac{4}{y}$.
બિંદુ $(2, 4)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $(m_t)$ $\frac{4}{4} = 1$ છે.
અભિલંબનો ઢાળ $(m_n)$ $-\frac{1}{m_t} = -1$ થાય.
બિંદુ $(x_1, y_1)$ આગળ અને $m_n$ ઢાળવાળા અભિલંબનું સમીકરણ $y - y_1 = m_n(x - x_1)$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$y - 4 = -1(x - 2)$ મળે.
$y - 4 = -x + 2$.
$x + y = 6$.
341
MediumMCQ
જો પરવલયની નિયામિકાનું સમીકરણ $3x + 4y + 15 = 0$ અને શિરોબિંદુ આગળના સ્પર્શકનું સમીકરણ $3x + 4y - 5 = 0$ હોય,તો નાભિલંબની લંબાઈ કેટલી થાય?
A
$15$
B
$14$
C
$13$
D
$16$

Solution

(D) નિયામિકા $(3x + 4y + 15 = 0)$ અને શિરોબિંદુ આગળના સ્પર્શક $(3x + 4y - 5 = 0)$ વચ્ચેનું અંતર એ શિરોબિંદુથી નાભિ સુધીના અંતર $a$ જેટલું હોય છે.
બે સમાંતર રેખાઓ $Ax + By + C_1 = 0$ અને $Ax + By + C_2 = 0$ વચ્ચેનું અંતર $a = \frac{|C_1 - C_2|}{\sqrt{A^2 + B^2}}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $a = \frac{|15 - (-5)|}{\sqrt{3^2 + 4^2}} = \frac{20}{\sqrt{9 + 16}} = \frac{20}{5} = 4$.
પરવલયના નાભિલંબની લંબાઈ $4a$ છે.
તેથી,નાભિલંબની લંબાઈ $= 4 \times 4 = 16$.
342
EasyMCQ
પરવલય $x^2 = -8y$ ના નાભિ અને નિયામિકા વચ્ચેનું અંતર કેટલું થાય?
A
$8$
B
$2$
C
$4$
D
$6$

Solution

(C) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ $x^2 = -8y$ છે.
તેને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $x^2 = -4ay$ સાથે સરખાવતા,આપણને $-4a = -8$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $a = 2$.
પરવલય $x^2 = -4ay$ ની નાભિ $(0, -a)$ છે અને નિયામિકાનું સમીકરણ $y = a$ છે.
અહીં,નાભિ $(0, -2)$ છે અને નિયામિકા $y = 2$ છે.
નાભિ $(0, -2)$ અને નિયામિકા $y = 2$ વચ્ચેનું અંતર $|2 - (-2)| = |4| = 4$ થાય.
વૈકલ્પિક રીતે,પરવલય $x^2 = 4ay$ (અથવા $x^2 = -4ay$) માટે નાભિ અને નિયામિકા વચ્ચેનું અંતર $2a$ હોય છે.
$a = 2$ મૂકતા,અંતર $2 \times 2 = 4$ મળે છે.
343
MediumMCQ
ધારો કે $(x, y)$ એ પરવલય $y^2 = 4x$ પરનું કોઈ બિંદુ છે. ધારો કે $P$ એવું બિંદુ છે જે $(0, 0)$ થી $(x, y)$ સુધીના રેખાખંડને $1 : 3$ ના ગુણોત્તરમાં વિભાજિત કરે છે. $P$ નો બિંદુપથ શોધો.
A
$x^2 = y$
B
$y^2 = 2x$
C
$y^2 = x$
D
$x^2 = 2y$

Solution

(C) ધારો કે $P$ ના યામ,જેનો બિંદુપથ શોધવાનો છે,તે $(h, k)$ છે.
$P$ એ $(0, 0)$ અને $(x, y)$ ને જોડતા રેખાખંડને $1 : 3$ ના ગુણોત્તરમાં વિભાજિત કરતું હોવાથી,વિભાજન સૂત્ર મુજબ $P$ ના યામ:
$h = \frac{1 \cdot x + 3 \cdot 0}{1 + 3} = \frac{x}{4} \implies x = 4h$
$k = \frac{1 \cdot y + 3 \cdot 0}{1 + 3} = \frac{y}{4} \implies y = 4k$
આપેલ છે કે $(x, y)$ એ પરવલય $y^2 = 4x$ પર છે,તેથી $x$ અને $y$ ની કિંમતો મૂકતા:
$(4k)^2 = 4(4h)$
$16k^2 = 16h$
$k^2 = h$
$(h, k)$ ને $(x, y)$ વડે બદલતા,$P$ નો બિંદુપથ $y^2 = x$ મળે છે.
344
DifficultMCQ
જો પરવલય $y^2 = 4bx$ પરના બિંદુ $(bt_1^2, 2bt_1)$ આગળનો અભિલંબ પરવલયને ફરીવાર $(bt_2^2, 2bt_2)$ બિંદુમાં છેદે,તો:
A
$t_2 = -t_1 - \frac{2}{t_1}$
B
$t_2 = t_1 + \frac{2}{t_1}$
C
$t_2 = -t_1 + \frac{2}{t_1}$
D
$t_2 = t_1 - \frac{2}{t_1}$

Solution

(A) પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 4bx$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$2y \frac{dy}{dx} = 4b$,તેથી $\frac{dy}{dx} = \frac{2b}{y}$ મળે.
બિંદુ $(bt_1^2, 2bt_1)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{2b}{2bt_1} = \frac{1}{t_1}$ છે.
તેથી,$(bt_1^2, 2bt_1)$ આગળ અભિલંબનો ઢાળ $m = -t_1$ થાય.
$(bt_1^2, 2bt_1)$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ $(y - 2bt_1) = -t_1(x - bt_1^2)$ છે.
બિંદુ $(bt_2^2, 2bt_2)$ આ અભિલંબ પર આવેલું હોવાથી,આપણે આ યામોને સમીકરણમાં મૂકીએ:
$(2bt_2 - 2bt_1) = -t_1(bt_2^2 - bt_1^2)$
$2b(t_2 - t_1) = -t_1b(t_2 - t_1)(t_2 + t_1)$
$b(t_2 - t_1)$ વડે ભાગતા ($t_2 \neq t_1$ અને $b \neq 0$ ધારતા):
$2 = -t_1(t_2 + t_1)$
$2 = -t_1t_2 - t_1^2$
$t_1t_2 = -t_1^2 - 2$
$t_2 = -t_1 - \frac{2}{t_1}$
345
EasyMCQ
જો $2x + y + \lambda = 0$ એ પરવલય $y^2 = -8x$ ની નાભિ જીવા હોય,તો $\lambda$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$-4$
B
$4$
C
$2$
D
$-2$

Solution

(B) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = -8x$ છે.
તેને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $y^2 = -4ax$ સાથે સરખાવતા,આપણને $4a = 8$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $a = 2$.
પરવલય $y^2 = -4ax$ ની નાભિ $(-a, 0)$ પર હોય છે.
$a = 2$ મૂકતા,નાભિ $(-2, 0)$ મળે છે.
કારણ કે $2x + y + \lambda = 0$ એ નાભિ જીવા છે,તેથી તે નાભિ $(-2, 0)$ માંથી પસાર થવી જોઈએ.
જીવાના સમીકરણમાં $x = -2$ અને $y = 0$ મૂકતા:
$2(-2) + 0 + \lambda = 0$
$-4 + \lambda = 0$
$\lambda = 4$.
346
DifficultMCQ
જો પરવલય પરના બિંદુ $P$ આગળનો સ્પર્શક તેના નાભિ અંતર સાથે $\alpha$ ખૂણો બનાવે,તો સ્પર્શક અને પરવલયની અક્ષ વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો થાય?
A
$\alpha$
B
$\alpha / 2$
C
$2\alpha$
D
$90^{\circ}$

Solution

(B) ધારો કે પરવલય $y^2 = 4ax$ છે અને નાભિ $S(a, 0)$ છે.
બિંદુ $P(at^2, 2at)$ પર સ્પર્શકનું સમીકરણ $ty = x + at^2$ છે.
આ સ્પર્શક અક્ષ $(y=0)$ ને $Q(-at^2, 0)$ બિંદુએ મળે છે.
નાભિ અંતર $SP = a + at^2$ અને $SQ = a + at^2$ થાય છે.
તેથી $\triangle SPQ$ સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણ છે,જેમાં $\angle SPQ = \angle SQP = \alpha$.
સ્પર્શક અને અક્ષ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ હોય,તો $\triangle SPQ$ માં બહિષ્કોણના ગુણધર્મ મુજબ $\theta = \alpha / 2$ મળે છે.
347
EasyMCQ
પરવલય $x^2 - 4x - 8y + 12 = 0$ ના નાભિલંબની લંબાઈ કેટલી થાય?
A
$4$
B
$6$
C
$8$
D
$10$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $x^2 - 4x - 8y + 12 = 0$ છે.
$x$ પદો માટે પૂર્ણવર્ગ બનાવતા:
$x^2 - 4x = 8y - 12$
$x^2 - 4x + 4 = 8y - 12 + 4$
$(x - 2)^2 = 8y - 8$
$(x - 2)^2 = 8(y - 1)$.
આને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $(x - h)^2 = 4a(y - k)$ સાથે સરખાવતા,આપણને $4a = 8$ મળે છે.
નાભિલંબની લંબાઈ $|4a|$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તેથી,નાભિલંબની લંબાઈ $8$ છે.
348
DifficultMCQ
ધારો કે $P$ બિંદુ $(1, 0)$ છે અને $Q$ એ પરવલય $y^2 = 8x$ પરનું બિંદુ છે. $PQ$ ના મધ્યબિંદુનો બિંદુપથ શોધો.
A
$y^2 - 4x + 2 = 0$
B
$y^2 + 4x + 2 = 0$
C
$x^2 + 4y + 2 = 0$
D
$x^2 - 4y + 2 = 0$

Solution

(A) ધારો કે પરવલય $y^2 = 8x$ પરના બિંદુ $Q$ ના યામ $(2t^2, 4t)$ છે.
ધારો કે $PQ$ નું મધ્યબિંદુ $(h, k)$ છે.
$P = (1, 0)$ અને $Q = (2t^2, 4t)$ હોવાથી,મધ્યબિંદુ $(h, k)$ નીચે મુજબ મળે:
$h = \frac{2t^2 + 1}{2} \implies 2t^2 = 2h - 1$
$k = \frac{4t + 0}{2} = 2t \implies t = \frac{k}{2}$
$t = \frac{k}{2}$ ને $2t^2 = 2h - 1$ સમીકરણમાં મૂકતા:
$2(\frac{k}{2})^2 = 2h - 1$
$2(\frac{k^2}{4}) = 2h - 1$
$\frac{k^2}{2} = 2h - 1$
$k^2 = 4h - 2$
$(h, k)$ ને $(x, y)$ વડે બદલતા,બિંદુપથ $y^2 = 4x - 2$ મળે,એટલે કે $y^2 - 4x + 2 = 0$.
349
MediumMCQ
$k$ ના કયા મૂલ્ય માટે,રેખા $2y - x + k = 0$ એ પરવલય $x^2 + 4y = 0$ ને સ્પર્શે છે?
A
$2$
B
$-1/2$
C
$-2$
D
$1/2$

Solution

(B) પગલું $1$: આપેલ સમીકરણોને એકસાથે ઉકેલો.
આપેલ છે કે રેખા $2y - x + k = 0$ એ પરવલય $x^2 + 4y = 0$ ને સ્પર્શે છે.
રેખાના સમીકરણ પરથી,$2y = x - k$,તેથી $y = \frac{x - k}{2}$.
પરવલયના સમીકરણ $x^2 + 4y = 0$ માં $y = \frac{x - k}{2}$ મૂકતા,આપણને મળે છે:
$x^2 + 4\left(\frac{x - k}{2}\right) = 0$
$x^2 + 2(x - k) = 0$
$x^2 + 2x - 2k = 0$
પગલું $2$: સ્પર્શકની શરતનો ઉપયોગ કરો.
રેખા પરવલયને સ્પર્શે તે માટે,દ્વિઘાત સમીકરણના બીજ સમાન હોવા જોઈએ,એટલે કે વિવેચક $D = 0$ હોવો જોઈએ.
$ax^2 + bx + c = 0$ માટે,$D = b^2 - 4ac$.
અહીં,$a = 1, b = 2, c = -2k$.
$D = (2)^2 - 4(1)(-2k) = 0$
$4 + 8k = 0$
$8k = -4$
$k = -1/2$.
350
MediumMCQ
પરવલય $y^2 = 4x$ ના શિરોબિંદુમાંથી દોરવામાં આવેલ જીવાના મધ્યબિંદુનો બિંદુપથ શોધો.
A
$x^2 + 4y^2 = 16$
B
$y^2 = 2x$
C
$y^2 = 8x$
D
$x^2 = 2y$

Solution

(B) ધારો કે પરવલય $y^2 = 4ax$ નું શિરોબિંદુ $O(0, 0)$ છે.
ધારો કે $Q(at^2, 2at)$ એ પરવલય પરનું એક બિંદુ છે.
જીવા $OQ$ ના મધ્યબિંદુ $P(x, y)$ ના યામ:
$x = \frac{0 + at^2}{2} = \frac{at^2}{2}$
$y = \frac{0 + 2at}{2} = at$
બીજા સમીકરણ પરથી,$t = \frac{y}{a}$.
$t$ ની કિંમત પ્રથમ સમીકરણમાં મૂકતા:
$x = \frac{a}{2} \left(\frac{y}{a}\right)^2 = \frac{a}{2} \cdot \frac{y^2}{a^2} = \frac{y^2}{2a}$
$y^2 = 2ax$
આપેલ પરવલય $y^2 = 4x$ માટે,$a = 1$ છે.
$a = 1$ ની કિંમત બિંદુપથના સમીકરણ $y^2 = 2ax$ માં મૂકતા,આપણને $y^2 = 2x$ મળે છે.

10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola — Parabola · Frequently Asked Questions

1Are these 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.