AIPMT 2004 Biology Question Paper with Answer and Solution in Gujarati

(C) હરિતકણ એ વનસ્પતિ કોષોમાં જોવા મળતી બેવડા પટલથી ઘેરાયેલી અંગિકા છે.
હરિતકણની અંદર ચપટી,કોથળી જેવી રચનાઓનું તંત્ર હોય છે જેને થાઇલેકૉઇડ્સ કહેવામાં આવે છે.
ક્લોરોફિલ સહિતના રંજકદ્રવ્યો થાઇલેકૉઇડના પટલમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ રંજકદ્રવ્યો પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દરમિયાન પ્રકાશ ઉર્જાને ગ્રહણ કરવા માટે આવશ્યક છે.
તેથી,ક્લોરોફિલનું સાચું સ્થાન થાઇલેકૉઇડ્સ છે.

(C) ચેતાકોષના પટલની વિશ્રામ અવસ્થામાં,અક્ષતંતુનું પટલ પોટેશિયમ આયનો $(K^+)$ માટે વધુ પ્રવેશશીલ હોય છે અને સોડિયમ આયનો $(Na^+)$ માટે લગભગ અપ્રવેશશીલ હોય છે.
સાંદ્રતા ઢાળને કારણે,$K^+$ આયનો કોષની બહાર પ્રસરણ પામવાની વૃત્તિ ધરાવે છે,જ્યારે $Na^+$ આયનોને કોષમાં પ્રવેશતા અટકાવવામાં આવે છે.
જો કે,જો આપણે પટલની પ્રવેશશીલતા અને વિદ્યુત-રાસાયણિક ઢાળને ધ્યાનમાં લઈએ,તો વિશ્રામી પટલ સ્થિતિમાન મુખ્યત્વે $K^+$ ના કોષની બહારના પ્રસરણ દ્વારા જળવાય છે.
જો પ્રશ્ન એવો હોય કે કયો આયન કોષમાં પ્રવેશવા દેવામાં આવે છે,તો તે $Na^+$ છે જે કોષમાં પ્રવેશ કરે છે જ્યારે પટલની પ્રવેશશીલતા બદલાય છે (જેમ કે ક્રિયા સ્થિતિમાન દરમિયાન).

(A) વેગસ ચેતા (કપાલ ચેતા $X$) એ પરાનુકંપી ચેતાતંત્રનો એક મુખ્ય ભાગ છે.
તે હૃદય,ફેફસાં અને પાચન માર્ગ (જઠર અને આંતરડા સહિત) ને ચેતાઓ પૂરી પાડે છે અને હૃદયના ધબકારા,જઠરાંત્રિય ગતિશીલતા અને ગ્રંથિઓના સ્ત્રાવ (જેમ કે સ્વાદુપિંડનો સ્રાવ) જેવા કાર્યોનું નિયમન કરે છે.
જીભનું હલનચલન મુખ્યત્વે હાઈપોગ્લોસલ ચેતા (કપાલ ચેતા $XII$) દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
તેથી,વેગસ ચેતાને થતી ઇજા જીભના હલનચલનને અસર કરશે નહીં.

(A) અંતઃસ્ત્રાવોને તેમની રાસાયણિક પ્રકૃતિના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. એપીનેફ્રિન (જેને એડ્રિનાલિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ ટાયરોસિન નામના એમિનો ઍસિડમાંથી બને છે.
$2$. પ્રોજેસ્ટેરોન અને ઇસ્ટ્રોજન એ સ્ટીરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવો છે જે કોલેસ્ટેરોલમાંથી બને છે.
$3$. પ્રોસ્ટાગ્લાન્ડિન એ લિપિડના વ્યુત્પન્ન (ફેટી એસિડ્સ) છે.
તેથી,એપીનેફ્રિન એ સાચો જવાબ છે.

(A) $1$. $Luteinizing$ $hormone$ $(LH)$ સ્ત્રીઓમાં અંડકોષપાત (ovulation) માટે આવશ્યક છે. તેની ઉણપ અંડકોષપાતમાં નિષ્ફળતા તરફ દોરી જાય છે.
$2$. $Diabetes$ $insipidus$ એ $Vasopressin$ $(ADH)$ ની ઉણપથી થાય છે,$Insulin$ ની ઉણપથી નહીં.
$3$. $Tetany$ એ $Parathyroid$ $hormone$ $(PTH)$ ની ઉણપથી થાય છે,$Thyroxine$ ની ઉણપથી નહીં.
$4$. $Diabetes$ $mellitus$ એ $Insulin$ ની ઉણપથી થાય છે,$Parathyroid$ $hormone$ ની ઉણપથી નહીં.
તેથી,સાચી જોડી $Luteinizing$ $hormone$ અને અંડકોષપાતમાં નિષ્ફળતા છે.

(D) તેલના અચળાંક (constant) શબ્દ તેલના વિશિષ્ટ ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મોને સૂચવે છે,જેમ કે આયોડિન મૂલ્ય,જે અસંતૃપ્તતાની માત્રા માપે છે. એરુસિક એસિડ $(C_{22}H_{42}O_2)$ એ એક મોનોઅનસેચ્યુરેટેડ ઓમેગા-$9$ ફેટી એસિડ છે જે રેપસીડ અને સરસવના તેલમાં ઉચ્ચ સાંદ્રતામાં જોવા મળે છે. આ તેલની શુદ્ધતા અને બંધારણ નક્કી કરવા માટે વિશ્લેષણમાં તેને ઘણીવાર માર્કર અથવા અચળાંક તરીકે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે.

(A) વનસ્પતિ પેશીઓના તત્ત્વાત્મક વિશ્લેષણથી જાણવા મળે છે કે કાર્બન $(C)$,હાઇડ્રોજન $(H)$ અને ઓક્સિજન $(O)$ વનસ્પતિઓમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતા તત્ત્વો છે. આમાં,કાર્બન એ તમામ કાર્બનિક અણુઓનો મુખ્ય બંધારણીય ઘટક છે,જેમાં કાર્બોદિતો,પ્રોટીન,લિપિડ્સ અને ન્યુક્લિક એસિડનો સમાવેશ થાય છે,જે વનસ્પતિના શુષ્ક વજનનો મોટો હિસ્સો બનાવે છે. તેથી,નાઇટ્રોજન,મેંગેનીઝ અથવા આયર્ન જેવા અન્ય તત્ત્વોની તુલનામાં કાર્બન સૌથી વધુ પ્રમાણમાં હાજર હોય છે.

(B) વ્યતિકરણ (crossing over) એ એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે જે અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ના $pachytene$ તબક્કા દરમિયાન થાય છે.
તેમાં એકરૂપ રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર રંગસૂત્રિકાઓ વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે થાય છે.
આ પ્રક્રિયા જનીનિક પુનઃસંયોજન તરફ દોરી જાય છે,જે સંતતિમાં જનીનિક વિવિધતા લાવવા માટે આવશ્યક છે.
તેથી,સાચો જવાબ દ્વિસૂત્રીની નોન-સિસ્ટર રંગસૂત્રિકાઓ છે.

(B) કોષચક્ર બે મુખ્ય તબક્કાઓ ધરાવે છે: આંતરાવસ્થા અને $M$-તબક્કો (સમભાજન).
આંતરાવસ્થાને $G_1$,$S$ અને $G_2$ તબક્કાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે.
$1$. $G_1$ તબક્કો (Gap $1$): કોષ વૃદ્ધિ પામે છે અને $DNA$ ના સ્વયંજનન માટે તૈયારી કરે છે.
$2$. $S$ તબક્કો (Synthesis): $DNA$ નું સ્વયંજનન થાય છે,જેનાથી કોષમાં $DNA$ નું પ્રમાણ બમણું થાય છે.
$3$. $G_2$ તબક્કો (Gap $2$): કોષ પ્રોટીન અને અંગિકાઓનું સંશ્લેષણ કરીને સમભાજન માટે તૈયારી કરે છે.
$4$. $M$-તબક્કો: કોષકેન્દ્ર અને કોષરસનું વાસ્તવિક વિભાજન થાય છે.
તેથી,$DNA$ નું સ્વયંજનન $S$ તબક્કામાં થાય છે તે વિધાન સાચું છે.

(A) કોષચક્રના $M$ તબક્કા દરમિયાન,ખાસ કરીને અંત્યાવસ્થા $(Telophase)$ ના અંતમાં,બાળ રંગસૂત્રોની આસપાસ કોષકેન્દ્રપટલનું પુનઃનિર્માણ થાય છે. આ પ્રક્રિયા ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે રંગસૂત્રોનું ઘનીકરણ ઘટવા લાગે છે (તેમની ઘટ્ટ અવસ્થા ગુમાવે છે) અને તેઓ ફરીથી રંગસૂત્રદ્રવ્ય $(Chromatin)$ માં ફેરવાય છે. કોષકેન્દ્ર લેમિના અને ન્યુક્લિયર પોર કોમ્પ્લેક્સ જનીનિક દ્રવ્યને ઘેરી લેવા માટે એકત્રિત થાય છે,જેનાથી કોષકેન્દ્રપટલનું અસરકારક રીતે પુનઃનિર્માણ થાય છે.

(A) કોષમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા ગણવા માટે $Metaphase$ (ભાજનાવસ્થા) સૌથી ઉત્તમ અવસ્થા છે.
$Metaphase$ દરમિયાન,રંગસૂત્રો કોષના વિષુવવૃત્તીય તલ (ભાજનાતલ) પર ગોઠવાય છે.
આ અવસ્થામાં,રંગસૂત્રો સૌથી વધુ ઘટ્ટ,સ્પષ્ટ રીતે દેખાતા અને અલગ હોય છે,જે તેને રંગસૂત્રોના અભ્યાસ અને ગણતરી માટે આદર્શ બનાવે છે.

(A) ક્લોરોફિલ એ પ્રકાશ ઉર્જાને ગ્રહણ કરવા માટે જવાબદાર પ્રાથમિક પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્ય છે.
હરિતકણમાં,ક્લોરોફિલના અણુઓ થાઇલેકોઇડ પટલની અંદર ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ થાઇલેકોઇડ પટલ એકબીજા પર ગોઠવાઈને $Grana$ (ગ્રાના) તરીકે ઓળખાતી રચનાઓ બનાવે છે.
તેથી,ક્લોરોફિલ ખાસ કરીને હરિતકણના $Grana$ માં જોવા મળે છે,જ્યાં પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓ થાય છે.

(A) જ્યારે વનસ્પતિઓ ઓછી તીવ્રતાવાળા પ્રકાશમાં (છાયાવાળી પરિસ્થિતિમાં) ઉગે છે,ત્યારે તેઓ પ્રકાશના શોષણને મહત્તમ કરવા માટે મોર્ફોલોજિકલ અને ફિઝિયોલોજિકલ અનુકૂલનો દર્શાવે છે. આવું એક અનુકૂલન એ છે કે વનસ્પતિ પ્રકાશના શોષણ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવા માટે પહોળા પર્ણો અથવા મોટા પ્રકાશસંશ્લેષી એકમો વિકસાવે છે. આનાથી વનસ્પતિ મર્યાદિત પ્રકાશની ઉપલબ્ધતા હોવા છતાં પ્રકાશસંશ્લેષણનો કાર્યક્ષમ દર જાળવી રાખે છે.

(C) $C_3$ વનસ્પતિઓમાં,પ્રાથમિક કાર્બન સ્થાપનનો તબક્કો કેલ્વિન ચક્ર દરમિયાન થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,$RuBisCO$ ઉત્સેચક $CO_2$ સાથે $RuBP$ $(Ribulose-1,5-bisphosphate)$ ના કાર્બોક્સિલેશનને ઉદ્દીપ્ત કરે છે.
આ પ્રક્રિયાના પરિણામે $3$-ફોસ્ફોગ્લિસેરિક એસિડ ($3$-$PGA$) ના બે અણુઓ બને છે,જે $3$-કાર્બન ધરાવતું સંયોજન છે.
$3$-$PGA$ એ $C_3$ વનસ્પતિઓમાં કેલ્વિન ચક્રની પ્રથમ સ્થાયી નીપજ છે.

(B) પક્વાશય (duodenum) બે મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે,$Secretin$ (સિક્રિટીન) અને $Cholecystokinin$ ($CCK$ - કોલિસીસ્ટોકાઈનીન),જે પાચન પ્રક્રિયામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
$Secretin$ સ્વાદુપિંડને બાયકાર્બોનેટયુક્ત સ્વાદુરસ મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે અને તે બ્રુનરની ગ્રંથિઓને (જે પક્વાશયના સબમ્યુકોસામાં આવેલી હોય છે) શ્લેષ્મ અને ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરવા માટે પણ ઉત્તેજિત કરે છે.
$Cholecystokinin$ $(CCK)$ પિત્તાશયને પિત્ત મુક્ત કરવા માટે અને સ્વાદુપિંડને પાચક ઉત્સેચકો મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) મગજના લંબમજ્જા (medulla) પ્રદેશમાં આવેલું શ્વસન લયબદ્ધતા કેન્દ્ર શ્વસનના નિયમન માટે મુખ્યત્વે જવાબદાર છે. આ કેન્દ્ર $CO_2$ અને હાઇડ્રોજન આયનો પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે. રુધિરમાં $CO_2$ નું પ્રમાણ વધવાથી તે રસાયણ-સંવેદનશીલ વિસ્તારને ઉત્તેજિત કરે છે,જે શ્વસન લયબદ્ધતા કેન્દ્રને જરૂરી ફેરફારો કરવા માટે સંકેત આપે છે. આના પરિણામે શરીરમાંથી વધારાના $CO_2$ ને દૂર કરવા માટે શ્વાસોચ્છવાસનો દર અને ઊંડાઈ વધે છે. તેથી,શ્વાસોચ્છવાસ ઝડપી અને ઊંડો બને છે.

(D) કાર્બોક્સિ હીમોગ્લોબિન ત્યારે બને છે જ્યારે કાર્બન મોનોક્સાઇડ $(CO)$ રુધિરમાં રહેલા હીમોગ્લોબિન સાથે જોડાય છે.
કાર્બન મોનોક્સાઇડની હીમોગ્લોબિન સાથે જોડાવાની ક્ષમતા ઓક્સિજન $(O_2)$ કરતા આશરે $200-250$ ગણી વધારે હોય છે.
જ્યારે $CO$ શ્વાસમાં લેવામાં આવે છે,ત્યારે તે હીમોગ્લોબિન સાથે જોડાઈને કાર્બોક્સિ હીમોગ્લોબિન નામનું સ્થાયી સંયોજન બનાવે છે,જે રુધિરને શરીરના પેશીઓ સુધી અસરકારક રીતે ઓક્સિજન પહોંચાડતા અટકાવે છે.
તેથી,રુધિરમાં કાર્બોક્સિ હીમોગ્લોબિનનું ઊંચું પ્રમાણ એ કાર્બન મોનોક્સાઇડના ઊંચા સંપર્કનું સૂચન કરે છે.

(C) હૃદયનું લયબદ્ધ સંકોચન હૃદયના સ્નાયુતંતુઓના એક વિશિષ્ટ સમૂહ દ્વારા શરૂ થાય છે જેને $SA$ ગાંઠ (સાઇનો-એટ્રિયલ નોડ) કહેવામાં આવે છે.
તે જમણા કર્ણકના ઉપરના જમણા ખૂણે આવેલી હોય છે.
તે ક્રિયાત્મક પોટેન્શિયલ (action potential) ઉત્પન્ન કરે છે જે હૃદયના સંકોચનનો દર નક્કી કરે છે,તેથી તેને હૃદયનું કુદરતી પેસમેકર કહેવામાં આવે છે.

(A) રુધિરને રુધિરરસ અને રુધિરકણોમાં અલગ કરવા માટે,રુધિરને પ્રવાહી અવસ્થામાં રાખવું જરૂરી છે (ગંઠાઈ જતું અટકાવવું જોઈએ).
$1$. હીપેરીન અને સોડિયમ ઓક્ઝલેટ એ પ્રતિ-સ્કંદકો (anticoagulants) છે જે કેલ્શિયમ આયનોને દૂર કરીને અથવા ચીલેશન દ્વારા રુધિરને ગંઠાઈ જતું અટકાવે છે,જે રુધિર જામવાની પ્રક્રિયા માટે આવશ્યક છે.
$2$. જંતુરહિત ટેસ્ટટ્યુબ રુધિર એકત્રિત કરવા માટે પ્રમાણભૂત છે.
$3$. કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ એ કેલ્શિયમ આયનોનો સ્ત્રોત છે. રુધિરમાં કેલ્શિયમ ઉમેરવાથી રુધિર જામવાની પ્રક્રિયા ઝડપી બને છે,જેના કારણે રુધિર ગંઠાઈ જાય છે અને રુધિરરસ તથા રુધિરકણોને અસરકારક રીતે અલગ કરી શકાતા નથી. તેથી,કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ ધરાવતી ટેસ્ટટ્યુબનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ નહીં.

(C) $ABO$ રુધિરજૂથ પદ્ધતિમાં,રક્તકણોની સપાટી પર રહેલા એન્ટિજન રુધિરજૂથ નક્કી કરે છે.
$1$. રુધિરજૂથ $A$ ધરાવતી વ્યક્તિમાં એન્ટિજન $A$ અને પ્લાઝ્મામાં ઍન્ટિબોડી $b$ હોય છે.
$2$. રુધિરજૂથ $B$ ધરાવતી વ્યક્તિમાં એન્ટિજન $B$ અને પ્લાઝ્મામાં ઍન્ટિબોડી $a$ હોય છે.
$3$. રુધિરજૂથ $AB$ ધરાવતી વ્યક્તિમાં રક્તકણો પર બંને એન્ટિજન $A$ અને $B$ હાજર હોય છે,પરંતુ પ્લાઝ્મામાં કોઈ પણ ઍન્ટિબોડી ($a$ કે $b$) હોતા નથી.
$4$. રુધિરજૂથ $O$ ધરાવતી વ્યક્તિમાં રક્તકણો પર કોઈ એન્ટિજન હોતા નથી,પરંતુ પ્લાઝ્મામાં બંને ઍન્ટિબોડી $a$ અને $b$ હાજર હોય છે.
તેથી,જે રુધિરજૂથમાં બંને એન્ટિજન હાજર હોય અને કોઈ ઍન્ટિબોડી ન હોય તે $AB$ છે.

(D) જલજ હંસરાજ $Azolla$ (અઝોલા) એ સાયનોબૅક્ટરિયમ $Anabaena$ $azollae$ (એનાબીના અઝોલી) સાથે સહજીવી સંબંધ ધરાવે છે.
આ સાયનોબૅક્ટરિયમ હંસરાજના પર્ણના પોલાણમાં વસવાટ કરે છે.
તે વાતાવરણીય નાઇટ્રોજનનું સ્થાપન કરે છે,જેનો ઉપયોગ હંસરાજ તેની વૃદ્ધિ માટે કરે છે.
તેથી,$Anabaena$ (એનાબીના) એ સાચો જવાબ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$1$. લેટેરાઇટ જમીન આયર્ન અને ઍલ્યુમિનિયમ ઓક્સાઇડથી સમૃદ્ધ હોય છે,તેથી $A$ માં આપેલું વિધાન સાચું છે.
$2$. ટેરા રોસા એ ચૂનાના પથ્થરના ઘસારાથી બનતી લાલ રંગની માટી છે; તે ખાસ કરીને ગુલાબ માટે અનુકૂળ હોતી નથી,તેથી $B$ માં આપેલું વિધાન ખોટું છે.
$3$. કેરનોઝેમ્સ એ કાળા રંગની જમીન છે જેમાં હ્યુમસનું પ્રમાણ વધુ હોય છે અને તે વિશ્વની સૌથી ફળદ્રુપ જમીન ગણાય છે,તેથી $C$ માં આપેલું વિધાન સાચું છે.
$4$. કાળી જમીન (રેગુર જમીન) સામાન્ય રીતે કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ,મેગ્નેશિયમ,પોટાશ અને ચૂનાથી ભરપૂર હોય છે,તેથી $D$ માં આપેલું વિધાન સાચું છે.

(A) $Nitrogenase$ એ જૈવિક નાઈટ્રોજન સ્થાપનની પ્રક્રિયા માટે જવાબદાર એક મહત્વપૂર્ણ ઉત્સેચક સંકુલ છે,જેમાં વાતાવરણીય $N_2$ નું એમોનિયા $(NH_3)$ માં રૂપાંતર થાય છે.
આ પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે ડાયઝોટ્રોફિક બેક્ટેરિયા દ્વારા કરવામાં આવે છે,જેમ કે $Rhizobium$,જે શિમ્બીકુળની વનસ્પતિઓની મૂળ ગંડિકાઓમાં સહજીવન ગુજારે છે.
જો $Nitrogenase$ ઉત્સેચકોનો નાશ થાય,તો વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનનું જૈવિક રિડક્શન થઈ શકતું નથી.
તેથી,શિમ્બીકુળની વનસ્પતિઓ વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનનું ઉપયોગી સ્વરૂપમાં સ્થાપન કરી શકશે નહીં.

(A) $Nitrogenase$ ઉત્સેચક જૈવિક નાઇટ્રોજન સ્થાપનની પ્રક્રિયા માટે અનિવાર્ય છે,જેમાં વાતાવરણીય $N_2$ નું રૂપાંતર $NH_3$ (એમોનિયા) માં થાય છે.
કઠોળ વર્ગની વનસ્પતિઓ $Rhizobium$ બેક્ટેરિયા સાથે સહજીવન ધરાવે છે,જે વાતાવરણીય નાઇટ્રોજનનું સ્થાપન કરવા માટે $Nitrogenase$ ઉત્સેચક ધરાવે છે.
જો $Nitrogenase$ નિષ્ક્રિય થઈ જાય,તો વનસ્પતિ જૈવિક નાઇટ્રોજન સ્થાપન કરી શકશે નહીં.
તેથી,કઠોળ વર્ગની વનસ્પતિમાં નાઇટ્રોજનનું સ્થાપન થશે નહીં.

(B) પેરિસ્ટોમ એ એક વિશિષ્ટ રચના છે જે મોસમાં કેપ્સ્યુલના મુખ પર જોવા મળતા દાંત જેવા પ્રવર્ધોની બનેલી હોય છે.
આ દાંત બીજાણુઓના ક્રમિક ફેલાવામાં મદદ કરે છે.
પેરિસ્ટોમ દાંતને તેમની રચનાના આધારે બે મુખ્ય પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. નેમેટોડોન્ટસ: આ મૃત કોષોના સમૂહથી બનેલી નક્કર રચનાઓ છે. ઉદાહરણ તરીકે $Polytrichum$,$Pogonatum$ અને $Tetraphis$.
$2$. ઓર્થોડોન્ટસ: આ પાતળા,પટલમય,આડા પટ્ટાવાળા દાંતના બનેલા હોય છે,જે નજીકના કોષોની કોષદીવાલના જાડા ભાગો દ્વારા રચાય છે.
આમ,પેરિસ્ટોમની વ્યાખ્યા અને તેનું વર્ગીકરણ બંને સાચા હોવાથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,પરંતુ કારણ એ સમજાવતું નથી કે પેરિસ્ટોમ દાંત જેવા પ્રવર્ધોની કિનારી શા માટે છે.

(A) કોષચક્રના $M-$તબક્કા દરમિયાન,ખાસ કરીને અંત્યાવસ્થા (Telophase) માં,બાળ રંગસૂત્રોની આસપાસ કોષકેન્દ્રપટલનું પુનઃનિર્માણ શરૂ થાય છે.
આ પુનઃનિર્માણ પહેલાં,જે રંગસૂત્રો ભાજનાવસ્થા અને ભાજનોત્તર અવસ્થા દરમિયાન અત્યંત ઘટ્ટ (condensed) હતા,તેમનું વિઘનીકરણ (decondensation) થવું જરૂરી છે જેથી તેઓ ફરીથી ક્રોમેટિન સ્વરૂપમાં આવી શકે.
તે જ સમયે,કોષકેન્દ્રીય લેમિના,જે કોષકેન્દ્રની અંદર એક ઘટ્ટ તંતુમય જાળી છે,તેનું પુનઃજોડાણ થવું જોઈએ જેથી નવા બનતા કોષકેન્દ્રપટલને માળખાકીય આધાર મળી શકે.
તેથી,રંગસૂત્રોનું વિઘનીકરણ અને કોષકેન્દ્રીય લેમિનાનું પુનઃજોડાણ એ કોષકેન્દ્રપટલના પુનઃનિર્માણ પહેલાંની મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ છે.

(A) હમીટ્રોપસ $(Hemitropous)$ અંડકમાં,અંડકનો મુખ્ય ભાગ અંડનાલને કાટખૂણે $(90^{\circ})$ ગોઠવાયેલો હોય છે.
આ પ્રકારમાં,પ્રદેહ અને ભ્રૂણપુટ અંડનાલ સાથે કાટખૂણે સ્થિત હોય છે.
ઓર્થોટ્રોપસ $(Orthotropous)$ અંડક સીધા હોય છે,એનાટોપસ $(Anatropous)$ અંડક ઉલટા $(180^{\circ})$ હોય છે,અને કેમ્પાયલોટ્રોપસ $(Campylotropous)$ અંડકમાં અંડકનો દેહ વળેલો હોય છે.

(D) સામાન્ય $28$ દિવસના ઋતુચક્રમાં,ચક્રને વિવિધ તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે.
$1$. ઋતુસ્ત્રાવ તબક્કો $1$ થી $5$ દિવસ સુધી ચાલે છે.
$2$. ફોલિક્યુલર (પ્રોલીફરેટિવ) તબક્કો $6$ થી $13$ દિવસ સુધી ચાલે છે.
$3$. અંડપાત લગભગ $14$મા દિવસે થાય છે,જે પ્રોલીફરેટિવ તબક્કાનો અંત દર્શાવે છે.
$4$. લ્યુટિયલ (સ્રાવી) તબક્કો $15$ થી $28$ દિવસ સુધી ચાલે છે.
તેથી,અંડપાત પ્રોલીફરેટિવ તબક્કાના અંતમાં થાય છે.

(B) કણાભસૂત્રીય $DNA$ (mitochondrial $DNA$) માત્ર અંડકોષના કોષરસ દ્વારા વારસામાં મળે છે (માતૃલક્ષી વારસો).
કારણ કે વિકૃતિ ધરાવતા પિતૃને નર તરીકે લેવામાં આવે છે,શુક્રકોષ માત્ર કોષકેન્દ્રીય $DNA$ આપે છે અને ફલિતાંડમાં લગભગ કોઈ કોષરસ ઉમેરતું નથી.
તેથી,કણાભસૂત્રીય વિકૃતિ $F_1$ પેઢીમાં વહન પામતી નથી,અને પરિણામે,તે $F_2$ પેઢીમાં પણ જોવા મળશે નહીં.
આમ,આ વિકૃતિ કોઈપણ સંતતિમાં જોવા મળતી નથી.

(C) બિંદુવત વિકૃતિ (Point mutation) એ $DNA$ ના એક જ બેઝ પેર (base pair) માં થતો ફેરફાર છે.
જ્યારે એક પ્યુરિન બીજા પ્યુરિન દ્વારા (દા.ત.,એડેનીનનું ગ્વાનીન દ્વારા) અથવા એક પિરિમિડિન બીજા પિરિમિડિન દ્વારા બદલાય,ત્યારે તેને ટ્રાન્ઝિશન કહેવાય છે.
જ્યારે એક પ્યુરિન પિરિમિડિન દ્વારા બદલાય અથવા તેનાથી ઉલટું થાય,ત્યારે તેને ટ્રાન્સવર્ઝન કહેવાય છે.
જોકે,પ્રશ્ન એક જ બેઝના ફેરફાર સાથે સંકળાયેલી વિકૃતિની સામાન્ય શ્રેણી વિશે પૂછે છે,તેથી 'બિંદુવત વિકૃતિ' એ આ પ્રકારની વિકૃતિ માટે સૌથી યોગ્ય વર્ગીકરણ છે.

(C) મુક્ત વિશ્લેષણ એ મેન્ડલ દ્વારા વર્ણવવામાં આવેલો એક સિદ્ધાંત છે,જે જણાવે છે કે વિવિધ લક્ષણો માટેના જનીનો જન્યુ નિર્માણ દરમિયાન સ્વતંત્ર રીતે વિશ્લેષણ પામે છે.
જો કે,જ્યારે બે જનીનો એક જ રંગસૂત્ર પર એકબીજાની નજીક આવેલા હોય,ત્યારે તેઓ સાથે વારસામાં ઉતરે છે,આ ઘટનાને સંલગ્નતા (Linkage) કહેવામાં આવે છે.
$Drosophila$ માં,$T.H. Morgan$ એ અવલોકન કર્યું કે જનીનો $A$ અને $B$ મુક્ત વિશ્લેષણ દર્શાવતા નહોતા કારણ કે તેઓ એક જ રંગસૂત્ર પર ભૌતિક રીતે જોડાયેલા હતા.
તેથી,મુક્ત વિશ્લેષણનો અભાવ સંલગ્નતાને કારણે જોવા મળે છે.

(C) મનુષ્યોમાં,નર પાસે માત્ર એક જ $X$-રંગસૂત્ર ($XY$ જનીન પ્રકાર) હોય છે. તેથી,$X$-રંગસૂત્ર પર આવેલું કોઈપણ પ્રચ્છન્ન જનીન નરમાં હંમેશા અભિવ્યક્ત થાય છે કારણ કે તેની સામે કોઈ પ્રભાવી જનીન હોતું નથી. આ સ્થિતિને 'હેમીઝાયગસ' (Hemizygous) કહેવામાં આવે છે. માદામાં બે $X$-રંગસૂત્રો હોવાને કારણે,પ્રચ્છન્ન જનીન ત્યારે જ અભિવ્યક્ત થાય છે જ્યારે તે બંને $X$-રંગસૂત્રો પર હાજર હોય.

(A) નરનું જનીન બંધારણ $AaBbX^hY$ છે.
જનીનો $A$ અને $B$ દૈહિક અને વિષમયુગ્મી હોવાથી,આ જનીનો માટે શક્ય જન્યુઓ $AB, Ab, aB, ab$ છે,જે દરેકની સંભાવના $1/4$ છે.
નર હિમોફીલીયા જનીન માટે અર્ધયુગ્મી $(X^hY)$ છે,જેનો અર્થ છે કે તે $X^h$ રંગસૂત્ર અને $Y$ રંગસૂત્ર ધરાવે છે.
શુક્રકોષમાં $X^h$ રંગસૂત્ર આવવાની સંભાવના $1/2$ છે અને $Y$ રંગસૂત્ર આવવાની સંભાવના $1/2$ છે.
$abh$ શુક્રકોષ મેળવવા માટે,તેમાં $a$ જનીન,$b$ જનીન અને $h$ જનીન ($X^h$ રંગસૂત્ર પર સ્થિત) હોવું જરૂરી છે.
દૈહિક જનીનોમાંથી $ab$ મેળવવાની સંભાવના $1/4$ છે.
$X^h$ રંગસૂત્ર મેળવવાની સંભાવના $1/2$ છે.
તેથી,કુલ સંભાવના $1/4 \times 1/2 = 1/8$ થાય છે.

(A) આ સંકરણ $RRTt \times RRTt$ વચ્ચે છે.
$1$. ફળના રંગના જનીન માટે $(RR \times RR)$,બધી જ સંતતિ $RR$ (લાલ ફળવાળી) હશે.
$2$. ઊંચાઈના જનીન માટે $(Tt \times Tt)$,સંતતિના જનીન પ્રકાર $1 TT : 2 Tt : 1 tt$ મળશે.
$3$. સ્વરૂપ પ્રકારની દ્રષ્ટિએ,$3/4$ $(75\%)$ ઊંચા ($TT$ અને $Tt$) અને $1/4$ $(25\%)$ વામન $(tt)$ હશે.
$4$. આ બંનેને જોડતા,બધી જ સંતતિ લાલ ફળવાળી હશે અને $75\%$ ઊંચી હશે.
તેથી,$75\%$ સંતતિ ઊંચી અને લાલ ફળવાળી હશે.

(B) રંગઅંધતા એ $X$-લિંક્ડ પ્રચ્છન્ન જનીનિક ખામી છે.
ધારો કે $X^C$ સામાન્ય દ્રષ્ટિ માટેનું જનીન છે અને $X^c$ રંગઅંધતા માટેનું જનીન છે.
સ્ત્રીના પિતા રંગઅંધ $(X^cY)$ હતા,તેથી તે સ્ત્રી વાહક $(X^CX^c)$ હશે.
પુરુષ સામાન્ય $(X^CY)$ છે.
તેમની વચ્ચેનો સંકરણ: $X^CX^c \times X^CY$.
સંભવિત સંતતિઓ: $X^CX^C$ (સામાન્ય પુત્રી),$X^CY$ (સામાન્ય પુત્ર),$X^CX^c$ (વાહક પુત્રી),અને $X^cY$ (રંગઅંધ પુત્ર).
પુત્રોમાં,$50\%$ સામાન્ય $(X^CY)$ અને $50\%$ રંગઅંધ $(X^cY)$ હશે.

(C) $DNA$ ફિંગર પ્રિન્ટિંગ એ એક તકનીક છે જેનો ઉપયોગ વ્યક્તિઓને તેમના સંબંધિત $DNA$ પ્રોફાઇલ દ્વારા ઓળખવા માટે થાય છે.
તેમાં ન્યુક્લિયોટાઇડ ક્રમમાં વિવિધતા શોધવા માટે $DNA$ નમૂનાઓનું આણ્વિક પૃથક્કરણ કરવામાં આવે છે.
આ વિવિધતાઓ,જેને પોલીમોર્ફિઝમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે દરેક વ્યક્તિ માટે અનન્ય હોય છે (સમાન જોડિયા સિવાય).
તેથી,તેને $VNTR$ પૃથક્કરણ જેવી ચોક્કસ તકનીકોનો ઉપયોગ કરીને વિવિધ $DNA$ નમૂનાઓના આણ્વિક પૃથક્કરણ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.

(C) પ્રત્યાંકન (Transcription) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,$DNA$ એ $m-RNA$ ના સંશ્લેષણ માટે ટેમ્પલેટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
બેઝ-પેરિંગના નિયમો મુજબ,$RNA$ માં $Adenine$ $(A)$ એ $Uracil$ $(U)$ સાથે જોડાય છે અને $Thymine$ $(T)$ એ $Adenine$ $(A)$ સાથે જોડાય છે.
આપેલ $DNA$ ક્રમ: $ATACG$.
- $A$ એ $U$ સાથે જોડાય છે.
- $T$ એ $A$ સાથે જોડાય છે.
- $A$ એ $U$ સાથે જોડાય છે.
- $C$ એ $G$ સાથે જોડાય છે.
- $G$ એ $C$ સાથે જોડાય છે.
તેથી,પરિણામી $m-RNA$ ક્રમ $UAUGC$ થશે.

(A) દ્વિ-શૃંખલામય $DNA$ માટે ચારગાફના નિયમ મુજબ,એડેનાઇન $(A)$ નું પ્રમાણ થાઇમિન $(T)$ ના પ્રમાણ જેટલું હોય છે અને ગ્વાનિન $(G)$ નું પ્રમાણ સાયટોસિન $(C)$ ના પ્રમાણ જેટલું હોય છે.
તેથી,$A = T$ અને $G = C$ થાય.
આનો અર્થ એ છે કે $A + G = T + C$ થાય.
જ્યારે આપણે પ્યુરીન્સ $(A+G)$ અને પિરિમિડિન્સ $(C+T)$ નો ગુણોત્તર લઈએ,ત્યારે આપણને $\frac{A+G}{C+T} = 1$ મળે છે.
આમ,$A+G$ હંમેશા $C+T$ ની બરાબર હોવાથી,આ ગુણોત્તર આપેલ જાતિ માટે સ્થાયી રહે છે.

(D) ટેલોમીયર એ યુકેરીયોટિક રંગસૂત્રોના અંતિમ ભાગો છે જે રંગસૂત્રોના છેડાઓને અધઃપતન અને જોડાણથી સુરક્ષિત કરે છે.
આ વિસ્તારો અત્યંત સંરક્ષિત,પુનરાવર્તિત $DNA$ ક્રમોના બનેલા હોય છે.
મનુષ્યો સહિત મોટાભાગના યુકેરીયોટ્સમાં,આ ટેલોમેરિક ક્રમો $G$ (ગ્વાનીન) ન્યુક્લિયોટાઇડ્સની ઉચ્ચ માત્રા દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,માનવ ટેલોમેરિક પુનરાવર્તિત ક્રમ $5'-TTAGGG-3'$ છે,જે ગ્વાનીનથી સમૃદ્ધ છે.
તેથી,ટેલોમીયર ગ્વાનીનથી સંતૃપ્ત હોય છે.

(A) જનીન એ $DNA$ નો એક ખંડ છે જે ચોક્કસ પોલીપેપ્ટાઈડ અથવા પ્રોટીન માટે સંકેત આપે છે.
જ્યારે જનીન સ્તરે વિકૃતિ થાય છે,ત્યારે $DNA$ માં ન્યુક્લિયોટાઈડનો ક્રમ બદલાય છે.
આ બદલાયેલ $DNA$ ક્રમ બદલાયેલ $mRNA$ ક્રમના પ્રત્યાંકન (transcription) તરફ દોરી જાય છે.
પરિણામે,ભાષાંતર (translation) પ્રક્રિયાને કારણે અલગ એમિનો એસિડ ક્રમ ધરાવતા પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ થાય છે,જે પ્રોટીનના બંધારણ અને કાર્યમાં ફેરફાર કરે છે.
પ્રોટીન લક્ષણો (સ્વરૂપ પ્રકાર) વ્યક્ત કરવા માટે જવાબદાર હોવાથી,પ્રોટીનના બંધારણમાં ફેરફાર સજીવના લક્ષણોમાં ફેરફાર લાવે છે.

(D) બેક્ટેરિયામાં $DNA$ પ્રતિકૃતિ સામાન્ય રીતે દ્વિ-દિશીય (bidirectional) હોય છે. પ્રતિકૃતિના ઉદ્ભવ સ્થાન $(ori)$ થી શરૂ કરીને,$DNA$ પોલિમરેઝ ઉત્સેચક બંને દિશામાં પ્રતિકૃતિ કાંટા (replication forks) બનાવે છે,જેના પરિણામે $DNA$ નું સંશ્લેષણ ઉદ્ભવ સ્થાનથી બંને દિશામાં થાય છે.

(D) $t-RNA$ (ટ્રાન્સફર $RNA$) અણુ ક્લોવર-લીફ (ત્રિપર્ણી) જેવું ગૌણ બંધારણ ધરાવે છે.
આ બંધારણમાં, અણુ વિવિધ લૂપ્સમાં વળેલું હોય છે, જેમાં એન્ટિકોડોન લૂપ, $D$-લૂપ અને $T\psi C$-લૂપનો સમાવેશ થાય છે.
આ બંધારણ પ્રોટીન સંશ્લેષણમાં તેના કાર્ય માટે આવશ્યક છે, જ્યાં તે $m-RNA$ ના કોડોન ક્રમ મુજબ ચોક્કસ એમિનો એસિડને રિબોઝોમ સુધી પહોંચાડે છે.

(D) સાયનોબૅક્ટરિયમ $Anabaena$ $azollae$ એ નાઇટ્રોજન સ્થાપક સજીવ છે જે પાણીના હંસરાજ $Azolla$ સાથે સહજીવન દર્શાવે છે.
તે $Azolla$ ના પર્ણના પોલાણમાં વસવાટ કરે છે,જ્યાં તે વનસ્પતિને નાઇટ્રોજન પૂરો પાડે છે અને બદલામાં વનસ્પતિ પાસેથી કાર્બોદિત અને સુરક્ષિત વાતાવરણ મેળવે છે.
આ સહજીવનનો ઉપયોગ ડાંગરની ખેતીમાં જૈવિક ખાતર તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.

(D) $Anthesis$ (એન્થેસીસ) એટલે તે સમયગાળો જ્યારે પુષ્પ સંપૂર્ણપણે ખીલેલું અને કાર્યક્ષમ હોય છે. તે પુષ્પકલિકાના પુખ્ત પુષ્પમાં ખીલવાની પ્રક્રિયાને દર્શાવે છે,જે પરાગનયન માટે અનુકૂળ પરિસ્થિતિ પૂરી પાડે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) અશ્મિઓની ઉંમર નક્કી કરવા અને ઉત્ક્રાંતિના સમયગાળાને સમજવા માટેની આધુનિક પદ્ધતિઓ રેડિયો-કાર્બન ડેટિંગ કરતાં ઘણી આગળ વધી ગઈ છે. ઇલેક્ટ્રોન સ્પિન રેઝોનન્સ $(ESR)$ એ એક શક્તિશાળી તકનીક છે જેનો ઉપયોગ ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય અને પુરાતત્વીય સામગ્રીમાં ફસાયેલા ઇલેક્ટ્રોનના સંચયને માપીને તેમની ઉંમર નક્કી કરવા માટે થાય છે. આ ઉપરાંત,અશ્મિઓમાંથી મેળવેલ પ્રાચીન $DNA$ $(aDNA)$ નું વિશ્લેષણ વિવિધ સજીવો વચ્ચેના ઉત્ક્રાંતિ સંબંધો અને તેમના અલગ થવાના સમય વિશે સચોટ માહિતી પૂરી પાડે છે. તેથી,$ESR$ અને $DNA$ વિશ્લેષણ એ ઉત્ક્રાંતિ જીવવિજ્ઞાનમાં વપરાતી સૌથી સચોટ આધુનિક પદ્ધતિઓ છે.

(D) આણ્વિક પુરાવાઓ,ખાસ કરીને $DNA$ શૃંખલાઓની સરખામણી,સૌથી સચોટ જાતિવિકાસીય સંબંધો પૂરા પાડે છે. લિંગી રંગસૂત્રો,દૈહિક રંગસૂત્રો અને કણાભસૂત્રમાંથી મેળવેલા $DNA$ ના અભ્યાસો દર્શાવે છે કે માનવી અને ચિમ્પાન્ઝી વચ્ચેની આનુવંશિક સમાનતા આશરે $98-99\%$ છે. આ વ્યાપક જિનોમિક વિશ્લેષણ પુષ્ટિ કરે છે કે માનવી અન્ય કોઈ પણ હોમિનીડ એપ કરતા ચિમ્પાન્ઝી સાથે વધુ ગાઢ રીતે સંકળાયેલ છે.

(D) દેડકાના ટેડપોલ અવસ્થામાં ઝાલરોની હાજરી એ ઉત્ક્રાંતિના પુરાવા અથવા પુનરાવર્તનનો એક પ્રકાર છે. ઉત્ક્રાંતિના સિદ્ધાંત મુજબ,સજીવો ઘણીવાર તેમના ગર્ભીય અથવા ડિંભ અવસ્થા દરમિયાન તેમના પૂર્વજોના લક્ષણો દર્શાવે છે. દેડકા એ ઉભયજીવી છે જે માછલી જેવા પૂર્વજોમાંથી ઉત્ક્રાંતિ પામ્યા છે,જેઓ શ્વસન માટે ઝાલરો ધરાવતા હતા. તેથી,ટેડપોલ આ પૂર્વજોના લક્ષણને જાળવી રાખે છે. આ સૂચવે છે કે દેડકાઓ ઝાલરો ધરાવતા પૂર્વજોમાંથી ઉત્ક્રાંતિ પામ્યા છે.

(B) ઓપેરિન-હેલ્ડન ઉત્કલ્પના મુજબ,પૃથ્વીનું આદિ વાતાવરણ રિડક્શનકર્તા (reducing) પ્રકારનું હતું.
તેમાં મિથેન $(CH_4)$,એમોનિયા $(NH_3)$,હાઇડ્રોજન $(H_2)$ અને પાણીની વરાળ $(H_2O)$ જેવા વાયુઓ હાજર હતા.
મુક્ત ઓક્સિજન $(O_2)$ આદિ વાતાવરણમાં ગેરહાજર હતો કારણ કે તે અત્યંત સક્રિય હતો અને અન્ય તત્વો સાથે જોડાઈને ઓક્સાઈડ બનાવી લેતો હતો.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સ એ શ્વેત રક્તકણોનો એક પ્રકાર છે જે કોષ-આધારિત પ્રતિકારકતામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.
તેઓ અસ્થિમજ્જામાં ઉત્પન્ન થાય છે અને થાઇમસ ગ્રંથિમાં પરિપક્વ થાય છે.
$T$-લિમ્ફોસાઇટ્સના મુખ્ય ત્રણ કાર્યાત્મક પ્રકારો છે:
$1$. હેલ્પર $T$-કોષો $(T_h)$: આ અન્ય રોગપ્રતિકારક કોષોને સક્રિય કરે છે.
$2$. સાયટોટોક્સિક $T$-કોષો $(T_c)$: આ સીધા જ ચેપગ્રસ્ત અથવા કેન્સરગ્રસ્ત કોષોનો નાશ કરે છે.
$3$. સપ્રેસર $T$-કોષો $(T_s)$: આ રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવનું નિયમન કરે છે અને અન્ય રોગપ્રતિકારક કોષોની પ્રવૃત્તિને દબાવીને સ્વયં-પ્રતિકારકતા (autoimmunity) અટકાવે છે.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચું વિધાન છે.

(B) $1$. $Streptomyces$ એ બેક્ટેરિયાનું એક પ્રજાતિ છે જે વિવિધ પ્રકારની ઍન્ટિબાયોટિક્સ બનાવવા માટે જાણીતી છે.
$2$. $Spirulina$ એ સાયનોબેક્ટેરિયા છે જેનો ઉપયોગ એકકોષી પ્રોટીન $(SCP)$ ના સ્ત્રોત તરીકે થાય છે.
$3$. $Rhizobium$ એ સહજીવી બેક્ટેરિયા છે જે વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનનું સ્થાપન કરે છે અને જૈવિક ખાતર તરીકે કાર્ય કરે છે.
$4$. $Serratia$ એ ગ્રામ-નેગેટિવ બેક્ટેરિયાની એક પ્રજાતિ છે; તેનો 'નશાખોર' (drug addict) સાથે કોઈ સંબંધ નથી. તેથી, $Serratia - \text{Drug addict}$ ની જોડ ખોટી રીતે જોડાયેલ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે।
$Glossina \text{ } palpalis$ (ત્સે-ત્સે માખી) એ આફ્રિકન સ્લીપિંગ સિકનેસ (ટ્રાયપેનોસોમિયાસિસ) માટેનું વાહક છે।
$Culex \text{ } pipiens$ એ $Wuchereria \text{ } bancrofti$ માટેનું સામાન્ય વાહક છે, જે ફાઈલેરિયાસિસ (હાથીપગો) રોગ ફેલાવે છે।
$Aedes \text{ } aegypti$ એ યલો ફીવર અને ડેન્ગ્યુ માટેનું મુખ્ય વાહક છે।
$Anopheles \text{ } stephensi$ એ મેલેરિયાનું વાહક છે, લેશમેનિયાસિસનું નહીં। લેશમેનિયાસિસ (કાલા-આઝાર) સેન્ડફ્લાય (રેતીની માખી), $Phlebotomus$ દ્વારા ફેલાય છે।

(C) $1960$ ના દાયકામાં ભારતમાં ઘઉં ઉત્પાદન ક્રાંતિ મુખ્યત્વે અર્ધ-વામન (semi-dwarf) ઘઉંની જાતોના પરિચયને કારણે શક્ય બની હતી. આ જાતો ડૉ. નોર્મન ઈ. બોરલોગ દ્વારા વિકસાવવામાં આવી હતી અને ડૉ. એમ. એસ. સ્વામીનાથન દ્વારા ભારતમાં લાવવામાં આવી હતી. આ જાતોની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એક વિકૃતિ હતી જેના પરિણામે વનસ્પતિની ઊંચાઈમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો હતો (અર્ધ-વામન લક્ષણ). આનાથી છોડને જમીન પર ઢળી પડતા અટકાવી શકાયા અને છોડ ભારે,દાણાથી ભરેલી ઘઉંની ડુંડીઓને ટેકો આપી શક્યા,જેનાથી ઉત્પાદનમાં ધરખમ વધારો થયો.

(A) કીટકોમાં રાસાયણિક જંતુનાશકો અથવા જૈવિક નિયંત્રણ કારકો સામે અવરોધકતા વિકસવાનું મુખ્ય કારણ $Random \text{ } mutation$ (અવ્યવસ્થિત વિકૃતિ) છે।
જ્યારે કીટકોની મોટી વસ્તીને નિયંત્રણ કારકના સંપર્કમાં લાવવામાં આવે છે, ત્યારે મોટાભાગના કીટકો નાશ પામે છે।
જો કે, વસ્તીમાં થતા રેન્ડમ મ્યુટેશનને કારણે, કેટલાક વ્યક્તિગત કીટકોમાં આનુવંશિક વિવિધતા હોઈ શકે છે જે તેમને અવરોધકતા આપે છે।
આ અવરોધક કીટકો જીવિત રહે છે અને પ્રજનન કરે છે, જેનાથી અવરોધકતા માટેના જનીનો તેમની સંતતિમાં જાય છે, પરિણામે સમગ્ર વસ્તી તે કારક સામે અવરોધક બની જાય છે।

(A) $ELISA$ (એન્ઝાઇમ-લિંક્ડ ઇમ્યુનોસોર્બન્ટ એસે) એ એન્ટિજન-એન્ટિબોડી આંતરક્રિયાના સિદ્ધાંત પર આધારિત એક નિદાન પદ્ધતિ છે.
આ પદ્ધતિમાં,ચોક્કસ રોગકારક (જેમ કે વાઇરસ) ની હાજરી શોધવા માટે એન્ઝાઇમને એન્ટિબોડી અથવા એન્ટિજન સાથે જોડવામાં આવે છે.
$ELISA$ માં મુખ્ય પ્રક્રિયક તરીકે સૌથી વધુ વપરાતો ઉત્સેચક આલ્કલાઇન ફોસ્ફટેઝ અથવા હોર્સરેડિશ પેરોક્સિડેઝ છે,જે તેના સબસ્ટ્રેટ સાથે પ્રક્રિયા કરીને રંગ પરિવર્તન દર્શાવે છે,જે વાઇરસની હાજરી સૂચવે છે.

(D) રિસ્ટ્રીક્શન એન્ડોન્યુક્લિએઝ એ ઉત્સેચકો છે જે $DNA$ ને ચોક્કસ ઓળખ ક્રમ (recognition sequences) પર કાપે છે.
આ ઉત્સેચકો કુદરતી રીતે બૅક્ટરિયા દ્વારા તેમની રક્ષણાત્મક ક્રિયાવિધિ તરીકે ઉત્પન્ન થાય છે,જે વાયરલ $DNA$ ને કાપીને તેમને બૅક્ટેરિયોફેજ (bacteriophage) ના ચેપથી બચાવે છે.
બાયોટેકનોલોજીમાં,તેઓ રીકોમ્બિનન્ટ $DNA$ અણુઓ બનાવવા માટે આવશ્યક સાધનો છે.

(C) રણના નિવાસસ્થાનમાં જમીનના તાપમાનમાં સૌથી વધુ તફાવત જોવા મળે છે.
$1$. રણ પ્રદેશો અત્યંત આબોહવાકીય પરિસ્થિતિઓ માટે જાણીતા છે,જેમાં સૂર્યપ્રકાશનું ઊંચું પ્રમાણ અને જમીનમાં ભેજનું ખૂબ જ ઓછું પ્રમાણ હોય છે.
$2$. વનસ્પતિના આવરણનો અભાવ અને પાણીના ઓછા પ્રમાણને લીધે,રણની જમીન દિવસ દરમિયાન ઝડપથી ગરમ થાય છે અને રાત્રે ઝડપથી ઠંડી પડે છે,જેના કારણે તાપમાનમાં મોટો દૈનિક તફાવત જોવા મળે છે.
$3$. તેની સરખામણીમાં,જંગલો,વેટલેન્ડ અને તૃણભૂમિમાં વનસ્પતિનું આવરણ અને ભેજ વધુ હોય છે,જે તાપમાનને સ્થિર રાખવામાં મદદ કરે છે.

(D) પાયાની જાતિ (Foundation species) એવી જાતિ છે જે અન્ય જાતિઓને આધાર આપતા નિવાસસ્થાનના નિર્માણ અથવા જાળવણીમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. આ જાતિઓ ઘણીવાર મોટો જૈવભાર ધરાવે છે અને ભૌતિક નિવાસસ્થાન અથવા સંસાધનો પૂરા પાડીને સમુદાયની રચનાને નોંધપાત્ર રીતે પ્રભાવિત કરે છે. તેથી,વિકલ્પ $D$ એ પાયાની જાતિનું સાચું વર્ણન છે.

(D) નાશ પામેલા નિવસનતંત્રના પુનઃસ્થાપન માટે, અસ્થિરતા પેદા કરતા પરિબળોને ઘટાડવા અને સ્થિતિસ્થાપકતાને પ્રોત્સાહન આપવું આવશ્યક છે.
જે નિવસનતંત્ર વધુ સ્થાયી અને વધુ સ્થિતિસ્થાપક હોય છે, તે ખલેલ પછી ઝડપથી પુનઃપ્રાપ્ત થવા માટે વધુ સક્ષમ હોય છે.
સ્થાયીતા એટલે ખલેલ છતાં નિવસનતંત્રનું યથાવત રહેવાની ક્ષમતા, જ્યારે સ્થિતિસ્થાપકતા એટલે ખલેલ પછી નિવસનતંત્રની પુનઃપ્રાપ્ત થવાની ક્ષમતા.
તેથી, નિવસનતંત્રને પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે, આપણે એવી પ્રવૃત્તિઓને અટકાવવી જોઈએ જે આ ગુણધર્મોને ઘટાડે છે અને $\text{વધુ સ્થાયીતા}$ અને $\text{વધુ સ્થિતિસ્થાપકતા}$ પ્રાપ્ત કરવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ.

(D) કોઈપણ નિવસનતંત્રમાં,પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા ઉત્પાદકો દ્વારા ઉત્પન્ન કરવામાં આવતા કાર્બનિક દ્રવ્યોના કુલ જથ્થાને કુલ પ્રાથમિક ઉત્પાદકતા $(GPP)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ચોખ્ખી પ્રાથમિક ઉત્પાદકતા $(NPP)$ એ ઉત્પાદકો દ્વારા શ્વસન $(R)$ દરમિયાન ગુમાવેલી ઉર્જાને બાદ કર્યા પછી ઉપભોક્તાઓ માટે ઉપલબ્ધ બાયોમાસનો જથ્થો છે.
તેનો સંબંધ આ મુજબ છે: $NPP = GPP - R$.
જેથી $GPP$ એ કોઈપણ નુકસાન પહેલાં પકડાયેલી કુલ ઉર્જાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે,તેથી તે નિવસનતંત્રમાં $NPP$ અથવા અન્ય કોઈપણ પ્રકારની ઉત્પાદકતા કરતા હંમેશા વધારે હોય છે.

(B) વનસ્પતિ વિવિધતા સહિત જૈવવિવિધતાના સંરક્ષણ માટે સૌથી અસરકારક પદ્ધતિ $in-situ$ (સ્થાનિક) સંરક્ષણ છે।
$In-situ$ સંરક્ષણમાં તે સમગ્ર નિવસનતંત્રનું રક્ષણ કરવામાં આવે છે જ્યાં પ્રજાતિઓ કુદરતી રીતે જોવા મળે છે।
આરક્ષિત જૈવાવરણ (Biosphere reserves) એ વિશાળ સુરક્ષિત વિસ્તારો છે જે નિવસનતંત્ર, પ્રજાતિઓ અને જનીનિક વિવિધતાને તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં જાળવવા માટે બનાવવામાં આવે છે।
તેની સામે, પેશી સંવર્ધન, વનસ્પતિ ઉદ્યાન અને બીજબેંક એ $ex-situ$ (બાહ્ય) સંરક્ષણના ઉદાહરણો છે, જેનો ઉપયોગ ત્યારે કરવામાં આવે છે જ્યારે કુદરતી નિવાસસ્થાન જોખમમાં હોય અથવા નાશ પામ્યું હોય।
તેથી, આરક્ષિત જૈવાવરણનું નિર્માણ એ લાંબા ગાળાના સંરક્ષણ માટે સૌથી અસરકારક અભિગમ છે।

(D) $IUCN$ ની ભયગ્રસ્ત જાતિઓની રેડ લિસ્ટ મુજબ લાલ પાંડા $(Ailurus fulgens)$ ને $Endangered$ (નાશપ્રાયઃ) શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવે છે.
આ વર્ગીકરણ તેમના નિવાસસ્થાનના નાશ,વિખંડન અને શિકારને કારણે તેમની વસ્તીમાં થયેલા નોંધપાત્ર ઘટાડાને કારણે કરવામાં આવ્યું છે.

(D) જ્યારે પીવાના પાણીમાં ફ્લોરાઇડનું પ્રમાણ $1.5 \ ppm$ કરતા વધારે હોય,ત્યારે તે મુખ્યત્વે હાડપિંજર અને દાંતને અસર કરે છે. આ સ્થિતિને ફ્લોરોસિસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. દાંતમાં,તે ડેન્ટલ ફ્લોરોસિસનું કારણ બને છે,જે ઇનેમલ પર ડાઘા પડવા અથવા તેનો રંગ બદલાવા જેવી સમસ્યાઓ સર્જે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) ભોપાલ ગેસ દુર્ઘટના,જે $2-3$ ડિસેમ્બર $1984$ ની રાત્રે થઈ હતી,તે યુનિયન કાર્બાઇડ પેસ્ટિસાઇડ પ્લાન્ટમાંથી મિથાઇલ આઇસોસાઇનેટ $(MIC)$ ગેસના આકસ્મિક ગળતરને કારણે થઈ હતી.
$MIC$ પાણી સાથે ખૂબ જ ઝડપથી પ્રક્રિયા કરે છે. જ્યારે પાણી સંગ્રહ ટાંકીમાં પ્રવેશ્યું,ત્યારે તેણે એક ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા શરૂ કરી જેણે મોટી માત્રામાં ગરમી અને દબાણ ઉત્પન્ન કર્યું,જેના કારણે ટાંકી ફાટી ગઈ અને ઝેરી ગેસ વાતાવરણમાં ફેલાઈ ગયો.

(B) સાચી જોડ $B$ (ક્યોટો પ્રોટોકોલ - આબોહવા પરિવર્તન) છે.
$1$. બેઝલ કન્વેન્શન જોખમી કચરાના સરહદ પારના હેરફેર અને તેના નિકાલના નિયંત્રણ સાથે સંબંધિત છે.
$2$. ક્યોટો પ્રોટોકોલ એ $1992$ ના યુનાઈટેડ નેશન્સ ફ્રેમવર્ક કન્વેન્શન ઓન ક્લાઈમેટ ચેન્જ $(UNFCCC)$ નો એક આંતરરાષ્ટ્રીય કરાર છે,જે ગ્રીનહાઉસ વાયુઓના ઉત્સર્જનને ઘટાડવા માટે દેશોને પ્રતિબદ્ધ કરે છે. આ વૈજ્ઞાનિક સર્વસંમતિ પર આધારિત છે કે ગ્લોબલ વોર્મિંગ થઈ રહ્યું છે અને માનવસર્જિત $CO_2$ ઉત્સર્જન તેને વેગ આપી રહ્યું છે.
$3$. મોન્ટ્રીયલ પ્રોટોકોલ એ ઓઝોન સ્તરને સુરક્ષિત રાખવા માટેનો આંતરરાષ્ટ્રીય કરાર છે,જે ઓઝોન ક્ષય માટે જવાબદાર પદાર્થોના ઉત્પાદનને તબક્કાવાર બંધ કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યો છે.
$4$. રમસાર કન્વેન્શન એ વેટલેન્ડ્સ (આર્દ્રભૂમિ) ના સંરક્ષણ અને ટકાઉ ઉપયોગ માટેનો આંતરરાષ્ટ્રીય કરાર છે.

(B) સીસું $(Pb)$ એક ઝેરી ભારે ધાતુ છે જે માનવ શરીરમાં એકત્રિત થઈ શકે છે.
તબીબી અને પર્યાવરણીય સ્વાસ્થ્યના ધોરણો મુજબ,રુધિરમાં સીસાનું $30 \mu g / 100 \ ml$ જેટલું પ્રમાણ એ ચેતવણી રૂપ સંકેન્દ્રણ ગણાય છે.
આ સ્તરથી ઉપરનું પ્રમાણ ચેતાતંત્રને નુકસાન,એનિમિયા અને વિકાસલક્ષી વિલંબ જેવી ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ પેદા કરી શકે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) ભારત સરકારે આયાતી ક્રૂડ ઓઈલ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા અને કાર્બન ઉત્સર્જન ઓછું કરવા માટે ઈથેનોલ બ્લેન્ડેડ પેટ્રોલ $(EBP)$ કાર્યક્રમ અમલમાં મૂક્યો છે.
શરૂઆતમાં,સરકારે પેટ્રોલમાં $5\%$ ઈથેનોલ (આલ્કોહોલ) મિશ્ર કરવાની મંજૂરી આપી હતી.
સમય જતાં,ટકાવારી વધારીને $10\%$ અને ત્યારબાદ $20\%$ (E20) કરવામાં આવી છે જેથી ટકાઉ ઈંધણના વપરાશને પ્રોત્સાહન મળે.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ,$5\%$ એ મિશ્રણ માટે મંજૂર થયેલ પ્રારંભિક પ્રમાણભૂત ટકાવારી હતી.