AIPMT 2011 Biology Question Paper with Answer and Solution in Gujarati

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
$1$. દ્વિનામી નામકરણ પદ્ધતિ, જે બે ભાગના વૈજ્ઞાનિક નામનો ઉપયોગ કરે છે, તે કેરોલસ લિનિયસ દ્વારા આપવામાં આવી હતી।
$2$. આ પદ્ધતિમાં, પ્રથમ ભાગ પ્રજાતિ (genus) છે અને બીજો ભાગ જાતિ (species) છે।
$3$. વાઘનું પ્રાણીશાસ્ત્રીય નામ $Panthera \, tigris$ છે। અહીં, $Panthera$ એ પ્રજાતિ છે અને $tigris$ એ જાતિ છે।
$4$. તેથી, $Tiger - \, tigris, \, species$ એ સાચી જોડ છે।
$5$. અન્ય વિકલ્પો માટે: કટલફિશ એ $Mollusca$ સમુદાયમાં આવે છે, વર્ગમાં નહીં। મનુષ્યો $Primata$ ગોત્રમાં આવે છે, કુળમાં નહીં। ઘરમાખી $Musca$ પ્રજાતિમાં આવે છે, ગોત્રમાં નહીં।

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$1$. પાત્રમાં (in vitro) થતી અલગ થયેલી ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ પોતે સજીવ નથી,પરંતુ તે જીવંત પ્રક્રિયાઓ છે.
$2$. દળમાં વધારો સજીવ અને નિર્જીવ બંનેમાં જોવા મળે છે (દા.ત.,પર્વતો,ખડકો અને રેતીના ઢગલા સપાટી પર પદાર્થો જમા થવાથી વધે છે).
$3$. સભાનતા,જે પર્યાવરણને સમજવાની અને પર્યાવરણીય ઉત્તેજનાઓ સામે પ્રતિક્રિયા આપવાની ક્ષમતા છે,તે સજીવોનો વ્યાખ્યાયિત ગુણધર્મ છે. મનુષ્યો એકમાત્ર એવા સજીવો છે જેઓ પોતાના વિશે જાગૃત છે,એટલે કે તેમની પાસે આત્મ-સભાનતા અને ઘટનાઓની સ્મૃતિ છે.

(A) યુબેક્ટેરિયાનું કોષરસસ્તર સુકોષકેન્દ્રી કોષના કોષરસસ્તરને બંધારણીય અને કાર્યાત્મક રીતે સમાન હોય છે,કારણ કે બંને ફોસ્ફોલિપિડ બાયલેયર અને પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે.
તેનાથી વિપરીત,યુબેક્ટેરિયા (આદિકોષકેન્દ્રી) માં કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે જ્યારે સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં તે હાજર હોય છે.
યુબેક્ટેરિયામાં રિબોઝોમ્સ $70S$ પ્રકારના હોય છે,જ્યારે સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં (કોષરસમાં) તે $80S$ પ્રકારના હોય છે.
યુબેક્ટેરિયાની કોષદીવાલ પેપ્ટીડોગ્લાયકેનથી બનેલી હોય છે,જ્યારે સુકોષકેન્દ્રી કોષદીવાલ (જો હાજર હોય,જેમ કે વનસ્પતિમાં) સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે.

(B) : $Escherichia \ coli$ (બેક્ટેરિયા) એ સુકોષકેન્દ્રી કોષનું ઉદાહરણ નથી. તે આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) કોષનું લાક્ષણિક ઉદાહરણ છે,જેમાં પટલમય કોષકેન્દ્ર અને અન્ય પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.

(B) $Puccinia$ એ ફૂગનું એક પ્રજાતિ છે જે વનસ્પતિઓમાં રસ્ટ (Rust) રોગ પેદા કરે છે,સ્મટ (Smut) નહીં. સ્મટ રોગ સામાન્ય રીતે $Ustilago$ પ્રજાતિની ફૂગ દ્વારા થાય છે. તેથી,$Puccinia - Smut$ ની જોડ ખોટી રીતે જોડાયેલ છે. મૂળદાબ બિંદુક્ષરણ માટે જવાબદાર છે,મૂળમાં બાહ્ય આદિદારુ જોવા મળે છે,અને $Cassia$ માં વ્યાવૃત પુષ્પદલવિન્યાસ જોવા મળે છે,તેથી અન્ય વિકલ્પો સાચા છે.

(C) : રોગકારક $Microsporum$ એ સૃષ્ટિ $Fungi$ (ફૂગ) નો એક પ્રજાતિ છે જે મનુષ્યો અને કૂતરા,બિલાડી,વાંદરા જેવા પ્રાણીઓમાં ત્વચા અને વાળના રોગોનું કારણ બને છે.
દાદ (ringworm) એ ડર્મેટોફાઇટ ફૂગ દ્વારા થાય છે,જેમાં મુખ્યત્વે $Microsporum$,$Trichophyton$ અને $Epidermophyton$ પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
$Rhizopus$,જે બ્રેડ મોલ્ડ તરીકે ઓળખાય છે,તે સૃષ્ટિ $Fungi$ ના $Zygomycetes$ સમૂહમાં આવે છે.

(D) : અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં (જેમ કે $Pinus$),નર અને માદા જન્યુજનક સ્વતંત્ર કે મુક્તજીવી અસ્તિત્વ ધરાવતા નથી.
તેઓ બીજાણુધાનીમાં જ રહે છે જે બીજાણુજનક પર જળવાઈ રહે છે,એટલે કે,માદા જન્યુજનક (મહાબીજાણુધાનીની અંદર) અને નર જન્યુજનક (લઘુબીજાણુધાનીની અંદર).

(D) : બ્રાયોફાઇટ્સમાં,જીવનચક્રનો પ્રભાવી તબક્કો ગેમેટોફાઇટિક (જન્યુજનક) વનસ્પતિ દેહ છે.
તેનાથી વિપરીત,વાસ્ક્યુલર વનસ્પતિઓ (ત્રિઅંગી,અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી) માં સ્પોરોફાઇટિક (બીજાણુજનક) વનસ્પતિ દેહ તેમના જીવનચક્રનો પ્રભાવી તબક્કો છે.
પરિણામે,વાસ્ક્યુલર વનસ્પતિઓમાં ગેમેટોફાઇટ અત્યંત ઘટાડો પામેલ,કદમાં નાનો અને બ્રાયોફાઇટ્સના પ્રમાણમાં મોટા અને સ્વતંત્ર ગેમેટોફાઇટ્સની તુલનામાં નાના પ્રજનન અંગો (પુજન્યુધાની અને સ્ત્રીજન્યુધાની) ધરાવે છે.

(A) $Marchantia$ એ એક દ્વિસદની (dioecious) વનસ્પતિ છે.
નર વનસ્પતિઓ એન્થેરિડિયોફોર (antheridiophores) ધરાવે છે અને માદા વનસ્પતિઓ આર્કીગોનિયોફોર (archegoniophores) ધરાવે છે.
એન્થેરિડિયોફોર એક દંડ અને તકતી જેવા ભાગનો બનેલો હોય છે જેને રિસેપ્ટેકલ (receptacle) કહેવાય છે.
આર્કીગોનિયોફોર એક દંડ અને તેના અગ્ર ભાગે તકતી જેવા રિસેપ્ટેકલનો બનેલો હોય છે.

(B) : $Cycas$ સ્વપોષી નાઈટ્રોજન સ્થાપન કરતા સાયનોબેક્ટેરિયા (જેમ કે $Anabaena$ અથવા $Nostoc$) સાથે સહજીવન ધરાવે છે.
$Cycas$ બદલામાં નાઈટ્રોજન મેળવવા માટે સાયનોબેક્ટેરિયાને કાર્બનિક ખોરાક અને સ્થાયી વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.
આ સાયનોબેક્ટેરિયા અંતઃસહજીવી તરીકે $Cycas$ ના મૂળમાં રહે છે.
સામાન્ય મૂળ ઉપરાંત,$Cycas$ માં વિશિષ્ટ સહજીવી અંગો વિકસે છે જેને કોરાલોઇડ મૂળ કહેવામાં આવે છે,જે આ સાયનોબેક્ટેરિયાને આશ્રય આપે છે.

(A) આપેલી આકૃતિ $Marchantia$ (બ્રાયોફાઈટા) ના માદા સુકાયની છે.
આકૃતિમાં:
$(a)$ સ્ત્રીધાનીધર દર્શાવે છે,જે માદા પ્રજનન અંગો (સ્ત્રીધાની) ધરાવતો દંડ છે.
$(b)$ માદા સુકાય દર્શાવે છે,જે મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ છે.
$(c)$ જેમા કપ દર્શાવે છે,જે અલિંગી પ્રજનનમાં ભાગ લેતી રચના છે.
$(d)$ મૂલાંગો દર્શાવે છે,જે મૂળ જેવી રચનાઓ છે જે જમીન સાથે જકડાઈ રહેવા અને પાણી તથા ખનિજોના શોષણમાં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(a)$ છે.

(D) : મોટાભાગના ત્રિઅંગીઓમાં (pteridophytes) બધા બીજાણુઓ સમાન પ્રકારના હોય છે; આવા છોડને સમબીજાણુક (homosporous) કહેવામાં આવે છે.
$Selaginella$ અને $Salvinia$ જેવા પ્રજાતિઓ જે બે પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,મહાલઘુ (મોટા) અને લઘુ (નાના) બીજાણુઓ,તેમને વિષમબીજાણુક (heterosporous) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
મહાલઘુબીજાણુઓ અને લઘુબીજાણુઓ અંકુરિત થઈને અનુક્રમે માદા અને નર જન્યુજનક બનાવે છે.
આ છોડમાં માદા જન્યુજનક પિતૃ બીજાણુજનક પર વિવિધ સમયગાળા માટે જળવાઈ રહે છે.
યુગ્મનજનું યુવાન ભ્રૂણમાં વિકાસ માદા જન્યુજનકની અંદર થાય છે.
આ ઘટના બીજ સ્વભાવની પૂર્વગામી છે,જેને ઉત્ક્રાંતિમાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવે છે.

(B) વિધાન $A$ ખોટું છે કારણ કે મોસમાં બીજાણુજનક લીવરવર્ટ્સ કરતાં વધુ જટિલ હોય છે.
વિધાન $B$ સાચું છે કારણ કે સાલ્વિનિયા એ વિષમબીજાણુક ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે.
વિધાન $C$ સાચું છે કારણ કે તમામ બીજધારી વનસ્પતિઓ (અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી) દ્વિવિધ જીવનચક્ર ધરાવે છે.
વિધાન $D$ ખોટું છે કારણ કે પાઈનસ એકસદની (monoecious) છે,એટલે કે નર અને માદા શંકુ એક જ વૃક્ષ પર જોવા મળે છે.
તેથી,વિધાન $A$ અને $D$ એ બે ખોટા વિધાનો છે.

(D) સાચો જવાબ છે.
$Ascaris$ માં,માદાનો પૂંછડીનો છેડો સીધો હોય છે,જ્યારે નરનો પૂંછડીનો છેડો વક્ષ બાજુએ વળેલો હોય છે.
ગુદા સૂત્ર (anal cerci) નર અને માદા બંને વંદામાં જોવા મળે છે,જ્યારે ગુદા શૂળ (anal style) માત્ર નરમાં જ જોવા મળે છે.
દેડકામાં,નરના અગ્ર ઉપાંગની પ્રથમ આંગળી પર પ્રજનન ગાદી (nuptial/copulatory pad) જોવા મળે છે,જે પ્રજનન દરમિયાન માદાને પકડવામાં મદદ કરે છે.
નર શાર્કમાં,નિતંબ પક્ષો (pelvic fins) ક્લાસ્પર્સ નામના અંગોમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જેનો ઉપયોગ પ્રજનન માટે થાય છે. તેથી,ક્લાસ્પર્સની હાજરી એ નર શાર્કને ઓળખવા માટેનું લક્ષણ છે.

(C) સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
$A$: મગર જેવા સરીસૃપોમાં $4$-ખંડીય હૃદય હોય છે,તેથી આ તમામ સરીસૃપો માટે સાચું નથી.
$B$: મેરુદંડીમાં એગ્નેથા (જડબાવિહીન પૃષ્ઠવંશીઓ) નો સમાવેશ થાય છે,તેથી આ તમામ મેરુદંડીઓ માટે સાચું નથી.
$C$: કોન્ડ્રિક્થિસ વર્ગના તમામ સભ્યો કાસ્થિમય અંતઃકંકાલ ધરાવે છે. આ એક લાક્ષણિકતા છે જેમાં કોઈ અપવાદ નથી.
$D$: ઓર્નિથોરિંકસ (પ્લેટિપસ) અને ટેકીગ્લોસસ (એકિડના) જેવા સસ્તનો અંડપ્રસવી છે,તેથી આ તમામ સસ્તનો માટે સાચું નથી.

(D) આપેલા વિકલ્પોમાંથી કોઈ પણ સંપૂર્ણપણે સાચું નથી.
$1$. $Ascaris$ એ $Aschelminthes$ $(Nematoda)$ સમૂહમાં આવે છે. તેમનું શરીર અખંડિત હોય છે અને તેઓ એકલિંગી (નર અને માદા અલગ) હોય છે. કોષ્ટકમાં સમૂહ તરીકે $Annelida$ ખોટી રીતે દર્શાવેલ છે.
$2$. $Salamandra$ એ $Amphibia$ વર્ગમાં આવે છે. જોકે તેઓ ઉભયજીવી છે,મોટાભાગના સેલેમેન્ડરમાં ફલન આંતરિક હોય છે. કોષ્ટકમાં ફલન બાહ્ય તરીકે ખોટી રીતે દર્શાવેલ છે.
$3$. $Pteropus$ (ફ્લાઈંગ ફોક્સ) એ $Mammalia$ વર્ગમાં આવે છે. સસ્તન પ્રાણીઓમાં વાળ હોય છે અને તેઓ અપત્યપ્રસવી (અંડપ્રસવી નહીં) હોય છે. કોષ્ટકમાં તેમને અંડપ્રસવી તરીકે ખોટી રીતે દર્શાવેલ છે.
$4$. $Aurelia$ એ $Coelenterata$ $(Cnidaria)$ સમૂહમાં આવે છે. તેમાં દંશકોષો હોય છે,પરંતુ તેઓ પેશી સ્તરીય આયોજન દર્શાવે છે,અંગ સ્તરીય નહીં. કોષ્ટકમાં અંગ સ્તરીય આયોજન ખોટી રીતે દર્શાવેલ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$A$: એસિડિયન્સ (Urochordata) માં,પૃષ્ઠવંશી માત્ર ડિંભની પૂંછડીમાં હાજર હોય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$B$: પુખ્ત દેડકા (Vertebrata) માં,પૃષ્ઠવંશીનું સ્થાન કરોડસ્તંભ લઈ લે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$C$: મનુષ્યો મેરુદંડી (chordates) પ્રાણીઓ છે. તમામ મેરુદંડી પ્રાણીઓમાં,પૃષ્ઠવંશી ઓછામાં ઓછા પ્રારંભિક ગર્ભીય તબક્કા દરમિયાન હાજર હોય છે. તેથી,મનુષ્યોમાં તે શરૂઆતથી જ ગેરહાજર હોય છે તેવું કહેવું ખોટું છે.
$D$: એમ્ફિઓક્સસ (Cephalochordata) માં,પૃષ્ઠવંશી માથાથી પૂંછડીના ભાગ સુધી વિસ્તરેલું હોય છે અને તેમના આખા જીવન દરમિયાન કાયમી રહે છે. આ વિધાન સાચું છે.

(D) વિધાનોનું સાચું મૂલ્યાંકન નીચે મુજબ છે:
$A.$ ખોટું: દેડકા ફેફસાં દ્વારા શ્વસન ઉપરાંત ત્વચીય શ્વસન (ત્વચા દ્વારા) પણ કરે છે. જો મોઢું બંધ રાખવામાં આવે તો પણ તે તેની ભીની ત્વચા દ્વારા શ્વસન કરીને જીવી શકે છે.
$B.$ ખોટું: દેડકાનું હૃદય ત્રણ ખંડોનું બનેલું હોય છે,જેમાં બે કર્ણક અને એક ક્ષેપક હોય છે.
$C.$ ખોટું: દેડકા યુરિયોટેલિક (યુરિયાનો ત્યાગ કરનાર) પ્રાણીઓ છે અને તેઓ જમીન પર નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોના ઉત્સર્જનની પદ્ધતિ બદલીને યુરિકોટેલિક (યુરિક એસિડનો ત્યાગ કરનાર) બનતા નથી.
$D.$ સાચું: દેડકાનું જીવનચક્ર પાણીમાં બાહ્ય ફલન સાથે શરૂ થાય છે,ત્યારબાદ જલીય ડિંભ (ટેડપોલ) વિકસે છે જે અંતે રૂપાંતરણ પામીને પુખ્ત દેડકો બને છે.
આમ,સાચો ક્રમ $(A)-F, (B)-F, (C)-F, (D)-T$ છે. આપેલા વિકલ્પોમાં આ ક્રમ ન હોવાથી,સાચો જવાબ 'આમાંથી કોઈ નહીં' છે.

(D) દર્શાવેલ પ્રાણીઓ છે: $(A)$ પટ્ટીકૃમિ (Platyhelminthes),$(B)$ જેલીફિશ (Cnidaria),$(C)$ ઓક્ટોપસ (Mollusca),અને $(D)$ વીંછી (Arthropoda).
$(A)$ પટ્ટીકૃમિ દેહકોષ્ઠવિહીન (acoelomate) છે.
$(B)$ જેલીફિશ દ્વિગર્ભસ્તરીય અને દેહકોષ્ઠવિહીન છે.
$(C)$ ઓક્ટોપસ એ મૃદુકાય પ્રાણી છે અને $(D)$ વીંછી એ સંધિપાદ પ્રાણી છે. મૃદુકાય અને સંધિપાદ બંને સાચું દેહકોષ્ઠ (eucoelomates) ધરાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
નર દેડકામાં,મૂત્રવાહિનીઓ મૂત્રજનન માર્ગ તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ નલિકાઓ મૂત્રપિંડમાંથી નીકળે છે અને મૂત્ર તેમજ શુક્રકોષો બંનેને અવસારણી (cloaca) સુધી પહોંચાડે છે.
તેની સરખામણીમાં,માદા દેડકામાં મૂત્રવાહિનીઓ ફક્ત મૂત્રનું વહન કરે છે,જ્યારે અંડકોષો અલગ અંડવાહિનીઓ દ્વારા વહન પામે છે.

(D) : પુષ્પને રૂપાંતરિત પ્રરોહ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે જેમાં પ્રરોહાગ્ર વર્ધનશીલ પેશી પુષ્પીય વર્ધનશીલ પેશીમાં ફેરવાય છે. આંતરગાંઠો લંબાઈમાં વધતી નથી અને ધરી સંકુચિત થઈ જાય છે. અગ્રભાગ પર્ણોને બદલે ક્રમિક ગાંઠો પર પાર્શ્વીય રીતે વિવિધ પ્રકારના પુષ્પીય ઉપાંગો ઉત્પન્ન કરે છે. આમ,પુષ્પ એ રૂપાંતરિત પ્રરોહ છે. ટામેટામાં ફળ એ અનષ્ઠફળ (berry) છે. ઓર્કિડના બીજ ભ્રૂણપોષરહિત હોય છે. પ્રિમરોઝમાં જરાયુવિન્યાસ મુક્ત-કેન્દ્રસ્થ (free-central) હોય છે.

(B) : ગુલમોહરના પુષ્પોમાં દ્વિપાર્શ્વ સંમિતિ (bilateral symmetry) જોવા મળે છે,જેનો અર્થ છે કે તેમને માત્ર એક જ ચોક્કસ ઉભી ધરીએથી બે સમાન ભાગોમાં વહેંચી શકાય છે. તેથી,તેમને ઝાયગોમોર્ફિક (એકવ્યાસસમમિત) કહેવામાં આવે છે. આની વિરુદ્ધ,ધતૂરો,રાઈ અને ટામેટામાં એક્ટિનોમોર્ફિક (ત્રિજ્યાસમમિત) પુષ્પો હોય છે,જે ત્રિજ્યાવર્તી સંમિતિ દર્શાવે છે અને કેન્દ્રમાંથી પસાર થતા કોઈપણ ત્રિજ્યાવર્તી સમતલ દ્વારા તેમને બે સમાન ભાગોમાં વહેંચી શકાય છે.

(A) પરિજાયા (perigynous) પુષ્પોમાં,સ્ત્રીકેસરચક્ર કેન્દ્રમાં સ્થિત હોય છે અને પુષ્પના અન્ય ભાગો પુષ્પાસન (thalamus) ની કિનારી પર લગભગ સમાન સ્તરે આવેલા હોય છે.
આ સ્થિતિમાં,અંડાશયને અર્ધ-અધસ્થ (half inferior) કહેવામાં આવે છે.
પરિજાયા પુષ્પોના ઉદાહરણોમાં $plum$,$rose$ અને $peach$ (આલુ) નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) : અષ્ઠિલ (drupe) એ માંસલ ફળ છે જે એક અથવા અનેક જોડાયેલા સ્ત્રીકેસરચક્રમાંથી વિકસે છે અને તેમાં એક અથવા અનેક બીજ હોય છે. બીજ ફળના સખત રક્ષણાત્મક અંતઃફલાવરણ (pericarp) દ્વારા ઘેરાયેલા હોય છે,$e.g.$,આંબો. આંબામાં ફલાવરણ સ્પષ્ટ રીતે બહારના પાતળા બાહ્યક,મધ્યના માંસલ ખાવાલાયક મધ્યક અને અંદરના પથ્થર જેવા સખત અંતઃકવચમાં વિભેદિત થયેલું હોય છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$Dianthus$ (ડાયન્થસ) માં મુક્ત કેન્દ્રસ્થ (free central) પ્રકારનો જરાયુવિન્યાસ જોવા મળે છે.
મુક્ત કેન્દ્રસ્થ જરાયુવિન્યાસમાં,બીજાશય એકકોટરીય (unilocular) હોય છે અને અંડકો એક કેન્દ્રીય ધરી પર ગોઠવાયેલા હોય છે,જે બીજાશયની દીવાલ સાથે પટલ (septa) દ્વારા જોડાયેલા હોતા નથી.
આકૃતિ $B$ આ ગોઠવણી દર્શાવે છે,જેમાં અંડકો એકકોટરીય બીજાશયની અંદર મધ્યસ્થ સ્તંભ પર જોડાયેલા હોય છે,જે $Caryophyllaceae$ કુળની લાક્ષણિકતા છે (દા.ત.,$Dianthus$ અને $Primrose$).

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$Alstonia$ (સપ્તપર્ણી) માં,એક જ ગાંઠ પરથી પાંચ કે તેથી વધુ પર્ણો ઉદ્ભવે છે,જેને ચક્રાકાર પર્ણવિન્યાસ (whorled phyllotaxy) કહેવામાં આવે છે.
આ પર્ણો સાદા,ચામડા જેવા અને જાળાકાર શિરાવિન્યાસ ધરાવે છે.
તેની સામે,$Calotropis$ માં સન્મુખ પર્ણવિન્યાસ જોવા મળે છે,જ્યારે $Neem$ અને $China$ $rose$ માં એકાંતરિત પર્ણવિન્યાસ જોવા મળે છે.

(C) કોર્ક કેમ્બિયમ $(\text{ફેલોજન})$, કોર્ક $(\text{ફેલેમ})$ અને દ્વિતીયક બાહ્યક $(\text{ફેલોડર્મ})$ ને સામૂહિક રીતે $\text{પેરિડર્મ}$ કહેવામાં આવે છે.
$1$. $\text{ફેલોજન}$ (કોર્ક કેમ્બિયમ) એ એક વર્ધનશીલ સ્તર છે જે બાહ્યકમાં વિકસે છે.
$2$. $\text{ફેલેમ}$ (કોર્ક) એ $\text{ફેલોજન}$ ની બહારની તરફ ઉત્પન્ન થાય છે.
$3$. $\text{ફેલોડર્મ}$ (દ્વિતીયક બાહ્યક) એ $\text{ફેલોજન}$ ની અંદરની તરફ ઉત્પન્ન થાય છે.
આ ત્રણેય સ્તરો મળીને $\text{પેરિડર્મ}$ બનાવે છે, જે રક્ષણાત્મક કાર્ય કરે છે કારણ કે દ્વિતીયક વૃદ્ધિ દરમિયાન અધિસ્તર તૂટી જાય છે.

(B) : આધારક પેશીતંત્રને અધિસ્તર અને વાહીપુલ સિવાયની તમામ પેશીઓ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરી શકાય છે. આધારક પેશીતંત્ર વાહીપુલ સિવાયના અંગોના આંતરિક ભાગનું નિર્માણ કરે છે. તે મૃદુતક,સ્થૂલકોણક અને દ્રઢોતક જેવી સરળ પેશીઓનું બનેલું હોય છે. પ્રાથમિક પ્રકાંડ અને મૂળમાં મૃદુતકીય કોષો સામાન્ય રીતે બાહ્યક,પરિચક્ર,મજ્જા અને મજ્જાકિરણોમાં જોવા મળે છે. પર્ણના આધારક પેશીતંત્રને મધ્યપર્ણ પેશી (mesophyll) કહેવામાં આવે છે.

(B) : દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે એધા (cambium) હાજર હોય છે,આવા વાહક પુલને 'ખુલ્લા' (open) કહેવામાં આવે છે. એકદળી પ્રકાંડમાં,એધા ગેરહાજર હોય છે,આવા વાહક પુલને 'બંધ' (closed) કહેવામાં આવે છે. એધા એ વર્ધનશીલ કોષો છે જે દ્વિતીયક જલવાહક અને અન્નવાહક ઉત્પન્ન કરવા માટે સક્ષમ હોય છે.

(D) : સાથી કોષો એ ચાલની નલિકાના ઘટકો સાથે સંકળાયેલા વિશિષ્ટ મૃદુતક કોષો છે. તેઓ ચાલની નલિકાના ઘટકોમાં સુક્રોઝના લોડિંગમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
પર્ણો જેવા સ્ત્રોત પેશીઓમાં,સાથી કોષો સુગર અને એમિનો એસિડને સક્રિય વહન દ્વારા ચાલની નલિકાના ઘટકોમાં દાખલ કરવા માટે ટ્રાન્સમેમ્બ્રેન પ્રોટીનનો ઉપયોગ કરે છે.
સુગરનું આ સક્રિય લોડિંગ દ્રાવ્યની ઊંચી સાંદ્રતા બનાવે છે,જે પાણીના પોટેન્શિયલને ઘટાડે છે,જેનાથી ફ્લોએમ દ્વારા પાણી અને સુગરનું વહન સરળ બને છે.

(B) : મનુષ્યમાં,પક્ષ્મલ સ્તંભાકાર અધિચ્છદ કોષો મુખ્યત્વે શ્વાસવાહિકાઓ (bronchioles) અને અંડવાહિની (Fallopian tubes) જેવા પોલા અંગોની અંદરની સપાટી પર જોવા મળે છે.
આ કોષોની મુક્ત સપાટી પર પક્ષ્મો (cilia) આવેલા હોય છે,જે કણો અથવા શ્લેષ્મને ચોક્કસ દિશામાં ખસેડવામાં મદદ કરે છે.
તેઓ નાકના માર્ગો,મગજના ક્ષેપકો અને ગર્ભના કરોડરજ્જુની મધ્યસ્થ નલિકામાં પણ જોવા મળે છે.

(B) : $Pheretima$ માં,જઠર પછી આંતરડું આવેલું હોય છે. તે $15$ મા ખંડથી છેલ્લા ખંડ સુધી વિસ્તરેલી લાંબી,પહોળી અને પાતળી દીવાલવાળી નળી છે. આંતરડાનો મધ્ય ભાગ,જે $27$ મા ખંડ અને મળદ્વારની આગળના $23-25$ ખંડોની વચ્ચે આવેલો છે,તેમાં અત્યંત ગ્રંથિમય અને રુધિરવાહિનીયુક્ત આયામી ગડી જોવા મળે છે. આ ગડી આંતરડાની ગુહાની પૃષ્ઠ દીવાલના મધ્યવર્તી અંતઃવલન તરીકે ઉદભવે છે,જેને ટાયફલોસોલ કહેવામાં આવે છે. ટાયફલોસોલ આંતરડામાં પાચિત ખોરાકના શોષણ માટેની અસરકારક સપાટીમાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે.

(D) : સામાન્ય વંદામાં,મુખાગોમાં જડબાંની એક જોડી હોય છે જે ખોરાકને કાપવા અને ચાવવા માટે દાંત ધરાવે છે.
વધુમાં,જઠર (gizzard),જે પાચનનળીનો એક ભાગ છે,તેમાં છ સ્નાયુબદ્ધ ગડીઓ હોય છે જે કાઈટિનયુક્ત દાંતથી ઢંકાયેલી હોય છે,જે ખોરાકને વધુ ઝીણો દળે છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે માલ્પિઘિયન નલિકાઓ મધ્યાંત્ર અને પશ્ચાંત્રના જોડાણ પર ઉદ્ભવે છે,મળાશયમાંથી નહીં.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે વંદાના રુધિરમાં (હિમોલિમ્ફ) હિમોગ્લોબિન હોતું નથી અને તે ઓક્સિજનનું વહન કરતું નથી.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે વંદામાં મુખ્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ પદાર્થ યુરિક એસિડ છે,યુરિયા નથી.

(C) : મનુષ્યના રક્તકણો કોષકેન્દ્રવિહીન અને તકતી આકારના હોય છે,જ્યારે દેડકામાં રક્તકણો મોટા,અંડાકાર અને બહિર્ગોળ કોષકેન્દ્રયુક્ત હોય છે. રક્તકણો હિમોગ્લોબિનના વાહકો છે.

(B) : સરળ લાદિસમ અધિચ્છદ પેશી મોટા ચપટા કોષોની બનેલી હોય છે,જેના કિનારીઓ એકબીજા સાથે ભોંયતળિયાની લાદીની જેમ જોડાયેલી હોય છે,તેથી તેને પેવમેન્ટ અધિચ્છદ પણ કહેવામાં આવે છે.
કોષોના કોષકેન્દ્રો ચપટા હોય છે અને ઘણીવાર કોષના કેન્દ્રમાં આવેલા હોય છે,જે કોષની સપાટી પર ઉપસેલો ભાગ બનાવે છે.
આ અધિચ્છદ પેશી રુધિરવાહિનીઓ,લસિકા વાહિનીઓ,હૃદય,અંતિમ શ્વાસવાહિકાઓ,ફેફસાંની વાયુકોષ્ઠો,બાઉમેનની કોથળીની દીવાલ અને હેન્લેના પાશની ઉતરતી ભુજાઓમાં જોવા મળે છે.
રુધિરવાહિનીઓ અને હૃદયમાં તેને ખાસ કરીને અંતઃચ્છદ (endothelium) કહેવામાં આવે છે.

(A) : પુખ્ત અળસિયામાં,$14^{th}-16^{th}$ ખંડો ગ્રંથિમય પેશીઓના ઘેરા પટ્ટાથી ઢંકાયેલા હોય છે જેને Clitellum (પિંડ) કહેવાય છે,જે કોશેટો (cocoon) ઉત્પન્ન કરે છે જ્યાં ફલન અને વિકાસ થાય છે.
પાચનમાર્ગમાં,સ્નાયુબદ્ધ Gizzard (પેષણી) ($8^{th}-9^{th}$ ખંડો) માટીના કણો અને સડતા પાંદડાઓને દળવામાં મદદ કરે છે.
$26^{th}-35^{th}$ ખંડો વચ્ચેના આંતરડાની લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં પૃષ્ઠ દીવાલનો આંતરિક મધ્યવર્તી ગડી જેવો ભાગ હોય છે જેને Typhlosole (આંત્રપુચ્છ) કહેવાય છે,જે શોષણ માટેની અસરકારક સપાટીમાં વધારો કરે છે.
પ્રથમ,છેલ્લા અને Clitellum વાળા ખંડો સિવાય,દરેક દેહખંડમાં $S$-આકારના વજ્રકેશ (Setae) હોય છે જે અધિચર્મી ખાડાઓમાં ખૂંપેલા હોય છે. તેમનું મુખ્ય કાર્ય પ્રચલન (locomotion) માં મદદ કરવાનું છે.

(D) : કોષની અંદર પેપ્ટાઈડ સંશ્લેષણ રીબોઝોમ્સમાં થાય છે.
રીબોઝોમ્સ એ પ્રોટીન સંશ્લેષણ (ભાષાંતર) માટે જવાબદાર કોષીય અંગિકાઓ છે.
તેઓ તમામ જીવંત કોષોમાં જોવા મળે છે,જે કાં તો કોષરસમાં મુક્ત રીતે તરતા હોય છે અથવા અંતઃકોષરસ જાળ સાથે જોડાયેલા હોય છે.
રીબોઝોમ્સના મુખ્ય ઘટકો $RNA$ અને પ્રોટીન છે,જે લગભગ સમાન પ્રમાણમાં હાજર હોય છે.

(B) : સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં પટલમય પુટિકાઓનો એક વિશિષ્ટ સમૂહ હોય છે જેને ગોલ્ગી પ્રસાધન કહેવામાં આવે છે. તે મુખ્યત્વે પદાર્થોના પેકેજિંગનું કાર્ય કરે છે. નવા સંશ્લેષિત પ્રોટીનને ગોલ્ગી પ્રસાધનમાં મોકલવામાં આવે છે,જ્યાં તેમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ,લિપિડ અથવા સલ્ફેટ જૂથો ઉમેરીને ફેરફાર કરવામાં આવે છે. આમ,ગોલ્ગી પ્રસાધન એ ગ્લાયકોપ્રોટીન અને ગ્લાયકોલિપિડ્સના નિર્માણ માટેનું મહત્વનું સ્થાન છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
જોકે દરેક પટલમય અંગિકાઓ તેમની રચના અને કાર્યની દ્રષ્ટિએ અલગ છે,તેમ છતાં તેમાંથી ઘણી અંગિકાઓને એકસાથે અંતઃપટલ તંત્ર તરીકે ગણવામાં આવે છે કારણ કે તેમના કાર્યો સંકલિત હોય છે.
અંતઃપટલ તંત્રમાં અંતઃકોષરસજાળ $(ER)$,ગોલ્ગી પ્રસાધન,લાયસોઝોમ અને રસધાનીઓનો સમાવેશ થાય છે.
કણાભસૂત્ર,હરિતકણ અને પરોક્સિઝોમના કાર્યો ઉપર જણાવેલ ઘટકો સાથે સંકલિત હોતા નથી,તેથી તેમને અંતઃપટલ તંત્રનો ભાગ ગણવામાં આવતા નથી.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
દરેક કણાભસૂત્ર એ બેવડી પટલમય રચના છે,જેમાં બાહ્ય પટલ અને અંતઃપટલ તેના અવકાશને બે જલીય કક્ષાઓમાં સ્પષ્ટ રીતે વિભાજિત કરે છે,એટલે કે,બાહ્ય કક્ષા અને આંતરિક કક્ષા.
આંતરિક કક્ષાને આધારક (મેટ્રિક્સ) કહેવામાં આવે છે.
બાહ્ય પટલ અંગિકાની સતત મર્યાદિત સીમા બનાવે છે.
અંતઃપટલ આધારકની તરફ ક્રિસ્ટી નામની ઘણી ગડીઓ બનાવે છે.
ક્રિસ્ટી સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.
બંને પટલો પાસે કણાભસૂત્રના કાર્ય સાથે સંકળાયેલા તેમના પોતાના વિશિષ્ટ ઉત્સેચકો હોય છે.

(D) : ભાજનાવસ્થા (metaphase) દરમિયાન રંગસૂત્રોના ગોઠવણીના સમતલને મેટાફેઝ પ્લેટ (metaphase plate) કહેવામાં આવે છે.
ભાજનાવસ્થાની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ નીચે મુજબ છે:
$(1)$ ત્રાકતંતુઓ રંગસૂત્રોના કાઇનેટોકોર (kinetochores) સાથે જોડાય છે.
$(2)$ રંગસૂત્રો ત્રાકના વિષુવવૃત્તીય પ્રદેશ તરફ ગતિ કરે છે અને બંને ધ્રુવો સાથે જોડાયેલા ત્રાકતંતુઓ દ્વારા મેટાફેઝ પ્લેટ પર ગોઠવાય છે.

(C) મેટાફેઝ દરમિયાન,રંગસૂત્રો વિષુવવૃત્તીય તલ પર ગોઠવાય છે.
સ્પિન્ડલ તંતુઓ રંગસૂત્રો સાથે ખાસ કરીને કાઇનેટોકોર્સ તરીકે ઓળખાતી રચનાઓ પર જોડાય છે.
કાઇનેટોકોર્સ એ સેન્ટ્રોમિયરની સપાટી પર આવેલી તકતી જેવી પ્રોટીનયુક્ત રચનાઓ છે.
આ રચનાઓ સ્પિન્ડલ તંતુઓ માટે જોડાણના સ્થાનો તરીકે કાર્ય કરે છે,જે કોષ વિભાજન દરમિયાન રંગસૂત્રોની હેરફેર અને અલગ થવા માટે આવશ્યક છે.

(D) : પર્ણ અને પ્રકાંડનું અધિસ્તર વાયુરંધ્ર (stomata) નામના છિદ્રો દ્વારા આવરી લેવાયેલું હોય છે,જે વાયુરંધ્ર સંકુલનો ભાગ છે. આ સંકુલમાં એક છિદ્ર હોય છે જેની બંને બાજુએ હરિતકણ ધરાવતા રક્ષક કોષો અને બે થી ચાર સહાયક કોષો આવેલા હોય છે,જેમાં હરિતકણનો અભાવ હોય છે.
રક્ષક કોષો અધિસ્તરીય કોષોથી નીચેની બાબતોમાં અલગ પડે છે:
$1$. રક્ષક કોષો સપાટી પરથી જોતા વાલના આકારના (bean-shaped) હોય છે,જ્યારે અધિસ્તરીય કોષો અનિયમિત આકારના હોય છે.
$2$. રક્ષક કોષોમાં હરિતકણ હોય છે,તેથી તેઓ પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા ખોરાક બનાવી શકે છે (અધિસ્તરીય કોષોમાં હરિતકણ હોતા નથી).
$3$. રક્ષક કોષો એ એકમાત્ર અધિસ્તરીય કોષો છે જે શર્કરાનું સંશ્લેષણ કરી શકે છે.

(D) : જમીનમાંથી વિવિધ આયનો સક્રિય રીતે મૂળના વાહક પેશીઓમાં વહન પામે છે,પાણી તેના જલક્ષમતાના ઢાળને અનુસરે છે અને જલવાહક પેશીની અંદર દબાણ વધારે છે. આ ધન દબાણને મૂળદાબ કહેવામાં આવે છે.
મૂળદાબની અસર રાત્રે અને વહેલી સવારે જોવા મળે છે જ્યારે બાષ્પીભવન ઓછું હોય છે અને વધારાનું પાણી ઘણી શાકીય વનસ્પતિઓના પર્ણોની ટોચ પાસે ટીપાં સ્વરૂપે એકઠું થાય છે.
પ્રવાહી સ્વરૂપે થતા આવા પાણીના વ્યયને બિંદુક્ષેપણ કહેવામાં આવે છે.

(B) જે તત્વો વનસ્પતિમાં સક્રિય રીતે ગતિશીલ હોય છે,તે જૂના અને વૃદ્ધત્વ પામતા પેશીઓમાંથી નવી વિકસતી પેશીઓમાં સ્થળાંતરિત થાય છે. $Phosphorus$,$Potassium$,$Sulphur$ અને $Nitrogen$ જેવા તત્વો ખૂબ જ ગતિશીલ હોય છે.
જોકે,જે તત્વો કોષના બંધારણીય ઘટકો છે,જેમ કે $Calcium$,તે પુનઃસ્થાનાંતરિત થતા નથી. $Calcium$ એ કોષદીવાલનો એક ઘટક છે ($Calcium$ પેક્ટેટ તરીકે),તેથી તે પરિપક્વ પેશીઓમાંથી નવી પેશીઓમાં વહન પામતું નથી.

(A) $Nitrifying$ બેક્ટેરિયા નાઈટ્રીફિકેશનની પ્રક્રિયા કરે છે,જેમાં એમોનિયાનું નાઈટ્રેટ્સમાં ઓક્સિડેશન થાય છે.
આ પ્રક્રિયા બે તબક્કામાં થાય છે:
$1$. નાઈટ્રાઈટ બેક્ટેરિયા (દા.ત.,$Nitrosomonas$ અને $Nitrococcus$) એમોનિયા $(NH_3)$ ને નાઈટ્રાઈટ્સ $(NO_2^-)$ માં રૂપાંતરિત કરે છે.
$2$. નાઈટ્રેટ બેક્ટેરિયા (દા.ત.,$Nitrobacter$ અને $Nitrocystis$) નાઈટ્રાઈટ્સ $(NO_2^-)$ ને નાઈટ્રેટ્સ $(NO_3^-)$ માં રૂપાંતરિત કરે છે.
તેથી,સાચું કાર્ય એમોનિયાનું નાઈટ્રેટ્સમાં ઓક્સિડેશન કરવાનું છે.

(B) કઠોળ વર્ગની વનસ્પતિઓની મૂળ ગંડિકાઓમાં નાઈટ્રોજિનેઝ ઉત્સેચક અને લેગહિમોગ્લોબિન પ્રોટીન હોય છે.
નાઈટ્રોજિનેઝ વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનનું એમોનિયામાં રૂપાંતર કરવા માટે ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ ઉત્સેચક આણ્વિય ઓક્સિજન પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ છે અને તેને અસરકારક રીતે કાર્ય કરવા માટે અજારક પરિસ્થિતિની જરૂર હોય છે.
ગંડિકાઓમાં એવી વિશિષ્ટ અનુકૂલન હોય છે જે ખાતરી કરે છે કે ઉત્સેચક ઓક્સિજનથી સુરક્ષિત રહે.
લેગહિમોગ્લોબિન એક ઓક્સિજન સ્કેવેન્જર (ઓક્સિજન શોષક) તરીકે કાર્ય કરે છે,જે ઓક્સિજન સાથે જોડાઈને ગંડિકાની અંદર ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઓછું રાખે છે જેથી નાઈટ્રોજિનેઝ ઉત્સેચકને નિષ્ક્રિય થવાથી બચાવી શકાય.

(C) વનસ્પતિઓ માટે આવશ્યક ખનિજ તત્વો તે છે જે ચોક્કસ બંધારણીય અથવા દેહધાર્મિક ભૂમિકા ભજવે છે અને જેના વિના વનસ્પતિ તેનું જીવનચક્ર પૂર્ણ કરી શકતી નથી.
આમાં $C, H, O, N, P, K, S, Mg, Ca, Fe, B, Mn, Cu, Zn, Mo, Cl,$ અને $Ni$ નો સમાવેશ થાય છે.
કેડમિયમ $(Cd)$ એક ભારે ધાતુ છે જે વનસ્પતિઓ માટે ઝેરી છે અને તેને આવશ્યક પોષક તત્વ ગણવામાં આવતું નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) $CAM$ (Crassulacean Acid Metabolism) એ શુષ્ક વાતાવરણમાં રહેતી વનસ્પતિઓ દ્વારા અપનાવવામાં આવતી એક વિશિષ્ટ પ્રકાશસંશ્લેષણ પદ્ધતિ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,રાત્રિ દરમિયાન પર્ણરંધ્રો ખુલે છે અને $CO_2$ ગ્રહણ કરીને તેને મેલિક એસિડમાં ફેરવે છે.
દિવસ દરમિયાન,બાષ્પોત્સર્જન ઘટાડવા માટે પર્ણરંધ્રો બંધ રહે છે અને સંગ્રહિત મેલિક એસિડમાંથી $CO_2$ મુક્ત થાય છે,જેનો ઉપયોગ કેલ્વિન ચક્રમાં થાય છે.
આ પદ્ધતિ રણ વિસ્તારની વનસ્પતિઓ માટે પાણીના સંરક્ષણ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે,કારણ કે તે દિવસના ગરમ કલાકો દરમિયાન બાષ્પીભવન દ્વારા થતા પાણીના વ્યયને અટકાવે છે.

(B) $C_4$ વનસ્પતિઓ સૂકા ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશોમાં અનુકૂલિત હોય છે અને વધુ જૈવભાર ઉત્પાદકતા ધરાવે છે. તેઓ $Kranz$ અંતઃસ્થ રચના તરીકે ઓળખાતી વિશિષ્ટ પર્ણ રચના ધરાવે છે.
આ પ્રકારની રચનામાં,પુલકંચુક કોષો વાહકપુલની આસપાસ અનેક સ્તરો બનાવે છે.
આ કોષો મોટી સંખ્યામાં હરિતકણો,વાયુ વિનિમય માટે અભેદ્ય જાડી દીવાલો અને આંતરકોષીય જગ્યાઓના અભાવ દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
બેક્ટેરિયલ કોષ (આદિકોષકેન્દ્રી) માં,$70S$ રિબોઝોમ એક મોટો $50S$ સબયુનિટ અને એક નાનો $30S$ સબયુનિટ ધરાવે છે.
$50S$ સબયુનિટમાં $23S\ rRNA$ હોય છે,જે રાઈબોઝાઈમ તરીકે કાર્ય કરે છે.
રાઈબોઝાઈમ એ એક $RNA$ અણુ છે જે ઉદ્દીપકીય સક્રિયતા ધરાવે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,$23S\ rRNA$ પ્રોટીન સંશ્લેષણ દરમિયાન એમિનો એસિડ વચ્ચે પેપ્ટાઈડ બંધના નિર્માણને ઉદ્દીપ્ત કરે છે,જેને પેપ્ટાઈડિલ ટ્રાન્સફરેઝ સક્રિયતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેની સરખામણીમાં,$snRNA$ અને $hnRNA$ મુખ્યત્વે સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળે છે,અને $5S\ rRNA$ એ રિબોઝોમનો બંધારણીય ઘટક છે.

(B) : ધાવક (runner) ના ઉદાહરણોમાં દૂબ ઘાસ,$Oxalis$,$Centella$ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. આ વનસ્પતિઓમાં લાંબા અને પાતળા આંતરગાંઠો હોય છે અને શાખાઓ જમીનની સપાટી પર ફેલાય છે. આવી વનસ્પતિઓ નીચેની બાજુએ ગાંઠો પર અસ્થાનિક મૂળ વિકસાવે છે. જ્યારે લાંબી શાખાઓ કોઈપણ રીતે તૂટી જાય છે,ત્યારે તે નવી વનસ્પતિઓ બનાવે છે.
જળકુંભી $(Eichhornia)$ એ ભૂસ્તારીકા (offset) નું ઉદાહરણ છે. આ પ્રકાંડનું હવાઈ રૂપાંતરણ છે. તે ધાવક જેવું જ છે પરંતુ તેની આંતરગાંઠો જાડી અને ટૂંકી હોય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
શક્કરિયું એ સલગમ સાથે સમમૂલક છે કારણ કે બંને સમાન ઉદ્ભવ ધરાવે છે,એટલે કે બંને મૂળના રૂપાંતરણો છે.
સમમૂલક અંગો એવા અંગો છે જે સમાન વિકાસલક્ષી ઉદ્ભવ ધરાવે છે પરંતુ અલગ-અલગ કાર્યો કરી શકે છે.
આ કિસ્સામાં,શક્કરિયું અને સલગમ બંને મુખ્યત્વે ખોરાક સંગ્રહ માટે સોટીમૂળ (taproot) તંત્રના રૂપાંતરણો છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
કેટલીક ફૂગ વનસ્પતિઓ સાથે સહજીવન ધરાવે છે,જેને માયકોરાઈઝા (કવકમૂળ) કહેવામાં આવે છે.
$Glomus$ પ્રજાતિના ઘણા સભ્યો માયકોરાઈઝા બનાવે છે.
આ સહજીવનમાં ફૂગનો ઘટક જમીનમાંથી ફોસ્ફરસનું શોષણ કરે છે અને તેને વનસ્પતિને આપે છે.
આવા સહજીવન ધરાવતી વનસ્પતિઓ અન્ય ફાયદાઓ પણ દર્શાવે છે,જેમ કે મૂળ દ્વારા ફેલાતા રોગકારકો સામે પ્રતિકારક શક્તિ,ક્ષાર અને દુષ્કાળ સામે સહનશીલતા,અને વનસ્પતિની વૃદ્ધિ અને વિકાસમાં એકંદર વધારો.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
ફિલિફોર્મ એપરેટસ એ કોષદીવાલના આંગળી જેવા પ્રવર્ધોનો સમૂહ છે જે કોષરસમાં વિસ્તરેલો હોય છે.
તે ભ્રૂણપુટના સહાયક કોષો (synergids) માં,ખાસ કરીને અંડછિદ્રીય પ્રદેશમાં જોવા મળે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય પરાગનલિકાને અંડકમાં ભ્રૂણપુટ તરફ માર્ગદર્શન પૂરું પાડવાનું છે.

(A) : પ્રતિકોષીય બહુભ્રૂણતામાં,ભ્રૂણપુટની આસપાસના કેટલાક પ્રદેહના કોષો વિભાજન પામવાનું શરૂ કરે છે.
ત્યારબાદ આ કોષો ભ્રૂણપુટમાં પ્રવેશે છે અને ભ્રૂણમાં વિકાસ પામે છે.
આવી પ્રજાતિઓમાં,દરેક અંડકમાં ઘણા ભ્રૂણ હોય છે.
એક બીજમાં એક કરતા વધુ ભ્રૂણની હાજરીને બહુભ્રૂણતા કહેવામાં આવે છે.
પ્રતિકોષીય બહુભ્રૂણતા ઘણી $Citrus$ (લીંબુવર્ગ) અને $Mangifera$ (આંબો) ની જાતોમાં જોવા મળે છે.

(D) : સ્વ-પરાગનયન (Autogamy) એ પરાગનયનનો એક પ્રકાર છે જેમાં એક પુષ્પના પરાગાશયમાંથી પરાગરજ તે જ પુષ્પના સ્ત્રીકેસરના પરાગાસન પર સ્થાનાંતરિત થાય છે.
સંવૃત પુષ્પમાં પરાગનયન (Cleistogamy), હોમોગેમી અને કલિકા પરાગનયન એ સ્વ-પરાગનયનની પદ્ધતિઓ છે.
સંવૃત પુષ્પમાં પરાગનયન એવા વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે જે ક્યારેય ખુલતા નથી, જે સંપૂર્ણ સ્વ-પરાગનયનની ખાતરી આપે છે.
ઉદાહરણ તરીકે: $Commelina \text{ } bengalensis$, $Oxalis$, $Viola$ વગેરે.

(D) : બટાકા એ પ્રકાંડ કંદનું સામાન્ય ઉદાહરણ છે. તે સંગ્રહિત ખોરાક તરીકે સ્ટાર્ચનો સંગ્રહ કરે છે. બટાકાના કંદનો ઉપયોગ વાનસ્પતિક પ્રજનન માટે થાય છે. આ કંદની ગાંઠો અથવા "આંખો" પર કક્ષકલિકાઓ આવેલી હોય છે. જ્યારે બટાકાના કંદ અથવા તેની આંખ ધરાવતા ભાગને જમીનમાં રોપવામાં આવે છે, ત્યારે આ કલિકાઓ નવા છોડ ઉત્પન્ન કરે છે.

(C) $Anemophily$ (પવન-પરાગનયન) એ પરાગનયનની એક પ્રક્રિયા છે જેમાં પરાગરજ પવન દ્વારા વહન પામે છે. આ પ્રકારના પરાગનયનમાં, પુષ્પો સામાન્ય રીતે નાના અને અસ્પષ્ટ હોય છે અને મોટી સંખ્યામાં હલકી અને બિન-ચીકણી પરાગરજ ઉત્પન્ન કરે છે। $\text{ઘાસ}$ એ પવન દ્વારા પરાગનયન દર્શાવતી વનસ્પતિઓનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે. આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,સક્રિય મહાબીજાણુ એ માદા જન્યુજનક (female gametophyte) નો પ્રથમ કોષ છે. તે કદમાં વધે છે અને સમવિભાજનની પ્રક્રિયા દ્વારા વિકસીને ભ્રૂણપુટ બનાવે છે,જેને માદા જન્યુજનક તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(A) : નર પ્રજનન સહાયક નલિકાઓમાં $rete$ $testis$ (શુક્રપિંડ જાળ),$vasa$ $efferentia$ (શુક્રવાહિકાઓ),$epididymis$ (અધિવૃષણનલિકા) અને $vas$ $deferens$ (શુક્રવાહિની) નો સમાવેશ થાય છે.
શુક્રપિંડની શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓ $rete$ $testis$ દ્વારા $vasa$ $efferentia$ માં ખુલે છે.
$vasa$ $efferentia$ શુક્રપિંડમાંથી બહાર નીકળીને દરેક શુક્રપિંડની પાછળની સપાટી પર આવેલા $epididymis$ માં ખુલે છે.
તેથી,જો $vasa$ $efferentia$ અવરોધાય,તો જનનકોષો (શુક્રકોષો) શુક્રપિંડમાંથી $epididymis$ સુધી વહન પામી શકશે નહીં.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
મનુષ્યમાં,વૃષણ ઉદરીય ગુહાની બહાર વૃષણકોથળી તરીકે ઓળખાતી કોથળીમાં સ્થિત હોય છે.
વૃષણકોથળીનું મુખ્ય કાર્ય વૃષણનું તાપમાન શરીરના સામાન્ય આંતરિક તાપમાન કરતા $2-2.5^{\circ}C$ જેટલું નીચું રાખવાનું છે.
આ નીચું તાપમાન શુક્રકોષજનન (spermatogenesis) ની પ્રક્રિયા માટે આવશ્યક છે,જે શુક્રકોષોનું ઉત્પાદન છે.

(B) સાચો જવાબ $(B)$ છે.
માદા પ્રજનન તંત્રમાં અંડપિંડ,અંડવાહિનીઓની એક જોડ (ફેલોપિયન ટ્યુબ),ગર્ભાશય,ગ્રીવા,યોનિમાર્ગ અને બાહ્ય જનન અંગોનો સમાવેશ થાય છે.
આપેલ આકૃતિમાં:
- $(I)$ ગર્ભાશયનું અંતઃસ્તર (endometrium) દર્શાવે છે (ગર્ભાશયનું સૌથી અંદરનું ગ્રંથિમય સ્તર).
- $(II)$ ગર્ભાશયનું સ્નાયુસ્તર (myometrium) દર્શાવે છે (લીસા સ્નાયુઓનું મધ્યનું જાડું સ્તર).
- $(III)$ અંડવાહિની નિવાપ (infundibulum) દર્શાવે છે (અંડપિંડની નજીકનો અંડવાહિનીનો ગળણી આકારનો ભાગ).
- $(IV)$ ફીમ્બ્રી (fimbriae) દર્શાવે છે (અંડવાહિની નિવાપની કિનારીઓ પર આંગળી જેવા પ્રવર્ધો જે અંડપાત પછી અંડકોષને એકત્ર કરવામાં મદદ કરે છે).
- $(V)$ ગ્રીવા (cervix) દર્શાવે છે (ગર્ભાશયનો સાંકડો ભાગ જે યોનિમાર્ગમાં ખુલે છે).
- $(VI)$ યોનિમાર્ગ (vagina) દર્શાવે છે.
તેથી,$(III)$ અંડવાહિની નિવાપ,$(IV)$ ફીમ્બ્રી અને $(V)$ ગ્રીવા વાળો સમૂહ યોગ્ય રીતે ઓળખાયેલ છે.

(A) શુક્રકોષ અને અંડકોષના જોડાણની પ્રક્રિયાને ફલન કહેવામાં આવે છે.
ફલન દરમિયાન,એક શુક્રકોષ અંડકોષના ઝોના પેલ્યુસિડા સ્તરના સંપર્કમાં આવે છે અને પટલમાં ફેરફાર કરે છે જે વધારાના શુક્રકોષોના પ્રવેશને અટકાવે છે.
આમ,તે સુનિશ્ચિત કરે છે કે માત્ર એક જ શુક્રકોષ અંડકોષને ફલિત કરી શકે છે.
એક્રોઝોમનો સ્ત્રાવ શુક્રકોષને ઝોના પેલ્યુસિડા અને કોષરસ પટલ દ્વારા અંડકોષના કોષરસમાં પ્રવેશવામાં મદદ કરે છે.
અંડકોષના આવરણની સપાટીના સંપર્કમાં આવતા,એક્રોઝોમ તેના હાઇડ્રોલિટીક ઉત્સેચકો મુક્ત કરે છે,જેને સ્પર્મ લાયસિન પણ કહેવામાં આવે છે.
આને એક્રોઝોમલ પ્રતિક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
એક્રોઝોમલ પ્રતિક્રિયાના પરિણામે કોરોના કોષો ઓગળી જાય છે અને ઝોના પેલ્યુસિડાનું વિઘટન થાય છે,જે શુક્રકોષના પ્રવેશમાં મદદ કરે છે.

(A) સામાન્ય $28$ દિવસના માનવ માસિક ચક્રમાં, $LH$ અને $FSH$ બંને ચક્રના મધ્યમાં એટલે કે આશરે $14$ મા દિવસે તેમના મહત્તમ સ્તરે પહોંચે છે.
$LH$ નો આ ઝડપી સ્ત્રાવ, જેને $LH$ સર્જ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે પરિપક્વ ગ્રાફિયન પુટિકાના તૂટવા માટે જવાબદાર છે.
પુટિકાના તૂટ્યા પછી, અંડકોષ મુક્ત થાય છે, જેને અંડપાત (ovulation) કહેવામાં આવે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે।
હાલમાં ભારતમાં ગર્ભનિરોધકની સૌથી વધુ સ્વીકૃત પદ્ધતિ $IUDs$ (ઇન્ટ્રા યુટેરાઇન ડિવાઇસીસ) છે।
આ સાધનો હાલમાં બિન-ઔષધીય $IUDs$ (દા.ત., લિપ્સ લૂપ), કોપર મુક્ત કરતા $IUDs$ $(CuT, Cu7, \text{Multiload } 375)$ અને અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરતા $IUDs$ (પ્રોજેસ્ટાસર્ટ, $LNG-20$) તરીકે ઉપલબ્ધ છે।
$IUDs$ ગર્ભાશયની અંદર શુક્રકોષોનું ભક્ષણ (phagocytosis) વધારે છે।
મુક્ત થતા કોપર આયનો શુક્રકોષોની ગતિશીલતા અને તેમની ફલન ક્ષમતાને દબાવે છે।
અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરતા $IUDs$ ગર્ભાશયને ગર્ભસ્થાપન માટે અયોગ્ય બનાવે છે અને ગ્રીવાને શુક્રકોષો માટે પ્રતિકૂળ બનાવે છે।

(B) સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.
ગર્ભપાતની તબીબી સમાપ્તિ $(MTP)$,જેને પ્રેરિત ગર્ભપાત તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ગર્ભ સક્ષમ બને તે પહેલાં ગર્ભાવસ્થાની હેતુપૂર્વકની સમાપ્તિ છે.
$MTP$ ને ગર્ભાવસ્થાના $12$ અઠવાડિયા સુધી,એટલે કે પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળા સુધી,પ્રમાણમાં સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે.
પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળા પછી,આ પ્રક્રિયા વધુ જોખમી બની જાય છે કારણ કે ગર્ભ માતૃત્વની પેશીઓ સાથે વધુ ગાઢ રીતે જોડાયેલો હોય છે,જેનાથી જટિલતાઓનું જોખમ વધી જાય છે.

(A) $(GIFT)$ એટલે ગેમેટ ઇન્ટ્રા ફેલોપિયન ટ્રાન્સફર.
આ તકનીકમાં દાતા પાસેથી એકત્રિત કરવામાં આવેલ અંડકોષને બીજી સ્ત્રીની ફેલોપિયન નળીમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે.
આ તકનીક ખાસ કરીને એવી સ્ત્રીઓ માટે સૂચવવામાં આવે છે જેઓ પોતે અંડકોષ ઉત્પન્ન કરી શકતી નથી,પરંતુ ફલન અને ગર્ભના વિકાસ માટે યોગ્ય વાતાવરણ પૂરું પાડી શકે છે.

(A) : આનુવંશિક રીતે અલગ પિતૃઓ વચ્ચેના સંકરણથી ઉત્પન્ન થતી સંતતિમાં જોવા મળતી વધેલી ક્ષમતાને સંકર ઓજસ (heterosis) કહેવામાં આવે છે. વિવિધ પાકની જાતો વચ્ચેના સંકરણથી મળતા સંકરો ($F_1$ હાઇબ્રિડ) ઘણીવાર મૂળ જાતો કરતા વધુ મજબૂત હોય છે અને વધુ સારું ઉત્પાદન આપે છે.

(B) : તિત્તીઘોડામાં $XO$ પ્રકારના લિંગી રંગસૂત્રો નર જાતિ નક્કી કરે છે. આ પ્રકારનું જાતિ નિર્ધારણ $XX-XO$ પ્રકાર હેઠળ આવે છે. તેના સામાન્ય ઉદાહરણો વંદા,તિત્તીઘોડા અને બગ્સ છે. માદામાં બે હોમોમોર્ફિક લિંગી રંગસૂત્રો $(XX)$ હોય છે અને તે હોમોગેમેટિક હોય છે. તે સમાન અંડકોષો ઉત્પન્ન કરે છે,જેમાં દરેક $X$-રંગસૂત્ર ધરાવે છે. નરમાં માત્ર એક જ રંગસૂત્ર હોય છે અને તે હેટરોગેમેટિક હોય છે. તે $2$ પ્રકારના શુક્રકોષો ઉત્પન્ન કરે છે: $X$ સાથેના ગાયનોસ્પર્મ અને $X$ વગરના એન્ડ્રોસ્પર્મ. $X$ ધરાવતા શુક્રકોષ દ્વારા અંડકોષનું ફલન થવાથી માદા સંતતિ અને $X$ વગરના શુક્રકોષ દ્વારા ફલન થવાથી નર સંતતિ ઉત્પન્ન થાય છે. રંગસૂત્રીય બંધારણ $AA + XX$ (માદા) અને $AA + XO$ (નર) તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે. મનુષ્યોમાં,માદામાં $X$ રંગસૂત્રોની જોડી ($XX$ - હોમોગેમેટિક બંધારણ) હોય છે અને નરમાં $XY$ રંગસૂત્રો (હેટરોગેમેટિક બંધારણ) હોય છે.
ફલન દરમિયાન,અંડકોષ ($X$ રંગસૂત્ર ધરાવતું) અને શુક્રકોષ ($X$ રંગસૂત્ર ધરાવતું) ના જોડાણથી બે $X$ રંગસૂત્રો $(XX)$ ધરાવતો યુગ્મનજ બને છે.
યુગ્મનજ કોષમાં આ $XX$ રંગસૂત્રીય બંધારણ સામાન્ય માનવ માદા બાળકના વિકાસ તરફ દોરી જાય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
ટેસ્ટ ક્રોસ (કસોટી સંકરણ) પ્રભાવી સ્વરૂપ પ્રકાર દર્શાવતા સજીવના અજ્ઞાત જનીનપ્રકારને નક્કી કરવા માટે કરવામાં આવે છે.
એક લાક્ષણિક ટેસ્ટ ક્રોસમાં,પ્રભાવી સ્વરૂપ પ્રકાર ધરાવતા સજીવનું સંકરણ તે લક્ષણો માટે સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન વ્યક્તિ સાથે કરવામાં આવે છે.
આ પદ્ધતિ સંશોધકોને સંતતિના સ્વરૂપ પ્રકારના ગુણોત્તરનું વિશ્લેષણ કરીને એ નક્કી કરવામાં મદદ કરે છે કે પ્રભાવી સ્વરૂપ પ્રકાર સમયુગ્મી છે કે વિષમયુગ્મી.
ઉદાહરણ તરીકે,એક સંકર ટેસ્ટ ક્રોસમાં,જો $F_1$ સંકર $(Tt)$ નું સંકરણ સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન પિતૃ $(tt)$ સાથે કરવામાં આવે,તો જો પિતૃ વિષમયુગ્મી હોય,તો પરિણામી સંતતિમાં પ્રભાવી અને પ્રચ્છન્ન સ્વરૂપ પ્રકારોનો $1:1$ ગુણોત્તર જોવા મળે છે.

(C) : જ્યારે ઇલેક્ટ્રોન માઇક્રોસ્કોપ હેઠળ જોવામાં આવે છે ત્યારે રંગસૂત્રોમાં ન્યુક્લિયોસોમ્સ 'દોરી પરના મણકા' જેવો દેખાવ આપે છે.
'દોરી પરના મણકા'ની ગોઠવણીમાં મણકા એ હિસ્ટોન અને $DNA$ ના સંકુલ છે.
મણકો અને તેને જોડતો $DNA$ જે પછીના મણકા સુધી જાય છે,તે ન્યુક્લિયોસોમ બનાવે છે.
ન્યુક્લિયોસોમ એ સંગઠનનો પાયાનો એકમ છે જેના પર ક્રોમેટિનનું ઉચ્ચ-સ્તરીય પેકેજિંગ બનેલું છે.
દરેક ન્યુક્લિયોસોમના મણકામાં આઠ હિસ્ટોન અણુઓ હોય છે જેમાં $H_2A, H_2B, H_3$ અને $H_4$ ની બે-બે નકલો જોવા મળે છે.

(D) $DNA$ આનુવંશિક દ્રવ્ય છે તેનો અસ્પષ્ટ પુરાવો આલ્ફ્રેડ હર્ષી અને માર્થા ચેઝ $(1952)$ ના પ્રયોગો દ્વારા મળ્યો હતો.
તેમણે બેક્ટેરિયાને ચેપ લગાડતા વાયરસ પર કામ કર્યું હતું,જેને બેક્ટેરિયોફેજ કહેવામાં આવે છે.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે.
દ્વિનેત્રી દ્રષ્ટિ,નાના જડબાં અને સીધી મુદ્રા એ માનવ ઉત્ક્રાંતિ દરમિયાન થયેલા મહત્વપૂર્ણ અનુકૂલનો છે.
જોકે,આધુનિક માનવની તેના પૂર્વજોમાંથી ઉત્ક્રાંતિમાં સૌથી નોંધપાત્ર વલણ કપાલ ક્ષમતા (cranial capacity) માં વધારો છે.
આધુનિક માનવમાં કપાલ ક્ષમતા આશરે $1450$ $cc$ છે,જ્યારે $Australopithecus$ માં તે માત્ર $500$ $cc$ જેટલી હતી.
આ વધેલી કપાલ ક્ષમતા મોટા મગજને સમાવે છે અને આધુનિક માનવના સામાજિક,સાંસ્કૃતિક અને બૌદ્ધિક વિકાસનો આધાર બનાવે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
સ્પોરોઝોઈટ્સ એ મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ ના ચેપી સ્વરૂપો છે.
જ્યારે ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છર કોઈ સ્વસ્થ મનુષ્યને કરડે છે,ત્યારે તે રક્ત ગંઠાઈ જતું અટકાવવા માટે યજમાનના રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં લાળ દાખલ કરે છે.
આ સ્પોરોઝોઈટ્સ ચેપગ્રસ્ત મચ્છરની લાળ ગ્રંથિઓમાં સંગ્રહિત હોય છે અને કરડતી વખતે લાળની સાથે માનવ યજમાનમાં મુક્ત થાય છે.
તેથી,સ્પોરોઝોઈટ્સ ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છરની લાળમાં જોવા મળે છે.

(B) સાચી જોડી $B$ છે.
$1$. ટાઈફોઈડ $Salmonella$ $typhi$ દ્વારા થાય છે અને તે દૂષિત ખોરાક અને પાણી દ્વારા ફેલાય છે.
$2$. ન્યુમોનિયા $Streptococcus$ $pneumoniae$ દ્વારા થાય છે અને તે ડ્રોપલેટ ચેપ (ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિ દ્વારા મુક્ત કરાયેલા ટીપાં/એરોસોલ્સના શ્વાસ દ્વારા) દ્વારા ફેલાય છે.
$3$. હાથીપગો (ફાઈલેરિયાસિસ) $Wuchereria$ $bancrofti$ દ્વારા થાય છે અને તે માદા $Culex$ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે.
$4$. મેલેરિયા $Plasmodium$ પ્રજાતિ દ્વારા થાય છે અને તે માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે. નર મચ્છરો મનુષ્યોને કરડતા નથી.

(A) : સામાન્ય શરદી લગભગ $100$ પ્રકારના રાઈનોવાયરસ દ્વારા થાય છે. તે મનુષ્યોમાં સૌથી સામાન્ય ચેપી રોગોમાંનો એક છે.
એન્ટિબાયોટિક્સ એવા પદાર્થો છે જે સૂક્ષ્મજીવો,ખાસ કરીને રોગ પેદા કરતા બેક્ટેરિયા અને ફૂગના વિકાસને નષ્ટ કરે છે અથવા અટકાવે છે.
એન્ટિબાયોટિક્સ સૂક્ષ્મજીવો (ખાસ કરીને મોલ્ડ) માંથી મેળવવામાં આવે છે અથવા સંશ્લેષિત કરવામાં આવે છે.
ઘણી એન્ટિબાયોટિક્સ રોગકારકના પ્રોટીન સંશ્લેષણમાં દખલ કરે છે.
કેટલીક (દા.ત.,પેનિસિલિન) બેક્ટેરિયલ કોષ દીવાલોમાં પેપ્ટીડોગ્લાયકન અણુઓની ગ્લાયકન સાંકળોના ક્રોસ-લિંકિંગને અટકાવે છે.
વાયરસ પાસે કોષ દીવાલ હોતી નથી અને તેમનું પોતાનું પ્રોટીન સંશ્લેષણ કરતું તંત્ર હોતું નથી,તેથી તેઓ એન્ટિબાયોટિક્સ દ્વારા અસરગ્રસ્ત થતા નથી.

(B) કોઈપણ પાકમાં રહેલા તમામ જનીનો માટેના વિવિધ વિકલ્પો (alleles) ધરાવતા છોડ અથવા બીજના સંપૂર્ણ સંગ્રહને જર્મપ્લાઝમ સંગ્રહ કહેવામાં આવે છે. જર્મપ્લાઝમ એ વનસ્પતિ સંવર્ધન કાર્યક્રમો માટે પાયાના સ્ત્રોત તરીકે કાર્ય કરે છે,જે પાકના સુધારણા માટે જરૂરી આનુવંશિક વિવિધતા પૂરી પાડે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. હરિયાળી ક્રાંતિ એ ભારતમાં વધતી જતી વસ્તી માટે પૂરતો ખોરાક ઉત્પન્ન કરવા માટે કૃષિ વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા લેવામાં આવેલ એક મુખ્ય પગલું હતું. આ સમયગાળા દરમિયાન, ડાંગરની વધુ ઉત્પાદન આપતી અર્ધ-વામન જાતો, "જયા" અને "રત્ના" વિકસાવવામાં આવી હતી, જેણે કૃષિ ઉત્પાદકતામાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો હતો.

(D) : 'હિમગિરી' એ ઘઉંની એક જાત છે.
તેને રસ્ટ રોગકારકો સામે રોગપ્રતિકારક શક્તિ મેળવવા માટે સંકરણ અને પસંદગીની પદ્ધતિ દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે.
તે ખાસ કરીને પર્ણ રસ્ટ,પટ્ટી રસ્ટ અને હિલ બન્ટ જેવા રોગો સામે પ્રતિકારકતા ધરાવે છે.
તે સામાન્ય રીતે ઉત્તર હિમાલય અને ગઢવાલના પ્રદેશોમાં ઉગાડવામાં આવે છે.

(D) ઇથેનોલના ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનમાં, શર્કરાના આથવણ માટે $Saccharomyces$ $\text{cerevisiae}$ (બ્રુઅર્સ યીસ્ટ) જેવા સૂક્ષ્મજીવોનો ઉપયોગ થાય છે.
મોલાસીસ, જે ખાંડ ઉદ્યોગની આડપેદાશ છે, તે સુક્રોઝથી ભરપૂર હોય છે અને ઇથેનોલના ઉત્પાદન માટે ડિસ્ટિલરીમાં વપરાતો સૌથી સામાન્ય અને સસ્તો સબસ્ટ્રેટ છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) : જૈવિક ખાતરો એવા સજીવો છે જે જમીનની પોષક ગુણવત્તામાં વધારો કરે છે.
જૈવિક ખાતરોના મુખ્ય સ્ત્રોતો બેક્ટેરિયા,ફૂગ અને સાયનોબેક્ટેરિયા છે.
$Rhizobium$ બેક્ટેરિયા સિંબી કુળની વનસ્પતિઓના મૂળમાં મૂળગંડિકાઓમાં સહજીવન દ્વારા જોવા મળે છે. આ બેક્ટેરિયા વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનનું કાર્બનિક સ્વરૂપમાં સ્થાપન કરે છે,જેનો ઉપયોગ વનસ્પતિ પોષક તત્વો તરીકે કરે છે.
ફૂગ પણ વનસ્પતિઓ સાથે સહજીવન ધરાવે છે જેને માયકોરાઈઝા કહેવાય છે.
સાયનોબેક્ટેરિયા સ્વયંપોષી સૂક્ષ્મજીવો છે જે જલીય અને સ્થળજ પર્યાવરણમાં વ્યાપકપણે જોવા મળે છે. તેમાંથી ઘણા વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનનું સ્થાપન કરી શકે છે,દા.ત.,$Anabaena$,$Nostoc$,$Oscillatoria$ વગેરે.
પરંતુ $Agrobacterium$ $tumefaciens$ એ ઘણી દ્વિદળી વનસ્પતિઓનો રોગકારક છે. તે વનસ્પતિઓમાં ક્રાઉન ગૉલ (gall tumor) રોગ ઉત્પન્ન કરે છે,તે જૈવિક ખાતર તરીકે કાર્ય કરતું નથી.

(D) ગૌણ સુએજ ટ્રીટમેન્ટ,જેને જૈવિક ટ્રીટમેન્ટ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેમાં મુખ્યત્વે સુએજમાં રહેલા કાર્બનિક પદાર્થોનું વિઘટન કરવા માટે જારક અને અજારક સૂક્ષ્મજીવોનો ઉપયોગ થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં,પ્રાથમિક એફ્લુઅન્ટને મોટા વાયુમિશ્રણ ટાંકાઓમાં (aeration tanks) મોકલવામાં આવે છે,જ્યાં તેને સતત યાંત્રિક રીતે હલાવવામાં આવે છે અને તેમાં હવા પંપ કરવામાં આવે છે.
આનાથી ઉપયોગી જારક સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિ ફ્લોક્સ (ફૂગના તંતુઓ સાથે જોડાયેલા બેક્ટેરિયાના સમૂહ) સ્વરૂપે થાય છે.
આ સૂક્ષ્મજીવો એફ્લુઅન્ટમાં રહેલા મોટાભાગના કાર્બનિક પદાર્થોનો વપરાશ કરે છે,જેનાથી બાયોલોજિકલ ઓક્સિજન ડિમાન્ડ $(BOD)$ નોંધપાત્ર રીતે ઘટે છે.
તેથી,તે અનિવાર્યપણે એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે.

(D) : માર્શ ગેસ અથવા મિથેન $(CH_4)$ ગેસ મુખ્યત્વે સુએજ પર અજારક બેક્ટેરિયાની પ્રવૃત્તિ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
સુએજમાં મોટી માત્રામાં કાર્બનિક પદાર્થો અને સૂક્ષ્મજીવો હોય છે,જેમાંથી ઘણા રોગકારક હોય છે.
આ સૂક્ષ્મજીવો (બેક્ટેરિયા અને ફૂગ) નું સુએજના દ્વિતીયક સારવાર દરમિયાન અજારક બેક્ટેરિયા દ્વારા પાચન થાય છે.
આ અજારક પાચન દરમિયાન,બેક્ટેરિયા મિથેન,હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ $(H_2S)$ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ જેવા વાયુઓનું મિશ્રણ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ વાયુઓને સામૂહિક રીતે બાયોગેસ કહેવામાં આવે છે અને તે જ્વલનશીલ હોવાથી તેને ઉર્જાના સ્ત્રોત તરીકે સરળતાથી વાપરી શકાય છે.

(C) સોયાબીનનો પાક ઉગાડવા માટે જૈવિક ખાતર તરીકે $Rhizobium$ નો ઉપયોગ થાય છે.
$Rhizobium$ $japonicum$ એ કઠોળ વર્ગની વનસ્પતિ સોયાબીનના મૂળમાં સહજીવન ધરાવે છે,જે નાઈટ્રોજન સ્થાપનમાં મદદ કરે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
ઇથેનોલ વ્યાપારી ધોરણે આથવણની પ્રક્રિયા દ્વારા યીસ્ટની એક વિશિષ્ટ પ્રજાતિ $Saccharomyces$ $cerevisiae$ (બ્રૂઅર્સ યીસ્ટ) નો ઉપયોગ કરીને ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે.
આ યીસ્ટ મોલાસીસ (ગોળ) અથવા અનાજ જેવા કાચા માલમાં રહેલી શર્કરાનું ઇથેનોલ અને $CO_2$ માં રૂપાંતર કરે છે.

(B) 'ફેડ-બેચ' આથવણમાં,સબસ્ટ્રેટ (જેમ કે શર્કરા) ને સમયાંતરે અથવા સતત બાયોરિએક્ટરમાં ઉમેરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા સબસ્ટ્રેટની સાંદ્રતાને શ્રેષ્ઠ સ્તરે જાળવી રાખવા માટે કરવામાં આવે છે,જે ઉચ્ચ સબસ્ટ્રેટ સાંદ્રતાને કારણે સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિ અથવા ઉત્પાદન નિર્માણમાં અવરોધ આવતો અટકાવે છે. આ તકનીકનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે એન્ટિબાયોટિક્સ જેવા ગૌણ ચયાપચયના ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનમાં મહત્તમ ઉત્પાદન મેળવવા માટે કરવામાં આવે છે.

(B) સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.
સાયક્લોસ્પોરિન $A$ એ એક જૈવ સક્રિય અણુ છે જેનો ઉપયોગ અંગ-પ્રત્યારોપણના દર્દીઓમાં અંગ અસ્વીકારને રોકવા માટે રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઘટાડનાર (immunosuppressive) એજન્ટ તરીકે થાય છે.
તે $Trichoderma$ $polysporum$ નામની ફૂગ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.

(C) કાર્બનિક ખેતી એ ખેતીની એક એવી પદ્ધતિ છે જે જમીનની ઉત્પાદકતા જાળવવા અને જીવાતોનું નિયંત્રણ કરવા માટે પાકની ફેરબદલી,લીલું ખાતર,કમ્પોસ્ટ અને જૈવિક જીવાત નિયંત્રણ જેવી તકનીકો પર આધાર રાખે છે.
વિધાન $(A)$ ખોટું છે કારણ કે કાર્બનિક ખેતીમાં $Bt$ કોટન જેવા જનીનિક રૂપાંતરિત સજીવો (GMOs) ના ઉપયોગનો સખત નિષેધ છે.
વિધાન $(B)$ સાચું છે કારણ કે તે કમ્પોસ્ટ અને છાણિયા ખાતર જેવા કુદરતી રીતે ઉત્પાદિત ઇનપુટ્સના ઉપયોગ પર ભાર મૂકે છે.
વિધાન $(C)$ સાચું છે કારણ કે કાર્બનિક ખેતીમાં કૃત્રિમ રાસાયણિક ખાતરો (જેમ કે યુરિયા) અને કૃત્રિમ જંતુનાશકોનો ઉપયોગ ટાળવામાં આવે છે.
વિધાન $(D)$ કાર્બનિક ખેતીના સિદ્ધાંતોને વ્યાખ્યાયિત કરવાના સંદર્ભમાં ખોટું છે,કારણ કે તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પરંપરાગત ખેતીની તુલનામાં વિટામિન/ખનિજ સામગ્રી વધારવાને બદલે ટકાઉ પદ્ધતિઓ પર છે.
તેથી,વિધાન $(B)$ અને $(C)$ સાચા છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
સૂક્ષ્મજીવોનો ઉપયોગ કાર્બનિક એસિડ, આલ્કોહોલ અને ઉત્સેચકો જેવા ચોક્કસ રસાયણોના વ્યાપારી અને ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન માટે થાય છે।
$A$. યીસ્ટ $(Monascus purpureus)$ નો ઉપયોગ સ્ટેટિન્સ બનાવવા માટે થાય છે, જે રક્તમાં કોલેસ્ટ્રોલ ઘટાડનારા એજન્ટો છે. આ સાચું છે.
$B$. $Acetobacter aceti$ એ બેક્ટેરિયા છે જેનો ઉપયોગ એસિટિક એસિડ બનાવવા માટે થાય છે. આ સાચું છે.
$C$. $Clostridium butylicum$ એ બેક્ટેરિયા છે જેનો ઉપયોગ બ્યુટિરિક એસિડ બનાવવા માટે થાય છે, લેક્ટિક એસિડ માટે નહીં. લેક્ટિક એસિડ $Lactobacillus$ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે. તેથી, આ જોડી ખોટી છે.
$D$. $Aspergillus niger$ એ ફૂગ છે જેનો ઉપયોગ સાઇટ્રિક એસિડ બનાવવા માટે થાય છે. આ સાચું છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ (ઉંદર) છે.
ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓ એવા પ્રાણીઓ છે કે જેમની $DNA$ માં ફેરફાર કરીને વધારાનું (વિદેશી) જનીન દાખલ કરવામાં આવ્યું હોય છે.
અસ્તિત્વમાં રહેલા તમામ ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓમાંથી $95\%$ થી વધુ ઉંદર છે.
તેમનો સંશોધનમાં વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે કારણ કે તેમને સંભાળવા સરળ છે,તેમનું જીવનચક્ર ટૂંકું છે અને તેમનું આનુવંશિક બંધારણ સારી રીતે સમજાયેલું છે,જે તેમને માનવ રોગો અને જનીન કાર્યના અભ્યાસ માટે આદર્શ નમૂના બનાવે છે.

(A) $RNA$ ઇન્ટરફરન્સ $(RNAi)$ એ સૂત્રકૃમિઓ સામે પ્રતિરોધક વનસ્પતિઓ વિકસાવવા માટે વપરાતી પદ્ધતિ છે।
ઘણા સૂત્રકૃમિઓ મનુષ્યો સહિત વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓમાં રહે છે।
એક સૂત્રકૃમિ, $Meloidogyne incognita$, તમાકુના છોડના મૂળમાં ચેપ લગાડે છે અને ઉત્પાદનમાં મોટો ઘટાડો કરે છે।
આ ચેપને રોકવા માટે $RNA$ ઇન્ટરફરન્સ $(RNAi)$ ની પ્રક્રિયા પર આધારિત એક નવીન વ્યૂહરચના અપનાવવામાં આવી હતી।
$RNAi$ માં પૂરક $dsRNA$ અણુને કારણે ચોક્કસ $mRNA$ નું સાયલેન્સિંગ (નિષ્ક્રિયકરણ) થાય છે, જે $mRNA$ સાથે જોડાઈને તેના ભાષાંતર (translation) ને અટકાવે છે।
યજમાન વનસ્પતિમાં સૂત્રકૃમિ-વિશિષ્ટ જનીનો દાખલ કરીને, વનસ્પતિ તેના કોષોમાં સેન્સ અને એન્ટી-સેન્સ $RNA$ બંને ઉત્પન્ન કરે છે।
આ બે $RNA$ શૃંખલાઓ એક દ્વિ-શૃંખલામય $RNA$ $(dsRNA)$ બનાવે છે જે $RNAi$ ને સક્રિય કરે છે અને સૂત્રકૃમિના ચોક્કસ $mRNA$ ને નિષ્ક્રિય કરે છે, જેનાથી વનસ્પતિને ચેપથી સુરક્ષિત રાખે છે।

(A) $Bacillus \text{ } thuringiensis$ $(Bt)$ કીટનાશક પ્રોટીન ઉત્પન્ન કરે છે જે લેપિડોપ્ટેરા, કોલિયોપ્ટેરા અને ડિપ્ટેરા જેવા ચોક્કસ કીટકોને મારી નાખે છે.
આ પ્રોટીન બેક્ટેરિયલ પ્રોટીન સ્ફટિકોમાં નિષ્ક્રિય પ્રોટોક્સિન તરીકે ઉત્પન્ન થાય છે.
આ વિષ બેક્ટેરિયાની અંદર નિષ્ક્રિય રહે છે, તેથી તે યજમાનને નુકસાન કરતું નથી.
જ્યારે કીટક આ સ્ફટિકોનું સેવન કરે છે, ત્યારે કીટકના મધ્યાંત્રની આલ્કલાઇન $pH$ સ્ફટિકોને ઓગાળી દે છે અને પ્રોટોક્સિનને તેના સક્રિય સ્વરૂપમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
સક્રિય થયેલ વિષ મધ્યાંત્રના અધિચ્છદીય કોષોની સપાટી પરના વિશિષ્ટ ગ્રાહકો સાથે જોડાય છે, જેનાથી છિદ્રો બને છે જે કોષોમાં સોજો, લાયસિસ અને અંતે કીટકના મૃત્યુનું કારણ બને છે.

(B) $RNA$ ઇન્ટરફરન્સ $(RNAi)$ તકનીકનો ઉપયોગ ચોક્કસ $mRNA$ અણુઓના ભાષાંતરને રોકવા માટે થાય છે. આ પદ્ધતિનો ઉપયોગ જીવાતો સામે પ્રતિરોધક ટ્રાન્સજેનિક વનસ્પતિઓ વિકસાવવા માટે કરવામાં આવે છે. તેનું એક જાણીતું ઉદાહરણ તમાકુના છોડને સૂત્રકૃમિ $Meloidogyne$ $incognita$ સામે રક્ષણ આપવાનું છે. $Agrobacterium$ વેક્ટર દ્વારા યજમાન વનસ્પતિમાં સૂત્રકૃમિ-વિશિષ્ટ જનીનો દાખલ કરીને,ડબલ-સ્ટ્રેન્ડેડ $RNA$ $(dsRNA)$ ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે,જે $RNAi$ ને સક્રિય કરે છે અને પરોપજીવીના આવશ્યક $mRNA$ ને સાયલેન્સ (નિષ્ક્રિય) કરે છે,જેનાથી સૂત્રકૃમિ ટ્રાન્સજેનિક યજમાનમાં જીવી શકતું નથી.

(D) ખોટું છે કારણ કે રોઝી એ ટ્રાન્સજેનિક ગાય હતી,ભેંસ નહીં.
$(B)$ ખોટું છે કારણ કે રિસ્ટ્રિક્શન ઉત્સેચકોનો ઉપયોગ $DNA$ ને ચોક્કસ સ્થાનો પર કાપવા માટે થાય છે,અન્ય મેક્રોમોલેક્યુલ્સમાંથી $DNA$ ને અલગ કરવા માટે નહીં. $DNA$ ને અલગ કરવા માટે લાયસોઝાઇમ,સેલ્યુલેઝ અથવા કાઇટિનેઝ જેવા ઉત્સેચકોનો ઉપયોગ થાય છે.
$(C)$ સાચું છે; ડાઉનસ્ટ્રીમ પ્રોસેસિંગ એ $rDNA$ ટેકનોલોજીનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.
$(D)$ સાચું છે; નિઃશસ્ત્ર પેથોજેન વેક્ટર્સનો ઉપયોગ યજમાન કોષોમાં $rDNA$ પહોંચાડવા માટે થાય છે.
તેથી,વિધાન $(A)$ અને $(B)$ માં ભૂલો છે.

(C) આપેલ વય પિરામિડ કળશ આકારનો (urn-shaped) છે,જેમાં પ્રજનનક્ષમ વ્યક્તિઓની સંખ્યા પ્રજનન-પૂર્વ વ્યક્તિઓની સંખ્યા કરતા વધારે છે.
વય પિરામિડ એ વિવિધ વય જૂથોના વ્યક્તિઓની વિપુલતાનું ગ્રાફિકલ નિરૂપણ છે,જેમાં પ્રજનન-પૂર્વ વ્યક્તિઓ પાયામાં,પ્રજનનક્ષમ વ્યક્તિઓ મધ્યમાં અને પ્રજનન-પશ્ચાત વ્યક્તિઓ ટોચ પર હોય છે.
$1$. ત્રિકોણાકાર વય પિરામિડ: તેમાં પ્રજનન-પૂર્વ વ્યક્તિઓનું પ્રમાણ વધુ,પ્રજનનક્ષમ વ્યક્તિઓની સંખ્યા મધ્યમ અને પ્રજનન-પશ્ચાત વ્યક્તિઓ ઓછા હોય છે. તે યુવાન અથવા ઝડપથી વધતી વસ્તીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
$2$. ઘંટ આકારનો વય પિરામિડ: પ્રજનન-પૂર્વ અને પ્રજનનક્ષમ વ્યક્તિઓની સંખ્યા લગભગ સમાન હોય છે. પ્રજનન-પશ્ચાત વ્યક્તિઓ પ્રમાણમાં ઓછા હોય છે. તે સ્થિર વસ્તીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જ્યાં વૃદ્ધિ દર લગભગ શૂન્ય હોય છે.
$3$. કળશ આકારનો વય પિરામિડ: પ્રજનનક્ષમ વ્યક્તિઓની સંખ્યા પ્રજનન-પૂર્વ વ્યક્તિઓની સંખ્યા કરતા વધારે હોય છે. તે ઘટતી જતી વસ્તીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(C) : લિયાના (Lianas) એ મોટા ચઢતા લાકડાના વેલા છે જે ઉષ્ણકટિબંધીય વર્ષાવનના વૃક્ષો પર જોવા મળે છે.
તેમણે વર્ષાવનમાં જીવન જીવવા માટે અનુકૂલન સાધ્યું છે,જેમાં તેમના મૂળ જમીનમાં હોય છે અને ઉપલબ્ધ સૂર્યપ્રકાશ મેળવવા માટે તેઓ વૃક્ષોની છત્રછાયા (canopy) સુધી ઊંચે ચઢે છે.
ઘણા લિયાના વર્ષાવનની છત્રછાયામાં જીવન શરૂ કરે છે અને મૂળને જમીન તરફ નીચે મોકલે છે.

(B) સાચો જવાબ $(b)$ છે.
રણની ગરોળીઓમાં સસ્તન પ્રાણીઓની જેમ ઊંચા તાપમાન સામે શરીરનું તાપમાન જાળવી રાખવાની શારીરિક ક્ષમતાનો અભાવ હોય છે. તેના બદલે,તેઓ વર્તણૂકીય અનુકૂલન દ્વારા તેમના શરીરનું તાપમાન પ્રમાણમાં સ્થિર રાખે છે.
$1$. ઊંચા તાપમાનથી બચવા માટે જમીનમાં દર બનાવવા એ એક વર્તણૂકીય અનુકૂલન છે.
$3$. જ્યારે આસપાસનું તાપમાન ઓછું હોય ત્યારે ગરમી મેળવવા માટે તડકામાં બેસવું એ પણ એક વર્તણૂકીય અનુકૂલન છે.
પરિસ્થિતિ $2$ અને $4$ રણની ગરોળીઓ માટે લાક્ષણિક અનુકૂલન નથી; તે સસ્તન પ્રાણીઓ જેવા અંતઃઉષ્મી (endothermic) પ્રાણીઓની લાક્ષણિકતાઓ છે.

(C) : પરોપજીવન એ બે જાતિઓ વચ્ચેની એવી આંતરક્રિયા છે જેમાં એક જાતિ (પરોપજીવી) ખોરાક અને આશ્રય માટે બીજી જાતિ (યજમાન) પર આધાર રાખે છે. પરોપજીવી યજમાનના શરીર પર (બાહ્ય પરોપજીવી) અથવા અંદર (અંતઃ પરોપજીવી) રહે છે અને તેમાંથી પોષણ મેળવે છે. માનવ ખોપરી પર રહેતી જૂ એ બાહ્ય પરોપજીવીનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે કારણ કે તે યજમાન પર રહે છે અને સીધું તેમાંથી પોષણ મેળવે છે.