AIPMT 2012 Biology Question Paper with Answer and Solution in Gujarati

(B) સાચો જવાબ છે. $Plasmodium$ $falciparum$ એ એક પ્રજીવ પરોપજીવી છે અને તે $Plasmodium$ ની એવી પ્રજાતિ છે જે મનુષ્યમાં મેલેરિયા ફેલાવે છે.
તે દ્વિ-યજમાન (digenetic) પરોપજીવી છે,જેનો અર્થ છે કે તેનું જીવનચક્ર બે યજમાનમાં પૂર્ણ થાય છે: મનુષ્ય અને માદા $Anopheles$ મચ્છર.
જાતીય ચક્ર માદા $Anopheles$ મચ્છરમાં પૂર્ણ થાય છે,જ્યાં સ્પોરોઝોઈટ્સ (sporozoites) નામના ચેપી તબક્કાઓ બને છે.
આ ચેપી મચ્છરના કરડવાથી મનુષ્યમાં ફેલાય છે.
અલિંગી ચક્ર મનુષ્યમાં બે તબક્કામાં પૂર્ણ થાય છે.
$P. falciparum$ દ્વારા થતો મેલેરિયા (જેને મેલિગ્નન્ટ ટર્શિયન મેલેરિયા તરીકે પણ ઓળખાય છે) એ મેલેરિયાનો સૌથી ખતરનાક પ્રકાર છે,જેમાં મૃત્યુદર અને જટિલતાઓ સૌથી વધુ હોય છે.
અન્ય વિકલ્પો વિશે: સામાન્ય ઘરની ગરોળીનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Hemidactylus$ છે,જ્યારે $Musca$ $domestica$ એ સામાન્ય ઘરમાખીનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
ભારતીય વાઘનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Panthera$ $tigris$ છે.
$E. coli$ નું પૂરું નામ $Escherichia$ $coli$ છે,જે એક બેક્ટેરિયા છે,$Entamoeba$ $coli$ નહીં (જે એક અમીબા છે).

(B) : વાયરસમાં ત્રણ પ્રકારના આકાર જોવા મળે છે: કુંતલાકાર (helical) (લંબાયેલું શરીર,ઉદા. $TMV$),સમઘન (cuboidal) (રોમ્બિક,ગોળાકાર,બહુકોણીય આકાર ધરાવતું ટૂંકું અને પહોળું શરીર,ઉદા. પોલિયો વાયરસ) અને બાઈનલ (દ્વિ-સ્વરૂપી) (જેમાં સમઘન અને કુંતલાકાર બંને ભાગો હોય છે,ઉદા. $T_2$ ફેજ). તેથી,એ વિધાન કે બધા વાયરસમાં કુંતલાકાર સંમિતિ હોય છે,તે ખોટું છે.

(C) $(C) :$ જોકે બેક્ટેરિયાની રચના ખૂબ જ સરળ છે,પરંતુ તેઓ વર્તણૂકમાં ખૂબ જ જટિલ છે. અન્ય ઘણા સજીવોની તુલનામાં,બેક્ટેરિયા એક સમૂહ તરીકે સૌથી વધુ ચયાપચયની વિવિધતા દર્શાવે છે.
કેટલાક બેક્ટેરિયા સ્વયંપોષી હોય છે,એટલે કે,તેઓ અકાર્બનિક પદાર્થોમાંથી પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવે છે. તેઓ પ્રકાશસંશ્લેષી સ્વયંપોષી અથવા રસાયણસંશ્લેષી સ્વયંપોષી હોઈ શકે છે.
મોટાભાગના બેક્ટેરિયા પરપોષી હોય છે,એટલે કે,તેઓ પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવતા નથી પરંતુ ખોરાક માટે અન્ય સજીવો અથવા મૃત કાર્બનિક પદાર્થો પર આધાર રાખે છે.

(D) $Penicillium$ અને $Agaricus$ ફૂગ છે,જ્યારે $Volvox$ લીલ છે. આ ત્રણેય સુકોષકેન્દ્રી (eukaryotes) સજીવો છે અને તેથી તેમાં પટલમય કોષકેન્દ્ર જોવા મળે છે.
$Nostoc$ એ સાયનોબેક્ટેરિયા છે,એટલે કે તે આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryote) છે. આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે,તેથી $Nostoc$ માં કોષકેન્દ્રપટલ ગેરહાજર હોય છે.

(D) સાયનોબેક્ટેરિયા એ બેક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા પોતાની ઉર્જા મેળવે છે.
તેમને સામાન્ય રીતે નીલ-હરિત લીલ (blue-green algae) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં વિશિષ્ટ નીલ-હરિત રંજકદ્રવ્યો આવેલા હોય છે.
જોકે ઐતિહાસિક રીતે તેમની પ્રકાશસંશ્લેષી પ્રકૃતિને કારણે તેમને લીલ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવતા હતા,પરંતુ તેઓ આદિકોષકેન્દ્રીય (prokaryotic) સજીવો છે અને હવે તેમને સૃષ્ટિ $Monera$ માં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$1$. વિષમપોષી બેક્ટેરિયા પ્રકૃતિમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતા આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે.
$2$. ઘણા વિષમપોષી બેક્ટેરિયા મનુષ્યો માટે ખૂબ જ ઉપયોગી છે,જેમ કે $Lactobacillus$ (લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા),જેનો ઉપયોગ દૂધમાંથી દહીં બનાવવા માટે થાય છે.
$3$. આ ઉપરાંત,ઘણી એન્ટિબાયોટિક્સ જમીનમાં રહેતા વિષમપોષી બેક્ટેરિયામાંથી મેળવવામાં આવે છે,ખાસ કરીને એક્ટિનોમાયસેટ્સ (દા.ત.,$Streptomyces$),જેઓ મૃતોપજીવી હોય છે.

(C) : યીસ્ટ એ એસ્કોમાયસેટીસ વર્ગની એકકોષીય ફૂગનું જૂથ છે.
તેઓ એકકોષીય,જૂથમાં અથવા કોષોની સાંકળ સ્વરૂપે જોવા મળે છે.
$Saccharomyces$ પ્રજાતિની યીસ્ટ શર્કરાનું આથવણ કરે છે અને તેનો ઉપયોગ બ્રેડ અને બીયર બનાવવા માટે થાય છે.
$Paramecium$ અને $Plasmodium$ એ પ્રોટિસ્ટા છે,જ્યારે $Penicillium$ એ ફૂગ છે.
લાઈકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે,પ્રજીવ વચ્ચેનું નહીં.
$Nostoc$ અને $Anabaena$ એ સાયનોબેક્ટેરિયા (મોનેરા) છે,પ્રોટિસ્ટા નથી.

(A) $(A) :$ જાતિવિકાસીય વર્ગીકરણ વિકસાવવા માટે,અમેરિકન વર્ગીકરણશાસ્ત્રી $R.H. Whittaker$ $(1969)$ એ તમામ સજીવોને પાંચ માપદંડોના આધારે પાંચ સૃષ્ટિમાં વિભાજિત કર્યા:
$(i)$ કોષ રચનાની જટિલતા (આદિકોષકેન્દ્રી અને સુકોષકેન્દ્રી).
$(ii)$ શરીર રચનાની જટિલતા (એકકોષી અને બહુકોષી).
$(iii)$ પોષણ પદ્ધતિ.
$(iv)$ નિવસનતંત્રીય જીવનશૈલી (ઉત્પાદકો,વિઘટકો અને ઉપભોક્તાઓ).
$(v)$ જાતિવિકાસીય સંબંધો.
તમામ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોને $Monera$ સૃષ્ટિમાં અને તમામ એકકોષી સુકોષકેન્દ્રી સજીવોને $Protista$ સૃષ્ટિમાં મૂકવામાં આવ્યા. $Protista$ સૃષ્ટિએ $Chlamydomonas$ અને $Chlorella$ (જે અગાઉ કોષદીવાલની હાજરીને કારણે $Plantae$ માં લીલ તરીકે મૂકવામાં આવ્યા હતા) ને $Paramecium$ અને $Amoeba$ (જે અગાઉ કોષદીવાલના અભાવને કારણે $Animalia$ માં મૂકવામાં આવ્યા હતા) સાથે એકસાથે લાવી દીધા. આ પુનઃવર્ગીકરણ એટલા માટે થયું કારણ કે વર્ગીકરણના માપદંડો બદલાયા હતા.

(D) : બહુકોષીય ફૂગ,તંતુમય લીલ અને મોસના પ્રૉટોનેમામાં ખંડન (fragmentation) દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરવાની ક્ષમતા સામાન્ય છે.
$1$. ફૂગ એ ફૂગ સૃષ્ટિમાં આવે છે,જ્યારે લીલ અને મોસ એ વનસ્પતિ સૃષ્ટિમાં આવે છે.
$2$. મોસમાં એકવિધ-દ્વિતીય (haplodiplontic) જીવનચક્ર જોવા મળે છે,જ્યારે ફૂગ અને લીલમાં વિવિધ પ્રકારના જીવનચક્ર જોવા મળે છે.
$3$. લીલ અને મોસ સ્વયંપોષી છે,જ્યારે ફૂગ પરપોષી છે.
$4$. ખંડન એ આ સજીવોમાં અલિંગી પ્રજનનની એક સામાન્ય પદ્ધતિ છે,જે તેમને નવા વિસ્તારોમાં ફેલાવવામાં મદદ કરે છે.

(D) : મોટાભાગના ટેરિડોફાઇટ્સમાં બધા બીજાણુઓ સમાન પ્રકારના હોય છે; આવા છોડને સમબીજાણુક (homosporous) કહેવામાં આવે છે. $Selaginella$ અને $Salvinia$ જેવી પ્રજાતિઓ જે બે પ્રકારના બીજાણુઓ,મહા (મોટા) અને લઘુ (નાના) બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,તેમને વિષમબીજાણુક (heterosporous) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. મહાબીજાણુઓ અને લઘુબીજાણુઓ અંકુરિત થઈને અનુક્રમે માદા અને નર જન્યુજનક બનાવે છે. આ છોડમાં માદા જન્યુજનક પિતૃ બીજાણુજનક (sporophyte) પર વિવિધ સમયગાળા માટે જળવાઈ રહે છે. યુગ્મનજ (zygote) નો વિકાસ થઈને તેમાંથી નાનો ભ્રૂણ માદા જન્યુજનકની અંદર બને છે. આ ઘટના બીજ સ્વભાવ માટે પૂર્વગામી છે,જેને ઉત્ક્રાંતિમાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવે છે.

(B) $Cycas$ એ અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિ છે અને $Adiantum$ એ ત્રિઅંગી (pteridophyte) વનસ્પતિ છે.
ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં એધા અને બીજ ગેરહાજર હોય છે,જ્યારે આ બંને સમૂહોમાં વાહિનીઓનો અભાવ હોય છે.
$Cycas$ અને $Adiantum$ બંનેમાં બહુ-પક્ષ્મધારી (multi-ciliated) ચલિત શુક્રકોષો જોવા મળે છે,જે તેમની વચ્ચેની સમાનતા છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$1$. $Ginkgo$ એ અનાવૃત બીજધારી (gymnosperm) વનસ્પતિ છે,અને અનાવૃત બીજધારીઓ તેમના માદા જન્યુજનક (female gametophyte) માં સ્ત્રીધાની (archegonia) ઉત્પન્ન કરે છે. આ જોડી સાચી છે.
$2$. $Salvinia$ એ વિષમ બીજાણુક (heterosporous) ત્રિઅંગી (pteridophyte) વનસ્પતિ છે. ત્રિઅંગીઓ પ્રોથેલસ (prothallus) ઉત્પન્ન કરે છે,પરંતુ $Salvinia$ જેવી વિષમ બીજાણુક વનસ્પતિઓમાં ખૂબ જ ઘટાડો પામેલા જન્યુજનક જોવા મળે છે જે સામાન્ય સ્વતંત્ર પ્રોથેલસ રચના બનાવતા નથી. તેથી,આ જોડી ખોટી છે.
$3$. $Viroids$ એ ચેપી કારકો છે જે ફક્ત વર્તુળાકાર એક-શૃંખલામય $RNA$ ના ટૂંકા અણુના બનેલા હોય છે. આ જોડી સાચી છે.
$4$. $Mustard$ (રાઈ) એ આવૃત બીજધારી (angiosperm) વનસ્પતિ છે. આવૃત બીજધારીઓમાં,ભ્રૂણપુટ (embryo sac) માં સહાયક કોષો (synergids) આવેલા હોય છે. આ જોડી સાચી છે.

$(A)$ ખોટું: $Equisetum$ માં, જન્યુજનક મુક્ત-જીવી અને પ્રકાશસંશ્લેષી હોય છે.
$(B)$ સાચું: $Ginkgo$ (અનાવૃત બીજધારી) માં, નર જન્યુજનક અત્યંત ઘટાડો પામેલ હોય છે અને તે સ્વતંત્ર નથી.
$(C)$ ખોટું: $Riccia$ એ લીવરવર્ટ છે જેનું બીજાણુજનક સરળ હોય છે, જ્યારે $Polytrichum$ એ મોસ છે જેનું બીજાણુજનક વધુ જટિલ અને વિભેદિત હોય છે.
$(D)$ ખોટું: $Volvox$ માં અંડજન્યુક (oogamous) પ્રકારનું લિંગી પ્રજનન જોવા મળે છે.
$(E)$ ખોટું: સ્લાઈમ મોલ્ડના બીજાણુઓમાં સેલ્યુલોઝની બનેલી સાચી કોષદીવાલ હોય છે, જે તેમને પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં અત્યંત પ્રતિરોધક બનાવે છે.
તેથી, માત્ર વિધાન $(B)$ સાચું છે. આમ, સાચો જવાબ $\text{એક}$ છે.

(C) સ્વયંપોષી પોષણમાં બાહ્ય સ્ત્રોતોમાંથી મેળવેલી ઉર્જાની મદદથી અકાર્બનિક કાચા માલમાંથી કાર્બનિક પદાર્થોનું નિર્માણ થાય છે. તે બે પ્રકારના હોય છે: રસાયણસંશ્લેષણ અને પ્રકાશસંશ્લેષણ.
$1$. રસાયણસ્વયંપોષી (Chemoautotrophs): જે સજીવો ઉષ્માક્ષેપક રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓમાંથી મેળવેલી ઉર્જાની મદદથી અકાર્બનિક કાચા માલમાંથી પોતાનો કાર્બનિક ખોરાક બનાવી શકે છે. આપેલી યાદીમાં,$Nitrosomonas$ અને $Nitrobacter$ રસાયણસ્વયંપોષી નાઈટ્રીફાઈંગ બેક્ટેરિયા છે.
$2$. પ્રકાશસ્વયંપોષી (Photoautotrophs): જે સજીવો પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્યોની હાજરીમાં સૌર ઉર્જાની મદદથી અકાર્બનિક કાચા માલમાંથી કાર્બનિક સંયોજનો બનાવી શકે છે. આપેલી યાદીમાં,$Nostoc$ (સાયનોબેક્ટેરિયા),$Chara$ (લીલ),$Porphyra$ (લીલ) અને $Wolffia$ (આવૃતબીજધારી) પ્રકાશસ્વયંપોષી છે.
કુલ સ્વયંપોષી સજીવો = $2$ (રસાયણસ્વયંપોષી) + $4$ (પ્રકાશસ્વયંપોષી) = $6$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) $Pheretima$ (અળસિયું) અને તેના સંબંધિત સજીવો 'ડેટ્રીટીવોર્સ' (detritivores) છે.
તેઓ જમીનમાં જોવા મળતા સડતા કાર્બનિક પદાર્થો,જેમ કે ખરી પડેલા પાંદડા અને અન્ય વિઘટન પામતા વનસ્પતિ કે પ્રાણીજન્ય પદાર્થો પર ખોરાક તરીકે નિર્ભર રહે છે.
આ કાર્બનિક પદાર્થોનું સેવન કરીને,તેઓ જમીનની ફળદ્રુપતા અને પોષક તત્વોના ચક્રમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(A) $Pila$ એ મૃદુકાય (Mollusca) સમુદાયનું પ્રાણી છે। મૃદુકાય પ્રાણીઓનું શરીર અખંડિત હોય છે, જેમાં સ્પષ્ટ શીર્ષ, સ્નાયુબદ્ધ પગ અને આંતરઅંગોનો ખૂંધ (visceral hump) જોવા મળે છે। તેથી, "શરીર ખંડિત" એ $Pila$ માટે ખોટું લક્ષણ છે। મુખમાં રેડુલાની હાજરી એ $Pila$ નું સાચું લક્ષણ છે। પ્રશ્નમાં પૂછ્યા મુજબ, ખોટી રીતે જોડાયેલ વિકલ્પ $A$ છે।

(D) : સી હોર્સ $(Hippocampus)$ અને ફ્લાઈંગ ફિશ $(Exocoetus)$ બંને અસ્થિમત્સ્ય $(Osteichthyes)$ વર્ગના સભ્ય છે.
આ બંને પ્રાણીઓ શીત રુધિરવાળા (અસમતાપી) છે, જેનો અર્થ છે કે તેમના શરીરનું તાપમાન પર્યાવરણ સાથે બદલાય છે.
$Pteropus$ (વડવાગળ) એ સસ્તન પ્રાણી છે (અપત્યપ્રસવી), જ્યારે $Ornithorhynchus$ (પ્લેટિપસ) એ ઈંડા મૂકતું સસ્તન પ્રાણી છે.
ગરોળી એ સરીસૃપ છે જેમાં ત્રિખંડી હૃદય હોય છે, પરંતુ મગર એ સરીસૃપ હોવા છતાં તેમાં ચતુષ્ખંડી હૃદય હોય છે.
$Ascaris$ અને $Ancylostoma$ એ સૂત્રકૃમિ (સમુદાય $Aschelminthes$) છે, જે કૂટદેહકોષ્ઠી છે અને તેમાં ખંડન જોવા મળતું નથી.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$A$: ખોટું. મગર જેવા સરીસૃપો $4$ ખંડવાળું હૃદય ધરાવે છે.
$B$: સાચું. બધી અસ્થિમત્સ્ય (Osteichthyes) $4$ જોડ ઝાલર ધરાવે છે જે દરેક બાજુએ ઝાલરઢાંકણ (operculum) દ્વારા ઢંકાયેલી હોય છે.
$C$: ખોટું. મોટાભાગના વાદળી દરિયાઈ હોવા છતાં,$Spongilla$ જેવા કેટલાક મીઠા પાણીમાં જોવા મળે છે.
$D$: ખોટું. મોટાભાગના સસ્તન પ્રાણીઓ અપત્યપ્રસવી છે,પરંતુ $Ornithorhynchus$ (પ્લેટિપસ) જેવા મોનોટ્રીમ્સ અંડપ્રસવી છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
બીજાશયવિન્યાસ એટલે બીજાશયની અંદર અંડકોની ગોઠવણી.
તેના વિવિધ પ્રકારો છે:
$1$. સીમાંત: વટાણામાં જોવા મળે છે.
$2$. અક્ષવર્તી: રાઈ અને આર્જેમોનમાં જોવા મળે છે.
$3$. સ્તંભીય: જાસૂદ,ટામેટાં અને લીંબુમાં જોવા મળે છે.
$4$. મુક્ત કેન્દ્રસ્થ: ડાયન્થસ અને પ્રિમરોઝમાં જોવા મળે છે.
તેથી,ટામેટાં અને લીંબુમાં સ્તંભીય બીજાશયવિન્યાસ જોવા મળે છે.

(A) : સાઈમોઝ પુષ્પવિન્યાસમાં મુખ્ય ધરી પુષ્પમાં પરિણમે છે,તેથી તેની વૃદ્ધિ મર્યાદિત હોય છે.
પુષ્પો તલગામી (basipetal) ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,જેમાં પરિપક્વ પુષ્પો ટોચ પર અને નાની કલિકાઓ આધાર તરફ હોય છે.
પુષ્પો કેન્દ્રત્યાગી (centrifugal) ક્રમમાં ખીલે છે,એટલે કે પુષ્પો કેન્દ્રથી પરિઘ તરફ ખીલે છે.
સાઈમોઝ પુષ્પવિન્યાસ ધરાવતી વનસ્પતિઓના ઉદાહરણોમાં $Solanum$,$Ranunculus$,$Datura$ અને $Gossypium$ નો સમાવેશ થાય છે.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે.
ઓસ્ટ્રેલિયાના રણમાં જોવા મળતી $Acacia$ (બાવળ) ની ઘણી પ્રજાતિઓમાં દ્વિ-પક્ષીય પર્ણદલ (bipinnate lamina) ગેરહાજર હોય છે.
તેના બદલે,પર્ણદંડ અને ધરીનો ભાગ પ્રકાશસંશ્લેષણનું કાર્ય કરવા માટે ચપટા અને દાતરડા જેવા આકારમાં ફેરવાય છે.
આવા ચપટા પર્ણદંડને,જે પર્ણદલનું કાર્ય કરે છે,તેને પર્ણદંડ (phyllode) કહેવામાં આવે છે.
પર્ણદંડનું નિર્માણ એ બાષ્પોત્સર્જન ઘટાડવા માટેની એક અનુકૂલન પદ્ધતિ છે કારણ કે $(i)$ તે ઊભી સ્થિતિમાં ગોઠવાયેલું હોય છે અને $(ii)$ તેમાં વાયુરંધ્રોની સંખ્યા ઓછી હોય છે.

(D) સ્ત્રીકેસરચક્ર એ પુષ્પનું માદા પ્રજનન અંગ છે.
જ્યારે સ્ત્રીકેસરો મુક્ત હોય,ત્યારે તે સ્થિતિને મુક્તસ્ત્રીકેસરી (apocarpous) કહેવાય છે,જે $Michelia$ માં જોવા મળે છે.
જ્યારે સ્ત્રીકેસરો એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય,ત્યારે તે સ્થિતિને યુક્તસ્ત્રીકેસરી (syncarpous) કહેવાય છે,જે ટામેટા અને $Papaver$ માં જોવા મળે છે.

(D) સંયુક્ત અથવા બહુવિધ ફળ એ ફળના નાના ભાગોનો સમૂહ છે જે એક ફૂલને બદલે સમગ્ર પુષ્પવિન્યાસમાંથી વિકસે છે.
આપેલી યાદીના આધારે:
$1$. અંજીર ($Syconus$ પ્રકાર)
$2$. અનાનસ ($Sorosis$ પ્રકાર)
$3$. શેતૂર ($Sorosis$ પ્રકાર)
અખરોટ,પોપી,મૂળા,સફરજન અને ટામેટા એ સંયુક્ત ફળો નથી.
તેથી,યાદીમાં $3$ છોડ એવા છે જે સંયુક્ત ફળો ધરાવે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
વેક્સિલરી અથવા ઉતરતો છતપ પ્રકારનો પુષ્પદલવિન્યાસ એ $Fabaceae$ કુળની લાક્ષણિકતા છે.
આ પ્રકારના પુષ્પદલવિન્યાસમાં,પાછળનું સૌથી મોટું દલપત્ર,જેને સ્ટાન્ડર્ડ અથવા વેક્સિલમ કહેવામાં આવે છે,તે બે પાર્શ્વ દલપત્રો (પાંખ) ને આવરે છે.
આ પાંખના દલપત્રો આગળના બે દલપત્રોને આવરે છે,જેને કીલ (keel) કહેવામાં આવે છે.
આ ગોઠવણીને પેપિલિયોનેસીયસ (papilionaceous) દલપુંજ પણ કહેવામાં આવે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$1$. ડુંગળી ($Allium$ $cepa$) એ $Liliaceae$ કુળની એકદળી વનસ્પતિ છે. તે માંસલ પર્ણોમાં ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે જે કંદ (bulb) બનાવે છે.
$2$. $Liliaceae$ કુળમાં (જેમ કે ડુંગળીમાં) ધારાસ્પર્શી (imbricate) કલિકાંતરવિન્યાસ જોવા મળે છે,જેમાં વજ્રપત્રો અથવા દલપત્રોની કિનારીઓ એકબીજા પર આચ્છાદિત હોય છે પરંતુ કોઈ ચોક્કસ દિશામાં હોતી નથી.
$3$. તેમાં અક્ષવર્તી જરાયુવિન્યાસ જોવા મળે છે,જેમાં જરાયુ અક્ષીય હોય છે અને અંડકો બહુકોટરવાળા બીજાશયમાં જોડાયેલા હોય છે.
અન્ય વિકલ્પોનું વિશ્લેષણ:
- વટાણા: તેમાં અભ્રૂણપોષી (non-endospermic) બીજ હોય છે,ભ્રૂણપોષી નહીં.
- ટામેટા: તેમાં કોરસ્પર્શી (valvate) કલિકાંતરવિન્યાસ જોવા મળે છે,વળેલું નહીં.
- મકાઈ: તે $C_4$ વનસ્પતિ છે,$C_3$ નહીં.

(C) સીમાંત જરાયુવિન્યાસ એ $Fabaceae$ કુળની લાક્ષણિકતા છે.
આપેલી યાદીમાં,$Fabaceae$ કુળના છોડ નીચે મુજબ છે: ચણા,અરહર,સણ,મગ,વટાણા અને લ્યુપિન.
$1$. ચણા ($Cicer$ $arietinum$)
$2$. અરહર ($Cajanus$ $cajan$)
$3$. સણ ($Crotalaria$ $juncea$)
$4$. મગ ($Vigna$ $radiata$)
$5$. વટાણા ($Pisum$ $sativum$)
$6$. લ્યુપિન $(Lupinus)$
આમ,કુલ $6$ છોડમાં સીમાંત જરાયુવિન્યાસ જોવા મળે છે.
સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) અનાવૃત બીજધારીઓને સોફ્ટ વુડ સ્પર્મેટોફાઇટ્સ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમના જલવાહકમાં $xylem$ $fibres$ (જેને કાષ્ઠ તંતુઓ પણ કહેવાય છે) નો અભાવ હોય છે. આવૃત બીજધારીઓમાં,આ તંતુઓની હાજરી લાકડાને યાંત્રિક મજબૂતી અને કઠિનતા આપે છે,તેથી તેમને હાર્ડ વુડ કહેવામાં આવે છે. અનાવૃત બીજધારીઓમાં આ તંતુઓનો અભાવ હોવાથી,તેમનું લાકડું પ્રમાણમાં નરમ હોય છે.

(B) મકાઈ ($Zea$ $mays$) જેવા એકદળી પ્રકાંડમાં,વાહક પુલ સહસ્થ,સંગત અને બંધ પ્રકારના હોય છે. આ વાહક પુલોની એક લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં લાયસીજેનસ (lysigenous) પ્રકારની પાણી ધરાવતી ગુહા જોવા મળે છે,જેને પ્રોટોઝાયલેમ લેક્યુના (protoxylem lacuna) પણ કહેવામાં આવે છે. આ ગુહા પ્રકાંડની વૃદ્ધિ દરમિયાન પ્રોટોઝાયલેમના ઘટકો અને તેની આસપાસના મૃદુતક કોષોના વિઘટનથી બને છે.

(C) : વાહકપુલ જટિલ પેશીઓ,અન્નવાહક અને જલવાહક પેશીના બનેલા હોય છે. દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં,જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે એધા હાજર હોય છે જે દ્વિતીય વૃદ્ધિમાં મદદ કરે છે; આ પ્રકારના વાહકપુલને ખુલ્લા વાહકપુલ કહેવાય છે. એકદળી વનસ્પતિઓમાં એધાનો અભાવ હોય છે,તેથી તેમને બંધ વાહકપુલ કહેવામાં આવે છે.

(A) $(A) :$ સાથી કોષો એ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓના અન્નવાહક પેશીમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ મૃદુતકીય કોષો છે.
દરેક સાથી કોષ ચાલની નલિકાના ઘટક સાથે ગાઢ રીતે સંકળાયેલો હોય છે.
તેઓ અસંખ્ય જીવરસતંતુઓ (plasmodesmata) દ્વારા ચાલની નલિકાના ઘટકો સાથે જોડાયેલા રહે છે.
સાથી કોષો સક્રિય વહન દ્વારા ચાલની નલિકાના ઘટકોમાં શર્કરાના વહનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જે ખોરાકના સ્થળાંતર માટે આવશ્યક છે.

(B) : ત્વક્ષૈધા (phellogen) એ કાષ્ઠીય વનસ્પતિઓના પ્રકાંડના બાહ્ય સ્તરમાં ઉદ્ભવતી એક પ્રકારની એધા છે,જે સામાન્ય રીતે આંતરિક પેશીઓને ઘેરી લેતી એક સંપૂર્ણ વલય બનાવે છે.
ત્વક્ષૈધાના કોષો વિભાજન પામીને બહારની તરફ કોર્ક પેશી (કોર્ક અથવા $phellem$) અને અંદરની તરફ દ્વિતીયક બાહ્યક $(phelloderm)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
$Quercus$ $suber$ માંથી મેળવવામાં આવતી સામાન્ય બોટલ કોર્ક એ ત્વક્ષૈધા (phellogen) નું ઉત્પાદન છે.

(B) : એકદળી મૂળમાં દ્વિતીયક વૃદ્ધિનો અભાવ હોય છે અને વાહીપુલ એ અનેક એકાંતરિક અને અરીય જલવાહક અને અન્નવાહક પુલના સ્વરૂપમાં હોય છે. વાહીપુલ મધ્યસ્થ મજ્જાની આસપાસ વલય સ્વરૂપે ગોઠવાયેલા હોય છે. મકાઈમાં તેમની સંખ્યા $20-30$ ની વચ્ચે હોય છે,જ્યારે પાન્ડાનસ અને તાડમાં તે $100$ સુધી હોઈ શકે છે. અસંખ્ય જલવાહક પુલ અને બાહ્યકદિત (exarch) સ્થિતિને કારણે,એકદળી મૂળની જલવાહક 'પોલીઆર્ચ' (polyarch) હોય છે. બીજી તરફ,દ્વિદળી મૂળમાં,જલવાહક અને અન્નવાહકની સંખ્યા સમાન $(2-6)$ હોય છે અને તે એકાંતરિક રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે,એટલે કે,તેઓ અલગ-અલગ ત્રિજ્યા પર આવેલા હોય છે,તેથી તેમને અરીય પુલ કહેવામાં આવે છે. કિરણોની સંખ્યા (જલવાહક અથવા અન્નવાહક પુલની સંખ્યાને સમકક્ષ) મુજબ,મૂળ દ્વિઆર્ચ (diarch),ત્રિઆર્ચ (triarch),ચતુઃઆર્ચ (tetrarch),પંચઆર્ચ (pentarch) અથવા ષટ્આર્ચ (hexarch) હોઈ શકે છે.

(B) : મનુષ્યના રક્તકણો કોષકેન્દ્રવિહીન (કોષકેન્દ્રનો અભાવ) અને તકતી આકારના હોય છે. તેની સરખામણીમાં,દેડકાના રક્તકણો મોટા,અંડાકાર,બહિર્ગોળ અને કોષકેન્દ્રયુક્ત હોય છે. મનુષ્ય અને દેડકા બંનેના રક્તકણોમાં શ્વસન રંજકદ્રવ્ય હિમોગ્લોબિન હોય છે,જે ઓક્સિજનના વહન માટે જવાબદાર છે.

(B) એ સાચું વિધાન છે.
$Periplaneta$ $americana$ (વંદા) માં,ઉદરના પશ્ચ ભાગમાં એક જોડ સાંધાવાળી તંતુમય રચનાઓ હોય છે જેને 'એનલ સર્સી' (anal cerci) કહેવાય છે,જે નર અને માદા બંનેમાં જોવા મળે છે.
જોકે,નર વંદાને માદાથી અલગ ઓળખી શકાય છે કારણ કે તેમાં 'એનલ સ્ટાઈલ્સ' (anal styles) નામની વધારાની એક જોડ ટૂંકી,દોરી જેવી રચનાઓ હોય છે.
આ એનલ સ્ટાઈલ્સ પ્રજનન (સંગમ) દરમિયાન મદદરૂપ થાય છે.

(A) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલી એરિયોલર (ઢીલી) સંયોજક પેશીની પ્રમાણિત આકૃતિના આધારે:
$A$ એ મેક્રોફેજ દર્શાવે છે,જે એક મોટો ભક્ષક કોષ છે.
$B$ એ ફાઈબ્રોબ્લાસ્ટ દર્શાવે છે,જે તંતુઓનું ઉત્પાદન અને સ્ત્રાવ કરવા માટે જવાબદાર છે.
$C$ એ કોલેજન તંતુઓ દર્શાવે છે,જે બંધારણીય મજબૂતી આપે છે.
$D$ એ માસ્ટ કોષ દર્શાવે છે,જેમાં કણિકાઓ હોય છે અને તે બળતરાના પ્રતિભાવોમાં સામેલ હોય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $A$-મેક્રોફેજ,$B$-ફાઈબ્રોબ્લાસ્ટ,$C$-કોલેજન તંતુઓ,$D$-માસ્ટ કોષ છે.

(D) : કાસ્થિ એ અર્ધ-દ્રઢ આધારભૂત અથવા કંકાલ સંયોજક પેશી છે જેમાં આધારક (matrix) ઘન હોય છે અને તે મ્યુકોપ્રોટીન અથવા પ્રોટીઓગ્લાયકનથી બનેલું હોય છે જેને કોન્ડ્રિન કહેવાય છે.
તે ચાર પ્રકારના હોય છે: કાચવત (hyaline),તંતુમય (fibrous),કેલ્સિફાઇડ અને સ્થિતિસ્થાપક.
પીળી સ્થિતિસ્થાપક કાસ્થિ કાનના કર્ણપલ્લવ (pinna) અને બાહ્ય શ્રવણ નલિકા,યુસ્ટેકિયન નળીઓ,એપિગ્લોટિસ અને નાકની ટોચમાં જોવા મળે છે.
તેના આધારકમાં અસંખ્ય પીળા તંતુઓ હોય છે જે એકબીજા સાથે જોડાઈને જાળી બનાવે છે.
પીળા તંતુઓની હાજરીને કારણે,કાસ્થિ વધુ લવચીક બને છે.
તેથી,તે આ અંગોને લવચીકતા પ્રદાન કરે છે.

(A) સાચો વિકલ્પ $(A)$ છે.
આંતરડાનું અસ્તર ગ્રંથિય અધિચ્છદ દ્વારા બનેલું હોય છે,જેનું કાર્ય સ્ત્રાવ કરવાનું છે.
આંતરડામાં જોવા મળતી ગ્રંથિઓ બહિઃસ્ત્રાવી હોય છે અને તે એકકોષીય અથવા બહુકોષીય હોઈ શકે છે.
જ્યારે એકકોષીય ગ્રંથિઓ શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ કરે છે,ત્યારે તેમને ગોબ્લેટ કોષો કહેવામાં આવે છે,જે આંતરડાના સ્તંભાકાર અધિચ્છદમાં સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે.
બહુકોષીય ગ્રંથિઓ નલિકા અને સ્ત્રાવી ભાગની બનેલી હોય છે,જે બંને અધિચ્છદીય કોષોમાંથી બને છે,જેમ કે આંતરડામાં જોવા મળતી ક્રિપ્ટ્સ ઓફ લિબરકુન અને બ્રનરની ગ્રંથિઓ.

(D) સાચું વિધાન $(D)$ છે.
સિંગર અને નિકોલસ $(1972)$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત કોષરસસ્તરના ફ્લુઈડ મોઝેક મોડેલ મુજબ,કોષરસસ્તરમાં આશરે $50-60\%$ પ્રોટીન અને $40-50\%$ લિપિડ્સ હોય છે.
લિપિડ્સ દ્વિસ્તરમાં એવી રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે કે તેમના જલાનુરાગી (ધ્રુવીય) શીર્ષ બહારની તરફ અને જલવિરાગી (અધ્રુવીય) પૂંછડીઓ અંદરની તરફ હોય છે.
$Na^+$ અને $K^+$ આયનોનું વહન કોષરસસ્તરમાં મુખ્યત્વે સક્રિય વહન (active transport) દ્વારા થાય છે (દા.ત.,$Na^+/K^+$ પંપ),નિષ્ક્રિય વહન દ્વારા નહીં.
તેથી,સિંગર અને નિકોલસ દ્વારા ફ્લુઈડ મોઝેક મોડેલ આપવામાં આવ્યું હતું તે વિધાન જ સાચું છે.

(B) : રિબોઝોમ્સ એ જીવંત કોષમાં આવેલી નાની,ગોળાકાર,પટલવિહીન અંગિકાઓ છે જે પ્રોટીન સંશ્લેષણનું સ્થાન છે. રિબોઝોમ્સ બે પેટા-એકમોના બનેલા હોય છે,એક મોટો અને એક નાનો,જેમાંથી દરેક રિબોઝોમલ $RNA$ $(rRNA)$ અને પ્રોટીનનો બનેલો હોય છે. તેમાં કોઈ $DNA$ હોતું નથી.

(D) $E. coli$ (બેક્ટેરિયા) એ આદિકોષકેન્દ્રી છે,જ્યારે $Chlamydomonas$ (લીલ) એ સુકોષકેન્દ્રી છે.
બંને જૂથોના રિબોઝોમ્સ અલગ હોય છે,આદિકોષકેન્દ્રીમાં $70S$ અને સુકોષકેન્દ્રીમાં $80S$ હોય છે.
સુકોષકેન્દ્રી રંગસૂત્રોથી વિપરીત,આદિકોષકેન્દ્રી રંગસૂત્રોમાં હિસ્ટોન પ્રોટીનનો અભાવ હોય છે.
કોષદીવાલનું આયોજન પણ અલગ હોય છે; બેક્ટેરિયલ કોષદીવાલ મ્યુરામિક એસિડથી સમૃદ્ધ હોય છે,જ્યારે લીલની કોષદીવાલ સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે.
કોષરસસ્તર એ એકમાત્ર ઘટક છે જેનું આયોજન બંને જૂથોમાં સમાન હોય છે.

(A) : થાયલેકોઇડ્સ એ ચપટી કોથળી જેવી પટલમય રચનાઓ છે જે વનસ્પતિના હરિતકણના ગ્રાના બનાવવા માટે એકબીજાની ઉપર ગોઠવાયેલી હોય છે.
ક્લોરોફિલ અને અન્ય પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્યો થાયલેકોઇડ પટલમાં આવેલા હોય છે,જે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓનું સ્થાન છે.
$B$ ખોટું છે કારણ કે તારાકેન્દ્ર કોષ વિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓના નિર્માણમાં સામેલ છે,$RNA$ સંશ્લેષણમાં નહીં.
$C$ ખોટું છે કારણ કે હરિતકણના રિબોઝોમ્સ $70S$ હોય છે અને કોષરસના રિબોઝોમ્સ $80S$ હોય છે.
$D$ ખોટું છે કારણ કે લાયસોઝોમ્સમાં જલવિભાજક ઉત્સેચકો હોય છે જે એસિડિક $pH$ (આશરે $5.0$) પર શ્રેષ્ઠ રીતે સક્રિય હોય છે.

(A) : રીબોઝોમ સસ્તન પ્રાણીઓના રક્તકણો સિવાયના તમામ જીવંત કોષોમાં જોવા મળે છે.
તેમના સ્થાનના આધારે,રીબોઝોમ બે પ્રકારના હોય છે: કોષરસના રીબોઝોમ અને અંગિકાના રીબોઝોમ.
કોષરસના રીબોઝોમ (સાયટોરીબોઝોમ) કોષરસમાં મુક્ત રહી શકે છે અથવા વિશિષ્ટ રીબોફોરિન અથવા $SRP$ પ્રોટીનની મદદથી અંતઃકોષરસજાળની સપાટી સાથે જોડાયેલા હોઈ શકે છે.
અંગિકાના રીબોઝોમ અન્ય અંગિકાઓની અંદર જોવા મળે છે,ખાસ કરીને રંજકકણો (પ્લાસ્ટિરીબોઝોમ) અને કણાભસૂત્ર (માઈટોરીબોઝોમ) માં.
સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં કોષરસના રીબોઝોમ $80S$ પ્રકારના હોય છે,જ્યારે અંગિકાના રીબોઝોમ $70S$ પ્રકારના હોય છે.

(B) બેઝિક એમિનો એસિડની લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમની શૃંખલા ($R$-સમૂહ) માં વધારાનો એમિનો સમૂહ $(-NH_2)$ હોય છે,જે તેમને સ્વભાવે બેઝિક બનાવે છે.
આપેલ બંધારણોમાં:
$A$ ગ્લુટામિક એસિડ (એક એસિડિક એમિનો એસિડ) દર્શાવે છે.
$B$ સેરીન (એક ધ્રુવીય,વીજભાર રહિત એમિનો એસિડ) દર્શાવે છે.
$C$ એ એમિનો એસિડનું બંધારણ નથી.
$D$ લાયસીન દર્શાવે છે,જેમાં તેની શૃંખલામાં વધારાનો એમિનો સમૂહ હોય છે,જે તેને બેઝિક એમિનો એસિડ બનાવે છે.
તેથી,બેઝિક એમિનો એસિડનું સાચું નિરૂપણ $D$ છે.

(C) : કોલેજન એ અદ્રાવ્ય તંતુમય પ્રોટીન છે જે ત્વચા,કંડરા (tendons) અને હાડકાંની સંયોજક પેશીઓમાં મોટા પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.
કોલેજન સસ્તન પ્રાણીઓના કુલ શરીરના પ્રોટીનનો $30\%$ થી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે અને તે પ્રાણી જગતમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતું પ્રોટીન છે.

(D) આપેલ બંધારણ એ રાઈબોઝ શર્કરાના અણુને દર્શાવે છે જે "$X$" સ્થાન પર નાઈટ્રોજનયુક્ત બેઈઝ સાથે જોડાયેલ છે.
આ બંધારણમાં પેન્ટોઝ શર્કરા અને નાઈટ્રોજનયુક્ત બેઈઝ છે, પરંતુ ફોસ્ફેટ સમૂહનો અભાવ હોવાથી, તે ન્યુક્લિયોસાઈડ છે.
આપેલા વિકલ્પોના સંદર્ભમાં, આ બંધારણ એક ન્યુક્લિયોસાઈડ છે અને "$X$" એ યુરેસિલ જેવા નાઈટ્રોજનયુક્ત બેઈઝને દર્શાવે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
જન્યુ નિર્માણ દરમિયાન,ઉત્સેચક રિકોમ્બિનેઝ પૂર્વાવસ્થા-$I$ (prophase $I$) ની પેકીટીન (pachytene) અવસ્થા દરમિયાન ભાગ લે છે.
આ અવસ્થા રિકોમ્બિનેશન નોડ્યુલ્સ (recombination nodules) ની હાજરી દ્વારા ઓળખાય છે,જે એવા સ્થાનો છે જ્યાં સમજાત રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે વ્યતિકરણ (crossing over) થાય છે.
વ્યતિકરણ એ બે સમજાત રંગસૂત્રો વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે છે.
વ્યતિકરણ એ ઉત્સેચક દ્વારા સંચાલિત પ્રક્રિયા છે અને તેમાં સામેલ ઉત્સેચકને રિકોમ્બિનેઝ કહેવામાં આવે છે.

(A) આપેલી આકૃતિ વ્યતિકરણ (crossing over) દર્શાવે છે,એટલે કે,સમજાત રંગસૂત્રોની બે અ-બેન રંગસૂત્રિકાઓ (non-sister chromatids) વચ્ચે જનીનિક ખંડોની આપ-લે.
વ્યતિકરણ એ અર્ધીકરણની લાક્ષણિકતા છે અને તે ખાસ કરીને અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થાના પેકીટીન (pachytene) તબક્કા દરમિયાન થાય છે.

(C) $Anaphase I$ (ભાજનનંતર અવસ્થા $I$) દરમિયાન,દરેક બાયવેલેન્ટ (ટેટ્રાડ) ના સમજાત રંગસૂત્રો અલગ થાય છે અને કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે.
આ તબક્કે,રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) તેમના સેન્ટ્રોમિયર પર જોડાયેલી રહે છે,એટલે કે સેન્ટ્રોમિયરનું વિભાજન થતું નથી.
આ પ્રક્રિયા સુનિશ્ચિત કરે છે કે દરેક ધ્રુવને દરેક સમજાત જોડીમાંથી માત્ર એક જ રંગસૂત્ર મળે,જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરી દે છે.
તેનાથી વિપરીત,$Anaphase II$ દરમિયાન,સેન્ટ્રોમિયરનું વિભાજન થાય છે અને રંગસૂત્રિકાઓ અલગ થાય છે.

(A) સાચો વિકલ્પ $A$ છે. મેંગેનીઝ $(Mn^{2+})$ પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ પ્રક્રિયા દરમિયાન પાણીના પ્રકાશવિભાજનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
પ્રકાશવિભાજન એ હરિતકણમાં પ્રકાશની હાજરીમાં પાણીના અણુઓનું હાઇડ્રોજન આયનો,ઇલેક્ટ્રોન અને ઓક્સિજનમાં વિભાજન થવાની પ્રક્રિયા છે.
$Mn^{2+}$ એ ઓક્સિજન-ઉત્પન્ન કરતા સંકુલ માટે આવશ્યક સહકારક (cofactor) તરીકે કાર્ય કરે છે,જે આ પ્રક્રિયા માટે અનિવાર્ય છે.

(C) : પોષક તત્વોનું સ્થિરીકરણ (Immobilization) એટલે કે તે પોષક તત્વ વનસ્પતિ માટે અનુપલબ્ધ બને છે.
વિનિમયક્ષમ અથવા પાણીમાં દ્રાવ્ય પોટેશિયમને તેના બિન-વિનિમયક્ષમ અથવા પાણીમાં અદ્રાવ્ય સ્વરૂપમાં રૂપાંતરિત કરવાની પ્રક્રિયાને પોટેશિયમ સ્થિરીકરણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
પોટેશિયમ જમીનમાં પ્રમાણમાં મોટી માત્રામાં હાજર હોય છે (સરેરાશ લગભગ $1.9\%$).
પરિસ્થિતિના આધારે,જમીનનું પોટેશિયમ સરળતાથી ઉપલબ્ધ ન હોય,ધીમેથી ઉપલબ્ધ હોય અથવા સરળતાથી ઉપલબ્ધ હોઈ શકે છે.
પ્રથમ શ્રેણીમાં કુલ જમીનના પોટેશિયમના $90\%$ થી $98\%$ ભાગનો સમાવેશ થાય છે,જે ખૂબ જ ઓછું દ્રાવ્ય છે.
બીજી શ્રેણી કુલ ખનિજ જમીનના $2-10\%$ બનાવે છે.
ત્રીજી શ્રેણી લગભગ $1\%$ જેટલો હિસ્સો ધરાવે છે.

(C) : $Azotobacter$,$Aspergillus$ અને $Trichoderma$ એ બધા મુક્તજીવી સૂક્ષ્મજીવો છે જે વનસ્પતિના પોષણમાં મદદ કરે છે. $Glomus$ એ એક ફૂગ છે જે સહજીવન દ્વારા એન્ડોમાયકોરાઇઝા (અંતઃકવકમૂળ) બનાવે છે,જે જમીનમાંથી પોષક તત્વો,ખાસ કરીને ફોસ્ફરસના શોષણમાં મદદ કરે છે.

(A) : નાળિયેરનું ફળ એ અષ્ઠિલ (drupe) પ્રકારનું છે. તેમાં પાતળું બાહ્યફલાવરણ,તંતુમય મધ્યફલાવરણ અને સખત અંતઃફલાવરણ હોય છે. અંતઃફલાવરણ એક બીજને આવરે છે જેની ઉપર કથ્થઈ રંગનું બીજાવરણ હોય છે. આ બીજમાં નાનો ભ્રૂણ અને સફેદ તૈલી ભ્રૂણપોષ (ખાવાલાયક ભાગ) હોય છે,જેમાં નાળિયેરનું પાણી તરીકે ઓળખાતું પ્રવાહી હોય છે.

(A) : સ્વ-ફલન (autogamy) અને ગીટોનોગેમી (geitonogamy) એ સ્વ-પરાગનયનના બે પ્રકારો છે.
સ્વ-ફલનમાં,પરાગરજ તે જ પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થાપિત થાય છે.
ગીટોનોગેમીમાં,એક પુષ્પની પરાગરજ તે જ વનસ્પતિના બીજા પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થાપિત થાય છે.
પપૈયું એ એકલિંગી (dioecious) વનસ્પતિ છે,જેનો અર્થ છે કે નર અને માદા પુષ્પો અલગ-અલગ છોડ પર જોવા મળે છે.
નર અને માદા પ્રજનન અંગો અલગ-અલગ છોડ પર હોવાથી,તેમાં સ્વ-ફલન અને ગીટોનોગેમી બંને અટકાવવામાં આવે છે.

(B) : $\text{સ્પોરોપોલેનિન}$ એ બીજાણુઓ અને પરાગરજના સખત બાહ્ય $(exine)$ આવરણનો મુખ્ય ઘટક છે.
તે રાસાયણિક રીતે ખૂબ જ સ્થાયી છે અને સામાન્ય રીતે જમીન અને અવસાદમાં સારી રીતે સચવાયેલું રહે છે.
તે પર્યાવરણીય ચરમસીમાઓનો સામનો કરી શકે છે અને કોઈપણ ઉત્સેચકો અથવા મજબૂત રાસાયણિક પ્રક્રિયકો દ્વારા તેનું વિઘટન થઈ શકતું નથી.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
$1$. ડુંગળી $Bulb$ (વજ્રકંદ) દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે,જે ભૂગર્ભીય રૂપાંતરિત પ્રકાંડ છે.
$2$. આદુ $Rhizome$ (પ્રકાંડકંદ) દ્વારા પ્રજનન કરે છે,$Sucker$ (અંતઃભૂસ્તારી) દ્વારા નહીં.
$3$. $Chlamydomonas$ (ક્લેમિડોમોનાસ) $Zoospores$ (ચલ બીજાણુ) દ્વારા પ્રજનન કરે છે,$Conidia$ (કણી બીજાણુ) દ્વારા નહીં.
$4$. $Yeast$ (યીસ્ટ) કલિકાસર્જન દ્વારા પ્રજનન કરે છે અને તે $Zoospores$ ઉત્પન્ન કરતું નથી.

(A) : કેટલીક વનસ્પતિઓ જેવી કે $Viola$ (કોમન પેન્સી),$Oxalis$,અને $Commelina$ બે પ્રકારના પુષ્પો ઉત્પન્ન કરે છે: ખુલ્લા પુષ્પો (chasmogamous flowers),જે અન્ય જાતિઓના પુષ્પો જેવા જ હોય છે જેમાં પરાગાશય અને પરાગાસન ખુલ્લા હોય છે,અને સંવૃત પુષ્પો (cleistogamous flowers),જે ક્યારેય ખુલતા નથી.
આવા સંવૃત પુષ્પોમાં,પરાગાશય અને પરાગાસન એકબીજાની ખૂબ નજીક હોય છે.
જ્યારે પુષ્પકલિકામાં પરાગાશયનું સ્ફોટન થાય છે,ત્યારે પરાગરજ પરાગાસનના સંપર્કમાં આવે છે અને પરાગનયન થાય છે.
આમ,સંવૃત પુષ્પો હંમેશા સ્વ-પરાગિત હોય છે કારણ કે તેમાં પર-પરાગરજ પરાગાસન પર આવવાની કોઈ શક્યતા હોતી નથી.
તેથી,સંવૃત પુષ્પો પરાગવાહકોની ગેરહાજરીમાં પણ બીજનું નિર્માણ નિશ્ચિત કરે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
પરાગરજમાં,અમુક સ્થાનો પર બાહ્ય આવરણ (exine) પાતળું હોય છે અથવા ગેરહાજર હોય છે.
આ વિસ્તારોમાં અંતઃઆવરણ (intine) જાડું હોઈ શકે છે અથવા કેલોઝનું જમાવટ જોવા મળે છે.
તેમને જનન છિદ્ર (જો ગોળાકાર હોય) અથવા જનન ખાંચ (જો લંબગોળ હોય) કહેવામાં આવે છે.
પરાગનયન પછી,સ્ત્રીકેસરના પરાગાસન પર રહેલી પરાગરજ તેના જનન છિદ્રો દ્વારા પરાગાસનમાંથી પાણી અને પોષક તત્વોનું શોષણ કરે છે.
વાનસ્પતિક કોષ કદમાં વધે છે અને પરાગનલિકા બનાવવા માટે જનન છિદ્ર દ્વારા પરાગરજમાંથી બહાર આવે છે.

(A) : $60\%$ સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,પરાગરજ બે-કોષીય અવસ્થામાં (નલિકા કોષ + જનન કોષ) મુક્ત થાય છે.
નર જન્યુજનક (પરાગરજ) નો આગળનો વિકાસ સ્ત્રીકેસરના પરાગાસન પર થાય છે.
પરાગરજ પરાગનલિકા ઉત્પન્ન કરે છે,જે તેની વૃદ્ધિ માટે પરાગવાહિનીના કોષોમાંથી પોષણ મેળવે છે.
જનન કોષ વિભાજન પામીને બે નર જન્યુઓ બનાવે છે.
આમાંથી એક અંડકોષ સાથે જોડાઈને દ્વિતીય ફલિતાંડ (સંયુગ્મન) બનાવે છે,જ્યારે બીજો નર જન્યુ બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો અથવા મધ્યસ્થ કોષના દ્વિતીય કોષકેન્દ્ર સાથે જોડાઈને પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર (ત્રિ-ફલન) બનાવે છે.
ફલનની આ બંને પ્રક્રિયાઓ એક જ ભ્રૂણપુટમાં થાય છે અને તેને સામૂહિક રીતે બેવડું ફલન કહેવામાં આવે છે.
તેથી,જ્યારે પરાગરજ બે-કોષીય અવસ્થામાં મુક્ત થાય ત્યારે બેવડું ફલન થતું નથી તેવું વિધાન ખોટું છે.

(D) : પવન દ્વારા પરાગનયન (Anemophily) એ અજૈવિક પદ્ધતિ છે. તે દિશાવિહીન હોવાથી,તે એક બિનકાર્યક્ષમ પ્રક્રિયા છે કારણ કે પવન દ્વારા પરાગરજનું પરાગાસન સુધી પહોંચવું એ અનિશ્ચિત બાબત છે.
પવન દ્વારા પરાગરજના વહન દરમિયાન,ઘણી બધી પરાગરજ નષ્ટ થાય છે કારણ કે તે યોગ્ય પરાગાસન સુધી પહોંચી શકતી નથી.
આ નુકસાનને ભરપાઈ કરવા માટે,પવન-પરાગિત વનસ્પતિઓ પુષ્કળ પ્રમાણમાં પરાગરજ ઉત્પન્ન કરે છે.
પવન-પરાગનયન અંડાશય દીઠ અંડકોની સંખ્યામાં ઘટાડા સાથે પણ સંકળાયેલું છે.
કેટલાક મોડેલો સૂચવે છે કે વનસ્પતિઓને પુષ્પવિન્યાસમાં ફેલાયેલા અસંખ્ય સસ્તા પુષ્પોથી ફાયદો થાય છે,જેમાં દરેક પુષ્પમાં એક અથવા થોડા જ અંડકો હોય છે.
ઘાસમાં દરેક અંડાશયમાં માત્ર એક જ અંડક હોય છે,જેથી દરેક અંડકના સફળ પરાગનયનની સંભાવના વધી જાય છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
વિધાન $A$ ખોટું છે કારણ કે સસ્તન પ્રાણીઓના શુક્રાણુઓ સામાન્ય રીતે સ્ત્રીના પ્રજનન માર્ગમાં $48$ થી $72$ કલાક સુધી જીવંત રહે છે,માત્ર $24$ કલાક નહીં.
વિધાન $B$ સાચું છે કારણ કે શુક્રાણુઓની ગતિશીલતા અને અસ્તિત્વ આલ્કલાઇન વાતાવરણમાં વધે છે,જે તેમને યોનિમાર્ગના એસિડિક વાતાવરણમાં આગળ વધવામાં મદદ કરે છે.
વિધાન $C$ સાચું છે કારણ કે ગતિશીલતા એ શુક્રાણુઓના સ્વાસ્થ્ય અને જીવનક્ષમતાનું મુખ્ય સૂચક છે.
વિધાન $D$ સાચું છે કારણ કે સફળ ફલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે શુક્રાણુઓની ઉચ્ચ સાંદ્રતા જરૂરી છે.

(A) પ્રસૂતિ એક જટિલ ન્યુરોએન્ડોક્રાઇન પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે.
પ્રસૂતિ માટેના સંકેતો સંપૂર્ણ વિકસિત ગર્ભ અને જરાયુમાંથી ઉદ્ભવે છે,જે ગર્ભાશયમાં હળવા સંકોચન પ્રેરે છે જેને 'ફીટલ ઇજેક્શન રિફ્લેક્સ' કહેવામાં આવે છે.
આ રિફ્લેક્સ માતૃ પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી ઓક્સિટોસિનના મુક્ત થવાને ઉત્તેજિત કરે છે.
ઓક્સિટોસિન ગર્ભાશયના સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને ગર્ભાશયના મજબૂત સંકોચનનું કારણ બને છે,જે બદલામાં ઓક્સિટોસિનના વધુ સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
ગર્ભાશયના સંકોચન અને ઓક્સિટોસિનના સ્ત્રાવ વચ્ચેનો આ ઉત્તેજક રિફ્લેક્સ ચાલુ રહે છે,જેના પરિણામે વધુને વધુ મજબૂત સંકોચન થાય છે.
આ પ્રક્રિયા બાળકને જન્મ નળી (birth canal) દ્વારા ગર્ભાશયની બહાર કાઢવા તરફ દોરી જાય છે.

(D) : ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,જરાયુ (placenta) અંતઃસ્ત્રાવી પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે અને હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$,હ્યુમન પ્લેસેન્ટલ લેક્ટોજન $(hPL)$,એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન જેવા અનેક અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે. $hCG$ જરાયુ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે જે અંડાશયમાં કોર્પસ લ્યુટિયમને ઉત્તેજિત અને જાળવી રાખે છે,જે બદલામાં પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાવસ્થાની જાળવણી માટે આવશ્યક છે.

(D) : આંતરાલીય કોષો અથવા લેડિગ કોષો એ વૃષણના શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓની વચ્ચે આવેલા કોષો છે. તેઓ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી મુક્ત થતા લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ ની ઉત્તેજનાના પ્રતિભાવમાં એન્ડ્રોજન્સ (દા.ત.,ટેસ્ટોસ્ટેરોન) નામના વૃષણના અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ કરે છે.

(C) : ફલન પછી,યુગ્મનજ ઝડપી સમસૂત્રી ભાજનમાંથી પસાર થાય છે,જેને ક્લીવેજ કહેવામાં આવે છે,જે પુત્રી કોષોની વૃદ્ધિના અભાવ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે. આ એક-કોષીય યુગ્મનજનું બહુકોષીય રચનામાં રૂપાંતર તરફ દોરી જાય છે જેને બ્લાસ્ટોસિસ્ટ કહેવાય છે. ગર્ભાશયના એન્ડોમેટ્રિયમમાં યુગ્મનજનું પ્રત્યારોપણ અથવા સ્થાપન બ્લાસ્ટોસિસ્ટ તબક્કે થાય છે. બ્લાસ્ટોસિસ્ટ એમ્બ્રિઓનલ નોબ અથવા એમ્બ્રિઓનિક ડિસ્કના પ્રદેશમાં એન્ડોમેટ્રિયમના સંપર્કમાં આવે છે અને તેને વળગી રહે છે. ટ્રોફોબ્લાસ્ટના સપાટીના કોષો લાયટિક ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરે છે જે એન્ડોમેટ્રિયલ અસ્તરનું ક્ષરણ કરે છે. તેઓ આંગળી જેવા આઉટગ્રોથને પણ જન્મ આપે છે જેને કોરિઓનિક વિલી કહેવાય છે. કોરિઓનિક વિલી અને ગર્ભાશયની પેશીઓ એકબીજા સાથે જોડાઈ જાય છે. વિલી માત્ર ફિક્સેશનમાં જ નહીં પરંતુ પોષણના શોષણમાં પણ મદદ કરે છે.

(C) સ્ત્રાવી તબક્કાને લ્યુટિયલ તબક્કા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
અંડપાત પછી,જે માસિક ચક્રની મધ્યમાં થાય છે,ખાલી ગ્રાફિયન પુટિકા $LH$ ની અસર હેઠળ કોર્પસ લ્યુટિયમમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
કોર્પસ લ્યુટિયમ પ્રોજેસ્ટેરોનનો મોટો જથ્થો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (એન્ડોમેટ્રિયમ) ની જાળવણી માટે જરૂરી છે.
આ તબક્કા દરમિયાન,એન્ડોમેટ્રિયલ ગ્રંથીઓ સ્ત્રાવી બને છે,જે ગર્ભાશયની દીવાલને બ્લાસ્ટોસિસ્ટના સ્થાપન માટે તૈયાર કરે છે.
આ તબક્કો સામાન્ય રીતે લગભગ $13$ દિવસ સુધી ચાલે છે,જે $28$ દિવસના પ્રમાણભૂત માસિક ચક્રમાં $16$ થી $28$ દિવસના સમયગાળાને આવરી લે છે.

(D) : ઇન વિટ્રો ફર્ટિલાઇઝેશન પદ્ધતિમાં,જેને સામાન્ય રીતે ટેસ્ટ-ટ્યુબ બેબી પ્રોગ્રામ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,પત્ની/દાતા (સ્ત્રી) પાસેથી અંડકોષ અને પતિ/દાતા (પુરુષ) પાસેથી શુક્રકોષો એકત્રિત કરવામાં આવે છે અને પ્રયોગશાળામાં કૃત્રિમ પરિસ્થિતિઓમાં ફલન કરાવીને યુગ્મનજ $(Zygote)$ બનાવવામાં આવે છે.
આ યુગ્મનજ અથવા પ્રારંભિક ગર્ભ (જેમાં $8$ જેટલા બ્લાસ્ટોમિયર્સ હોય છે) ને ફેલોપિયન નળીમાં સ્થાનાંતરિત કરી શકાય છે,જેને ઝાયગોટ ઇન્ટ્રા ફેલોપિયન ટ્રાન્સફર $(ZIFT)$ કહેવામાં આવે છે.
$8$ થી વધુ બ્લાસ્ટોમિયર્સ ધરાવતા ગર્ભને ગર્ભાશયમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે,જેને ઇન્ટ્રા યુટેરાઇન ટ્રાન્સફર $(IUT)$ કહેવામાં આવે છે,જેથી તેનો વધુ વિકાસ પૂર્ણ થઈ શકે.

(B) વર્ણાંધતા એ $X$-લિંક્ડ પ્રચ્છન્ન જનીનિક ખામી છે. ધારો કે $X^C$ એ વર્ણાંધતા માટેનું જનીન છે અને $X$ એ સામાન્ય જનીન છે.
$1$. પુરુષ સામાન્ય દ્રષ્ટિ ધરાવે છે,તેથી તેનું જનીન પ્રકાર $XY$ છે. તેના પિતા વર્ણાંધ હતા,પરંતુ તે પુરુષના જનીન પ્રકારને અસર કરતું નથી કારણ કે તે તેના પિતા પાસેથી $Y$ રંગસૂત્ર મેળવે છે.
$2$. સ્ત્રીના પિતા વર્ણાંધ હતા,જેનો અર્થ છે કે તે આ લક્ષણ માટે વાહક હોવી જોઈએ. તેનું જનીન પ્રકાર $XX^C$ છે.
$3$. પુરુષ $(XY)$ અને વાહક સ્ત્રી $(XX^C)$ વચ્ચેનો સંકરણ: $XY \times XX^C$.
$4$. સંતાનોના સંભવિત જનીન પ્રકારો છે: $XX$ (સામાન્ય પુત્રી),$XX^C$ (વાહક પુત્રી),$XY$ (સામાન્ય પુત્ર),અને $X^CY$ (વર્ણાંધ પુત્ર).
$5$. વર્ણાંધ પુત્રી થવાની સંભાવના $0$ છે કારણ કે પુત્રીને વર્ણાંધ થવા માટે બંને માતા-પિતા પાસેથી $X^C$ જનીન મેળવવું જરૂરી છે,પરંતુ પિતા સામાન્ય $(XY)$ છે.

(D) : ડોગ ફ્લાવર (સ્નેપડ્રેગન અથવા એન્ટિરાઇનમ $sp.$) માં પુષ્પના રંગનું આનુવંશિકતા એ અપૂર્ણ પ્રભુતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
શુદ્ધ લાલ પુષ્પ ધરાવતા $(RR)$ અને શુદ્ધ સફેદ પુષ્પ ધરાવતા $(rr)$ છોડ વચ્ચેના સંકરણમાં,$F_1$ $(Rr)$ પેઢી ગુલાબી રંગની પ્રાપ્ત થઈ હતી.
જ્યારે $F_1$ નું સ્વ-ફલન કરવામાં આવ્યું,ત્યારે $F_2$ પેઢીમાં નીચે મુજબનો ગુણોત્તર પ્રાપ્ત થયો: $1$ $(RR)$ લાલ : $2$ $(Rr)$ ગુલાબી : $1$ $(rr)$ સફેદ.
અહીં જનીન પ્રકારનો ગુણોત્તર $1 : 2 : 1$ હતો,જે કોઈપણ મેન્ડેલિયન એક-સંકરણ જેવો જ છે,પરંતુ સ્વરૂપ પ્રકારનો ગુણોત્તર $3 : 1$ (પ્રભાવી:પ્રચ્છન્ન) થી બદલાઈને $1 : 2 : 1$ થઈ ગયો હતો.

(C) આકૃતિ 'ક્રિસ-ક્રોસ' (criss-cross) આનુવંશિકતાની ભાત દર્શાવે છે,જેમાં લક્ષણ માતામાંથી પુત્રમાં અને પિતામાંથી પુત્રીમાં ઉતરે છે. આ $X$-લિંક્ડ પ્રચ્છન્ન આનુવંશિકતાની લાક્ષણિકતા છે.
$1$. ફિનાઇલકીટોન્યુરિયા,સીકલ સેલ એનિમિયા અને થેલેસેમિયા એ દૈહિક પ્રચ્છન્ન (autosomal recessive) વિકૃતિઓ છે.
$2$. હિમોફિલિયા એ $X$-લિંક્ડ પ્રચ્છન્ન વિકૃતિ છે જે ક્રિસ-ક્રોસ આનુવંશિકતાની ભાતને અનુસરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) કસોટી સંકરણ (Test cross) એ પ્રભાવી લક્ષણ ધરાવતી વનસ્પતિનું જનીન પ્રકાર ($F_2$ પેઢીમાં) નક્કી કરવા માટે કરવામાં આવે છે.
સામાન્ય કસોટી સંકરણમાં,જે સજીવનું જનીન પ્રકાર અજ્ઞાત હોય તેને પ્રચ્છન્ન જનીન પ્રકાર ધરાવતા સજીવ સાથે સંકરણ કરાવવામાં આવે છે.
આ સંકરણથી મળતી સંતતિનું વિશ્લેષણ કરીને પિતૃ સજીવનું જનીન પ્રકાર સરળતાથી જાણી શકાય છે.
જો સંતતિમાં $1:1$ ના પ્રમાણમાં પ્રભાવી અને પ્રચ્છન્ન લક્ષણો જોવા મળે,તો પિતૃ વિષમયુગ્મી $(Aa)$ હોય છે.
જો બધી જ સંતતિ પ્રભાવી લક્ષણ દર્શાવે,તો પિતૃ સમયુગ્મી પ્રભાવી $(AA)$ હોય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
યુકેરિયોટિક કોષોમાં,પ્રાથમિક ટ્રાન્સક્રિપ્ટ (pre-$mRNA$) માં કોડિંગ સિક્વન્સ જેને એક્સોન્સ કહેવાય છે અને નોન-કોડિંગ સિક્વન્સ જેને ઇન્ટ્રોન્સ કહેવાય છે,બંને હોય છે.
આ નોન-કોડિંગ ઇન્ટ્રોન્સને દૂર કરવાની અને કોડિંગ એક્સોન્સને પરિપક્વ $mRNA$ અણુ બનાવવા માટે ચોક્કસ ક્રમમાં જોડવાની પ્રક્રિયાને સ્પ્લાયસિંગ કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા કાર્યાત્મક પ્રોટીન બનાવવા માટે આવશ્યક છે,કારણ કે ઇન્ટ્રોન્સ એમિનો એસિડ માટે કોડિંગ કરતા નથી.

(B) $DNA$ માં,બેઇઝ જોડીના નિયમો મુજબ $A$ એ $T$ સાથે અને $C$ એ $G$ સાથે જોડાય છે.
પ્રત્યાંકન (transcription) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,$DNA$ નું $RNA$ માં રૂપાંતર થાય છે.
$RNA$ માં,થાઇમિન $(T)$ ના સ્થાને યુરેસિલ $(U)$ હોય છે.
તેથી,$DNA$ ટેમ્પલેટ શૃંખલા $ATCTG$ માટે પૂરક $RNA$ ક્રમ નીચે મુજબ નક્કી થાય છે:
$A$ એ $U$ સાથે જોડાય છે
$T$ એ $A$ સાથે જોડાય છે
$C$ એ $G$ સાથે જોડાય છે
$T$ એ $A$ સાથે જોડાય છે
$G$ એ $C$ સાથે જોડાય છે
આમ,પરિણામી $RNA$ ક્રમ $UAGAC$ છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
$DNA$ માં ટ્રાન્સક્રિપ્શન યુનિટ મુખ્યત્વે ત્રણ ભાગોનું બનેલું હોય છે:
$1$. પ્રમોટર: તે સ્થાન જ્યાં $RNA$ પોલિમરેઝ ઉત્સેચક જોડાઈને ટ્રાન્સક્રિપ્શનની શરૂઆત કરે છે.
$2$. સ્ટ્રક્ચરલ જનીન: $DNA$ નો તે ભાગ જે $RNA$ અણુ માટે સંકેત આપે છે.
$3$. ટર્મિનેટર: તે પ્રદેશ જે ટ્રાન્સક્રિપ્શન પ્રક્રિયાના અંતનો સંકેત આપે છે અને નવા બનેલા $RNA$ શૃંખલાને મુક્ત કરે છે.
ઇન્ડ્યુસર એ એક નિયમનકારી અણુ છે જે જનીન અભિવ્યક્તિને નિયંત્રિત કરવા માટે રિપ્રેસર પ્રોટીન સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,પરંતુ તે ટ્રાન્સક્રિપ્શન યુનિટનો બંધારણીય ભાગ નથી.

(A) સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં,પ્રત્યાંકન (transcription) માટે ત્રણ પ્રકારના $RNA$ પોલિમરેઝ ઉત્સેચકો જવાબદાર છે:
$1$. $RNA$ પોલિમરેઝ $I$ એ $rRNA$ ($28S, 18S,$ અને $5.8S$) ના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે.
$2$. $RNA$ પોલિમરેઝ $II$ એ $hnRNA$ ($mRNA$ નો પુરોગામી) ના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે.
$3$. $RNA$ પોલિમરેઝ $III$ એ $tRNA$,$5S$ $rRNA$ અને $snRNA$ ના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે.
તેથી,$RNA$ પોલિમરેઝ $III$ ને દૂર કરવાથી $tRNA$ ના સંશ્લેષણ પર અસર પડશે.

(D) : સુકોષકેન્દ્રી કોષમાં $mRNA$ સીધું બનતું નથી. તે કોષકેન્દ્રમાં હેટરોજીનસ ન્યુક્લિયર $RNA$ $(hnRNA)$ તરીકે ટ્રાન્સક્રાઇબ થાય છે. $hnRNA$ માં ઇન્ટ્રોન્સ અને એક્સોન્સ હોય છે. ઇન્ટ્રોન્સને $RNA$ સ્પ્લાયસિંગ દ્વારા દૂર કરવામાં આવે છે,જેનાથી એક્સોન્સ બાકી રહે છે,જે આનુવંશિક માહિતી ધરાવે છે. $RNA$ ના એક્સોનિક ભાગોને એકસાથે જોડવામાં આવે છે જેથી એક સિંગલ ચેઇન $RNA$ બને છે,જે ટ્રાન્સલેશનલ ટેમ્પલેટ તરીકે કાર્ય કરવા માટે જરૂરી છે.

(A) અનુકૂલી પ્રસરણ એ એક જ ભૌગોલિક વિસ્તારમાં એક બિંદુથી શરૂ થઈને અન્ય ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં ફેલાતી વિવિધ જાતિઓના ઉદવિકાસની પ્રક્રિયા છે.
આ ઘટના અપસારી ઉદવિકાસનો એક પ્રકાર છે,જેમાં સજીવો પૂર્વજ જાતિમાંથી ઝડપથી વિવિધ નવા સ્વરૂપોમાં વિકસે છે,ખાસ કરીને જ્યારે પર્યાવરણમાં ફેરફાર થવાથી નવા સંસાધનો ઉપલબ્ધ થાય અથવા નવા પડકારો ઊભા થાય.
જેમ જેમ મૂળ વસ્તી વધે છે,તેમ તેમ તે તેના મૂળ સ્થાનથી નવા રહેઠાણો અને ખોરાકના સ્ત્રોતોનો ઉપયોગ કરવા માટે ફેલાય છે.
સમય જતાં,આ વસ્તી તેમના ચોક્કસ રહેઠાણો સાથે અનુકૂલિત થાય છે અને અંતે નવી જાતિઓ તરીકે ઓળખાય તેટલી અલગ પડી જાય છે.

(D) અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ એટલે કે અસંબંધિત સજીવોના જૂથોમાં સમાન અનુકૂલિત કાર્યાત્મક રચનાઓનો વિકાસ,જેને સામ્યતા (analogy) કહેવામાં આવે છે. તેના ઉદાહરણોમાં પતંગિયા અને પક્ષીઓની પાંખો,ઓક્ટોપસ અને સસ્તન પ્રાણીઓની આંખો,પેંગ્વિન અને ડોલ્ફિનના ફ્લિપર્સ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
અપસારી ઉત્ક્રાંતિમાં સામાન્ય પૂર્વજમાંથી વિવિધ જરૂરિયાતોને કારણે અલગ-અલગ દિશામાં વિવિધ કાર્યાત્મક રચનાઓનો વિકાસ થાય છે. તેનું ઉત્તમ ઉદાહરણ પૃષ્ઠવંશીઓના અગ્ર ઉપાંગો (જેમ કે વ્હેલ,ચામાચીડિયું,ચિત્તો અને મનુષ્ય) છે. જોકે આ અંગો અલગ-અલગ કાર્યો કરે છે,પરંતુ તેમની શરીરરચના સમાન હોય છે (સમમૂલકતા). તેથી,સાચી જોડી છે: બુગનવિલિયાના કંટક અને કુકરબિટાના પ્રતાન (અપસારી) $\rightarrow$ ઓક્ટોપસ અને સસ્તન પ્રાણીઓની આંખો (અભિસારી).

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે.
દ્વિનેત્રી દ્રષ્ટિ,નાના જડબાં અને સીધી મુદ્રા એ માનવ ઉત્ક્રાંતિ દરમિયાન થયેલા મહત્વપૂર્ણ અનુકૂલનો છે.
જોકે,આધુનિક માનવની તેના પૂર્વજોમાંથી ઉત્ક્રાંતિમાં સૌથી નોંધપાત્ર વલણ કપાલ ક્ષમતા (cranial capacity) માં વધારો છે.
આધુનિક માનવમાં કપાલ ક્ષમતા આશરે $1450$ $cc$ છે,જ્યારે $Australopithecus$ માં તે માત્ર $500$ $cc$ જેટલી હતી.
આ વધેલી કપાલ ક્ષમતા મોટા મગજને સમાવે છે અને આધુનિક માનવના સામાજિક,સાંસ્કૃતિક અને બૌદ્ધિક વિકાસનો આધાર બનાવે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. નિયન્ડરથલ માનવ ($Homo$ $neanderthalensis$) $1,00,000$ થી $40,000$ વર્ષ પહેલાં મધ્ય એશિયા અને યુરોપમાં રહેતા હતા. તેઓ ટૂંકા કદ,ભારે ભમર,પાછળ તરફ નમેલા કપાળ,ભારે દાંત સાથેના મોટા જડબા,મજબૂત શરીર,ધીમી ચાલ અને નમેલી મુદ્રા દ્વારા ઓળખાતા હતા. તેઓ તેમના શરીરને સુરક્ષિત રાખવા માટે પ્રાણીઓની ચામડીનો ઉપયોગ કરતા હતા અને તેમના મૃતકોને દફનાવતા હતા.

(A) : ઉત્પરિવર્તન (mutation) શબ્દ હ્યુગો ડી વ્રીસ $(1901)$ દ્વારા કુદરતી રીતે પ્રજનન કરતી વસ્તીમાં અચાનક થતા મોટા,વારસાગત ફેરફારો માટે આપવામાં આવ્યો હતો。
તેમણે $1903$ માં પ્રકાશિત તેમના પુસ્તક "ધ મ્યુટેશન થીયરી" માં ઉત્ક્રાંતિનો ઉત્પરિવર્તનવાદ રજૂ કર્યો હતો,જેમાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે ઉત્ક્રાંતિ મોટા અને અસતત ભિન્નતાઓને કારણે થાય છે。
તેમણે $Oenothera$ $lamarckiana$ (ઇવનિંગ પ્રિમરોઝ) પર કામ કર્યું હતું。
તેમના પ્રયોગો દરમિયાન,તેમણે $54343$ છોડની વસ્તીમાં $834$ ઉત્પરિવર્તનો જોયા હતા。
પાછળથી જાણવા મળ્યું કે હ્યુગો ડી વ્રીસ દ્વારા અવલોકન કરાયેલ ઉત્પરિવર્તનો વાસ્તવમાં રંગસૂત્રીય અનિયમિતતાઓ (chromosomal aberrations) હતા。

(A) $Plasmodium$,એક સૂક્ષ્મ પ્રજીવ પરોપજીવી છે જે મનુષ્યોમાં મેલેરિયા ફેલાવે છે અને તે ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે.
જ્યારે માદા $Anopheles$ મચ્છર ચેપગ્રસ્ત માનવનું રુધિર ચૂસે છે,ત્યારે તે રુધિર સાથે ગેમેટોસાઇટ્સ (પરોપજીવીની લિંગી અવસ્થાઓ) ગ્રહણ કરે છે.
આ ગેમેટોસાઇટ્સ $RBCs$ માંથી બહાર નીકળીને મચ્છરના જઠરના પોલાણમાં (lumen) આવે છે.
જઠરમાં,નર ગેમેટોસાઇટ વિભાજન પામીને $6$ થી $8$ લાંબા,પ્રચલિત,ચાબુક જેવા માઇક્રોગેમેટ્સ (નર જન્યુઓ) બનાવે છે.
માદા ગેમેટોસાઇટ વિભાજન પામતું નથી પરંતુ પરિપક્વ થઈને મેક્રોગેમેટ (માદા જન્યુ) માં ફેરવાય છે.
જ્યારે માઇક્રોગેમેટ મેક્રોગેમેટમાં પ્રવેશે છે ત્યારે ફલન (syngamy) થાય છે,જેના પરિણામે યુગ્મનજ (zygote) બને છે.
આ યુગ્મનજ લંબાઈને કૃમિ જેવો પ્રચલિત સજીવ બને છે જેને ઉકીનેટ (ookinete) કહેવાય છે.
આમ,$Plasmodium$ નો પ્રચલિત યુગ્મનજ માદા $Anopheles$ મચ્છરના આંતરડામાં જોવા મળે છે.

(D) વિડાલ $(Widal)$ ટેસ્ટ ($G.F.I. Widal$ દ્વારા વિકસિત) એ એક સીરોલોજિકલ એગ્લુટિનેશન ટેસ્ટ છે જેનો ઉપયોગ $Salmonella$ $typhi$ બેક્ટેરિયા સામેના એન્ટિબોડીઝની હાજરી શોધવા માટે થાય છે,જે ટાઈફોઈડ તાવનું કારણ બને છે.
તેનો ઉપયોગ દર્દીના રક્ત સીરમમાં ચોક્કસ એન્ટિજેન્સ અથવા એન્ટિબોડીઝને ઓળખીને ટાઈફોઈડના ચેપની હાજરીની પુષ્ટિ કરવા માટે નિદાન સાધન તરીકે થાય છે.

(D) : સામાન્ય શરદી અથવા રાઇનાઇટિસ એ રાઇનો વાયરસ દ્વારા થતા સૌથી વધુ ચેપી રોગોમાંનો એક છે。
તે નાક અને શ્વસન માર્ગને અસર કરે છે પરંતુ ફેફસાંને નહીં。
તે ટીપાંના ચેપ અથવા દૂષિત વસ્તુઓ દ્વારા ફેલાય છે。
$Streptococcus$ $pneumoniae$ અને $Haemophilus$ $influenzae$ બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો ન્યુમોનિયા એ ફેફસાંનો ગંભીર રોગ છે, જેમાં વાયુકોષ્ઠો અને શ્વાસવાહિકાઓમાં પ્રવાહી એકઠું થાય છે。
આ રોગ દર્દીના ગળફા દ્વારા ફેલાય છે。

(D) : સંપર્ક અવરોધ એ સામાન્ય કોષોનો એક ગુણધર્મ છે,જેના કારણે અન્ય કોષો સાથેનો સંપર્ક તેમની અનિયંત્રિત વૃદ્ધિને અટકાવે છે. કેન્સરગ્રસ્ત કોષોમાં આ ગુણધર્મનો અભાવ હોય છે,જેના કારણે તેઓ સતત વિભાજન પામી ગાંઠ (tumor) બનાવે છે.

(B) : સિરોસિસ એ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં યકૃત તેના કેટલાક કોષોના ઈજા કે મૃત્યુના પ્રતિભાવમાં તંતુમય પેશીઓના ગૂંથાયેલા તાંતણા ઉત્પન્ન કરે છે,જેની વચ્ચે પુનર્જીવિત થતા કોષોની ગાંઠો (nodules) હોય છે. આ ગાંઠોને કારણે યકૃત પીળાશ પડતું અને લાક્ષણિક રીતે ગાંઠયુક્ત બની જાય છે. આલ્કોહોલનું લાંબા ગાળાનું સેવન આ સ્થિતિનું મુખ્ય કારણ છે,જેને આલ્કોહોલિક સિરોસિસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) રાસાયણિક બંધારણ $(A)$ કોકેઈનનું છે,જે Erythroxylum coca નામની વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવે છે. તે ન્યુરોટ્રાન્સમીટર ડોપામાઈનના વહનમાં દખલ કરે છે,જેનાથી ઉત્સાહ અને ઉર્જામાં વધારો થાય છે.
રાસાયણિક બંધારણ $(B)$ કેનાબીનોઈડનું છે,જે Cannabis sativa વનસ્પતિના પુષ્પવિન્યાસમાંથી મેળવવામાં આવે છે. કેનાબીનોઈડ્સ હૃદય અને રુધિરાભિસરણ તંત્ર પર તેની અસર માટે જાણીતા છે અને તે આભાસી અસરો ઉત્પન્ન કરી શકે છે.
વિકલ્પ $(A)$ અણુ $(A)$ ને કોકેઈન તરીકે,તેના સ્ત્રોતને Erythroxylum coca તરીકે અને ડોપામાઈન વહન પર તેની અસરને યોગ્ય રીતે ઓળખે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(A)$ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
વિડાલ ટેસ્ટ ($G.F.I$ વિડાલ દ્વારા વિકસિત) એ ટાઈફોઈડ તાવના નિદાન માટે વપરાતી એક સીરોલોજીકલ એગ્લુટિનેશન ટેસ્ટ છે.
તે દર્દીના સીરમમાં $Salmonella$ $typhi$ બેક્ટેરિયા સામેના એન્ટિબોડીઝની હાજરી તપાસે છે.
આ ટેસ્ટ $Salmonella$ $typhi$ દ્વારા થતા ચેપની પુષ્ટિ કરવામાં મદદ કરે છે.

(B) સાચો જવાબ છે કારણ કે તે ખોટી જોડ છે. વેક્ટર એ $DNA$ અણુઓ છે જેનો ઉપયોગ વિદેશી $DNA$ ખંડને યજમાન કોષમાં લઈ જવા માટે થાય છે,જ્યાં તેઓ સ્વયંજનન પામે છે. તેઓ $tRNA$ સંશ્લેષણ માટેના સ્થાન નથી.
$A$ સાચું છે: દૈહિક સંકરણમાં બે અલગ-અલગ વનસ્પતિ પ્રજાતિઓના પ્રોટોપ્લાસ્ટનું સંલયન થાય છે.
$C$ સાચું છે: સૂક્ષ્મપ્રવર્ધન એ પેશી સંવર્ધન પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને મોટી સંખ્યામાં આનુવંશિક રીતે સમાન વનસ્પતિઓનું ઉત્પાદન છે.
$D$ સાચું છે: કેલસ એ કોષોનો એક અસંગઠિત,અવિભેદિત સમૂહ છે જે પેશી સંવર્ધન દરમિયાન એક્સપ્લાન્ટમાંથી વિકસે છે.

(C) : વર્ધનશીલ પેશી (Meristem) એ કોષોનો એક સ્થાનિક સમૂહ છે જે સક્રિય રીતે વિભાજન પામે છે અને અવિભેદિત હોય છે, જે અંતે કાયમી પેશીઓને જન્મ આપે છે.
જો છોડ વાયરસથી સંક્રમિત હોય, તો પણ વર્ધનશીલ પેશી વાયરસથી મુક્ત રહે છે.
તેથી, વાયરસ-મુક્ત છોડ મેળવવા માટે વર્ધનશીલ પેશીને દૂર કરીને તેને $in vitro$ (પાત્રમાં) ઉગાડી શકાય છે.
કક્ષીય અથવા અગ્રસ્થ પ્રરોહ વર્ધનશીલ પેશીની ખેતીને મેરિસ્ટમ કલ્ચર કહેવામાં આવે છે.
અગ્રસ્થ અથવા કક્ષીય વર્ધનશીલ પેશી સામાન્ય રીતે વાયરસથી મુક્ત હોય છે.

(A) હરિતક્રાંતિ એ ભારતમાં કૃષિ ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર વધારાના સમયગાળાને દર્શાવે છે,જે $1960$ ના દાયકાના મધ્યમાં થયો હતો.
આ તબક્કામાં ઘઉં અને ચોખાની વધુ ઉત્પાદન આપતી જાતો $(HYVs)$ નો વિકાસ અને ઉપયોગ,સિંચાઈની સુધારેલી સુવિધાઓ,ખાતરોનો વધતો ઉપયોગ અને જીવાત તથા રોગ નિયંત્રણનો સમાવેશ થાય છે.
$Norman E. Borlaug$ ને અર્ધ-વામન ઘઉંની જાતો વિકસાવવા બદલ વૈશ્વિક સ્તરે હરિતક્રાંતિના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ભારતમાં,$Dr. M.S. Swaminathan$ ને હરિતક્રાંતિના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$1963$ માં,સોનાલિકા અને કલ્યાણ સોના જેવી ઘઉંની જાતો રજૂ કરવામાં આવી હતી,અને $1966$ માં,$IR-8$ અને $Taichung Native-1$ જેવી અર્ધ-વામન ચોખાની જાતો રજૂ કરવામાં આવી હતી,જે આ ક્રાંતિની શરૂઆતનું પ્રતીક છે.

(D) $Monascus$ $purpureus$ એ એક યીસ્ટ છે જેનો ઉપયોગ વ્યાવસાયિક રીતે રુધિર કોલેસ્ટ્રોલ ઘટાડતા સ્ટેટિન્સના ઉત્પાદનમાં થાય છે.
સ્ટેટિન્સ શરીરમાં કોલેસ્ટ્રોલના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર ઉત્સેચકને સ્પર્ધાત્મક રીતે અવરોધીને કાર્ય કરે છે.

(B) : $Azolla$ ડાંગરના ઉત્પાદનમાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
$Azolla$ અને તેનો નાઈટ્રોજનનું સ્થાપન કરતો ભાગીદાર,$Anabaena$,ડાંગરના ખેતરોને ફળદ્રુપ બનાવવા અને ઉત્પાદન વધારવા માટે લીલા ખાતર તરીકે ઉપયોગમાં લેવાય છે.
$Azolla$ ની મદદથી,ડાંગર વર્ષો સુધી,વર્ષમાં અનેક પાક લઈ શકાય છે,જેમાં ઉત્પાદકતામાં થોડો અથવા કોઈ ઘટાડો થતો નથી; તેથી પાકની ફેરબદલીની જરૂર પડતી નથી.

(A) : $Trichoderma$ પ્રજાતિઓ મુક્તજીવી ફૂગ છે જે મૂળના નિવસનતંત્રમાં ખૂબ જ સામાન્ય છે.
તેઓ ઘણા વનસ્પતિ રોગકારકો સામે અસરકારક જૈવિક નિયંત્રણ કારકો તરીકે કાર્ય કરે છે.
$Nucleopolyhedrovirus$ (બેક્યુલોવાયરસ) નો ઉપયોગ કીટકો અને સંધિપાદ પ્રાણીઓ માટે થાય છે,વ્હાઇટ રસ્ટ માટે નહીં.
$Bt$-કપાસ એ જનીનિક રીતે રૂપાંતરિત પાક છે,સીધો સૂક્ષ્મજીવી જૈવિક નિયંત્રણનો ઉપયોગ નથી.
લેડીબર્ડ ભૃંગ એ શિકારી છે,સૂક્ષ્મજીવ નથી.

(B) બાયોગેસ અથવા ગોબર ગેસ એ મિથેનથી સમૃદ્ધ બળતણ ગેસ છે જે મિથેનોજેનિક બેક્ટેરિયાની મદદથી બાયોમાસના અજારક વિઘટન દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
તે મુખ્યત્વે મિથેન $(50-70\%)$,કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(30-40\%)$ અને નાઇટ્રોજન,હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ અને હાઇડ્રોજનના અલ્પ પ્રમાણથી બનેલો છે.
તેથી,ગોબર ગેસમાં મિથેનનું પ્રમાણ સૌથી વધુ હોય છે.

$(A)$ સાચું: કોલોસ્ટ્રમ એ માતા દ્વારા સ્તનપાનના પ્રથમ થોડા દિવસોમાં ઉત્પન્ન થતું પ્રારંભિક દૂધ છે, જે એન્ટિબોડીઝ, ખાસ કરીને $IgA$ થી સમૃદ્ધ હોય છે, જે નવજાત શિશુને નિષ્ક્રિય પ્રતિકારક શક્તિ પ્રદાન કરે છે.
$(B)$ ખોટું: ચિકનગુનિયા એ ચિકનગુનિયા વાયરસ દ્વારા થતો વાયરલ રોગ છે, જે ચેપગ્રસ્ત મચ્છરો દ્વારા મનુષ્યોમાં ફેલાય છે, બેક્ટેરિયા દ્વારા નહીં.
$(C)$ સાચું: ટિશ્યુ કલ્ચર, ખાસ કરીને મેરિસ્ટમ કલ્ચર, વાયરસ-મુક્ત છોડ ઉત્પન્ન કરવા માટેની વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં લેવાતી તકનીક છે કારણ કે મેરિસ્ટમેટિક પેશી સામાન્ય રીતે વાયરલ ચેપથી મુક્ત હોય છે.
$(D)$ ખોટું: બીયર જવના માલ્ટ જેવા અનાજના આથવણ દ્વારા યીસ્ટ $(Saccharomyces \text{ } cerevisiae)$ નો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવે છે, દ્રાક્ષના રસના નિસ્યંદન દ્વારા નહીં (જેનો ઉપયોગ વાઇન/બ્રાન્ડી માટે થાય છે).
તેથી, વિધાનો $(B)$ અને $(D)$ ખોટા છે. આમ, કુલ $2$ વિધાનો ખોટા છે.

(B) : ગટરના પાણીને સુક્ષ્મજીવોની મદદથી સીવેજ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ દ્વારા શુદ્ધ કરી શકાય છે. આ પ્રક્રિયાના ત્રણ તબક્કા છે - પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક. પ્રાથમિક પ્રક્રિયામાં ગાળણ અને નિક્ષેપન દ્વારા તરતા અને નિલંબિત ઘન પદાર્થો દૂર કરવામાં આવે છે. પ્રથમ,તરતા પદાર્થોને ક્રમિક ગાળણ દ્વારા દૂર કરવામાં આવે છે. ગાળણને મોટા ખુલ્લા સેટલિંગ ટાંકીમાં રાખવામાં આવે છે જ્યાં કાંકરી નીચે બેસી જાય છે. આ અવક્ષેપને પ્રાથમિક સ્લજ કહેવામાં આવે છે,જ્યારે ઉપરના પ્રવાહીને એફ્લુઅન્ટ કહેવામાં આવે છે. દ્વિતીયક પ્રક્રિયામાં,પ્રાથમિક એફ્લુઅન્ટને એરેશન ટાંકીમાં લઈ જવામાં આવે છે. એરેશન ટાંકીમાં મોટી સંખ્યામાં જારક વિષમપોષી સૂક્ષ્મજીવો વૃદ્ધિ પામે છે અને ફ્લોક્સ બનાવે છે. આ સૂક્ષ્મજીવો કાર્બનિક પદાર્થોનું પાચન કરે છે,જેનાથી કચરાનો $BOD$ ઘટે છે. સેટલિંગ ટાંકીના અવક્ષેપને સક્રિય સ્લજ કહેવામાં આવે છે. બાકીના ભાગને અજારક સ્લજ ડાયજેસ્ટર નામની મોટી ટાંકીમાં મોકલવામાં આવે છે,જ્યાં અજારક સૂક્ષ્મજીવો કાર્બનિક દ્રવ્યોનું પાચન કરે છે અને મિથેન,$H_2S$ અને $CO_2$ જેવા વાયુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.

(D) વિધાન $(A)$ સાચું છે કારણ કે $Spirulina$ એ એકકોષી પ્રોટીન $(SCP)$ નો સ્ત્રોત છે જે અત્યંત પોષક છે.
વિધાન $(B)$ સાચું છે કારણ કે $Methylophilus$ $methylotrophus$ તેના બાયોમાસના ઝડપી બમણા થવાના દરને કારણે ઉચ્ચ બાયોમાસ ઉત્પાદન ક્ષમતા ધરાવે છે,જે તેને ગાયની સરખામણીમાં શરીરના વજન દીઠ વધુ પ્રોટીન ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા આપે છે.
વિધાન $(C)$ ખોટું છે કારણ કે મશરૂમ સામાન્ય રીતે પ્રોટીન અને ફાઈબરથી સમૃદ્ધ હોય છે,પરંતુ તે વિટામિન $C$ નો નોંધપાત્ર સ્ત્રોત નથી.
વિધાન $(D)$ ખોટું છે કારણ કે,જોકે બાયોફોર્ટિફાઇડ ચોખાની જાતો અસ્તિત્વમાં છે (જેમ કે વિટામિન $A$ માટે ગોલ્ડન રાઇસ),પરંતુ કેલ્શિયમથી સમૃદ્ધ હોય તેવી કોઈ વ્યાપક રીતે જાણીતી ચોખાની જાત વિકસાવવામાં આવી નથી.
તેથી,માત્ર વિધાનો $(A)$ અને $(B)$ સાચા છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
ગોલ્ડન રાઈસ એ ચોખાની $(Oryza sativa)$ એક જનીનિક રૂપાંતરિત (ટ્રાન્સજેનિક) જાત છે, જેને $\beta$-કેરોટીન ઉત્પન્ન કરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી છે, જે વિટામિન $A$ નું પુરોગામી (પ્રોવિટામિન $A$) છે.
જ્યારે તેનું સેવન કરવામાં આવે છે, ત્યારે માનવ શરીર $\beta$-કેરોટીનનું વિટામિન $A$ માં રૂપાંતર કરે છે.
ગોલ્ડન રાઈસનું નિયમિત સેવન વિટામિન $A$ ની ઉણપને રોકવામાં મદદ કરે છે, જે ઘણા વિકાસશીલ દેશોમાં બાળકોમાં અંધત્વનું મુખ્ય કારણ છે.
$\beta$-કેરોટીનની હાજરીને કારણે આ ચોખાના દાણા પીળા રંગના દેખાય છે, તેથી તેને 'ગોલ્ડન રાઈસ' કહેવામાં આવે છે.

(A) : ઘણા સૂત્રકૃમિઓ મનુષ્યો સહિત વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓમાં રહે છે। $Meloidogyne \ incognita$ નામનો સૂત્રકૃમિ તમાકુના છોડના મૂળમાં ચેપ લગાડે છે અને ઉત્પાદનમાં મોટો ઘટાડો કરે છે। આ ચેપને રોકવા માટે $RNA$ ઇન્ટરફરન્સ $(RNAi)$ ની પ્રક્રિયા પર આધારિત એક નવીન વ્યૂહરચના અપનાવવામાં આવી હતી।
$RNA$ ઇન્ટરફરન્સ $(RNAi)$ એ $mRNA$ ને પૂરક $RNA$ અણુઓના સંશ્લેષણ દ્વારા જનીનની પ્રવૃત્તિને અવરોધવાની ઘટના છે। જનીનનો સામાન્ય (કોષની અંદર સંશ્લેષિત) $mRNA$ "સેન્સ" કહેવાય છે કારણ કે તે ભાષાંતર (translation) દરમિયાન "વંચાતા" કોડોન્સ ધરાવે છે।
સામાન્ય રીતે, $mRNA$ "સેન્સ" શૃંખલાના પૂરક ભાગમાં એવા કોડોન્સનો ક્રમ હોતો નથી જેનું ભાષાંતર કરીને કાર્યકારી પ્રોટીન બનાવી શકાય; તેથી, આ પૂરક શૃંખલાને "એન્ટિ-સેન્સ $RNA$" કહેવામાં આવે છે।
એન્ટિ-સેન્સ $RNA$ અને $mRNA$ અણુઓ જોડાઈને ડ્યુપ્લેક્સ $RNA$ અણુઓ (અથવા દ્વિ-શૃંખલામય $RNA$) બનાવે છે, અને આ ડ્યુપ્લેક્સ $RNA$ અણુઓનું ભાષાંતર થઈ શકતું નથી। આમ, એન્ટિ-સેન્સ $RNA$ ની હાજરી અસરગ્રસ્ત જનીનના $mRNA$ ના ભાષાંતરને અવરોધે છે। વાસ્તવમાં, તાજેતરના પુરાવા સૂચવે છે કે આ $RNA$ ડ્યુપ્લેક્સ ઘણીવાર કોષની અંદર ઝડપથી વિઘટિત થઈ જાય છે।

(D) $DNA$ ફિંગરપ્રિન્ટિંગ એ $DNA$ ના ચોક્કસ વિસ્તારોના ન્યુક્લિયોટાઇડ ક્રમને નિર્ધારિત કરવાની તકનીક છે જે દરેક વ્યક્તિ માટે અનન્ય હોય છે.
આશરે $0.1\%$ અથવા $3 \times 10^6$ બેઝ જોડીનો તફાવત ($3 \times 10^9 \ bp$ માંથી) દરેક મનુષ્યને વિશિષ્ટતા પ્રદાન કરે છે.
માનવ જીનોમમાં અસંખ્ય નાના બિન-કોડિંગ પરંતુ વારસાગત બેઝ ક્રમ હોય છે જે ઘણી વખત પુનરાવર્તિત થાય છે. આ ક્રમ ટેલોમિયર,સેન્ટ્રોમિયર,$Y$ રંગસૂત્ર અને હેટરોક્રોમેટિક વિસ્તારની નજીક જોવા મળે છે.
એક જ બેઝ ક્રમ ઘણી વખત પુનરાવર્તિત થતા વિસ્તારને પુનરાવર્તિત $DNA$ કહેવામાં આવે છે. ઘનતા ગ્રેડિયન્ટ સેન્ટ્રિફ્યુગેશન દરમિયાન તે મુખ્ય $DNA$ થી સેટેલાઇટ તરીકે અલગ પડે છે અને તેથી તેને સેટેલાઇટ $DNA$ કહેવામાં આવે છે,જ્યાં બેઝનું પુનરાવર્તન ટેન્ડમમાં હોય છે.
સેટેલાઇટ $DNA$ બહુરૂપતા (પોલિમોર્ફિઝમ) દર્શાવે છે (વસ્તીમાં ઉચ્ચ આવર્તન પર પરિવર્તનોની ઘટના),જે માનવ જીનોમના આનુવંશિક મેપિંગ તેમજ $DNA$ ફિંગરપ્રિન્ટિંગનો આધાર છે.
જ્યારે જનીનોમાં પરિવર્તન વિવિધ અભિવ્યક્તિઓ સાથે એલીલ્સ ઉત્પન્ન કરે છે,ત્યારે બિન-કોડિંગ પુનરાવર્તિત $DNA$ માં પરિવર્તનોની કોઈ તાત્કાલિક અસર થતી નથી. સમય જતાં એકઠા થયેલા આ પરિવર્તનો બહુરૂપતાનો આધાર બનાવે છે.