Gujarati

Law of Radioactivity by Rutherford and Soddy and Half Life and Mean Life Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Nuclei · Law of Radioactivity by Rutherford and Soddy and Half Life and Mean Life

573+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 573 questions in Gujarati

151
EasyMCQ
$1$ કલાક પછી રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનો $1/16$ ભાગ બાકી રહે છે. તો તેનું અર્ધ-આયુષ્ય ....... મિનિટ છે.
A
$45$
B
$30$
C
$20$
D
$15$

Solution

(D) રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયનો નિયમ $N(t) = N_0 \left( \frac{1}{2} \right)^n$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n = \frac{t}{T_{1/2}}$ એ અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા છે.
આપેલ છે કે બાકી રહેલો ભાગ $\frac{N}{N_0} = \frac{1}{16}$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\frac{1}{16} = \left( \frac{1}{2} \right)^4$.
તેથી,અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા $n = 4$ છે.
કુલ સમય $t = 1 \text{ કલાક} = 60 \text{ મિનિટ}$ હોવાથી,$n = \frac{t}{T_{1/2}}$ થાય.
$4 = \frac{60}{T_{1/2}}$.
$T_{1/2} = \frac{60}{4} = 15 \text{ મિનિટ}$.
152
MediumMCQ
એક જૂના ખડકમાં યુરેનિયમ અને લેડના ન્યુક્લિયસનો ગુણોત્તર $1:1$ છે. યુરેનિયમનું અર્ધ-આયુષ્ય $4.5 \times 10^9$ વર્ષ છે. જો શરૂઆતમાં ખડકમાં ફક્ત યુરેનિયમ ન્યુક્લિયસ હતા,તો ખડકની ઉંમર કેટલી હશે?
A
$4.5 \times 10^9$ વર્ષ
B
$9.5 \times 10^9$ વર્ષ
C
$2.5 \times 10^9$ વર્ષ
D
$6.5 \times 10^9$ વર્ષ

Solution

(A) ધારો કે બાકી રહેલા યુરેનિયમ ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N_U$ છે અને બનેલા લેડ ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N_{Pb}$ છે.
આપેલ છે કે ગુણોત્તર $N_U : N_{Pb} = 1:1$,તેથી $N_U = N_{Pb}$.
શરૂઆતમાં યુરેનિયમ ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N_0 = N_U + N_{Pb} = N_U + N_U = 2N_U$ હતી.
રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયનો નિયમ $N_U = N_0 \cdot (1/2)^{t/T_{1/2}}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $N_U = (2N_U) \cdot (1/2)^{t/T_{1/2}}$.
$N_U$ વડે ભાગતા: $1 = 2 \cdot (1/2)^{t/T_{1/2}}$,જેનું સાદું રૂપ $1/2 = (1/2)^{t/T_{1/2}}$ થાય છે.
ઘાતાંકની સરખામણી કરતા: $t/T_{1/2} = 1$.
તેથી,$t = T_{1/2} = 4.5 \times 10^9$ વર્ષ.
153
MediumMCQ
એક રેડિયો આઇસોટોપનો ક્ષય-નિયતાંક $\lambda$ છે. જો $t_1$ અને $t_2$ સમયે તેમની ઍક્ટિવિટી અનુક્રમે $A_1$ અને $A_2$ હોય,તો $(t_1 - t_2)$ સમયગાળા દરમિયાન ક્ષય પામતા ન્યુક્લિયસોની સંખ્યા કેટલી થાય?
A
$A_1t_1 - A_2t_2$
B
$A_1 - A_2$
C
$(A_1 - A_2) / \lambda$
D
$\lambda (A_1 - A_2)$

Solution

(C) રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાની ઍક્ટિવિટી $A = \lambda N$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $N$ એ ક્ષય ન પામેલા ન્યુક્લિયસોની સંખ્યા છે.
$t_1$ સમયે,ઍક્ટિવિટી $A_1 = \lambda N_1$ છે,જેનો અર્થ છે કે $N_1 = A_1 / \lambda$.
$t_2$ સમયે,ઍક્ટિવિટી $A_2 = \lambda N_2$ છે,જેનો અર્થ છે કે $N_2 = A_2 / \lambda$.
$(t_1 - t_2)$ સમયગાળા દરમિયાન ક્ષય પામતા ન્યુક્લિયસોની સંખ્યા એ $t_1$ અને $t_2$ સમયે હાજર ન્યુક્લિયસોની સંખ્યાનો તફાવત છે.
ક્ષય પામેલા ન્યુક્લિયસોની સંખ્યા $= N_1 - N_2 = \frac{A_1}{\lambda} - \frac{A_2}{\lambda} = \frac{A_1 - A_2}{\lambda}$.
154
MediumMCQ
રેડિયોએક્ટિવ તત્વના $N$ પરમાણુઓમાંથી પ્રતિ સેકન્ડે $n$ આલ્ફા કણોનું ઉત્સર્જન થાય છે. તત્વનું અર્ધ-આયુષ્ય ...... છે.
A
$n/N \, s$
B
$N/n \, s$
C
$0.693 \, N/n \, s$
D
$0.693 \, n/N \, s$

Solution

(C) ક્ષયનો દર $\frac{dN}{dt} = \lambda N$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે પ્રતિ સેકન્ડે ઉત્સર્જિત આલ્ફા કણોની સંખ્યા $n$ છે,તેથી $\frac{dN}{dt} = n$.
તેથી,$n = \lambda N$,જેનો અર્થ છે કે $\lambda = \frac{n}{N}$.
અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2}$ એ સૂત્ર $T_{1/2} = \frac{0.693}{\lambda}$ દ્વારા મળે છે.
$\lambda$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $T_{1/2} = \frac{0.693 \, N}{n} \, s$ મળે છે.
155
MediumMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાની એક્ટિવિટી $t = 0$ સમયે $9750$ કાઉન્ટ્સ/મિનિટ અને $t = 5$ મિનિટે $975$ કાઉન્ટ્સ/મિનિટ છે. ક્ષય અચળાંક .......... $min^{-1}$ છે.
A
$0.922$
B
$0.691$
C
$0.461$
D
$0.230$

Solution

(C) રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાની એક્ટિવિટી $A(t) = A_0 e^{-\lambda t}$ ના નિયમનું પાલન કરે છે.
આપેલ છે: $A_0 = 9750 \text{ counts/min}$,$A(t) = 975 \text{ counts/min}$,અને $t = 5 \text{ min}$.
કિંમતો મૂકતા: $975 = 9750 e^{-5\lambda}$.
$\frac{975}{9750} = e^{-5\lambda} \Rightarrow 0.1 = e^{-5\lambda}$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા: $\ln(0.1) = -5\lambda$.
કારણ કે $\ln(0.1) = -\ln(10) \approx -2.3026$,તેથી $-2.3026 = -5\lambda$.
$\lambda = \frac{2.3026}{5} = 0.46052 \approx 0.461 \text{ min}^{-1}$.
156
MediumMCQ
જો $0.1 \ mg$ રેડિયોએક્ટિવ $Th^{234}$ પદાર્થ હોય, તો $120 \ \text{દિવસ}$ પછી કેટલો પદાર્થ અવિભંજિત (undecayed) બાકી રહેશે? (તેનું અર્ધ-આયુષ્ય $24 \ \text{દિવસ}$ છે. જવાબ $\mu g$ માં આપો.)
A
$2.125$
B
$2.785$
C
$3.125$
D
$2.905$

Solution

(C) રેડિયોએક્ટિવ ક્ષય માટેનું સૂત્ર $N = N_0 \left( \frac{1}{2} \right)^{t/T}$ છે, જ્યાં $N_0$ એ પ્રારંભિક જથ્થો છે, $t$ એ કુલ સમય છે અને $T$ એ અર્ધ-આયુષ્ય છે.
આપેલ છે: $N_0 = 0.1 \ mg = 100 \ \mu g$, $t = 120 \ \text{દિવસ}$, અને $T = 24 \ \text{દિવસ}$.
અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા $n = \frac{t}{T} = \frac{120}{24} = 5$ છે.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$N = 100 \times \left( \frac{1}{2} \right)^5 = \frac{100}{32} \ \mu g$.
$N = 3.125 \ \mu g$.
આમ, અવિભંજિત પદાર્થનો બાકી રહેલો જથ્થો $3.125 \ \mu g$ છે.
157
MediumMCQ
સમય $t = 0$ પર,રેડિયો-ઍક્ટિવ તત્વના નમૂનાનું દળ $10 \, g$ છે. બે સરેરાશ જીવનકાળ જેટલા સમયગાળા પછી,નમૂનાનું આશરે કેટલા $g$ દળ બાકી રહેશે?
A
$1.35$
B
$2.50$
C
$3.70$
D
$6.30$

Solution

(A) આપેલ છે: પ્રારંભિક દળ $M_0 = 10 \, g$ અને સમય $t = 2\tau$,જ્યાં $\tau$ એ સરેરાશ જીવનકાળ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે સરેરાશ જીવનકાળ $\tau = \frac{1}{\lambda}$,જ્યાં $\lambda$ એ ક્ષય અચળાંક છે.
તેથી,$t = 2 \times \frac{1}{\lambda} = \frac{2}{\lambda}$.
રેડિયો-ઍક્ટિવ ક્ષયનો નિયમ $M = M_0 e^{-\lambda t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા: $M = 10 \times e^{-\lambda \times (2/\lambda)} = 10 \times e^{-2}$.
કારણ કે $e \approx 2.718$,તેથી $e^2 \approx 7.389$.
$M = \frac{10}{7.389} \approx 1.35 \, g$.
158
EasyMCQ
એક અશ્મિ હાડકાંમાં $^{14}C : ^{12}C$ નો ગુણોત્તર જીવંત પ્રાણીમાં જોવા મળતા ગુણોત્તરનો $1/16$ ભાગ છે. જો $^{14}C$ નું અર્ધ-આયુષ્ય $5730 \text{ વર્ષ}$ હોય,તો અશ્મિ હાડકાંની ઉંમર વર્ષમાં શોધો.
A
$11460$
B
$17190$
C
$22920$
D
$45840$

Solution

(C) રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયનો નિયમ $N(t) = N_0 (1/2)^n$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n = t / T_{1/2}$ એ અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા છે.
આપેલ છે કે $^{14}C : ^{12}C$ નો ગુણોત્તર મૂળ ગુણોત્તરના $1/16$ ભાગનો છે,તેથી $(1/2)^n = 1/16$.
કારણ કે $1/16 = (1/2)^4$,ઘાતાંકોને સરખાવતા આપણને મળે છે: $n = 4$.
$n = t / T_{1/2}$ મૂકતા,આપણને $t / 5730 = 4$ મળે છે.
તેથી,અશ્મિ હાડકાંની ઉંમર $t = 4 \times 5730 = 22920 \text{ વર્ષ}$ છે.
159
MediumMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાનો $10\%$ ક્ષય થવા માટે લાગતો સમય શોધો,જો તેનું અર્ધ-આયુષ્ય $22 \text{ વર્ષ}$ હોય.
A
$22$
B
$10$
C
$57$
D
$73$

Solution

(D) ક્ષયનો નિયમ $N = N_0 (1/2)^{t/T}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $N$ બાકી રહેલો જથ્થો છે,$N_0$ પ્રારંભિક જથ્થો છે,$t$ સમય છે અને $T$ અર્ધ-આયુષ્ય છે.
અહીં $10\%$ ક્ષય થાય છે,એટલે કે $10\%$ બાકી રહે છે (પ્રશ્નના વિકલ્પો મુજબ),તેથી $N = 0.10 N_0$.
કિંમતો મૂકતા: $0.10 N_0 = N_0 (1/2)^{t/22}$.
$0.1 = (1/2)^{t/22}$.
બંને બાજુ લઘુગણક લેતા: $\log_{10}(0.1) = (t/22) \log_{10}(0.5)$.
$-1 = (t/22) \times (-0.3010)$.
$t = 22 / 0.3010 \approx 73.09 \text{ વર્ષ}$.
આમ,સાચો જવાબ $73 \text{ વર્ષ}$ છે.
160
EasyMCQ
રેડિયમનું અર્ધ-આયુષ્ય $1600$ વર્ષ છે. તેનું સરેરાશ આયુષ્ય ....... વર્ષ થશે.
A
$4200$
B
$3530$
C
$2300$
D
$2800$

Solution

(C) અર્ધ-આયુષ્ય $(T_{1/2})$ નું સૂત્ર $T_{1/2} = \frac{\ln(2)}{\lambda} \approx \frac{0.693}{\lambda}$ છે.
અહીં $T_{1/2} = 1600$ વર્ષ આપેલ છે.
તેથી,$\frac{0.693}{\lambda} = 1600$ વર્ષ.
સરેરાશ આયુષ્ય $(\tau)$ ને $\tau = \frac{1}{\lambda}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
અર્ધ-આયુષ્યના સમીકરણ પરથી,$\frac{1}{\lambda} = \frac{1600}{0.693}$.
આ કિંમતની ગણતરી કરતા: $\tau \approx 2308.8$ વર્ષ.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ નજીકની કિંમત લેતા,સરેરાશ આયુષ્ય આશરે $2300$ વર્ષ થાય છે.
161
EasyMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ તત્વનું પરમાણુ ભાર $M_w$ ગ્રામ છે. તેના $m$ ગ્રામ દળની રેડિયોએક્ટિવિટી ......... છે. ($N_A$ એવોગેડ્રો અંક છે,$\lambda$ ક્ષય અચળાંક છે).
A
$N_A \lambda$
B
$\left[ \frac{N_A}{M_w} m \right] \lambda$
C
$\left[ \frac{N_A}{m} \right] \lambda$
D
$\left[ \frac{N_A}{m} M_w \right] \lambda$

Solution

(B) $m$ ગ્રામ દળમાં રહેલા મોલની સંખ્યા $n = \frac{m}{M_w}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$m$ ગ્રામ દળમાં રહેલા કુલ પરમાણુઓની સંખ્યા $N = n \times N_A = \frac{m}{M_w} N_A$ થાય.
રેડિયોએક્ટિવિટી $R$ ને $R = \lambda N$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
$N$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $R = \lambda \left( \frac{m}{M_w} N_A \right) = \left[ \frac{N_A}{M_w} m \right] \lambda$ મળે છે.
162
MediumMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ ન્યુક્લિડનું અર્ધઆયુષ્ય $40 \, \text{hours}$ છે. $20 \, \text{hours}$ પછી ક્ષય પામેલા પદાર્થનો અંશ શોધો.
A
$\frac{\sqrt{2} + 1}{\sqrt{2}}$
B
$\frac{\sqrt{2} - 1}{\sqrt{2}}$
C
$\frac{\sqrt{2} - 1}{\sqrt{3}}$
D
$\frac{\sqrt{3}}{\sqrt{2}}$

Solution

(B) ક્ષય પામ્યા વગર બાકી રહેલા પદાર્થનો અંશ $\frac{N}{N_0} = 2^{-n}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $n = \frac{t}{T_{1/2}}$ છે。
અહીં $t = 20 \, \text{hours}$ અને $T_{1/2} = 40 \, \text{hours}$ આપેલ છે, તેથી અર્ધઆયુષ્યની સંખ્યા $n = \frac{20}{40} = 0.5$ થાય。
તેથી, બાકી રહેલો અંશ $\frac{N}{N_0} = 2^{-0.5} = \frac{1}{2^{0.5}} = \frac{1}{\sqrt{2}}$ મળે。
ક્ષય પામેલો અંશ $1 - \frac{N}{N_0}$ થાય。
ક્ષય પામેલો અંશ $= 1 - \frac{1}{\sqrt{2}} = \frac{\sqrt{2} - 1}{\sqrt{2}}$.
163
DifficultMCQ
$280$ દિવસ પછી એક રેડિયો-ઍક્ટિવ નમૂનાની ઍક્ટિવિટી $6000 \, dps$ છે. બીજા $140$ દિવસ પછી ઍક્ટિવિટી ઘટીને $3000 \, dps$ થાય છે,તો પ્રારંભમાં રેડિયો-ઍક્ટિવ નમૂનાની ઍક્ટિવિટી ($dps$ માં) કેટલી હશે?
A
$6000$
B
$9000$
C
$3000$
D
$24000$

Solution

(D) રેડિયો-ઍક્ટિવ નમૂનાની ઍક્ટિવિટી $140$ દિવસમાં $6000 \, dps$ થી ઘટીને $3000 \, dps$ થાય છે.
ઍક્ટિવિટી અડધી થતી હોવાથી,નમૂનાનો અર્ધઆયુ $(T_{1/2})$ $140$ દિવસ છે.
શરૂઆતથી પ્રથમ માપન સુધીનો સમય $280$ દિવસ છે.
અર્ધઆયુની સંખ્યા $(n)$ $= \frac{280}{140} = 2$.
ધારો કે પ્રારંભિક ઍક્ટિવિટી $A_0$ છે. $n$ અર્ધઆયુ પછી ઍક્ટિવિટી $A = A_0 \times (1/2)^n$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં $n = 2$ સમયે $A = 6000 \, dps$ છે,તેથી $6000 = A_0 \times (1/2)^2$.
$6000 = A_0 \times (1/4)$.
$A_0 = 6000 \times 4 = 24000 \, dps$.
164
EasyMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થ $15$ કલાકમાં તેના પ્રારંભિક જથ્થાના $1/64$ ભાગ જેટલો ઘટી જાય છે. તેનું અર્ધ-આયુષ્ય (half-life) કલાકમાં શોધો.
A
$2.5$
B
$1$
C
$5.7$
D
$7.3$

Solution

(A) રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયનો નિયમ નીચે મુજબ છે: $\frac{N}{N_0} = \left( \frac{1}{2} \right)^{t/T}$,જ્યાં $N$ એ બાકી રહેલો જથ્થો છે,$N_0$ એ પ્રારંભિક જથ્થો છે,$t$ એ કુલ સમય છે અને $T$ એ અર્ધ-આયુષ્ય છે.
અહીં આપેલ છે કે $\frac{N}{N_0} = \frac{1}{64}$ અને $t = 15$ કલાક.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા: $\frac{1}{64} = \left( \frac{1}{2} \right)^{15/T}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $64 = 2^6$,તેથી $\frac{1}{64} = \left( \frac{1}{2} \right)^6$.
ઘાતાંકોને સરખાવતા: $\frac{15}{T} = 6$.
$T$ માટે ઉકેલતા: $T = \frac{15}{6} = 2.5$ કલાક.
165
EasyMCQ
રેડિયો આઈસોટોપ ટ્રીટ્રીયમ $(_1^3H)$ નું અર્ધ આયુષ્ય $12.3$ વર્ષ છે. જો ટ્રીટ્રીયમનો પ્રારંભિક જથ્થો $32 \ mg$ હોય, તો $49.2$ વર્ષ બાદ કેટલા મિલીગ્રામ જથ્થો બાકી રહેશે?
A
$1$
B
$2$
C
$4$
D
$8$

Solution

(B) ટ્રીટ્રીયમનું અર્ધ આયુષ્ય $T_{1/2} = 12.3 \ \text{વર્ષ}$ છે.
સમય $t$ પછી બાકી રહેતો જથ્થો $N = \frac{N_0}{2^n}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $n = \frac{t}{T_{1/2}}$ એ અર્ધ આયુષ્યની સંખ્યા છે.
અહીં $t = 49.2 \ \text{વર્ષ}$ અને $T_{1/2} = 12.3 \ \text{વર્ષ}$ આપેલ છે, તેથી અર્ધ આયુષ્યની સંખ્યા $n = \frac{49.2}{12.3} = 4$ થશે.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા: $N = \frac{32}{2^4} = \frac{32}{16} = 2 \ mg$.
આમ, $49.2$ વર્ષ પછી $2 \ mg$ ટ્રીટ્રીયમ બાકી રહેશે.
166
EasyMCQ
એક ખુલ્લા પાત્રમાં $10 \, g$ દળનો રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થ રાખેલ છે. બે સરેરાશ આયુષ્ય (mean lives) બાદ પાત્રમાં બાકી રહેલા પદાર્થનું આશરે દળ કેટલું હશે ($, g$ માં)?
A
$1.35$
B
$2.5$
C
$10$
D
$5$

Solution

(C) સમય $t$ બાદ બાકી રહેલા રેડિયોએક્ટિવ ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N(t) = N_0 e^{-\lambda t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં સરેરાશ આયુષ્ય $\tau = 1/\lambda$ છે,તેથી બે સરેરાશ આયુષ્ય માટેનો સમય $t = 2\tau = 2/\lambda$ થાય.
આ કિંમતને ક્ષયના સમીકરણમાં મૂકતા: $N = N_0 e^{-\lambda(2/\lambda)} = N_0 e^{-2}$.
અહીં $N_0 = 10 \, g$ આપેલ છે,તેથી બાકી રહેલ રેડિયોએક્ટિવ દળ $N = 10 \times e^{-2} \approx 10 \times 0.135 = 1.35 \, g$ થાય.
પરંતુ,રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયની પ્રક્રિયામાં,ઉત્પન્ન થતા નવા ન્યુક્લિયસ (daughter nuclei) પાત્રમાં જ રહે છે (જો તે વાયુ સ્વરૂપે ન હોય તો). દળ સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,પાત્રમાં રહેલું કુલ દળ $10 \, g$ જ રહેશે.
167
EasyMCQ
જો $N_t = N_o e^{-\lambda t}$ હોય,તો $t_1$ અને $t_2$ $(t_2 > t_1)$ સમયગાળા દરમિયાન વિખંડન પામતા પરમાણુઓની સંખ્યા કેટલી થશે?
A
$N_o [e^{\lambda t_2} - e^{\lambda t_1}]$
B
$N_o [-e^{\lambda t_2} - e^{-\lambda t_1}]$
C
$N_o [e^{-\lambda t_1} - e^{-\lambda t_2}]$
D
એકપણ નહિ

Solution

(C) કોઈપણ સમયે $t$ પર અવિભંજિત પરમાણુઓની સંખ્યા $N_t = N_o e^{-\lambda t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સમય $t_1$ પર,અવિભંજિત પરમાણુઓની સંખ્યા $N(t_1) = N_o e^{-\lambda t_1}$ છે.
સમય $t_2$ પર,અવિભંજિત પરમાણુઓની સંખ્યા $N(t_2) = N_o e^{-\lambda t_2}$ છે.
$t_1$ અને $t_2$ સમયગાળા દરમિયાન વિખંડન પામેલા પરમાણુઓની સંખ્યા એ $t_1$ અને $t_2$ સમયે અવિભંજિત પરમાણુઓની સંખ્યાનો તફાવત છે:
$\Delta N = N(t_1) - N(t_2)$
પદો મૂકતા:
$\Delta N = N_o e^{-\lambda t_1} - N_o e^{-\lambda t_2}$
$N_o$ સામાન્ય લેતા:
$\Delta N = N_o [e^{-\lambda t_1} - e^{-\lambda t_2}]$
168
DifficultMCQ
રેડિયમનો અર્ધઆયુ $1600 \, \text{વર્ષ}$ છે। $100 \, \text{g}$ રેડિયમમાંથી કેટલા વર્ષ પછી $25 \, \text{g}$ રેડિયમ બાકી રહેશે?
A
$4800$
B
$6400$
C
$2400$
D
$3200$

Solution

(D) રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયનું સૂત્ર $N = N_0 \left( \frac{1}{2} \right)^n$ છે, જ્યાં $n$ એ અર્ધઆયુની સંખ્યા છે。
અહીં $N_0 = 100 \, \text{g}$ અને $N = 25 \, \text{g}$ આપેલ છે。
કિંમતો મૂકતા: $\frac{25}{100} = \left( \frac{1}{2} \right)^n$.
$\frac{1}{4} = \left( \frac{1}{2} \right)^n \Rightarrow \left( \frac{1}{2} \right)^2 = \left( \frac{1}{2} \right)^n$.
આમ, $n = 2$.
કુલ સમય $t$ શોધવા માટેનું સૂત્ર $t = n \times T_{1/2}$ છે。
$t = 2 \times 1600 \, \text{વર્ષ} = 3200 \, \text{વર્ષ}$.
169
DifficultMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાનું કોઈ ક્ષણે વિભંજન દર $5000$ વિભંજન/મિનિટ છે. $5$ મિનિટ બાદ, આ દર $1250$ વિભંજન/મિનિટ થાય છે. તો ક્ષય અચળાંક ....... છે. ($\ln 2$ માં)
A
$0.4$
B
$0.2$
C
$0.1$
D
$0.8$

Solution

(A) રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાની $t$ સમયે એક્ટિવિટી $A$ નું સૂત્ર $A = A_0 e^{-\lambda t}$ છે.
આપેલ છે: $A_0 = 5000$ વિભંજન/મિનિટ, $A = 1250$ વિભંજન/મિનિટ, અને $t = 5$ મિનિટ.
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$1250 = 5000 e^{-\lambda \times 5}$
$\frac{1250}{5000} = e^{-5\lambda}$
$\frac{1}{4} = e^{-5\lambda}$
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક $(ln)$ લેતા:
$\ln(1/4) = -5\lambda$
$-\ln(4) = -5\lambda$
$\ln(2^2) = 5\lambda$
$2 \ln 2 = 5\lambda$
$\lambda = \frac{2 \ln 2}{5} = 0.4 \ln 2$ પ્રતિ મિનિટ.
170
MediumMCQ
રેડિયો-ઍક્ટિવ પદાર્થની ઍક્ટિવિટી $t_1$ સમયે $R_1$ છે અને $t_2$ સમયે $R_2$ છે. જો $\lambda$ એ ક્ષય-નિયતાંક હોય,તો નીચેનામાંથી શું સાચું છે?
A
$R_1 = R_2$
B
$R_1 = R_2 e^{-\lambda(t_1 - t_2)}$
C
$R_1 = R_2 e^{\lambda(t_1 - t_2)}$
D
$R_1 = R_2(t_1 / t_2)$

Solution

(B) રેડિયો-ઍક્ટિવ ક્ષયના નિયમ મુજબ,કોઈપણ સમય $t$ પર ઍક્ટિવિટી $R$ એ $R = R_0 e^{-\lambda t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $R_0$ એ $t = 0$ સમયે પ્રારંભિક ઍક્ટિવિટી છે.
સમય $t_1$ પર,ઍક્ટિવિટી $R_1 = R_0 e^{-\lambda t_1}$ છે.
સમય $t_2$ પર,ઍક્ટિવિટી $R_2 = R_0 e^{-\lambda t_2}$ છે.
બંને સમીકરણોનો ભાગાકાર કરતા:
$\frac{R_1}{R_2} = \frac{R_0 e^{-\lambda t_1}}{R_0 e^{-\lambda t_2}}$
$\frac{R_1}{R_2} = e^{-\lambda t_1} \cdot e^{\lambda t_2} = e^{-\lambda(t_1 - t_2)}$
તેથી,$R_1 = R_2 e^{-\lambda(t_1 - t_2)}$.
171
MediumMCQ
$X$ અને $Y$ નું અર્ધ આયુષ્ય અનુક્રમે $3 \ min$ અને $27 \ min$ છે. જો કોઈ ક્ષણે તેમની એક્ટિવિટી સમાન હોય,તો તે ક્ષણે $X$ અને $Y$ ના ઉત્તેજિત ન્યુક્લિયસની સંખ્યાનો ગુણોત્તર શોધો.
A
$1 : 3$
B
$2 : 3$
C
$1 : 9$
D
$9 : 1$

Solution

(C) રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાની એક્ટિવિટી $A$ એ $A = \lambda N$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\lambda$ એ ક્ષય અચળાંક છે અને $N$ એ ન્યુક્લિયસની સંખ્યા છે.
આપેલ છે કે એક્ટિવિટી સમાન છે,તેથી $A_X = A_Y$.
$\lambda = \frac{\ln 2}{T_{1/2}}$ હોવાથી,આપણને $\frac{\ln 2}{T_X} N_X = \frac{\ln 2}{T_Y} N_Y$ મળે છે.
આ સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા $\frac{N_X}{T_X} = \frac{N_Y}{T_Y}$ મળે છે.
ન્યુક્લિયસની સંખ્યાના ગુણોત્તર માટે ગોઠવતા,$\frac{N_X}{N_Y} = \frac{T_X}{T_Y}$ મળે છે.
અહીં $T_X = 3 \ min$ અને $T_Y = 27 \ min$ આપેલ છે,તેથી ગુણોત્તર $\frac{N_X}{N_Y} = \frac{3}{27} = \frac{1}{9}$ થાય.
આમ,ઉત્તેજિત ન્યુક્લિયસની સંખ્યાનો ગુણોત્તર $1 : 9$ છે.
172
MediumMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનું અર્ધ-આયુષ્ય $100 \ s$ છે. જો પ્રારંભિક જથ્થો $8 \ g$ હોય,તો $5 \ min$ પછી કેટલા ગ્રામ રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થ બાકી રહેશે ($g$ માં)?
A
$1$
B
$4$
C
$2$
D
$1.5$

Solution

(A) આપેલ છે: અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2} = 100 \ s$.
કુલ સમય $t = 5 \ min = 5 \times 60 \ s = 300 \ s$.
પ્રારંભિક જથ્થો $N_0 = 8 \ g$.
અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા $n = \frac{t}{T_{1/2}} = \frac{300}{100} = 3$.
બાકી રહેલ જથ્થો $N$ શોધવા માટેનું સૂત્ર $N = N_0 \times (1/2)^n$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $N = 8 \times (1/2)^3 = 8 \times (1/8) = 1 \ g$.
આમ,$1 \ g$ પદાર્થ બાકી રહેશે.
173
MediumMCQ
બે રેડિયો-ઍક્ટિવ તત્વોના ક્ષય-નિયતાંક અનુક્રમે $15x$ અને $3x$ છે. પ્રારંભમાં તેમના ન્યુક્લિયસની સંખ્યા સમાન છે. $\frac{1}{6x}$ જેટલા સમય પછી તેમના ન્યુક્લિયસોની સંખ્યાનો ગુણોત્તર ........ થશે.
A
$\frac{1}{e^2}$
B
$\frac{e}{2}$
C
$\frac{1}{e^4}$
D
$\frac{2e}{3}$

Solution

(A) સમય $t$ પછી બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N(t) = N_0 e^{-\lambda t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ રેડિયો-ઍક્ટિવ તત્વ માટે,$\lambda_1 = 15x$ અને $t = \frac{1}{6x}$.
$N_1 = N_0 e^{-(15x) \times \frac{1}{6x}} = N_0 e^{-\frac{15}{6}} = N_0 e^{-\frac{5}{2}}$.
બીજા રેડિયો-ઍક્ટિવ તત્વ માટે,$\lambda_2 = 3x$ અને $t = \frac{1}{6x}$.
$N_2 = N_0 e^{-(3x) \times \frac{1}{6x}} = N_0 e^{-\frac{3}{6}} = N_0 e^{-\frac{1}{2}}$.
ન્યુક્લિયસોની સંખ્યાનો ગુણોત્તર $\frac{N_1}{N_2} = \frac{N_0 e^{-\frac{5}{2}}}{N_0 e^{-\frac{1}{2}}}$ છે.
$\frac{N_1}{N_2} = e^{-\frac{5}{2} + \frac{1}{2}} = e^{-\frac{4}{2}} = e^{-2} = \frac{1}{e^2}$.
174
DifficultMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાનું એક મહિનામાં $10\%$ વિભંજન થાય છે. ચાર મહિનામાં નમૂનાનું કેટલા ટકા વિભંજન થશે ($\%$ માં)?
A
$34.39$
B
$40$
C
$38$
D
$50$

Solution

(A) ધારો કે રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાનો પ્રારંભિક જથ્થો $N_0$ છે. $t = 1$ મહિના પછી,બાકી રહેલો જથ્થો $N = N_0(1 - 0.10) = 0.90N_0$ છે.
રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયના નિયમ $N = N_0 e^{-\lambda t}$ નો ઉપયોગ કરતા,$t = 1$ મહિના માટે:
$0.90N_0 = N_0 e^{-\lambda(1)} \Rightarrow e^{-\lambda} = 0.90$.
$t = 4$ મહિના પછી,બાકી રહેલો જથ્થો $N' = N_0 e^{-\lambda(4)} = N_0 (e^{-\lambda})^4$ છે.
$e^{-\lambda}$ ની કિંમત મૂકતા:
$N' = N_0 (0.90)^4 = N_0 (0.6561)$.
વિભંજિત થયેલ નમૂનાનો અંશ $1 - \frac{N'}{N_0} = 1 - 0.6561 = 0.3439$ છે.
ટકાવારીમાં ફેરવતા,વિભંજિત ભાગ $34.39\%$ થાય છે.
175
MediumMCQ
બે અલગ-અલગ રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાઓના સક્રિય ન્યુક્લિયસની સંખ્યાનો ગુણોત્તર $2:3$ છે. તેમના અર્ધ-આયુષ્ય અનુક્રમે $1 \ h$ અને $2 \ h$ છે. $6 \ h$ પછી સક્રિય ન્યુક્લિયસની સંખ્યાનો ગુણોત્તર કેટલો થશે?
A
$1:1$
B
$1:12$
C
$4:3$
D
$3:4$

Solution

(B) ધારો કે શરૂઆતમાં ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N_{01} = 2x$ અને $N_{02} = 3x$ છે.
અર્ધ-આયુષ્ય $T_1 = 1 \ h$ અને $T_2 = 2 \ h$ છે.
$t$ સમય પછી બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N = N_0 \left( \frac{1}{2} \right)^{t/T}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
પ્રથમ નમૂના માટે $t = 6 \ h$ પછી: $N_1 = 2x \left( \frac{1}{2} \right)^{6/1} = 2x \left( \frac{1}{64} \right) = \frac{x}{32}$.
બીજા નમૂના માટે $t = 6 \ h$ પછી: $N_2 = 3x \left( \frac{1}{2} \right)^{6/2} = 3x \left( \frac{1}{2} \right)^3 = 3x \left( \frac{1}{8} \right) = \frac{3x}{8}$.
ગુણોત્તર $\frac{N_1}{N_2} = \frac{x/32}{3x/8} = \frac{x}{32} \times \frac{8}{3x} = \frac{1}{4 \times 3} = \frac{1}{12}$.
આમ,ગુણોત્તર $1:12$ થશે.
176
MediumMCQ
સમય $T_1$ પર નમૂનાની રેડિયો એક્ટિવિટી $R_1$ છે અને સમય $T_2$ પર $R_2$ છે. જો નમૂનાનું સરેરાશ આયુષ્ય $T$ હોય,તો $(T_2 - T_1)$ સમયગાળામાં વિભંજન પામતા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા કેટલી હશે?
A
$R_1T_1 - R_2T_2$
B
$R_1 - R_2$
C
$\frac{R_1 - R_2}{T}$
D
$(R_1 - R_2)T$

Solution

(D) રેડિયો એક્ટિવ નમૂનાની એક્ટિવિટી $R = \lambda N$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\lambda$ એ ક્ષય અચળાંક છે અને $N$ એ અવિભંજિત ન્યુક્લિયસની સંખ્યા છે.
આપેલ સરેરાશ આયુષ્ય $T = \frac{1}{\lambda}$ હોવાથી,આપણને $\lambda = \frac{1}{T}$ મળે છે.
સમય $T_1$ પર,હાજર ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N_1 = \frac{R_1}{\lambda} = R_1 T$ છે.
સમય $T_2$ પર,હાજર ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N_2 = \frac{R_2}{\lambda} = R_2 T$ છે.
સમય $T_1$ અને $T_2$ ની વચ્ચે વિભંજન પામતા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા એ આ સમયગાળા દરમિયાન હાજર ન્યુક્લિયસની સંખ્યાનો તફાવત છે:
$\Delta N = N_1 - N_2 = R_1 T - R_2 T = (R_1 - R_2)T$.
177
MediumMCQ
બે અલગ-અલગ નમૂનાઓમાં સક્રિય ન્યુક્લિયસની સંખ્યાનો ગુણોત્તર $2:3$ છે. તેમના અર્ધ-આયુષ્ય અનુક્રમે $2 \ hours$ અને $3 \ hours$ છે. $12 \ hours$ પછી,તેમની એક્ટિવિટીનો ગુણોત્તર કેટલો થશે?
A
$1:6$
B
$6:1$
C
$1:4$
D
$4:1$

Solution

(C) રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાની એક્ટિવિટી $A = \lambda N = \frac{\ln 2}{T_{1/2}} N$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે ન્યુક્લિયસનો પ્રારંભિક ગુણોત્તર $N_1/N_2 = 2/3$ છે.
સમય $t$ પછી બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N(t) = N_0 (1/2)^{t/T_{1/2}}$ છે.
સમય $t$ પર એક્ટિવિટી $A(t) = \lambda N(t) = \frac{\ln 2}{T_{1/2}} N_0 (1/2)^{t/T_{1/2}}$ છે.
$t = 12 \ hours$ પર બંને નમૂનાઓ માટે:
$A_1 = \frac{\ln 2}{2} N_1 (1/2)^{12/2} = \frac{\ln 2}{2} N_1 (1/2)^6 = \frac{\ln 2}{2} N_1 \cdot \frac{1}{64}$.
$A_2 = \frac{\ln 2}{3} N_2 (1/2)^{12/3} = \frac{\ln 2}{3} N_2 (1/2)^4 = \frac{\ln 2}{3} N_2 \cdot \frac{1}{16}$.
એક્ટિવિટીનો ગુણોત્તર $\frac{A_1}{A_2} = \frac{N_1}{N_2} \cdot \frac{T_{1/2, 2}}{T_{1/2, 1}} \cdot \frac{(1/2)^{12/T_{1/2, 1}}}{(1/2)^{12/T_{1/2, 2}}}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{A_1}{A_2} = \frac{2}{3} \cdot \frac{3}{2} \cdot \frac{(1/2)^6}{(1/2)^4} = 1 \cdot (1/2)^2 = 1/4$.
178
DifficultMCQ
આલેખ એક રેડિયોએક્ટિવ નમૂના માટે $\ln \left| \frac{dN(t)}{dt} \right|$ વિરુદ્ધ $t$ દર્શાવે છે. જો $4.16$ વર્ષ પછી રેડિયોએક્ટિવ ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $p$ ના અવયવથી ઘટે છે,તો $p = $.....
Question diagram
A
$16$
B
$8$
C
$4$
D
$2$

Solution

(B) રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાની એક્ટિવિટી $A = \left| \frac{dN(t)}{dt} \right| = \lambda N_0 e^{-\lambda t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,આપણને $\ln A = \ln(\lambda N_0) - \lambda t$ મળે છે.
આ $y = mx + c$ સ્વરૂપનું સુરેખ સમીકરણ છે,જ્યાં ઢાળ $m = -\lambda$ છે.
આપેલ આલેખ પરથી,ઢાળ $\text{slope} = \frac{3 - 4}{6 - 4} = \frac{-1}{2}$ છે.
આમ,$-\lambda = -\frac{1}{2}$,જે ક્ષય અચળાંક $\lambda = 0.5 \text{ year}^{-1}$ આપે છે.
અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2} = \frac{\ln 2}{\lambda} = \frac{0.693}{0.5} = 1.386 \text{ years}$ છે.
સમય $t$ પછી બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N(t) = N_0 e^{-\lambda t} = N_0 \left( \frac{1}{2} \right)^{t/T_{1/2}}$ છે.
$t = 4.16 \text{ years}$ આપેલ છે,તેથી વીતેલા અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા $n = \frac{4.16}{1.386} \approx 3$ છે.
તેથી,બાકી રહેલો અંશ $\frac{N(t)}{N_0} = \left( \frac{1}{2} \right)^3 = \frac{1}{8}$ છે.
ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $p$ ના અવયવથી ઘટતી હોવાથી,$\frac{N(t)}{N_0} = \frac{1}{p} = \frac{1}{8}$,જે સૂચવે છે કે $p = 8$.
Solution diagram
179
DifficultMCQ
એક રેડિયો-ઍક્ટિવ પદાર્થનું $5$ દિવસમાં $10\%$ જેટલું વિભંજન થાય છે,તો $20$ દિવસ પછી મૂળ પદાર્થનો આશરે કેટલા ટકા જથ્થો બાકી રહેશે ($\%$ માં)?
A
$60$
B
$65$
C
$70$
D
$75$

Solution

(B) રેડિયો-ઍક્ટિવ ક્ષયનો નિયમ $N = N_0 e^{-\lambda t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$5$ દિવસ પછી,$10\%$ વિભંજન થાય છે,તેથી $90\%$ બાકી રહે છે: $0.9 N_0 = N_0 e^{-5\lambda}$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા: $\ln(0.9) = -5\lambda$,અથવા $5\lambda = -\ln(0.9) = \ln(1/0.9)$.
$20$ દિવસ પછી,બાકી રહેલો જથ્થો $N = N_0 e^{-20\lambda}$ છે.
$20\lambda = 4 \times (5\lambda) = 4 \ln(1/0.9)$ મૂકતા:
$N = N_0 e^{-4 \ln(1/0.9)} = N_0 (1/0.9)^{-4} = N_0 (0.9)^4$.
$(0.9)^4 = 0.81 \times 0.81 = 0.6561$ ગણતરી કરતા.
આમ,$N \approx 0.656 N_0$,જે આશરે $65.6\%$ છે. સૌથી નજીકનો વિકલ્પ $65\%$ છે.
180
DifficultMCQ
એક નમૂનામાં શરૂઆતમાં $10^{20}$ રેડિયોએક્ટિવ પરમાણુઓ છે. ત્રીજા વર્ષમાં ઉત્સર્જિત $\alpha$-કણોની સંખ્યા બીજા વર્ષમાં ઉત્સર્જિત $\alpha$-કણોની સંખ્યા કરતાં $0.3$ ગણી છે. પ્રથમ વર્ષમાં કેટલા $\alpha$-કણો ઉત્સર્જિત થશે?
A
$7 \times 10^{19}$
B
$3 \times 10^{19}$
C
$5 \times 10^{18}$
D
$3 \times 10^{18}$

Solution

(A) ધારો કે $t = 0$ સમયે શરૂઆતના પરમાણુઓની સંખ્યા $N_0 = 10^{20}$ છે.
કોઈપણ સમય $t$ પર બાકી રહેલા પરમાણુઓની સંખ્યા $N(t) = N_0 e^{-\lambda t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$n$-મા વર્ષ દરમિયાન ઉત્સર્જિત $\alpha$-કણોની સંખ્યા એ તે વર્ષની શરૂઆતમાં અને અંતમાં રહેલા પરમાણુઓની સંખ્યાનો તફાવત છે: $\Delta N_n = N(n-1) - N(n) = N_0 e^{-\lambda(n-1)} (1 - e^{-\lambda})$.
બીજા વર્ષ માટે $(n=2)$: $\Delta N_2 = N_0 e^{-\lambda} (1 - e^{-\lambda})$.
ત્રીજા વર્ષ માટે $(n=3)$: $\Delta N_3 = N_0 e^{-2\lambda} (1 - e^{-\lambda})$.
આપેલ છે કે $\Delta N_3 = 0.3 \times \Delta N_2$,તેથી:
$N_0 e^{-2\lambda} (1 - e^{-\lambda}) = 0.3 \times N_0 e^{-\lambda} (1 - e^{-\lambda})$.
બંને બાજુ $N_0 (1 - e^{-\lambda}) e^{-\lambda}$ વડે ભાગતા,આપણને $e^{-\lambda} = 0.3$ મળે છે.
પ્રથમ વર્ષમાં $(n=1)$ ઉત્સર્જિત $\alpha$-કણોની સંખ્યા:
$\Delta N_1 = N_0 - N_1 = N_0 - N_0 e^{-\lambda} = N_0 (1 - e^{-\lambda})$.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta N_1 = 10^{20} (1 - 0.3) = 10^{20} (0.7) = 7 \times 10^{19}$.
181
MediumMCQ
એક રેડિયો-ઍક્ટિવ તત્વ માટે સરેરાશ જીવનકાળ $\tau$ છે. $t = 0$ સમયે તેના એકમ સમયમાં વિભંજન પામતાં ન્યુક્લિયસોની સંખ્યા $n$ છે,તો $0$ અને $t$ સમયની વચ્ચે વિભંજન પામતાં ન્યુક્લિયસોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$n\tau {e^{ - \frac{t}{\tau }}}$
B
$n\left( {1 - {e^{\frac{t}{\tau }}}} \right)$
C
$n\tau \left( {1 - {e^{ - \frac{t}{\tau }}}} \right)$
D
$n{e^{ - \frac{t}{\tau }}}$

Solution

(C) કોઈપણ સમયે $t$ પર ઍક્ટિવિટી $I$ એ $I(t) = I_0 e^{-\lambda t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I_0$ એ $t=0$ સમયે પ્રારંભિક ઍક્ટિવિટી છે.
આપેલ છે કે $I_0 = n$ અને સરેરાશ જીવનકાળ $\tau = 1/\lambda$,તેથી $\lambda = 1/\tau$ થાય.
સમયગાળા $0$ થી $t$ ની વચ્ચે વિભંજન પામતાં ન્યુક્લિયસોની સંખ્યા એ તે સમય દરમિયાન ઍક્ટિવિટીનું સંકલન છે:
$N_{decayed} = \int_{0}^{t} I(t') dt' = \int_{0}^{t} I_0 e^{-\lambda t'} dt'$
$N_{decayed} = I_0 \left[ \frac{e^{-\lambda t'}}{-\lambda} \right]_{0}^{t} = \frac{I_0}{\lambda} (1 - e^{-\lambda t})$
$I_0 = n$ અને $\lambda = 1/\tau$ મૂકતા:
$N_{decayed} = n \tau (1 - e^{-t/\tau})$.
182
DifficultMCQ
કોઈ રેડિયો-ઍક્ટિવ નમૂનાની ઍક્ટિવિટી $t = 0$ સમયે $I_0$ counts/minute છે અને $t = 5$ મિનિટ સમયે તે $I_0/e$ counts/minute છે. તો કયા સમયે (મિનિટમાં) તેની ઍક્ટિવિટી ઘટીને તેના પ્રારંભિક મૂલ્યના અડધા મૂલ્ય જેટલી થાય?
A
$5 \ln(2)$
B
$\frac{5}{\ln(2)}$
C
$5 \log_{10}(2)$
D
$5 \ln(e^2)$

Solution

(A) આપેલ છે કે $t = 0$ સમયે ઍક્ટિવિટી $I = I_0$ અને $t = 5$ મિનિટ સમયે $I = I_0/e$ છે.
રેડિયો-ઍક્ટિવ ક્ષયના નિયમ $I = I_0 e^{-\lambda t}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{I_0}{e} = I_0 e^{-5\lambda}$
$e^{-1} = e^{-5\lambda}$
ઘાતાંકોની સરખામણી કરતા,$5\lambda = 1$,તેથી $\lambda = \frac{1}{5} \text{ min}^{-1}$.
જે સમયે ઍક્ટિવિટી તેના પ્રારંભિક મૂલ્યના અડધી થાય તે સમયને અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2}$ કહે છે.
$T_{1/2} = \frac{\ln(2)}{\lambda} = \frac{\ln(2)}{1/5} = 5 \ln(2)$.
અહીં $\ln(2) = \log_e(2)$ હોવાથી,જવાબ $5 \log_e(2)$ મળે છે.
183
DifficultMCQ
રેડિયમનું અર્ધ-આયુષ્ય $1620$ વર્ષ છે અને તેનો પરમાણુ ભાર $226 \, g/mol$ છે. $1 \, g$ નમૂનામાં પ્રતિ સેકન્ડ ક્ષય પામતા પરમાણુઓની સંખ્યા કેટલી હશે? $[N_A = 6.023 \times 10^{23} \, \text{atoms/mol}]$
A
$3.61 \times 10^{10}$
B
$3.63 \times 10^{12}$
C
$3.11 \times 10^{15}$
D
$31.1 \times 10^{15}$

Solution

(A) એક્ટિવિટી $R$ નું સૂત્ર $R = \lambda N$ છે, જ્યાં $\lambda = \frac{\ln 2}{T_{1/2}}$ અને $N = \frac{m}{M} \times N_A$ છે.
આપેલ છે:
$T_{1/2} = 1620 \, \text{વર્ષ} = 1620 \times 365 \times 24 \times 3600 \, \text{સેકન્ડ} \approx 5.11 \times 10^{10} \, \text{s}$.
$m = 1 \, \text{g}$, $M = 226 \, \text{g/mol}$, $N_A = 6.023 \times 10^{23} \, \text{atoms/mol}$.
પરમાણુઓની સંખ્યા $N = \frac{1}{226} \times 6.023 \times 10^{23} \approx 2.665 \times 10^{21} \, \text{atoms}$.
ક્ષય અચળાંક $\lambda = \frac{0.693}{5.11 \times 10^{10}} \approx 1.356 \times 10^{-11} \, \text{s}^{-1}$.
એક્ટિવિટી $R = \lambda N = (1.356 \times 10^{-11}) \times (2.665 \times 10^{21}) \approx 3.61 \times 10^{10} \, \text{decays/s}$.
184
DifficultMCQ
રેડિયોએક્ટિવ આઈસોટોપ $X$ નું અર્ધ-આયુષ્ય $1.37 \times 10^9 \, y$ છે. તે ક્ષય પામીને સ્થાયી આઈસોટોપ $Y$ માં રૂપાંતરિત થાય છે. ચંદ્ર પરથી મળેલા ખડકના નમૂનામાં $X$ અને $Y$ નો ગુણોત્તર $1:7$ છે. તો ખડકનું આયુષ્ય કેટલું હશે?
A
$1.96 \times 10^8 \, y$
B
$3.85 \times 10^9 \, y$
C
$4.11 \times 10^9 \, y$
D
$9.06 \times 10^9 \, y$

Solution

(C) ક્ષયની પ્રક્રિયા $X \rightarrow Y$ છે.
શરૂઆતમાં,$t = 0$ સમયે,ધારો કે $X$ નો જથ્થો $N_0 = 8$ અને $Y = 0$ છે.
$t$ સમયે,$X$ અને $Y$ નો ગુણોત્તર $1:7$ છે,જેનો અર્થ છે કે $N_X = 1$ અને $N_Y = 7$.
કુલ પ્રારંભિક જથ્થો $N_0 = N_X + N_Y = 1 + 7 = 8$ થાય.
રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયના નિયમનો ઉપયોગ કરતા: $N = N_0 (1/2)^n$,જ્યાં $n$ એ અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા છે.
$1 = 8 \times (1/2)^n \Rightarrow (1/2)^3 = (1/2)^n \Rightarrow n = 3$.
ખડકનું આયુષ્ય $t = n \times T_{1/2}$ થાય.
અહીં $T_{1/2} = 1.37 \times 10^9 \, y$ આપેલ છે.
તેથી,$t = 3 \times 1.37 \times 10^9 \, y = 4.11 \times 10^9 \, y$.
185
MediumMCQ
એક રેડિયો-ઍક્ટિવ સમસ્થાનિક $X$ નો અર્ધઆયુ $20$ વર્ષ છે, જે સ્થિર તત્વ $Y$ માં ક્ષય પામે છે. આપેલ ખડકમાં $X$ અને $Y$ નું પ્રમાણ $1:7$ ના ગુણોત્તરમાં મળે છે, તો ખડકનું અંદાજિત આયુષ્ય ......... વર્ષ હશે.
A
$60$
B
$80$
C
$100$
D
$40$

Solution

(A) પ્રારંભમાં ખડકમાં માત્ર રેડિયો-ઍક્ટિવ સમસ્થાનિક $X$ જ છે. ધારો કે તેનું પ્રારંભિક પ્રમાણ $N_0 = 8 \, g$ છે.
$t$ સમય બાદ, $X$ અને $Y$ નું પ્રમાણ $1:7$ છે. આનો અર્થ એ છે કે $1 \, g$ જેટલું $X$ બાકી છે અને $7 \, g$ જેટલું $Y$ બન્યું છે.
કુલ જથ્થો અચળ રહે છે, તેથી પ્રારંભિક જથ્થો $N_0 = 1 \, g + 7 \, g = 8 \, g$ થાય.
$t$ સમય બાદ બાકી રહેલ અવિભંજિત સમસ્થાનિક $X$ નો જથ્થો $N = 1 \, g$ છે.
રેડિયો-ઍક્ટિવ ક્ષયના નિયમ મુજબ, $N = N_0 (1/2)^n$, જ્યાં $n$ એ અર્ધઆયુની સંખ્યા છે.
કિંમતો મૂકતા: $1 = 8 \times (1/2)^n$, જેનું સાદું રૂપ $(1/2)^n = 1/8$ થાય.
કારણ કે $1/8 = (1/2)^3$, તેથી $n = 3$ મળે.
ખડકનું આયુષ્ય $t = n \times T_{1/2}$ છે, જ્યાં $T_{1/2} = 20 \, \text{વર્ષ}$.
તેથી, $t = 3 \times 20 = 60 \, \text{વર્ષ}$।
186
MediumMCQ
એક રેડિયો-ઍક્ટિવ તત્વમાં પ્રારંભમાં $4 \times 10^{16}$ જેટલા સક્રિય ન્યુક્લિયસો છે. જો તેનો અર્ધઆયુ $10 \ days$ હોય,તો $30 \ days$ માં વિભંજન પામેલા ન્યુક્લિયસોની સંખ્યા શોધો.
A
$0.5 \times 10^{16}$
B
$2 \times 10^{16}$
C
$3.5 \times 10^{16}$
D
$1 \times 10^{16}$

Solution

(C) $t$ સમય પછી બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસોની સંખ્યા $N = N_0 \left( \frac{1}{2} \right)^n$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n = \frac{t}{T_{1/2}}$.
અહીં $N_0 = 4 \times 10^{16}$,$T_{1/2} = 10 \ days$,અને $t = 30 \ days$ આપેલ છે.
પ્રથમ,અર્ધઆયુની સંખ્યા શોધો: $n = \frac{30}{10} = 3$.
બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસોની સંખ્યા $N = 4 \times 10^{16} \times \left( \frac{1}{2} \right)^3 = 4 \times 10^{16} \times \frac{1}{8} = 0.5 \times 10^{16}$.
વિભંજન પામેલા ન્યુક્લિયસોની સંખ્યા $N_{decayed} = N_0 - N$ થાય.
$N_{decayed} = 4 \times 10^{16} - 0.5 \times 10^{16} = 3.5 \times 10^{16}$.
187
DifficultMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થ અનુક્રમે $1620$ વર્ષ અને $810$ વર્ષના અર્ધ-આયુષ્ય સાથે બે કણોનું ઉત્સર્જન કરે છે. કેટલા સમય પછી પદાર્થનો ચોથો ભાગ બાકી રહેશે?
A
$1080$
B
$2430$
C
$3240$
D
$4860$

Solution

(A) બે પ્રક્રિયાઓ માટે ક્ષય અચળાંકો $\lambda_1 = \frac{0.693}{T_1}$ અને $\lambda_2 = \frac{0.693}{T_2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $T_1 = 1620 \text{ વર્ષ}$ અને $T_2 = 810 \text{ વર્ષ}$ આપેલ છે.
પરિણામી ક્ષય અચળાંક $\lambda_{\text{net}} = \lambda_1 + \lambda_2$ થાય.
$\lambda_{\text{net}} = 0.693 \left( \frac{1}{1620} + \frac{1}{810} \right) = 0.693 \left( \frac{1 + 2}{1620} \right) = 0.693 \left( \frac{3}{1620} \right) = \frac{0.693}{540} \text{ વર્ષ}^{-1}$.
પરિણામી અર્ધ-આયુષ્ય $T_{\text{net}} = \frac{0.693}{\lambda_{\text{net}}} = 540 \text{ વર્ષ}$ છે.
પદાર્થ તેના પ્રારંભિક જથ્થાના ચોથા ભાગનો રહે તે માટે જરૂરી સમય $t$ એ $N = N_0 (1/2)^n$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે,જ્યાં $n$ એ અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા છે.
$1/4 = (1/2)^2$ હોવાથી,$n = 2$ મળે.
તેથી,$t = n \times T_{\text{net}} = 2 \times 540 = 1080 \text{ વર્ષ}$.
188
DifficultMCQ
$t = 0$ સમયે રેડિયોએક્ટિવ સ્ત્રોતનો કાઉન્ટિંગ દર $1600 \text{ counts/s}$ છે અને $t = 8 \text{ s}$ સમયે તે $100 \text{ counts/s}$ છે. $t = 6 \text{ s}$ સમયે કાઉન્ટિંગ દર કેટલો હશે?
A
$250$
B
$400$
C
$200$
D
$300$

Solution

(C) રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયનો નિયમ $N(t) = N_0 e^{-\lambda t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $N(t)$ એ $t$ સમયે કાઉન્ટિંગ દર છે.
આપેલ છે કે $N(0) = N_0 = 1600 \text{ counts/s}$ અને $N(8) = 100 \text{ counts/s}$.
આ કિંમતો મૂકતા: $100 = 1600 e^{-\lambda(8)}$.
$e^{-8\lambda} = \frac{100}{1600} = \frac{1}{16}$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક (natural logarithm) લેતા: $-8\lambda = \ln(1/16) = -\ln(16) = -4\ln(2)$.
તેથી,$8\lambda = 4\ln(2)$,જે આપે છે $\lambda = \frac{\ln(2)}{2} \text{ s}^{-1}$.
હવે,આપણે $t = 6 \text{ s}$ સમયે કાઉન્ટિંગ દર $N(6)$ શોધવાનો છે:
$N(6) = N_0 e^{-\lambda(6)} = 1600 e^{-(\frac{\ln 2}{2}) \times 6}$.
$N(6) = 1600 e^{-3\ln 2} = 1600 e^{\ln(2^{-3})} = 1600 \times 2^{-3}$.
$N(6) = 1600 \times \frac{1}{8} = 200 \text{ counts/s}$.
189
MediumMCQ
રેડિયો એક્ટિવ નમૂનાનું અર્ધ આયુષ્ય $T$ છે. $T/2$ સમય બાદ પદાર્થનો કેટલો અંશ બાકી રહેશે?
A
$1/2$
B
$3/4$
C
$1/\sqrt{2}$
D
$(\sqrt{2}-1)/\sqrt{2}$

Solution

(C) રેડિયો એક્ટિવ ક્ષયનો નિયમ $N(t) = N_0 e^{-\lambda t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\lambda$ એ ક્ષય અચળાંક છે.
અર્ધ આયુષ્ય $T$ આપેલું હોવાથી,$N(T) = N_0/2 = N_0 e^{-\lambda T}$ થાય.
આનો અર્થ એ છે કે $e^{-\lambda T} = 1/2$,તેથી $\lambda T = \ln 2$,અથવા $\lambda = (\ln 2)/T$.
આપણે $t = T/2$ સમય પછી બાકી રહેતો અંશ શોધવાનો છે,જે $N(T/2)/N_0 = e^{-\lambda (T/2)}$ છે.
$\lambda = (\ln 2)/T$ ને સમીકરણમાં મૂકતા:
$N(T/2)/N_0 = e^{-[(\ln 2)/T] \cdot (T/2)} = e^{-(\ln 2)/2} = e^{-\ln(2^{1/2})} = e^{\ln(2^{-1/2})} = 2^{-1/2} = 1/\sqrt{2}$.
તેથી,બાકી રહેતો પદાર્થનો અંશ $1/\sqrt{2}$ છે.
190
MediumMCQ
રેડિયો-ઍક્ટિવ તત્વના $99\%$ ન્યુક્લિયસો કયા સમયગાળાની વચ્ચે વિભંજન પામે છે?
A
$6\tau_{1/2}$ અને $7\tau_{1/2}$
B
$7\tau_{1/2}$ અને $8\tau_{1/2}$
C
$8\tau_{1/2}$ અને $9\tau_{1/2}$
D
$6\tau_{1/2}$ અને $10\tau_{1/2}$

Solution

(A) ધારો કે પ્રારંભિક ન્યુક્લિયસોની સંખ્યા $N_0$ છે અને $t$ સમય પછી અવિભંજિત ન્યુક્લિયસોની સંખ્યા $N$ છે.
આપેલ છે કે $99\%$ ન્યુક્લિયસોનું વિભંજન થાય છે,તેથી અવિભંજિત ન્યુક્લિયસોની સંખ્યા $N = N_0 - 0.99N_0 = 0.01N_0$ થાય.
રેડિયો-ઍક્ટિવ વિભંજનના નિયમ મુજબ: $N = N_0(1/2)^n$,જ્યાં $n = t/\tau_{1/2}$ એ અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા છે.
કિંમતો મૂકતા: $0.01N_0 = N_0(1/2)^n \Rightarrow (1/2)^n = 0.01 \Rightarrow 2^n = 100$.
બંને બાજુ લઘુગણક લેતા: $n \log_{10}(2) = \log_{10}(100)$.
$n \times 0.3010 = 2$.
$n = 2 / 0.3010 \approx 6.64$.
તેથી,$n = t/\tau_{1/2}$ હોવાથી,$t = n \times \tau_{1/2} \approx 6.64 \tau_{1/2}$.
આ કિંમત $6\tau_{1/2}$ અને $7\tau_{1/2}$ ની વચ્ચે આવે છે.
191
DifficultMCQ
જીવંત કાર્બન ધરાવતા દ્રવ્યના નમૂનામાં કાર્બન-$14$ ની એક્ટિવિટી $15$ ક્ષય/મિનિટ પ્રતિ ગ્રામ છે. ઈન્ડસ વેલી સભ્યતાના નમૂનામાં કાર્બન-$14$ ની એક્ટિવિટી $9$ ક્ષય/મિનિટ પ્રતિ ગ્રામ છે. જો $C^{14}$ નું અર્ધ આયુષ્ય $5730$ વર્ષ હોય, તો ઈન્ડસ વેલી સભ્યતાનું આયુષ્ય શોધો.
A
$2.5 \times 10^4$ વર્ષ
B
$2112$ વર્ષ
C
$8.6 \times 10^7$ સેકન્ડ
D
$4224$ વર્ષ

Solution

(D) ધારો કે $t$ એ ઈન્ડસ વેલી સભ્યતાનું આયુષ્ય છે.
ક્ષયનો દર $R = \lambda N$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$N = N_0 e^{-\lambda t}$ હોવાથી, $t$ સમયે એક્ટિવિટી $R = R_0 e^{-\lambda t}$ થાય, જ્યાં $R_0$ એ પ્રારંભિક ક્ષય દર છે.
અહીં $R_0 = 15$ ક્ષય/મિનિટ અને $R = 9$ ક્ષય/મિનિટ આપેલ છે.
તેથી, $\frac{R}{R_0} = e^{-\lambda t} \implies \frac{9}{15} = e^{-\lambda t} \implies \frac{3}{5} = e^{-\lambda t}$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા: $\ln(3/5) = -\lambda t \implies \lambda t = \ln(5/3)$.
$\lambda = \frac{\ln 2}{T_{1/2}}$ હોવાથી, $t = \frac{\ln(5/3)}{\ln 2} \times T_{1/2}$ મળે.
$T_{1/2} = 5730$ વર્ષ આપેલ હોવાથી, $t = \frac{\ln(1.667)}{\ln 2} \times 5730 \approx \frac{0.5108}{0.6931} \times 5730 \approx 0.737 \times 5730 \approx 4224$ વર્ષ.
192
DifficultMCQ
$1.9$ વર્ષ અર્ધ-આયુષ્ય ધરાવતા $Th^{227}$ માં $1 \ mCi$ એક્ટિવિટી પેદા કરવા માટે કેટલા $\mu g$ જથ્થો જરૂરી છે?
A
$2.125$
B
$1.206$
C
$1.125$
D
$1.905$

Solution

(B) આપેલ છે: એક્ટિવિટી $A = 1 \ mCi = 3.7 \times 10^7 \ \text{વિભંજન/સેકન્ડ}$.
અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2} = 1.9 \ \text{વર્ષ} = 1.9 \times 365 \times 24 \times 3600 \ \text{સેકન્ડ} \approx 5.99 \times 10^7 \ \text{સેકન્ડ}$.
ક્ષય અચળાંક $\lambda = \frac{0.693}{T_{1/2}} = \frac{0.693}{5.99 \times 10^7} \approx 1.157 \times 10^{-8} \ \text{સેકન્ડ}^{-1}$.
સૂત્ર $A = \lambda N$ નો ઉપયોગ કરતા, જ્યાં $N$ એ પરમાણુઓની સંખ્યા છે: $N = \frac{A}{\lambda} = \frac{3.7 \times 10^7}{1.157 \times 10^{-8}} \approx 3.198 \times 10^{15} \ \text{પરમાણુઓ}$.
દળ $m = \frac{N \times M}{N_A}$, જ્યાં $M = 227 \ \text{g/mol}$ અને $N_A = 6.023 \times 10^{23} \ \text{પરમાણુ/મોલ}$.
$m = \frac{3.198 \times 10^{15} \times 227}{6.023 \times 10^{23}} \approx 1.206 \times 10^{-6} \ \text{g} = 1.206 \ \mu g$.
193
MediumMCQ
$A$ અને $B$ બે રેડિયો-ઍક્ટિવ તત્વો છે. તેમના અર્ધઆયુ અનુક્રમે $1 \, year$ અને $2 \, years$ છે. પ્રારંભમાં $A$ નો $10 \, g$ અને $B$ નો $1 \, g$ જથ્થો લેવામાં આવે છે,તો કેટલા વર્ષ બાદ તેમનો બાકી રહેલો જથ્થો સમાન થશે?
A
$6.62$
B
$5$
C
$3.2$
D
$7$

Solution

(A) રેડિયો-ઍક્ટિવ પદાર્થનો $t$ સમય પછી બાકી રહેલો જથ્થો $N = N_0 (1/2)^{t/T_{1/2}}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
તત્વ $A$ માટે: $N_A = 10 (1/2)^{t/1}$.
તત્વ $B$ માટે: $N_B = 1 (1/2)^{t/2}$.
આપેલ છે કે બાકી રહેલો જથ્થો સમાન છે,તેથી $N_A = N_B$.
$10 (1/2)^t = (1/2)^{t/2}$.
$10 = (1/2)^{t/2} / (1/2)^t = (1/2)^{t/2 - t} = (1/2)^{-t/2} = 2^{t/2}$.
બંને બાજુ $\log_{10}$ લેતા:
$\log_{10} 10 = (t/2) \log_{10} 2$.
$1 = (t/2) \times 0.3010$.
$t = 2 / 0.3010 \approx 6.64 \, years$ (આપેલ વિકલ્પો મુજબ $6.62$ વર્ષ).
194
MediumMCQ
કોઈ ક્ષણે બે રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થોના જથ્થાનો ગુણોત્તર $2:1$ છે. તેમના અર્ધ-આયુષ્ય અનુક્રમે $12 \text{ કલાક}$ અને $16 \text{ કલાક}$ છે. $2 \text{ દિવસ}$ પછી તેમના બાકી રહેલા જથ્થાનો ગુણોત્તર કેટલો થશે?
A
$1:1$
B
$2:1$
C
$1:2$
D
$1:4$

Solution

(A) સમય $t$ પછી રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનો બાકી રહેલો જથ્થો $N = \frac{N_0}{2^{t/T_{1/2}}}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે: પ્રારંભિક ગુણોત્તર $\frac{N_{01}}{N_{02}} = \frac{2}{1}$,$T_{1/2,1} = 12 \text{ કલાક}$,$T_{1/2,2} = 16 \text{ કલાક}$,અને સમય $t = 2 \text{ દિવસ} = 48 \text{ કલાક}$.
બાકી રહેલા જથ્થાનો ગુણોત્તર $\frac{N_1}{N_2} = \frac{N_{01} \cdot 2^{-t/T_{1/2,1}}}{N_{02} \cdot 2^{-t/T_{1/2,2}}}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{N_1}{N_2} = \left(\frac{2}{1}\right) \cdot \frac{2^{-48/12}}{2^{-48/16}} = 2 \cdot \frac{2^{-4}}{2^{-3}} = 2 \cdot 2^{-4+3} = 2 \cdot 2^{-1} = 2 \cdot \frac{1}{2} = 1$.
તેથી,ગુણોત્તર $1:1$ છે.
195
MediumMCQ
રેડિયો-ઍક્ટિવ $Po$ (પોલોનિયમ)નો અર્ધઆયુ $138.6 \, \text{દિવસ}$ છે. $1,000,000$ પોલોનિયમ પરમાણુઓ માટે $24 \, \text{કલાક}$ માં વિભંજનની સંખ્યા કેટલી થાય?
A
$2000$
B
$3000$
C
$4000$
D
$5000$

Solution

(D) આપેલ છે: અર્ધઆયુ $T_{1/2} = 138.6 \, \text{દિવસ} = 138.6 \times 24 \, \text{કલાક} = 3326.4 \, \text{કલાક}$.
શરૂઆતના પરમાણુઓની સંખ્યા $N_0 = 1,000,000$.
સમયગાળો $t = 24 \, \text{કલાક}$.
ક્ષય અચળાંક $\lambda = \frac{0.693}{T_{1/2}} = \frac{0.693}{138.6 \times 24} \, \text{hr}^{-1}$.
નાના સમયગાળા $t$ માટે વિભંજનની સંખ્યા $\Delta N = N_0 \lambda t$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta N = 1,000,000 \times \left( \frac{0.693}{138.6 \times 24} \right) \times 24$.
$\Delta N = 1,000,000 \times \frac{0.693}{138.6} = 1,000,000 \times 0.005 = 5000$.
આમ, વિભંજનની સંખ્યા $5000$ છે.
196
EasyMCQ
$U^{234}$ ના $1 \, \text{curie}$ નું દળ કેટલું થાય?
A
$3.7 \times 10^{10} \, \text{g}$
B
$2.348 \times 10^{23} \, \text{g}$
C
$1.48 \times 10^{-11} \, \text{g}$
D
$6.25 \times 10^{-34} \, \text{g}$

Solution

(C) $1 \, \text{curie}$ ની એક્ટિવિટી $A = 3.7 \times 10^{10} \, \text{disintegrations/second}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત છે.
$U^{234}$ માટે ક્ષય અચળાંક $\lambda = \frac{\ln 2}{T_{1/2}}$ છે. $U^{234}$ નો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $T_{1/2}$ આશરે $2.455 \times 10^5 \, \text{years} = 7.74 \times 10^{12} \, \text{s}$ છે.
રેડિયોએક્ટિવિટીના નિયમ મુજબ, $A = \lambda N$, જ્યાં $N$ એ પરમાણુઓની સંખ્યા છે।
$N = \frac{A}{\lambda} = \frac{A \times T_{1/2}}{\ln 2} = \frac{3.7 \times 10^{10} \times 7.74 \times 10^{12}}{0.693} \approx 4.13 \times 10^{23} \, \text{atoms}$.
દળ $m = \frac{N \times M}{N_A}$, જ્યાં $M = 234 \, \text{g/mol}$ અને $N_A = 6.022 \times 10^{23} \, \text{atoms/mol}$.
$m = \frac{4.13 \times 10^{23} \times 234}{6.022 \times 10^{23}} \approx 160.5 \, \text{g}$.
નોંધ: આપેલ વિકલ્પ $C$ એ એક સામાન્ય પાઠ્યપુસ્તકની ભૂલ છે જે એક્ટિવિટીના મૂલ્યને સીધા પરમાણુઓની સંખ્યા ગણીને મેળવવામાં આવે છે.
197
MediumMCQ
$40 \, days$ પછી એક રેડિયોએક્ટિવ તત્વનો $1/16$ મો ભાગ અવિભંજીત રહે છે. તો તેનો અર્ધઆયુ સમય કેટલો હશે ($, days$ માં)?
A
$2.5$
B
$5$
C
$10$
D
$20$

Solution

(C) રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયનો નિયમ $N = N_0 \left( \frac{1}{2} \right)^{t/T_{1/2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $N$ એ બાકી રહેલો જથ્થો છે,$N_0$ એ પ્રારંભિક જથ્થો છે,$t$ એ વીતેલો સમય છે અને $T_{1/2}$ એ અર્ધઆયુ છે.
આપેલ છે કે બાકી રહેલો જથ્થો પ્રારંભિક જથ્થાનો $1/16$ મો ભાગ છે,તેથી $\frac{N}{N_0} = \frac{1}{16}$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા: $\frac{1}{16} = \left( \frac{1}{2} \right)^{40/T_{1/2}}$.
કારણ કે $\frac{1}{16} = \left( \frac{1}{2} \right)^4$,આપણે ઘાતાંકોને સરખાવી શકીએ: $4 = \frac{40}{T_{1/2}}$.
$T_{1/2}$ માટે ઉકેલતા,આપણને $T_{1/2} = \frac{40}{4} = 10 \, days$ મળે છે.
198
DifficultMCQ
$t = 0$ સમયે એક રેડિયોએક્ટિવ તત્ત્વનું દળ $10 \, gm$ છે. બે સરેરાશ જીવનકાળ પછી કેટલું દળ ($gm$ માં) બાકી રહેશે?
A
$2.50$
B
$3.70$
C
$6.30$
D
$1.35$

Solution

(D) સમય $t$ પર રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનું દળ $M = M_0 e^{-\lambda t}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$M_0 = 10 \, gm$ અને સમય $t$ એ બે સરેરાશ જીવનકાળ જેટલો છે,એટલે કે $t = 2\tau$.
સરેરાશ જીવનકાળ $\tau = \frac{1}{\lambda}$ હોવાથી,$t = \frac{2}{\lambda}$ થાય.
આ કિંમતોને ક્ષયના સમીકરણમાં મૂકતા:
$M = 10 \cdot e^{-\lambda \left( \frac{2}{\lambda} \right)}$
$M = 10 \cdot e^{-2}$
$M = 10 \cdot \left( \frac{1}{e^2} \right) \approx 10 \cdot \left( \frac{1}{7.389} \right) \approx 1.353 \, gm$.
નજીકના વિકલ્પ મુજબ,બાકી રહેતું દળ આશરે $1.35 \, gm$ છે.
199
MediumMCQ
$^{215}At$ નો અર્ધઆયુ $100 \,\mu s$ છે. કેટલા $\mu s$ સમય પછી નમૂનાનો $1/16$ ભાગ અવિભંજીત રહેશે?
A
$400$
B
$6.3$
C
$40$
D
$300$

Solution

(A) રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયનો નિયમ $N = N_0 \left( \frac{1}{2} \right)^n$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n = \frac{t}{T_{1/2}}$ એ અર્ધઆયુની સંખ્યા છે.
અહીં આપેલ છે કે બાકી રહેલ ભાગ $\frac{N}{N_0} = \frac{1}{16}$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\frac{1}{16} = \left( \frac{1}{2} \right)^4$.
બંને સમીકરણોની સરખામણી કરતા,આપણને $n = 4$ મળે છે.
કારણ કે $n = \frac{t}{T_{1/2}}$,તેથી $4 = \frac{t}{100 \,\mu s}$.
આમ,$t = 4 \times 100 \,\mu s = 400 \,\mu s$.
200
DifficultMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ તત્વ $\alpha$ અને $\beta$ કણોનું ઉત્સર્જન કરે છે. તેના $\alpha$ અને $\beta$ ક્ષય માટેના સરેરાશ જીવનકાળ અનુક્રમે $1620$ વર્ષ અને $405$ વર્ષ છે. કેટલા વર્ષ પછી તેની એક્ટિવિટી તેના પ્રારંભિક મૂલ્યના $1/4$ ભાગની થશે?
A
$405$
B
$1620$
C
$449$
D
એકપણ નહીં

Solution

(C) $\alpha$ ક્ષય માટે ક્ષય અચળાંક $\lambda_{\alpha} = \frac{1}{1620} \text{ year}^{-1}$ છે.
$\beta$ ક્ષય માટે ક્ષય અચળાંક $\lambda_{\beta} = \frac{1}{405} \text{ year}^{-1}$ છે.
પરિણામી ક્ષય અચળાંક $\lambda = \lambda_{\alpha} + \lambda_{\beta} = \frac{1}{1620} + \frac{1}{405} = \frac{1+4}{1620} = \frac{5}{1620} = \frac{1}{324} \text{ year}^{-1}$ થાય.
સમય $t$ પર એક્ટિવિટી $A$ નું સૂત્ર $A = A_0 e^{-\lambda t}$ છે.
અહીં $\frac{A}{A_0} = \frac{1}{4}$ આપેલ છે,તેથી $e^{-\lambda t} = \frac{1}{4}$,જેનો અર્થ છે કે $e^{\lambda t} = 4$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા: $\lambda t = \ln(4) = 2 \ln(2)$.
$\lambda = \frac{1}{324}$ અને $\ln(2) \approx 0.693$ મૂકતા:
$t = 324 \times 2 \times 0.693 = 648 \times 0.693 \approx 449.06 \text{ વર્ષ}$.
આમ,સમય આશરે $449 \text{ વર્ષ}$ થશે.

Nuclei — Law of Radioactivity by Rutherford and Soddy and Half Life and Mean Life · Frequently Asked Questions

1Are these Nuclei questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Nuclei Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.