Gujarati

Law of Radioactivity by Rutherford and Soddy and Half Life and Mean Life Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Nuclei · Law of Radioactivity by Rutherford and Soddy and Half Life and Mean Life

573+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 573 questions in Gujarati

201
MediumMCQ
કોઈ સમયે રેડિયોએક્ટિવ તત્વો $2:1$ ના પ્રમાણમાં લેવામાં આવે છે. તેમના અર્ધઆયુ અનુક્રમે $12$ કલાક અને $16$ કલાક છે. $2$ દિવસ પછી અવિભંજિત ભાગનો ગુણોત્તર શું હશે?
A
$1:1$
B
$2:1$
C
$1:2$
D
$1:4$

Solution

(A) અવિભંજિત ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N = N_0 (1/2)^n$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n = t/T_{1/2}$ એ અર્ધઆયુની સંખ્યા છે.
આપેલ છે: $t = 2 \text{ દિવસ} = 48 \text{ કલાક}$.
પ્રથમ તત્વ માટે: $n_1 = 48/12 = 4$.
બીજા તત્વ માટે: $n_2 = 48/16 = 3$.
પ્રારંભિક ગુણોત્તર $(N_0)_1 / (N_0)_2 = 2/1$ છે.
$48 \text{ કલાક}$ પછી અવિભંજિત ભાગનો ગુણોત્તર:
$\frac{N_1}{N_2} = \frac{(N_0)_1}{(N_0)_2} \times \frac{(1/2)^{n_1}}{(1/2)^{n_2}}$
$\frac{N_1}{N_2} = \frac{2}{1} \times \frac{(1/2)^4}{(1/2)^3} = 2 \times (1/2)^{4-3} = 2 \times (1/2)^1 = 1$.
આમ,ગુણોત્તર $1:1$ છે.
202
DifficultMCQ
એક પ્રયોગશાળામાં રહેલા રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનો અર્ધઆયુ $2 \text{ કલાક}$ છે. જ્યારે તેની એક્ટિવિટી તેના પ્રારંભિક મૂલ્યના $1/64$ ભાગની થાય ત્યારે તે પ્રયોગશાળાના ઉપયોગ માટે સુરક્ષિત ગણાય છે. તો કેટલા કલાક પછી પ્રયોગશાળા સુરક્ષિત થશે?
A
$6$
B
$12$
C
$24$
D
$128$

Solution

(B) રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થની $n$ અર્ધઆયુ પછીની એક્ટિવિટી $A$ નીચે મુજબ આપવામાં આવે છે: $A = A_0 \left( \frac{1}{2} \right)^n$,જ્યાં $n = \frac{t}{T_{1/2}}$ છે.
અહીં આપેલ છે કે એક્ટિવિટી પ્રારંભિક એક્ટિવિટી $A_0$ ના $1/64$ ભાગની થાય છે,તેથી $\frac{A}{A_0} = \frac{1}{64}$.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા: $\frac{1}{64} = \left( \frac{1}{2} \right)^n$.
કારણ કે $64 = 2^6$,આપણે લખી શકીએ કે $\left( \frac{1}{2} \right)^6 = \left( \frac{1}{2} \right)^n$,જેનો અર્થ છે કે $n = 6$.
અર્ધઆયુ $T_{1/2} = 2 \text{ કલાક}$ આપેલ હોવાથી,કુલ સમય $t = n \times T_{1/2} = 6 \times 2 = 12 \text{ કલાક}$ થશે.
203
DifficultMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ તત્વની શરૂઆતની એક્ટિવિટી $1600$ છે. $t = 8 \, s$ પછી એક્ટિવિટી $100$ થાય છે. તો $t = 6 \, s$ સમયે એક્ટિવિટી કેટલી હશે?
A
$400$
B
$300$
C
$200$
D
$150$

Solution

(C) રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાની $t$ સમયે એક્ટિવિટી $A = A_0 \left( \frac{1}{2} \right)^{t/T_{1/2}}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $A_0$ એ શરૂઆતની એક્ટિવિટી છે અને $T_{1/2}$ એ અર્ધ-આયુષ્ય છે.
આપેલ છે કે $A_0 = 1600$,$t = 8 \, s$ સમયે $A = 100$.
આ કિંમતો મૂકતા: $100 = 1600 \left( \frac{1}{2} \right)^{8/T_{1/2}}$.
$\frac{1}{16} = \left( \frac{1}{2} \right)^{8/T_{1/2}}$.
કારણ કે $\frac{1}{16} = \left( \frac{1}{2} \right)^4$,તેથી $4 = \frac{8}{T_{1/2}}$,જે આપણને $T_{1/2} = 2 \, s$ આપે છે.
હવે,$t = 6 \, s$ સમયે એક્ટિવિટી શોધવા માટે:
$A = 1600 \left( \frac{1}{2} \right)^{6/2} = 1600 \left( \frac{1}{2} \right)^3$.
$A = 1600 \times \frac{1}{8} = 200$.
204
DifficultMCQ
ન્યુટ્રોન બીમની ગતિઊર્જા $0.0837 \, eV$ છે. તેનો અર્ધઆયુ $693 \, s$ અને દળ $1.675 \times 10^{-27} \, kg$ છે. તો $40 \, m$ અંતર કાપ્યા પછી કેટલો અંશ અવિભંજીત રહે?
A
$10^{-3}$
B
$10^{-4}$
C
$10^{-5}$
D
$10^{-6}$

Solution

(C) ન્યુટ્રોનનો વેગ $v = \sqrt{\frac{2E}{m}}$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $v = \sqrt{\frac{2 \times 0.0837 \times 1.602 \times 10^{-19}}{1.675 \times 10^{-27}}} \approx 4000 \, m/s = 4 \times 10^3 \, m/s$.
$40 \, m$ અંતર કાપવા માટે લાગતો સમય $\Delta t = \frac{d}{v} = \frac{40}{4 \times 10^3} = 10^{-2} \, s$.
ક્ષય અચળાંક $\lambda = \frac{0.693}{T_{1/2}} = \frac{0.693}{693} = 10^{-3} \, s^{-1}$.
અવિભંજીત કણોનો અંશ $N/N_0 = e^{-\lambda \Delta t}$ દ્વારા મળે છે.
અહીં $\lambda \Delta t = 10^{-3} \times 10^{-2} = 10^{-5}$ ખૂબ નાનું હોવાથી,$e^{-\lambda \Delta t} \approx 1 - \lambda \Delta t$ થાય.
ક્ષય પામેલ ભાગ $\approx \lambda \Delta t = 10^{-5}$ છે.
205
DifficultMCQ
જો $6$ દિવસ પછી રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાનો અવિભંજીત ભાગ $7/8$ હોય,તો $10$ દિવસ પછી અવિભંજીત ભાગ કેટલો હશે?
A
$77/80$
B
$71/80$
C
$31/32$
D
$15/16$

Solution

(C) રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયનો નિયમ $N = N_0 (1/2)^{t/T_{1/2}}$ છે,જ્યાં $T_{1/2}$ એ અર્ધ-આયુષ્ય છે.
જો આપણે ધારીએ કે $6$ દિવસમાં વિભંજીત ભાગ $7/8$ છે,તો અવિભંજીત ભાગ $N/N_0 = 1 - 7/8 = 1/8$ થાય.
તેથી,$1/8 = (1/2)^{6/T_{1/2}} \Rightarrow (1/2)^3 = (1/2)^{6/T_{1/2}}$.
આના પરથી $3 = 6/T_{1/2}$,એટલે કે $T_{1/2} = 2$ દિવસ.
હવે $10$ દિવસ પછી અવિભંજીત ભાગ $N/N_0 = (1/2)^{10/2} = (1/2)^5 = 1/32$ થાય.
જો પ્રશ્ન વિભંજીત ભાગ વિશે પૂછતો હોય,તો તે $1 - 1/32 = 31/32$ થાય.
206
MediumMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ તત્ત્વનો અર્ધઆયુ $20 \, minutes$ છે. $33\%$ વિભંજન અને $67\%$ વિભંજન વચ્ચેનો સમયગાળો ($minutes$ માં) કેટલો હશે?
A
$40$
B
$20$
C
$30$
D
$25$

Solution

(B) વિભંજનનો નિયમ $N(t) = N_0 e^{-\lambda t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $N(t)$ એ $t$ સમયે બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા છે.
$33\%$ વિભંજન પછી,બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N_1 = N_0(1 - 0.33) = 0.67 N_0$ છે.
$67\%$ વિભંજન પછી,બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N_2 = N_0(1 - 0.67) = 0.33 N_0$ છે.
અહીં નોંધો કે $0.33 N_0 \approx \frac{0.67 N_0}{2}$ થાય છે.
કારણ કે એક અર્ધઆયુ $(T_{1/2} = 20 \, minutes)$ દરમિયાન બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા અડધી થઈ જાય છે,તેથી $0.67 N_0$ થી $0.33 N_0$ સુધી ઘટવા માટે લાગતો સમયગાળો બરાબર એક અર્ધઆયુ જેટલો જ હોય.
તેથી,સમયગાળો $20 \, minutes$ છે.
207
MediumMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થમાં $t_1$ સમયે એક્ટિવિટી $R_1$ છે અને ત્યારબાદના $t_2$ સમયે તે $R_2$ છે. જો પદાર્થનો ક્ષય અચળાંક $\lambda$ હોય,તો:
A
$R_1 = R_2$
B
$R_1 = R_2 e^{-\lambda(t_1 - t_2)}$
C
$R_1 = R_2 e^{\lambda(t_1 - t_2)}$
D
$R_1 = R_2 \left( \frac{t_1}{t_2} \right)$

Solution

(B) રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયના નિયમ મુજબ,કોઈપણ સમયે $t$ એક્ટિવિટી $R$ એ $R = R_0 e^{-\lambda t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$t_1$ સમયે,એક્ટિવિટી $R_1 = R_0 e^{-\lambda t_1}$ છે.
$t_2$ સમયે,એક્ટિવિટી $R_2 = R_0 e^{-\lambda t_2}$ છે.
બંને સમીકરણોનો ભાગાકાર કરતા:
$\frac{R_1}{R_2} = \frac{R_0 e^{-\lambda t_1}}{R_0 e^{-\lambda t_2}} = e^{-\lambda t_1} \cdot e^{\lambda t_2} = e^{-\lambda(t_1 - t_2)}$.
તેથી,$R_1 = R_2 e^{-\lambda(t_1 - t_2)}$.
208
DifficultMCQ
બે રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થો $A$ અને $B$ ના ક્ષય અચળાંક અનુક્રમે $5\lambda$ અને $\lambda$ છે. $t=0$ સમયે તેમની પાસે ન્યુક્લિયસની સંખ્યા સમાન છે,તો કેટલા સમયના અંતરાલ પછી $A$ ના ન્યુક્લિયસની સંખ્યા અને $B$ ના ન્યુક્લિયસની સંખ્યાનો ગુણોત્તર $(1/e)^2$ થશે?
A
$4\lambda$
B
$2\lambda$
C
$\frac{1}{2\lambda}$
D
$\frac{1}{4\lambda}$

Solution

(C) આપેલ છે: ક્ષય અચળાંક $\lambda_{A} = 5\lambda$ અને $\lambda_{B} = \lambda$.
$t=0$ સમયે,પ્રારંભિક ન્યુક્લિયસની સંખ્યા સમાન છે,એટલે કે $(N_{0})_{A} = (N_{0})_{B}$.
આપણને ગુણોત્તર $\frac{N_{A}}{N_{B}} = (\frac{1}{e})^{2} = e^{-2}$ આપેલ છે.
રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયના નિયમ મુજબ,$N = N_{0}e^{-\lambda t}$.
પદાર્થ $A$ માટે,$N_{A} = (N_{0})_{A} e^{-5\lambda t}$.
પદાર્થ $B$ માટે,$N_{B} = (N_{0})_{B} e^{-\lambda t}$.
બંને સમીકરણોનો ભાગાકાર કરતા:
$\frac{N_{A}}{N_{B}} = \frac{(N_{0})_{A} e^{-5\lambda t}}{(N_{0})_{B} e^{-\lambda t}} = e^{-(5\lambda - \lambda)t} = e^{-4\lambda t}$.
ગુણોત્તરને સરખાવતા:
$e^{-4\lambda t} = e^{-2}$.
ઘાતાંકોની સરખામણી કરતા:
$4\lambda t = 2$.
$t$ માટે ઉકેલતા:
$t = \frac{2}{4\lambda} = \frac{1}{2\lambda}$.
209
MediumMCQ
બે રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થો $X_1$ અને $X_2$ ના ક્ષય અચળાંક અનુક્રમે $5\lambda$ અને $\lambda$ છે. શરૂઆતમાં તેમની પાસે ન્યુક્લિયસની સંખ્યા સમાન છે,તો કેટલા સમય પછી $X_1$ ના ન્યુક્લિયસની સંખ્યા અને $X_2$ ના ન્યુક્લિયસની સંખ્યાનો ગુણોત્તર $\frac{1}{e}$ થશે?
A
$\frac{1}{4\lambda}$
B
$\frac{1}{2\lambda}$
C
$\frac{1}{\lambda}$
D
$\frac{4}{\lambda}$

Solution

(A) ધારો કે બંને પદાર્થો માટે શરૂઆતના ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N_0$ છે.
સમય $t$ પર બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N(t) = N_0 e^{-\lambda t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પદાર્થ $X_1$ માટે: $N_1(t) = N_0 e^{-(5\lambda)t}$.
પદાર્થ $X_2$ માટે: $N_2(t) = N_0 e^{-\lambda t}$.
ગુણોત્તર $\frac{N_1(t)}{N_2(t)} = \frac{1}{e} = e^{-1}$ આપેલ છે.
સમીકરણો મૂકતા: $\frac{N_0 e^{-5\lambda t}}{N_0 e^{-\lambda t}} = e^{-1}$.
$e^{-5\lambda t + \lambda t} = e^{-1}$.
$e^{-4\lambda t} = e^{-1}$.
ઘાતાંકોને સરખાવતા: $-4\lambda t = -1$.
તેથી,$t = \frac{1}{4\lambda}$.
210
MediumMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાની એક્ટિવિટી $t = 0$ સમયે $N_0$ કાઉન્ટ્સ પ્રતિ મિનિટ અને $t = 5$ મિનિટ સમયે $N_0/e$ કાઉન્ટ્સ પ્રતિ મિનિટ માપવામાં આવે છે. જે સમયે એક્ટિવિટી તેના મૂલ્યથી અડધી થઈ જાય તે સમય (મિનિટમાં) શોધો.
A
$log_e (2/5)$
B
$5/log_e 2$
C
$5 \log_{10} 2$
D
$5 \log_e 2$

Solution

(D) રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયના નિયમ મુજબ,$t$ સમયે એક્ટિવિટી $R = R_0 e^{-\lambda t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $t = 0$ સમયે $R_0 = N_0$ અને $t = 5$ મિનિટ સમયે $R = N_0/e$ છે.
આ કિંમતોને ક્ષયના સમીકરણમાં મૂકતા:
$N_0/e = N_0 e^{-5\lambda}$
$e^{-1} = e^{-5\lambda}$
ઘાતાંકની સરખામણી કરતા,$5\lambda = 1$ મળે છે,તેથી $\lambda = 1/5$ પ્રતિ મિનિટ.
અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2}$ એ સમય છે જ્યારે એક્ટિવિટી તેના પ્રારંભિક મૂલ્યથી અડધી થઈ જાય છે,એટલે કે $R = R_0/2$.
$R = R_0 e^{-\lambda t}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે $R_0/2 = R_0 e^{-\lambda T_{1/2}}$.
$1/2 = e^{-\lambda T_{1/2}}$
$2 = e^{\lambda T_{1/2}}$
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક (natural logarithm) લેતા:
$\ln(2) = \lambda T_{1/2}$
$T_{1/2} = \frac{\ln(2)}{\lambda} = \frac{\log_e 2}{1/5} = 5 \log_e 2$ મિનિટ.
211
EasyMCQ
એક રેડિયો આઈસોટોપનો ક્ષય અચળાંક $\lambda$ છે. જો $t_1$ અને $t_2$ સમયે તેની એક્ટિવિટી અનુક્રમે $A_1$ અને $A_2$ હોય,તો $(t_1 - t_2)$ સમયગાળા દરમિયાન ક્ષય પામેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા કેટલી હશે?
A
$A_1 t_1 - A_2 t_2$
B
$A_1 - A_2$
C
$(A_1 - A_2) / \lambda$
D
$\lambda (A_1 - A_2)$

Solution

(C) રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાની એક્ટિવિટી $A$ એ $A = \lambda N$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $N$ એ તે સમયે હાજર રહેલા ક્ષય ન પામેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા છે.
$t_1$ સમયે,એક્ટિવિટી $A_1 = \lambda N_1$ છે,જેનો અર્થ છે કે $N_1 = A_1 / \lambda$.
$t_2$ સમયે,એક્ટિવિટી $A_2 = \lambda N_2$ છે,જેનો અર્થ છે કે $N_2 = A_2 / \lambda$.
$(t_1 - t_2)$ સમયગાળા દરમિયાન ક્ષય પામેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા એ $t_1$ અને $t_2$ સમયે હાજર રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા વચ્ચેનો તફાવત છે.
ક્ષય પામેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $= N_1 - N_2 = \frac{A_1}{\lambda} - \frac{A_2}{\lambda} = \frac{A_1 - A_2}{\lambda}$.
212
MediumMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ આઇસોટોપ $X$ નો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $50$ વર્ષ છે. તે $Y$ નામના બીજા સ્થાયી તત્વમાં ક્ષય પામે છે. આપેલા ખડકના નમૂનામાં $X$ અને $Y$ તત્વોનો ગુણોત્તર $1 : 15$ જોવા મળ્યો હતો. ખડકની ઉંમર અંદાજે કેટલી હશે..........$\text{વર્ષ}$.
A
$150$
B
$200$
C
$250$
D
$100$

Solution

(B) ધારો કે $N_0$ એ રેડિયોએક્ટિવ આઇસોટોપ $X$ નો પ્રારંભિક જથ્થો છે અને $N$ એ $t$ સમય પછી બાકી રહેલો જથ્થો છે.
$X$ અને $Y$ નો ગુણોત્તર $1:15$ આપેલ છે, તેથી કુલ જથ્થો $N_0 = N + N_Y = N + 15N = 16N$ થાય.
તેથી, બાકી રહેલા આઇસોટોપનો અંશ $\frac{N}{N_0} = \frac{1}{16}$ છે.
રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયના સૂત્ર $\frac{N}{N_0} = \left(\frac{1}{2}\right)^n$ નો ઉપયોગ કરતા, જ્યાં $n$ એ અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા છે:
$\frac{1}{16} = \left(\frac{1}{2}\right)^n \implies \left(\frac{1}{2}\right)^4 = \left(\frac{1}{2}\right)^n \implies n = 4$.
ખડકની ઉંમર $t$ એ $t = n \times T_{1/2}$ દ્વારા મળે છે.
અહીં $T_{1/2} = 50$ વર્ષ આપેલ છે, તેથી $t = 4 \times 50 = 200$ વર્ષ.
213
DifficultMCQ
એક આપેલ નમૂનામાં બે રેડિયોએક્ટિવ ન્યુક્લિયસ $P$ અને $Q$ સ્થિર ન્યુક્લિયસ $R$ માં ક્ષય પામે છે. $t = 0$ સમયે,$P$ ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $4N_0$ છે અને $Q$ ની સંખ્યા $N_0$ છે. $P$ નો અર્ધ-આયુષ્ય $1 \text{ મિનિટ}$ છે જ્યારે $Q$ નો $2 \text{ મિનિટ}$ છે. શરૂઆતમાં નમૂનામાં $R$ ના કોઈ ન્યુક્લિયસ હાજર નથી. જ્યારે $P$ અને $Q$ ના ન્યુક્લિયસની સંખ્યા સમાન થાય,ત્યારે નમૂનામાં $R$ ના ન્યુક્લિયસની સંખ્યા કેટલી હશે?
A
$2N_0$
B
$3N_0$
C
$\frac{3N_0}{2}$
D
$\frac{9N_0}{2}$

Solution

(D) $t = 0$ સમયે,$N_P(0) = 4N_0$ અને $N_Q(0) = N_0$ છે.
$t$ સમયે ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N(t) = N(0) \cdot (1/2)^{t/T_{1/2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$P$ માટે,$N_P(t) = 4N_0 \cdot (1/2)^{t/1} = 4N_0 \cdot 2^{-t}$ છે.
$Q$ માટે,$N_Q(t) = N_0 \cdot (1/2)^{t/2} = N_0 \cdot 2^{-t/2}$ છે.
આપેલ છે કે $N_P(t) = N_Q(t),$ તેથી $4N_0 \cdot 2^{-t} = N_0 \cdot 2^{-t/2}$ થાય.
$N_0$ વડે ભાગતા,$4 = 2^t / 2^{t/2} = 2^{t/2}$ મળે.
$4 = 2^2$ હોવાથી,$t/2 = 2,$ એટલે કે $t = 4 \text{ મિનિટ}$ મળે.
$t = 4 \text{ મિનિટ}$ સમયે,
$N_P(4) = 4N_0 \cdot (1/2)^4 = 4N_0 / 16 = N_0/4$ થાય.
$N_Q(4) = N_0 \cdot (1/2)^{4/2} = N_0 / 4$ થાય.
બનેલા $R$ ન્યુક્લિયસની સંખ્યા એ $P$ અને $Q$ ના ક્ષય પામેલા કુલ ન્યુક્લિયસની સંખ્યા છે.
$N_R = (N_P(0) - N_P(4)) + (N_Q(0) - N_Q(4))$
$N_R = (4N_0 - N_0/4) + (N_0 - N_0/4) = 15N_0/4 + 3N_0/4 = 18N_0/4 = 9N_0/2$ થાય.
214
DifficultMCQ
એક મિશ્રણમાં બે રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થો $A_1$ અને $A_2$ છે,જેમના અર્ધ-આયુષ્ય અનુક્રમે $20 \, s$ અને $10 \, s$ છે. શરૂઆતમાં મિશ્રણમાં $40 \, g$ $A_1$ અને $160 \, g$ $A_2$ છે. કેટલા સેકન્ડ પછી મિશ્રણમાં બંનેનું પ્રમાણ સમાન થશે ($, s$ માં)?
A
$60$
B
$80$
C
$20$
D
$40$

Solution

(D) ધારો કે $t \, s$ પછી $A_1$ અને $A_2$ નું પ્રમાણ સમાન થાય છે.
રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનું $t$ સમય પછી બાકી રહેતું પ્રમાણ $N = N_0 \left( \frac{1}{2} \right)^{t/T_{1/2}}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે,જ્યાં $T_{1/2}$ એ અર્ધ-આયુષ્ય છે.
$A_1$ માટે: $N_1 = 40 \left( \frac{1}{2} \right)^{t/20}$.
$A_2$ માટે: $N_2 = 160 \left( \frac{1}{2} \right)^{t/10}$.
$N_1 = N_2$ લેતા:
$40 \left( \frac{1}{2} \right)^{t/20} = 160 \left( \frac{1}{2} \right)^{t/10}$.
બંને બાજુ $40$ વડે ભાગતા:
$\left( \frac{1}{2} \right)^{t/20} = 4 \left( \frac{1}{2} \right)^{t/10}$.
$2^{-x} = \frac{1}{2^x}$ ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{1}{2^{t/20}} = 4 \cdot \frac{1}{2^{t/10}}$.
પદોને ગોઠવતા:
$\frac{2^{t/10}}{2^{t/20}} = 4$.
$2^{(t/10 - t/20)} = 2^2$.
ઘાતાંકોને સરખાવતા:
$\frac{t}{10} - \frac{t}{20} = 2$.
$\frac{2t - t}{20} = 2$.
$\frac{t}{20} = 2 \Rightarrow t = 40 \, s$.
215
MediumMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ ન્યુક્લિયસનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $50$ દિવસ છે. જ્યારે $2/3$ ભાગનું ક્ષય થાય તે સમય $t_2$ અને જ્યારે $1/3$ ભાગનું ક્ષય થાય તે સમય $t_1$ વચ્ચેનો સમયગાળો $(t_2 - t_1)$ ...... દિવસ છે.
A
$30$
B
$50$
C
$15$
D
$60$

Solution

(B) રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયના નિયમ મુજબ,$N = N_0 e^{-\lambda t}$,જ્યાં $N_0$ એ શરૂઆતના ન્યુક્લિયસની સંખ્યા છે અને $N$ એ સમય $t$ પર બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા છે.
સમય $t_2$ પર,નમૂનાનો $2/3$ ભાગ ક્ષય પામે છે,તેથી બાકી રહેલો જથ્થો $N = N_0 - (2/3)N_0 = (1/3)N_0$ છે.
આમ,$(1/3)N_0 = N_0 e^{-\lambda t_2} \Rightarrow e^{-\lambda t_2} = 1/3$ ...... $(i)$
સમય $t_1$ પર,નમૂનાનો $1/3$ ભાગ ક્ષય પામે છે,તેથી બાકી રહેલો જથ્થો $N = N_0 - (1/3)N_0 = (2/3)N_0$ છે.
આમ,$(2/3)N_0 = N_0 e^{-\lambda t_1} \Rightarrow e^{-\lambda t_1} = 2/3$ ...... $(ii)$
$(i)$ ને $(ii)$ વડે ભાગતા,આપણને મળે છે: $\frac{e^{-\lambda t_2}}{e^{-\lambda t_1}} = \frac{1/3}{2/3} = 1/2$.
આનું સાદું રૂપ આપતા $e^{-\lambda(t_2 - t_1)} = 1/2$,અથવા $e^{\lambda(t_2 - t_1)} = 2$ મળે છે.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા: $\lambda(t_2 - t_1) = \ln 2$.
કારણ કે $\lambda = \frac{\ln 2}{T_{1/2}}$,તેથી $(t_2 - t_1) = \frac{\ln 2}{\lambda} = T_{1/2}$.
આપેલ છે કે $T_{1/2} = 50$ દિવસ,તેથી સમયગાળો $(t_2 - t_1) = 50$ દિવસ છે.
216
DifficultMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ આઇસોટોપ $X$ નો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $20$ વર્ષ છે. તે $Y$ નામના બીજા સ્થાયી તત્વમાં ક્ષય પામે છે. એક ખડકના નમૂનામાં $X$ અને $Y$ તત્વોનું પ્રમાણ $1:7$ જોવા મળ્યું છે. ખડકની ઉંમર અંદાજે કેટલી હશે?
A
$60$
B
$80$
C
$100$
D
$40$

Solution

(A) ધારો કે $X$ ના શરૂઆતના પરમાણુઓની સંખ્યા $N_0$ છે.
$t$ સમય પછી,$X$ ના બાકી રહેલા પરમાણુઓની સંખ્યા $N$ છે અને બનેલા $Y$ ના પરમાણુઓની સંખ્યા $N_0 - N$ છે.
પ્રશ્ન મુજબ,$X$ અને $Y$ નો ગુણોત્તર $\frac{N}{N_0 - N} = \frac{1}{7}$ છે.
આથી $7N = N_0 - N$,જેનું સાદું રૂપ $8N = N_0$ અથવા $\frac{N}{N_0} = \frac{1}{8}$ થાય છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\frac{N}{N_0} = (\frac{1}{2})^n$,જ્યાં $n$ એ અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા છે.
તેથી,$(\frac{1}{2})^3 = (\frac{1}{2})^n$,જે દર્શાવે છે કે $n = 3$.
ખડકની ઉંમર $t = n \times T_{1/2}$ દ્વારા મળે છે.
અહીં $T_{1/2} = 20$ વર્ષ આપેલ છે,તેથી $t = 3 \times 20 = 60$ વર્ષ.
આમ,ખડકની ઉંમર $60$ વર્ષ છે.
217
MediumMCQ
$1.4 \times 10^{9} \text{ years}$ ના અર્ધ-આયુષ્ય ધરાવતું રેડિયોઆઈસોટોપ $X$,સ્થાયી $Y$ માં ક્ષય પામે છે. ગુફામાંથી મળેલા ખડકના નમૂનામાં $X$ અને $Y$ નો ગુણોત્તર $1:7$ જોવા મળ્યો હતો. ખડકની ઉંમર ........ $\times 10^{9} \text{ years}$ છે.
A
$2.4$
B
$1.4$
C
$4.2$
D
$5.2$

Solution

(C) આપેલ છે કે રેડિયોઆઈસોટોપ $X$ અને સ્થાયી આઈસોટોપ $Y$ ના જથ્થાનો ગુણોત્તર $\frac{X}{Y} = \frac{1}{7}$ છે.
શરૂઆતના નમૂનાનો કુલ જથ્થો $X + Y$ છે. બાકી રહેલા રેડિયોઆઈસોટોપ $X$ નો અંશ $\frac{X}{X+Y} = \frac{1}{1+7} = \frac{1}{8}$ દ્વારા મળે છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $n$ અર્ધ-આયુષ્ય પછી બાકી રહેતો અંશ $\left(\frac{1}{2}\right)^{n}$ છે.
બંનેને સરખાવતા,$\left(\frac{1}{2}\right)^{n} = \frac{1}{8} = \left(\frac{1}{2}\right)^{3}$.
આમ,વીતી ગયેલા અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા $n = 3$ છે.
ખડકની ઉંમર $t$ એ $t = n \times T$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T$ એ અર્ધ-આયુષ્ય છે.
$t = 3 \times 1.4 \times 10^{9} \text{ years} = 4.2 \times 10^{9} \text{ years}$.
218
MediumMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $30$ મિનિટ છે. તે જ રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થના $40\%$ ક્ષય અને $85\%$ ક્ષય વચ્ચે લાગતો સમય (મિનિટમાં) કેટલો હશે?
A
$45$
B
$60$
C
$15$
D
$30$

Solution

(B) ધારો કે $t=0$ સમયે ન્યુક્લિયસની પ્રારંભિક સંખ્યા $N_{0}$ છે.
$40\%$ ક્ષય પછી બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N_{1}$ છે:
$N_{1} = (1 - 0.40) N_{0} = 0.6 N_{0}$
$85\%$ ક્ષય પછી બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N_{2}$ છે:
$N_{2} = (1 - 0.85) N_{0} = 0.15 N_{0}$
હવે,બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસનો ગુણોત્તર શોધો:
$\frac{N_{2}}{N_{1}} = \frac{0.15 N_{0}}{0.6 N_{0}} = \frac{1}{4} = \left(\frac{1}{2}\right)^{2}$
અહીં $\frac{N_{2}}{N_{1}} = \left(\frac{1}{2}\right)^{n}$ હોવાથી,જ્યાં $n$ એ અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા છે,તેથી $n = 2$ મળે છે.
તેથી,લાગતો સમય $t = n \times T_{1/2} = 2 \times 30 \text{ મિનિટ} = 60 \text{ મિનિટ}$ થાય.
219
MediumMCQ
રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થ $A$ નો ક્ષય અચળાંક $8 \lambda$ છે અને પદાર્થ $B$ નો ક્ષય અચળાંક $\lambda$ છે. શરૂઆતમાં તેમની પાસે ન્યુક્લિયસની સંખ્યા સમાન છે. કેટલા સમય પછી પદાર્થ $B$ ના ન્યુક્લિયસની સંખ્યાનો $A$ ના ન્યુક્લિયસની સંખ્યા સાથેનો ગુણોત્તર $\frac{1}{e}$ થશે?
A
$\frac{1}{\lambda}$
B
$\frac{1}{9\lambda}$
C
$\frac{1}{8\lambda}$
D
$\frac{1}{7\lambda}$

Solution

(D) કોઈપણ સમયે $t$ પર રેડિયોએક્ટિવ ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N$ રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયના નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $N(t) = N_0 e^{-\lambda t}$.
અહીં,$N_0$ એ $t=0$ સમયે ન્યુક્લિયસની પ્રારંભિક સંખ્યા છે અને $\lambda$ એ ક્ષય અચળાંક છે.
પદાર્થ $A$ માટે આપેલ છે: $\lambda_A = 8\lambda$ અને $N_{0A} = N_0$.
પદાર્થ $B$ માટે આપેલ છે: $\lambda_B = \lambda$ અને $N_{0B} = N_0$.
સમય $t$ પર બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા:
$N_A(t) = N_0 e^{-8\lambda t}$
$N_B(t) = N_0 e^{-\lambda t}$
$B$ અને $A$ ના ન્યુક્લિયસની સંખ્યાનો ગુણોત્તર:
$\frac{N_B(t)}{N_A(t)} = \frac{N_0 e^{-\lambda t}}{N_0 e^{-8\lambda t}} = e^{7\lambda t}$.
પ્રશ્ન મુજબ આ ગુણોત્તર $\frac{1}{e} = e^{-1}$ છે.
તેથી,$e^{7\lambda t} = e^{-1}$.
ઘાતાંકની સરખામણી કરતા,$7\lambda t = -1$ મળે છે. જો આપણે $A$ અને $B$ ના ગુણોત્તરને ધ્યાનમાં લઈએ,તો $t = \frac{1}{7\lambda}$ મળે છે,જે વિકલ્પ $D$ માં છે.
220
MediumMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થ માટે,અર્ધ-આયુષ્ય $10$ મિનિટ છે. જો શરૂઆતમાં $600$ ન્યુક્લિયસ હોય,તો $450$ ન્યુક્લિયસના વિઘટન માટે લાગતો સમય (મિનિટમાં) કેટલો હશે?
A
$20$
B
$10$
C
$15$
D
$30$

Solution

(A) વિઘટન પછી બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N = N_{0} - N_{\text{disintegrated}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $N_{0} = 600$ અને $N_{\text{disintegrated}} = 450$ આપેલ છે,તેથી બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસ $N = 600 - 450 = 150$ થશે.
રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયના નિયમ મુજબ,$\frac{N}{N_{0}} = \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t}{T_{1/2}}}$,જ્યાં $T_{1/2} = 10$ મિનિટ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{150}{600} = \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t}{10}}$.
આનું સાદું રૂપ આપતા $\frac{1}{4} = \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t}{10}}$ મળે.
કારણ કે $\frac{1}{4} = \left(\frac{1}{2}\right)^{2}$,તેથી $\left(\frac{1}{2}\right)^{2} = \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t}{10}}$.
ઘાતાંકોને સરખાવતા: $2 = \frac{t}{10}$,જેનો અર્થ છે કે $t = 20$ મિનિટ.
221
EasyMCQ
જો $t_{1/2}$ એ પદાર્થનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય હોય,તો $t_{3/4}$ એ સમય છે જેમાં પદાર્થ:
A
$\frac{3}{4}$ ભાગનું ક્ષય પામે છે
B
$\frac{3}{4}$ ભાગનું બાકી રહે છે
C
$\frac{1}{2}$ ભાગનું ક્ષય પામે છે
D
$\frac{1}{2}$ ભાગનું બાકી રહે છે

Solution

(A) અર્ધ-આયુષ્ય $t_{1/2}$ એ રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થને તેના પ્રારંભિક જથ્થાના અડધા ભાગમાં ક્ષય થવા માટે જરૂરી સમય તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
તે જ રીતે,$t_{3/4}$ એ પદાર્થને તેના પ્રારંભિક જથ્થાના $\frac{3}{4}$ ભાગ સુધી ક્ષય થવા માટે જરૂરી સમય દર્શાવે છે.
રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયના નિયમ મુજબ,$t$ સમય પછી બાકી રહેતો જથ્થો $N(t) = N_0 e^{-\lambda t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$t_{1/2}$ માટે,$N = \frac{N_0}{2}$,જે $t_{1/2} = \frac{\ln(2)}{\lambda}$ આપે છે.
$t_{3/4}$ માટે,ક્ષય પામેલો જથ્થો $\frac{3}{4}N_0$ છે,તેથી બાકી રહેલો જથ્થો $N = N_0 - \frac{3}{4}N_0 = \frac{1}{4}N_0$ છે.
$N = N_0 e^{-\lambda t_{3/4}}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $\frac{1}{4} = e^{-\lambda t_{3/4}}$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $4 = e^{\lambda t_{3/4}}$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,$\ln(4) = \lambda t_{3/4}$,તેથી $2\ln(2) = \lambda t_{3/4}$.
કારણ કે $\lambda = \frac{\ln(2)}{t_{1/2}}$,આપણી પાસે $2\ln(2) = \frac{\ln(2)}{t_{1/2}} \times t_{3/4}$ છે,જેનું સાદું રૂપ $t_{3/4} = 2t_{1/2}$ થાય છે.
આમ,$t_{3/4}$ એ સમય છે જેમાં પદાર્થ તેના પ્રારંભિક મૂલ્યના $\frac{3}{4}$ ભાગનું ક્ષય પામે છે.
222
MediumMCQ
ન્યુક્લાઇડ $^{131}I$ રેડિયોએક્ટિવ છે,જેનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $8.04$ દિવસ છે. જાન્યુઆરી $1$ ના રોજ બપોરે,એક ચોક્કસ નમૂનાની એક્ટિવિટી $600 \, Bq$ છે. જાન્યુઆરી $24$ ના રોજ બપોરે એક્ટિવિટી કેટલી હશે?
A
$75 \, Bq$
B
$75 \, Bq$ કરતા ઓછી
C
$75 \, Bq$ કરતા વધારે
D
$150 \, Bq$

Solution

(C) જાન્યુઆરી $1$ થી જાન્યુઆરી $24$ સુધીના દિવસોની સંખ્યા $23$ દિવસ છે.
ન્યુક્લાઇડનું અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2} = 8.04$ દિવસ છે.
વિતેલા અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા $n = \frac{23}{8.04} \approx 2.86$ છે.
કારણ કે $n < 3$,એક્ટિવિટી $3$ અર્ધ-આયુષ્ય પછીની એક્ટિવિટી કરતા વધારે હશે.
$1$ અર્ધ-આયુષ્ય પછી,એક્ટિવિટી = $600 / 2 = 300 \, Bq$.
$2$ અર્ધ-આયુષ્ય પછી,એક્ટિવિટી = $300 / 2 = 150 \, Bq$.
$3$ અર્ધ-આયુષ્ય પછી,એક્ટિવિટી = $150 / 2 = 75 \, Bq$.
વિતેલો સમય $3$ અર્ધ-આયુષ્ય કરતા ઓછો હોવાથી $(2.86 < 3)$,બાકી રહેલી એક્ટિવિટી $75 \, Bq$ કરતા વધારે હશે.
Solution diagram
223
EasyMCQ
જો રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાનું દળ બમણું કરવામાં આવે,તો નમૂનાની એક્ટિવિટી અને નમૂનાનો ક્ષય અચળાંક અનુક્રમે
A
વધે છે,સમાન રહે છે
B
ઘટે છે,વધે છે
C
ઘટે છે,સમાન રહે છે
D
વધે છે,ઘટે છે

Solution

(A) રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાની એક્ટિવિટી $A$ એ સૂત્ર $A = \lambda N$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\lambda$ એ ક્ષય અચળાંક છે અને $N$ એ નમૂનામાં રહેલા રેડિયોએક્ટિવ ન્યુક્લિયસની સંખ્યા છે.
ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N$ એ નમૂનાના દળ $m$ ના સમપ્રમાણમાં હોવાથી $(N = \frac{m}{M} N_A)$,દળ $m$ બમણું કરવાથી ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N$ પણ બમણી થાય છે.
પરિણામે,એક્ટિવિટી $A$ વધે છે કારણ કે $A \propto N$.
ક્ષય અચળાંક $\lambda$ એ રેડિયોએક્ટિવ આઇસોટોપનો લાક્ષણિક ગુણધર્મ છે અને તે માત્ર પદાર્થના પ્રકાર પર આધાર રાખે છે,નમૂનાના જથ્થા પર નહીં.
તેથી,$\lambda$ સમાન રહે છે.
224
MediumMCQ
$A$ દળ ક્રમાંક ધરાવતા આઇસોટોપ $X$ ના $M \text{ g}$ ના શુદ્ધ નમૂનાનો વિચાર કરો,જેનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $T \text{ કલાક}$ છે. તેનો પ્રારંભિક ક્ષય દર કેટલો હશે? ($N_A$ = એવોગેડ્રો આંક)
A
$\frac{M N_A}{T}$
B
$\frac{0.693 M N_A}{T}$
C
$\frac{0.693 M N_A}{A T}$
D
$\frac{2.303 M N_A}{A T}$

Solution

(C) ક્ષય દર $|\frac{dN}{dt}| = \lambda N$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$t = 0$ સમયે,ક્ષય દર $|\frac{dN}{dt}|_0 = \lambda N_0$ છે.
પરમાણુઓની પ્રારંભિક સંખ્યા $N_0 = \frac{\text{દળ}}{\text{મોલર દળ}} \times N_A = \frac{M}{A} N_A$ દ્વારા મળે છે.
ક્ષય અચળાંક $\lambda$ અને અર્ધ-આયુષ્ય $T$ વચ્ચેનો સંબંધ $\lambda = \frac{\ln 2}{T} \approx \frac{0.693}{T}$ છે.
આ કિંમતો મૂકતા,પ્રારંભિક ક્ષય દર $|\frac{dN}{dt}|_0 = (\frac{0.693}{T}) \times (\frac{M N_A}{A}) = \frac{0.693 M N_A}{A T}$ મળે છે.
225
EasyMCQ
એક આપેલ ક્ષણે,એક નમૂનામાં $25\%$ અવિભંજિત રેડિયોએક્ટિવ ન્યુક્લિયસ છે. $10 \, s$ પછી,અવિભંજિત ન્યુક્લિયસની સંખ્યા ઘટીને $6.25\%$ થાય છે. ન્યુક્લિયસનું સરેરાશ આયુષ્ય ...........$ s$ છે.
A
$14.43$
B
$7.21$
C
$5$
D
$10$

Solution

(B) અવિભંજિત ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $10 \, s$ માં $25\%$ થી ઘટીને $6.25\%$ થાય છે.
કારણ કે $6.25\% = 25\% \times (1/4)$,ન્યુક્લિયસની સંખ્યા તેના પ્રારંભિક મૂલ્યના ચોથા ભાગની થઈ જાય છે.
આનો અર્થ એ છે કે $10 \, s$ માં બે અર્ધ-આયુષ્ય પસાર થયા છે (કારણ કે $(1/2)^2 = 1/4$).
તેથી,$2 \times T_{1/2} = 10 \, s$,જે અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2} = 5 \, s$ આપે છે.
સરેરાશ આયુષ્ય $\tau$ એ અર્ધ-આયુષ્ય સાથે $\tau = \frac{T_{1/2}}{0.693}$ સૂત્ર દ્વારા સંબંધિત છે.
કિંમત મૂકતા,$\tau = \frac{5}{0.693} \approx 7.21 \, s$.
226
DifficultMCQ
બે રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થો $A_1$ અને $A_2$ ના ક્ષય અચળાંકો $10 \lambda_0$ અને $\lambda_0$ છે. જો શરૂઆતમાં તેમની પાસે ન્યુક્લિયસની સંખ્યા સમાન હોય,તો કેટલા સમય $t$ પછી તેમના અક્ષયિત ન્યુક્લિયસની સંખ્યાનો ગુણોત્તર $(1/e)$ થશે?
A
$1/\lambda_0$
B
$1/(9\lambda_0)$
C
$1/(10\lambda_0)$
D
$1$

Solution

(B) ધારો કે બંને પદાર્થો માટે શરૂઆતના ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N_0$ છે.
સમય $t$ પર અક્ષયિત ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N(t) = N_0 e^{-\lambda t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પદાર્થ $A_1$ માટે,$N_1(t) = N_0 e^{-(10\lambda_0)t}$.
પદાર્થ $A_2$ માટે,$N_2(t) = N_0 e^{-\lambda_0 t}$.
અક્ષયિત ન્યુક્લિયસનો ગુણોત્તર $N_1(t) / N_2(t) = 1/e$ આપેલ છે.
સમીકરણો મૂકતા: $(N_0 e^{-10\lambda_0 t}) / (N_0 e^{-\lambda_0 t}) = e^{-1}$.
$e^{-10\lambda_0 t + \lambda_0 t} = e^{-1}$.
$-9\lambda_0 t = -1$.
$t = 1 / (9\lambda_0)$.
227
DifficultMCQ
રેડિયોએક્ટિવ સ્ત્રોતો $A$ અને $B$ ના અર્ધ-આયુષ્ય અનુક્રમે $2 \ hr$ અને $4 \ hr$ છે,અને શરૂઆતમાં બંનેમાં સમાન સંખ્યામાં રેડિયોએક્ટિવ પરમાણુઓ છે. $8 \ hr$ ના અંતે,તેમના વિઘટન દરનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$4 : 1$
B
$2 : 1$
C
$\sqrt{2} : 1$
D
$1 : 1$

Solution

(D) વિઘટન દર $R = \lambda N$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\lambda = \frac{\ln 2}{T_{1/2}}$ અને $N = N_0 e^{-\lambda t}$ છે.
સ્ત્રોત $A$ માટે: $T_{1/2, A} = 2 \ hr$,તેથી $\lambda_A = \frac{\ln 2}{2}$.
સ્ત્રોત $B$ માટે: $T_{1/2, B} = 4 \ hr$,તેથી $\lambda_B = \frac{\ln 2}{4}$.
$t = 8 \ hr$ સમયે,બાકી રહેલા પરમાણુઓની સંખ્યા:
$N_A = N_0 e^{-\lambda_A t} = N_0 e^{-(\frac{\ln 2}{2}) \times 8} = N_0 e^{-4 \ln 2} = N_0 (2)^{-4} = \frac{N_0}{16}$.
$N_B = N_0 e^{-\lambda_B t} = N_0 e^{-(\frac{\ln 2}{4}) \times 8} = N_0 e^{-2 \ln 2} = N_0 (2)^{-2} = \frac{N_0}{4}$.
વિઘટન દર:
$R_A = \lambda_A N_A = (\frac{\ln 2}{2}) \times \frac{N_0}{16} = \frac{N_0 \ln 2}{32}$.
$R_B = \lambda_B N_B = (\frac{\ln 2}{4}) \times \frac{N_0}{4} = \frac{N_0 \ln 2}{16}$.
ગુણોત્તર $R_A : R_B = \frac{N_0 \ln 2}{32} : \frac{N_0 \ln 2}{16} = \frac{1}{32} : \frac{1}{16} = 1 : 2$.
228
MediumMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ તત્વમાં તેના સરેરાશ આયુષ્ય પછી બાકી રહેલા પ્રારંભિક જથ્થાનો અંશ કેટલો હોય છે?
A
$1 - \frac{1}{e}$
B
$\frac{1}{e^2}$
C
$\frac{1}{e}$
D
$1 - \frac{1}{e^2}$

Solution

(C) રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયનો નિયમ $A_t = A_0 e^{-\lambda t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $A_0$ એ પ્રારંભિક જથ્થો છે,$A_t$ એ $t$ સમયે બાકી રહેલો જથ્થો છે,અને $\lambda$ એ ક્ષય અચળાંક છે.
રેડિયોએક્ટિવ તત્વનું સરેરાશ આયુષ્ય $(\tau)$ $\tau = \frac{1}{\lambda}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે.
આપણે $t = \tau = \frac{1}{\lambda}$ સમય પછી બાકી રહેલા પ્રારંભિક જથ્થાનો અંશ શોધવાનો છે.
ક્ષયના સમીકરણમાં $t = \frac{1}{\lambda}$ મૂકતા:
$A_t = A_0 e^{-\lambda \times (\frac{1}{\lambda})}$
$A_t = A_0 e^{-1}$
$A_t = \frac{A_0}{e}$
બાકી રહેલા પ્રારંભિક જથ્થાનો અંશ $\frac{A_t}{A_0} = \frac{1}{e}$ છે.
229
MediumMCQ
$90\%$ રેડિયોએક્ટિવ નમૂનો સમય $t$ વીતી ગયા પછી અવિભંજિત રહે છે. કુલ સમય $2t$ માં પ્રારંભિક નમૂનાની કેટલા ટકા માત્રાનું ક્ષય થશે : ..............$\%$
A
$20$
B
$19$
C
$40$
D
$38$

Solution

(B) ધારો કે રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાની પ્રારંભિક માત્રા $N_0$ છે.
સમય $t$ પછી,અવિભંજિત રહેલી માત્રા $N(t) = 0.9 N_0$ છે.
રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયના નિયમ મુજબ,$N(t) = N_0 e^{-\lambda t}$.
તેથી,$e^{-\lambda t} = 0.9$.
કુલ સમય $2t$ પછી,અવિભંજિત રહેલી માત્રા $N(2t) = N_0 e^{-\lambda (2t)} = N_0 (e^{-\lambda t})^2$ થશે.
$e^{-\lambda t}$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $N(2t) = N_0 (0.9)^2 = 0.81 N_0$ મળે છે.
સમય $2t$ માં ક્ષય પામેલી માત્રા $N_0 - N(2t) = N_0 - 0.81 N_0 = 0.19 N_0$ છે.
તેથી,સમય $2t$ માં ક્ષય પામતી પ્રારંભિક નમૂનાની ટકાવારી $19\%$ છે.
230
AdvancedMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થની એક્ટિવિટી સમય $t_1$ પર $R_1$ અને સમય $t_2$ પર $R_2$ $(t_2 > t_1)$ છે. તો ગુણોત્તર $\frac{R_2}{R_1}$ શું થાય?
A
$e^{-\lambda(t_2 - t_1)}$
B
$e^{-\lambda(t_1 + t_2)}$
C
$e^{\frac{t_1 - t_2}{\lambda}}$
D
$e^{\lambda(t_1 + t_2)}$

Solution

(A) રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થની કોઈપણ સમય $t$ પરની એક્ટિવિટી $R$ એ રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયના નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $R(t) = R_0 e^{-\lambda t}$.
સમય $t_1$ પર, એક્ટિવિટી $R_1 = R_0 e^{-\lambda t_1}$ છે.
સમય $t_2$ પર, એક્ટિવિટી $R_2 = R_0 e^{-\lambda t_2}$ છે.
ગુણોત્તર $\frac{R_2}{R_1}$ શોધવા માટે, આપણે બંને સમીકરણોનો ભાગાકાર કરીએ:
$\frac{R_2}{R_1} = \frac{R_0 e^{-\lambda t_2}}{R_0 e^{-\lambda t_1}}$
$\frac{R_2}{R_1} = e^{-\lambda t_2} \cdot e^{\lambda t_1}$
$\frac{R_2}{R_1} = e^{-\lambda(t_2 - t_1)}$.
231
MediumMCQ
બે રેડિયોન્યુક્લી $A$ અને $B$ છે. $A$ એ આલ્ફા ઉત્સર્જક છે અને $B$ એ બીટા ઉત્સર્જક છે. તેમના વિભંજન અચળાંકોનો ગુણોત્તર $1 : 2$ છે. સમય $t = 0$ પર $\alpha$ અને $\beta$ કણો મેળવવાની સંભાવના સમાન હોય તે માટે $t = 0$ સમયે બંનેના પરમાણુઓની સંખ્યાનો ગુણોત્તર શું હોવો જોઈએ?
A
$2 : 1$
B
$1 : 2$
C
$e$
D
$e^{-1}$

Solution

(A) $\alpha$ અને $\beta$ કણો મેળવવાની સંભાવના એ સંબંધિત ન્યુક્લીના ક્ષય દરના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે.
ક્ષય દર $\frac{dN}{dt} = \lambda N$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$t = 0$ સમયે સંભાવનાઓ સમાન હોવા માટે,ક્ષયના દર સમાન હોવા જોઈએ:
$\lambda_A N_A = \lambda_B N_B$
પરમાણુઓની સંખ્યાનો ગુણોત્તર શોધવા માટે પદોને ગોઠવતા:
$\frac{N_A}{N_B} = \frac{\lambda_B}{\lambda_A}$
આપેલ છે કે વિભંજન અચળાંકોનો ગુણોત્તર $\frac{\lambda_A}{\lambda_B} = \frac{1}{2}$ છે,તેથી $\frac{\lambda_B}{\lambda_A} = \frac{2}{1}$ થાય.
તેથી,$\frac{N_A}{N_B} = \frac{2}{1}$.
232
MediumMCQ
એક નમૂનાની સક્રિયતા એક કલાકમાં $A_0$ થી ઘટીને $A_0 / \sqrt{3}$ થાય છે. વધુ $3$ કલાક પછી સક્રિયતા કેટલી હશે?
A
$\frac{A_0}{3\sqrt{3}}$
B
$\frac{A_0}{9}$
C
$\frac{A_0}{9\sqrt{3}}$
D
$\frac{A_0}{27}$

Solution

(B) રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાની સક્રિયતા $A(t) = A_0 e^{-\lambda t}$ ના નિયમનું પાલન કરે છે.
આપેલ છે કે $t = 1 \text{ કલાક}$ પર,$A(1) = \frac{A_0}{\sqrt{3}}$.
આ કિંમત ક્ષયના સમીકરણમાં મૂકતા: $\frac{A_0}{\sqrt{3}} = A_0 e^{-\lambda(1)}$,જે આપણને $e^{-\lambda} = \frac{1}{\sqrt{3}}$ આપે છે.
આપણે વધુ $3$ કલાક પછી,એટલે કે કુલ $t = 1 + 3 = 4 \text{ કલાક}$ પછીની સક્રિયતા શોધવાની છે.
$t = 4$ સમયે સક્રિયતા $A(4) = A_0 (e^{-\lambda})^4$ થશે.
$e^{-\lambda} = \frac{1}{\sqrt{3}}$ મૂકતા:
$A(4) = A_0 \left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right)^4 = A_0 \left(\frac{1}{3^{1/2}}\right)^4 = A_0 \left(\frac{1}{3^2}\right) = \frac{A_0}{9}$.
233
DifficultMCQ
રેડિયમનું અર્ધ-આયુષ્ય $1620$ વર્ષ છે. $5 \, g$ રેડિયમમાં $5$ કલાકમાં કેટલા રેડિયમ ન્યુક્લિયસનું ક્ષય થાય છે? (રેડિયમનું પરમાણુ વજન $= 223$)
A
$9.1 \times 10^{12}$
B
$3.23 \times 10^{15}$
C
$1.72 \times 10^{20}$
D
$3.3 \times 10^{17}$

Solution

(B) આપેલ છે: અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2} = 1620 \text{ વર્ષ}$.
ક્ષય અચળાંક $\lambda = \frac{0.693}{T_{1/2}} = \frac{0.693}{1620 \times 365 \times 24} \text{ hr}^{-1}$.
$t = 5 \text{ કલાક}$ સમયમાં, $\lambda t = \frac{0.693 \times 5}{1620 \times 365 \times 24} \approx 2.44 \times 10^{-7}$.
શરૂઆતના ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N_0 = \frac{m}{M} \times N_A = \frac{5}{223} \times 6.023 \times 10^{23} \approx 1.35 \times 10^{22} \text{ ન્યુક્લિયસ}$.
ક્ષય પામેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $\Delta N = N_0(1 - e^{-\lambda t})$.
$\lambda t$ ખૂબ નાનું હોવાથી, $e^{-\lambda t} \approx 1 - \lambda t$.
તેથી, $\Delta N \approx N_0 \lambda t = (1.35 \times 10^{22}) \times (2.44 \times 10^{-7}) \approx 3.29 \times 10^{15}$.
વિકલ્પો સાથે સરખાવતા, નજીકની કિંમત $3.23 \times 10^{15}$ છે.
234
MediumMCQ
રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થના નમૂનાની એક્ટિવિટી સમય $t_1$ પર $A_1$ અને સમય $t_2$ $(t_2 > t_1)$ પર $A_2$ છે. તેનું સરેરાશ આયુષ્ય $T$ છે.
A
$A_1t_1 = A_2t_2$
B
$\frac{A_1-A_2}{t_2 - t_1} =$ અચળ
C
$A_2 = A_1 e^{(t_1 - t_2) / T}$
D
$A_2 = A_1 e^{(t_1 / T t_2)}$

Solution

(C) કોઈપણ સમયે $t$ પર રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાની એક્ટિવિટી $A = \lambda N = \lambda N_0 e^{-\lambda t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સમય $t_1$ પર, એક્ટિવિટી $A_1 = \lambda N_0 e^{-\lambda t_1}$ છે.
સમય $t_2$ પર, એક્ટિવિટી $A_2 = \lambda N_0 e^{-\lambda t_2}$ છે.
બંને સમીકરણોનો ભાગાકાર કરતા, આપણને મળે છે $\frac{A_2}{A_1} = \frac{\lambda N_0 e^{-\lambda t_2}}{\lambda N_0 e^{-\lambda t_1}} = e^{-\lambda(t_2 - t_1)} = e^{\lambda(t_1 - t_2)}$.
સરેરાશ આયુષ્ય $T = \frac{1}{\lambda}$ હોવાથી, આપણે $\lambda = \frac{1}{T}$ મૂકી શકીએ છીએ.
તેથી, $\frac{A_2}{A_1} = e^{(t_1 - t_2) / T}$, જેનો અર્થ છે કે $A_2 = A_1 e^{(t_1 - t_2) / T}$.
235
MediumMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાનો $f_1$ જેટલો અંશ એક સરેરાશ આયુષ્યમાં ક્ષય પામે છે,અને $f_2$ જેટલો અંશ એક અર્ધ-આયુષ્યમાં ક્ષય પામે છે.
A
$f_1 > f_2$
B
$f_1 < f_2$
C
$f_1 = f_2$
D
સરેરાશ આયુષ્ય અને અર્ધ-આયુષ્યના મૂલ્યો પર આધાર રાખીને $(A), (B)$ અથવા $(C)$ હોઈ શકે છે

Solution

(A) $t$ સમય પછી બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N(t) = N_0 e^{-\lambda t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ક્ષય પામતો અંશ $f = \frac{N_0 - N(t)}{N_0} = 1 - e^{-\lambda t}$ છે.
એક સરેરાશ આયુષ્ય માટે,$t = \tau = \frac{1}{\lambda}$. તેથી,$f_1 = 1 - e^{-\lambda(1/\lambda)} = 1 - e^{-1} \approx 1 - 0.368 = 0.632$.
એક અર્ધ-આયુષ્ય માટે,$t = T_{1/2} = \frac{\ln 2}{\lambda}$. તેથી,$f_2 = 1 - e^{-\lambda(\ln 2 / \lambda)} = 1 - e^{-\ln 2} = 1 - 0.5 = 0.5$.
બંનેની સરખામણી કરતા,$0.632 > 0.5$,તેથી $f_1 > f_2$.
236
DifficultMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થ $10 \text{ nuclei/s}$ ના અચળ દરે ઉત્પન્ન થાય છે. પદાર્થનો ક્ષય અચળાંક $0.5 \text{ s}^{-1}$ છે. કેટલા સમય પછી રેડિયોએક્ટિવ ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $10$ થશે? શરૂઆતમાં કોઈ ન્યુક્લિયસ હાજર નથી. ધારો કે નમૂના માટે ક્ષયનો નિયમ લાગુ પડે છે.
A
$2.45 \text{ s}$
B
$\ln(2) \text{ s}$
C
$1.386 \text{ s}$
D
$\frac{1}{\ln(2)} \text{ s}$

Solution

(C) ધારો કે ન્યુક્લિયસના ઉત્પાદનનો દર $R = 10 \text{ nuclei/s}$ છે.
ક્ષય અચળાંક $\lambda = 0.5 \text{ s}^{-1}$ છે.
ન્યુક્લિયસની સંખ્યામાં થતા ફેરફારનો દર: $\frac{dN}{dt} = R - \lambda N$.
પદોને ગોઠવતા: $\frac{dN}{R - \lambda N} = dt$.
$t=0$ (જ્યાં $N=0$) થી $t=t$ (જ્યાં $N=N$) સુધી સંકલન કરતા:
$\int_{0}^{N} \frac{dN}{R - \lambda N} = \int_{0}^{t} dt$.
આનાથી મળે છે: $-\frac{1}{\lambda} \ln(R - \lambda N) \Big|_{0}^{N} = t$.
$-\frac{1}{\lambda} [\ln(R - \lambda N) - \ln(R)] = t$.
$\ln\left(\frac{R - \lambda N}{R}\right) = -\lambda t$.
$1 - \frac{\lambda N}{R} = e^{-\lambda t}$.
$N(t) = \frac{R}{\lambda} (1 - e^{-\lambda t})$.
$N = 10$,$R = 10$,અને $\lambda = 0.5$ કિંમતો મૂકતા:
$10 = \frac{10}{0.5} (1 - e^{-0.5t})$.
$10 = 20 (1 - e^{-0.5t})$.
$0.5 = 1 - e^{-0.5t}$.
$e^{-0.5t} = 0.5$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા:
$-0.5t = \ln(0.5) = -\ln(2)$.
$0.5t = \ln(2)$.
$t = \frac{\ln(2)}{0.5} = 2 \ln(2) \approx 1.386 \text{ s}$.
237
DifficultMCQ
એક નમૂનાની રેડિયોએક્ટિવિટી સમય $T_1$ પર $R_1$ અને સમય $T_2$ પર $R_2$ છે. જો નમૂનાનું અર્ધ-આયુષ્ય $T$ હોય,તો સમય $(T_2 - T_1)$ માં વિઘટન પામેલા પરમાણુઓની સંખ્યા કોના પ્રમાણમાં છે?
A
$(R_1T_1 - R_2T_2)$
B
$(R_1 - R_2) T$
C
$(R_1 - R_2)/T$
D
$(R_1 - R_2) (T_1 - T_2)$

Solution

(B) રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાની એક્ટિવિટી $R = N \lambda$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $N$ એ હાજર રહેલા રેડિયોએક્ટિવ પરમાણુઓની સંખ્યા છે અને $\lambda$ એ ક્ષય અચળાંક છે.
સમય $T_1$ પર,$R_1 = N_1 \lambda \implies N_1 = R_1 / \lambda.$
સમય $T_2$ પર,$R_2 = N_2 \lambda \implies N_2 = R_2 / \lambda.$
સમયગાળા $(T_2 - T_1)$ માં વિઘટન પામેલા પરમાણુઓની સંખ્યા $\Delta N = N_1 - N_2$ છે.
$N_1$ અને $N_2$ ની કિંમતો મૂકતા,આપણને $\Delta N = (R_1 - R_2) / \lambda$ મળે છે.
અર્ધ-આયુષ્ય $T = \ln(2) / \lambda$ હોવાથી,$\lambda = \ln(2) / T$ થાય.
$\Delta N$ ના સમીકરણમાં $\lambda$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $\Delta N = (R_1 - R_2) \cdot T / \ln(2)$ મળે છે.
$\ln(2)$ એ અચળાંક હોવાથી,$\Delta N \propto (R_1 - R_2) T$ થાય.
238
MediumMCQ
સમય $t = 0$ પર,$\lambda_1$ ક્ષય અચળાંક ધરાવતા $N_1$ ન્યુક્લિયસ અને $\lambda_2$ ક્ષય અચળાંક ધરાવતા $N_2$ ન્યુક્લિયસને મિશ્ર કરવામાં આવે છે. મિશ્રણનો ક્ષય દર કેટલો હશે?
A
$N_1 N_2 e^{-(\lambda_1 + \lambda_2)t}$
B
$\frac{N_1}{N_2} e^{-(\lambda_1 - \lambda_2)t}$
C
$N_1 \lambda_1 e^{-\lambda_1 t} + N_2 \lambda_2 e^{-\lambda_2 t}$
D
$N_1 \lambda_1 N_2 \lambda_2 e^{-(\lambda_1 + \lambda_2)t}$

Solution

(C) રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાનો ક્ષય દર રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયના નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જે જણાવે છે કે એક્ટિવિટી $R = \lambda N$ છે.
પ્રથમ નમૂના માટે,$t$ સમયે ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N_1(t) = N_1 e^{-\lambda_1 t}$ છે. તેથી,તેનો ક્ષય દર $R_1 = \lambda_1 N_1(t) = \lambda_1 N_1 e^{-\lambda_1 t}$ છે.
બીજા નમૂના માટે,$t$ સમયે ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N_2(t) = N_2 e^{-\lambda_2 t}$ છે. તેથી,તેનો ક્ષય દર $R_2 = \lambda_2 N_2(t) = \lambda_2 N_2 e^{-\lambda_2 t}$ છે.
જ્યારે નમૂનાઓને મિશ્ર કરવામાં આવે છે,ત્યારે મિશ્રણનો કુલ ક્ષય દર એ વ્યક્તિગત ક્ષય દરોનો સરવાળો છે:
$R_{total} = R_1 + R_2 = N_1 \lambda_1 e^{-\lambda_1 t} + N_2 \lambda_2 e^{-\lambda_2 t}$.
239
DifficultMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનો ક્ષય અચળાંક $0.173 \, (years)^{-1}$ છે. તેથી:
A
રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનો લગભગ $63\%$ ભાગ $(1/0.173) \, years$ માં ક્ષય પામશે.
B
રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનું અર્ધ-આયુષ્ય $(1/0.173) \, years$ છે.
C
લગભગ $8 \, years$ પછી રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનો ચોથો ભાગ બાકી રહેશે.
D
$A$ અને $C$ બંને.

Solution

(D) આપેલ ક્ષય અચળાંક $\lambda = 0.173 \, (years)^{-1}$ છે.
$1$. અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2} = \frac{\ln 2}{\lambda} = \frac{0.693}{0.173} \approx 4 \, years$ છે.
$2$. સમય $t = 1/\lambda = 1/0.173 \, years$ માટે,બાકી રહેલો જથ્થો $N = N_0 e^{-\lambda t} = N_0 e^{-1} \approx 0.37 N_0$ થાય.
આમ,ક્ષય પામેલો જથ્થો $N_0 - 0.37 N_0 = 0.63 N_0$ એટલે કે $63\%$ થાય. તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
$3$. $8 \, years$ પછી,જે $2 \times T_{1/2}$ જેટલો સમય છે,બાકી રહેલો જથ્થો $N = N_0 (1/2)^2 = N_0/4$ થાય. તેથી,વિકલ્પ $C$ પણ સાચો છે.
તેથી,$A$ અને $C$ બંને સાચા છે.
240
MediumMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $20 \, min$ છે. જ્યારે $\frac{2}{3}$ ભાગનું ક્ષય થાય તે સમય $t_2$ અને જ્યારે $\frac{1}{3}$ ભાગનું ક્ષય થાય તે સમય $t_1$ વચ્ચેનો આશરે સમયગાળો $(t_2 - t_1)$ .......... $min$ છે.
A
$14$
B
$20$
C
$28$
D
$7$

Solution

(B) ક્ષયનો નિયમ $N(t) = N_0 e^{-\lambda t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $N(t)$ એ $t$ સમયે બાકી રહેલા અવિભંજિત પરમાણુઓની સંખ્યા છે.
સમય $t_1$ પર,પદાર્થનો $\frac{1}{3}$ ભાગ ક્ષય પામે છે,તેથી બાકી રહેલો જથ્થો $N(t_1) = N_0 - \frac{1}{3}N_0 = \frac{2}{3}N_0$ છે.
તેથી,$\frac{2}{3}N_0 = N_0 e^{-\lambda t_1} \Rightarrow e^{-\lambda t_1} = \frac{2}{3}$.
પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા: $-\lambda t_1 = \ln(\frac{2}{3}) \Rightarrow \lambda t_1 = \ln(1.5)$.
સમય $t_2$ પર,પદાર્થનો $\frac{2}{3}$ ભાગ ક્ષય પામે છે,તેથી બાકી રહેલો જથ્થો $N(t_2) = N_0 - \frac{2}{3}N_0 = \frac{1}{3}N_0$ છે.
તેથી,$\frac{1}{3}N_0 = N_0 e^{-\lambda t_2} \Rightarrow e^{-\lambda t_2} = \frac{1}{3}$.
પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા: $-\lambda t_2 = \ln(\frac{1}{3}) \Rightarrow \lambda t_2 = \ln(3)$.
સમયગાળો $t_2 - t_1 = \frac{\ln(3) - \ln(1.5)}{\lambda} = \frac{\ln(3/1.5)}{\lambda} = \frac{\ln(2)}{\lambda}$ છે.
અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2} = \frac{\ln(2)}{\lambda} = 20 \, min$ હોવાથી,$t_2 - t_1 = 20 \, min$ મળે છે.
241
MediumMCQ
બે રેડિયોએક્ટિવ તત્વો $A$ અને $B$ ના અર્ધ-આયુષ્ય અનુક્રમે $20 \ min$ અને $40 \ min$ છે. શરૂઆતમાં,નમૂનાઓમાં ન્યુક્લિયસની સંખ્યા સમાન છે. $80 \ min$ પછી,$A$ અને $B$ ના ક્ષય પામેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યાનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$1 : 4$
B
$5 : 4$
C
$1 : 16$
D
$4 : 1$

Solution

(B) તત્વ $A$ માટે,અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2} = 20 \ min$. કુલ સમય $t = 80 \ min$. અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા $n_A = \frac{80}{20} = 4$.
બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસ $N_A = \frac{N_0}{2^4} = \frac{N_0}{16}$.
ક્ષય પામેલા ન્યુક્લિયસ $N_{A, decayed} = N_0 - \frac{N_0}{16} = \frac{15N_0}{16}$.
તત્વ $B$ માટે,અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2} = 40 \ min$. કુલ સમય $t = 80 \ min$. અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા $n_B = \frac{80}{40} = 2$.
બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસ $N_B = \frac{N_0}{2^2} = \frac{N_0}{4}$.
ક્ષય પામેલા ન્યુક્લિયસ $N_{B, decayed} = N_0 - \frac{N_0}{4} = \frac{3N_0}{4}$.
ક્ષય પામેલા ન્યુક્લિયસનો ગુણોત્તર $\frac{N_{A, decayed}}{N_{B, decayed}} = \frac{15N_0 / 16}{3N_0 / 4} = \frac{15}{16} \times \frac{4}{3} = \frac{5}{4}$.
242
DifficultMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ ન્યુક્લિયસ $A$ જેનો અર્ધ-આયુષ્ય $T$ છે,તે ન્યુક્લિયસ $B$ માં ક્ષય પામે છે. $t = 0$ સમયે,કોઈ ન્યુક્લિયસ $B$ નથી. કોઈ સમય $t$ પર,$B$ અને $A$ ની સંખ્યાનો ગુણોત્તર $0.3$ છે. તો,$t$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$t = \frac{T}{2} \frac{\log 2}{\log 1.3}$
B
$t = T \frac{\log 1.3}{\log 2}$
C
$t = T \log(1.3)$
D
$t = \frac{T}{\log(1.3)}$

Solution

(B) ધારો કે શરૂઆતમાં $A$ ના ન્યુક્લિયસની કુલ સંખ્યા $N_0$ છે.
સમય $t$ પર,$A$ ના ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N_A$ અને $B$ ની સંખ્યા $N_B$ છે.
આપેલ છે કે $\frac{N_B}{N_A} = 0.3$,તેથી $N_B = 0.3 N_A$.
ન્યુક્લિયસની કુલ સંખ્યા અચળ રહે છે: $N_0 = N_A + N_B = N_A + 0.3 N_A = 1.3 N_A$.
આમ,$N_A = \frac{N_0}{1.3}$.
રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયના નિયમ મુજબ,$N_A = N_0 e^{-\lambda t}$.
$N_A$ ની કિંમત મૂકતા,$\frac{N_0}{1.3} = N_0 e^{-\lambda t}$,જેનો અર્થ છે કે $e^{\lambda t} = 1.3$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,$\lambda t = \ln(1.3)$.
કારણ કે $\lambda = \frac{\ln 2}{T}$,તેથી $t = \frac{\ln(1.3)}{\lambda} = \frac{\ln(1.3)}{\ln 2} T$.
લઘુગણકના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{\ln(1.3)}{\ln 2} = \frac{\log 1.3}{\log 2}$.
તેથી,$t = T \frac{\log 1.3}{\log 2}$.
243
AdvancedMCQ
બે રેડિયોએક્ટિવ તત્વો $R$ અને $S$ નીચે મુજબ વિઘટન પામે છે:
$R \rightarrow P + \alpha; \lambda_R = 4.5 \times 10^{-3} \, \text{years}^{-1}$
$S \rightarrow P + \beta; \lambda_S = 3 \times 10^{-3} \, \text{years}^{-1}$
શરૂઆતમાં $R$ અને $S$ ના પરમાણુઓની સંખ્યાનો ગુણોત્તર $2:1$ હોય,તો $R$ ના ત્રણ અર્ધ-આયુષ્ય સમય પછી આ ગુણોત્તર કેટલો થશે?
A
$3:2$
B
$1:3$
C
$1:1$
D
$2:1$

Solution

(C) ધારો કે $t$ સમયે $R$ અને $S$ ના પરમાણુઓની સંખ્યા $N_R(t)$ અને $N_S(t)$ છે.
આપેલ પ્રારંભિક ગુણોત્તર $\frac{N_{R0}}{N_{S0}} = \frac{2}{1}$ છે.
ક્ષયનો નિયમ $N(t) = N_0 e^{-\lambda t}$ છે.
સમય $t$ એ $R$ ના ત્રણ અર્ધ-આયુષ્ય જેટલો છે,તેથી $t = 3 \times T_{1/2, R} = 3 \times \frac{\ln 2}{\lambda_R}$.
આમ,$\lambda_R t = 3 \ln 2$.
તત્વ $S$ માટે,ઘાતાંક $\lambda_S t = \lambda_S \times \frac{3 \ln 2}{\lambda_R} = 3 \ln 2 \times \frac{3 \times 10^{-3}}{4.5 \times 10^{-3}} = 3 \ln 2 \times \frac{2}{3} = 2 \ln 2$.
હવે,$t$ સમયે પરમાણુઓનો ગુણોત્તર:
$\frac{N_R(t)}{N_S(t)} = \frac{N_{R0} e^{-\lambda_R t}}{N_{S0} e^{-\lambda_S t}} = \frac{N_{R0}}{N_{S0}} \times e^{-(\lambda_R t - \lambda_S t)}$
$\frac{N_R(t)}{N_S(t)} = 2 \times e^{-(3 \ln 2 - 2 \ln 2)} = 2 \times e^{-\ln 2} = 2 \times \frac{1}{2} = 1$.
તેથી,ગુણોત્તર $1:1$ થશે.
244
MediumMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ નમૂનો $\beta$-ઉત્સર્જન દ્વારા ક્ષય પામે છે. પ્રથમ $2 \ s$ માં $n$ $\beta$-કણો ઉત્સર્જિત થાય છે અને પછીના $2 \ s$ માં $0.25n$ $\beta$-કણો ઉત્સર્જિત થાય છે. રેડિયોએક્ટિવ ન્યુક્લિયસનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય ...... $s$ છે.
A
$2$
B
$4$
C
$1$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) ધારો કે $N_0$ એ પ્રારંભિક રેડિયોએક્ટિવ ન્યુક્લિયસની સંખ્યા છે અને $T$ એ અર્ધ-આયુષ્ય છે.
સમય $t$ માં ક્ષય પામેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $\Delta N = N_0(1 - 2^{-t/T})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ $2 \ s$ માં,ક્ષય પામેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $n = N_0(1 - 2^{-2/T})$ છે.
પછીના $2 \ s$ માં ($t=2$ થી $t=4$ સુધી),ક્ષય પામેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $0.25n = N_0(1 - 2^{-4/T}) - N_0(1 - 2^{-2/T}) = N_0(2^{-2/T} - 2^{-4/T})$ છે.
બંને સમીકરણોનો ભાગાકાર કરતા: $\frac{n}{0.25n} = \frac{1 - 2^{-2/T}}{2^{-2/T}(1 - 2^{-2/T})}$.
$4 = \frac{1}{2^{-2/T}} = 2^{2/T}$.
કારણ કે $4 = 2^2$,તેથી $2 = 2/T$,જે આપે છે $T = 1 \ s$.
245
DifficultMCQ
એક પદાર્થ માટે $\alpha$-ઉત્સર્જન માટે સરેરાશ આયુષ્ય $1620 \ years$ અને $\beta$-ઉત્સર્જન માટે $405 \ years$ છે. તો કેટલા સમય પછી પદાર્થનો $\frac{1}{4}$ ભાગ બાકી રહેશે?
A
$648$
B
$324$
C
$449$
D
$810$

Solution

(C) $\alpha$-ઉત્સર્જન માટે ક્ષય અચળાંક $\lambda_{\alpha} = \frac{1}{1620} \ year^{-1}$ છે.
$\beta$-ઉત્સર્જન માટે ક્ષય અચળાંક $\lambda_{\beta} = \frac{1}{405} \ year^{-1}$ છે.
બંને ઉત્સર્જન એકસાથે થતા હોવાથી,કુલ ક્ષય અચળાંક $\lambda = \lambda_{\alpha} + \lambda_{\beta} = \frac{1}{1620} + \frac{1}{405} = \frac{1 + 4}{1620} = \frac{5}{1620} = \frac{1}{324} \ year^{-1}$ થાય.
રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયનો નિયમ $N = N_{0} e^{-\lambda t}$ છે,જ્યાં $\frac{N}{N_{0}} = \frac{1}{4}$ આપેલ છે.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા: $\ln(\frac{N_{0}}{N}) = \lambda t$.
$\ln(4) = \lambda t \Rightarrow t = \frac{\ln(4)}{\lambda} = \frac{2 \ln(2)}{\lambda}$.
કિંમતો મૂકતા: $t = 324 \times 2 \times 0.6931 \approx 449 \ years$.
246
EasyMCQ
રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થની એક્ટિવિટીને વિવિધ એકમો દ્વારા દર્શાવી શકાય છે. સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.
A
$1\ dps = 10^6\ Bq$
B
$1\ Ci = 3.7 \times 10^{10}\ dps$
C
$1\ Ci = 1\ Bq$
D
$1\ Bq = 10^6\ Rd$

Solution

(B) રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થની એક્ટિવિટીને ક્ષયના દર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,જેનું માપન પ્રતિ સેકન્ડ વિભંજન $(dps)$ માં થાય છે。
$1\ Bq$ (બેકવેરલ) એટલે $1\ \text{વિભંજન/સેકન્ડ}$ $(1\ dps)$。
$1\ Ci$ (ક્યુરી) એટલે $1\ \text{ગ્રામ}$ રેડિયમ-$226$ ની એક્ટિવિટી,જે $3.7 \times 10^{10}\ \text{વિભંજન/સેકન્ડ}$ $(dps)$ જેટલી હોય છે。
તેથી,સાચો સંબંધ $1\ Ci = 3.7 \times 10^{10}\ dps$ છે。
247
DifficultMCQ
$10 \, g$ રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થ માટે કાઉન્ટ રેટ અલગ-અલગ સમયે માપવામાં આવ્યો હતો અને તે આલેખમાં દર્શાવેલ છે. પદાર્થનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય અને પ્રથમ અર્ધ-આયુષ્ય ગાળામાં કુલ કાઉન્ટ અનુક્રમે છે:
Question diagram
A
$4 \, \text{કલાક}$ અને $9000$ (આશરે)
B
$3 \, \text{કલાક}$ અને $14100$ (આશરે)
C
$3 \, \text{કલાક}$ અને $235$ (આશરે)
D
$10 \, \text{કલાક}$ અને $150$ (આશરે)

Solution

(B) આલેખ પરથી, અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2}$ એ સમય છે જેમાં એક્ટિવિટી (કાઉન્ટ રેટ) તેના પ્રારંભિક મૂલ્યના અડધા થાય છે.
$t = 0$ સમયે, કાઉન્ટ રેટ $100 \, \text{counts/min}$ છે.
$t = 3 \, \text{કલાક}$ સમયે, કાઉન્ટ રેટ $50 \, \text{counts/min}$ છે.
આમ, અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2} = 3 \, \text{કલાક} = 3 \times 60 = 180 \, \text{મિનિટ}$.
પ્રથમ અર્ધ-આયુષ્ય ગાળામાં કુલ કાઉન્ટ $N$ એ $t = 0$ થી $t = T_{1/2}$ સુધીની એક્ટિવિટી $A(t)$ ના સંકલન દ્વારા મળે છે.
$A(t) = A_0 e^{-\lambda t}$, જ્યાં $A_0 = 100$ અને $\lambda = \frac{\ln 2}{T_{1/2}} = \frac{\ln 2}{180} \, \text{min}^{-1}$.
$N = \int_{0}^{180} 100 e^{-\left(\frac{\ln 2}{180}\right)t} dt = 100 \left[ \frac{e^{-\left(\frac{\ln 2}{180}\right)t}}{-\left(\frac{\ln 2}{180}\right)} \right]_{0}^{180} = \frac{100 \times 180}{\ln 2} (1 - e^{-\ln 2}) = \frac{18000}{\ln 2} (1 - 0.5) = \frac{9000}{0.693} \approx 12987$.
ઘાતાંકીય ક્ષય વક્રને જોતા, વાસ્તવિક કાઉન્ટ એ રેખીય અંદાજ $(75 \times 180 = 13500)$ કરતા થોડો વધારે છે. વિકલ્પોમાં આપેલ $14100$ એ સૌથી નજીકનો અંદાજ છે.
248
DifficultMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $20$ મિનિટ છે. જ્યારે તે $33\%$ વિઘટિત થાય અને $67\%$ વિઘટિત થાય તે સમયગાળા વચ્ચેનો તફાવત આશરે ......... $min$ છે.
A
$10$
B
$20$
C
$30$
D
$40$

Solution

(B) ક્ષય અચળાંક $\lambda = \frac{\ln(2)}{T_{1/2}} = \frac{0.693}{20} \approx 0.03465 \ min^{-1}$ છે.
વિઘટન માટેનો સમય $t = \frac{1}{\lambda} \ln \left( \frac{N_0}{N} \right)$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
$33\%$ વિઘટન માટે,બાકી રહેલો જથ્થો $N_1 = 0.67N_0$ છે. સમય $t_1 = \frac{1}{0.03465} \ln \left( \frac{1}{0.67} \right) \approx 11.6 \ min$.
$67\%$ વિઘટન માટે,બાકી રહેલો જથ્થો $N_2 = 0.33N_0$ છે. સમય $t_2 = \frac{1}{0.03465} \ln \left( \frac{1}{0.33} \right) \approx 32.1 \ min$.
સમયનો તફાવત $\Delta t = t_2 - t_1 = 32.1 - 11.6 = 20.5 \ min$ છે.
આમ,નજીકના પૂર્ણાંકમાં તફાવત આશરે $20 \ min$ છે.
249
DifficultMCQ
$1 \, \mu Ci$ એક્ટિવિટી ધરાવતા $Na^{24}$ રેડિયોન્યુક્લાઇડ ધરાવતા દ્રાવણનો થોડો જથ્થો એક વ્યક્તિના રક્તમાં ઇન્જેક્ટ કરવામાં આવે છે। $5$ કલાક પછી લેવામાં આવેલા $1 \, cm^3$ રક્તના નમૂનામાં $298$ વિભંજન પ્રતિ મિનિટની એક્ટિવિટી જોવા મળે છે। વ્યક્તિના શરીરમાં રક્તનું કુલ કદ કેટલું હશે? ધારો કે રેડિયોએક્ટિવ દ્રાવણ વ્યક્તિના રક્તમાં સમાન રીતે ભળી જાય છે। ($1 \, Ci = 3.7 \times 10^{10}$ વિભંજન પ્રતિ સેકન્ડ અને $e^{-\lambda t} = 0.7927$ લો; જ્યાં $\lambda$ એ વિભંજન અચળાંક છે અને $t = 5$ કલાક છે।)
A
$5.94$
B
$2$
C
$317$
D
$1$

Solution

(A) પ્રારંભિક એક્ટિવિટી $A_0 = 1 \, \mu Ci = 10^{-6} \times 3.7 \times 10^{10} = 3.7 \times 10^4 \, \text{વિભંજન/સેકન્ડ}$.
$t = 5$ કલાક પછીની એક્ટિવિટી $A_t = A_0 e^{-\lambda t}$ છે.
આપેલ છે કે $e^{-\lambda t} = 0.7927$, તેથી $5$ કલાક પછી કુલ રક્તના કદ $V$ ની એક્ટિવિટી $A_t = A_0 \times 0.7927 = 3.7 \times 10^4 \times 0.7927 = 29330 \, \text{વિભંજન/સેકન્ડ}$ થશે.
આને પ્રતિ મિનિટ વિભંજનમાં ફેરવતા: $A_t = 29330 \times 60 = 1,759,800 \, \text{વિભંજન/મિનિટ}$.
$1 \, cm^3$ નમૂનાની એક્ટિવિટી $298 \, \text{વિભંજન/મિનિટ}$ છે.
કુલ કદ $V = \frac{\text{કુલ એક્ટિવિટી}}{\text{પ્રતિ } cm^3 \text{ એક્ટિવિટી}} = \frac{1,759,800}{298} \approx 5905 \, cm^3$.
$1000 \, cm^3 = 1 \, L$ હોવાથી, કુલ કદ $V \approx 5.9 \, L$ થાય.
250
DifficultMCQ
કયા નમૂનામાં ન્યુક્લિયસની સંખ્યા વધુ છે: $^{240}Pu$ નો $5.00 \mu Ci$ નમૂનો (અર્ધ-આયુષ્ય $6560 \ y$) કે $^{243}Am$ નો $4.45 \mu Ci$ નમૂનો (અર્ધ-આયુષ્ય $7370 \ y$)?
A
$^{240}Pu$
B
$^{243}Am$
C
બંનેમાં સમાન
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) એક્ટિવિટી $R$ એ $R = \lambda N$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\lambda = \frac{\ln 2}{T_{1/2}}$ છે.
આમ,ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N$ એ $N = \frac{R}{\lambda} = R \times \frac{T_{1/2}}{\ln 2}$ દ્વારા મળે છે.
$^{240}Pu$ માટે: $N_{Pu} = R_{Pu} \times \frac{(T_{1/2})_{Pu}}{\ln 2} = 5.00 \mu Ci \times \frac{6560 \ y}{\ln 2}$.
$^{243}Am$ માટે: $N_{Am} = R_{Am} \times \frac{(T_{1/2})_{Am}}{\ln 2} = 4.45 \mu Ci \times \frac{7370 \ y}{\ln 2}$.
ગુણોત્તર લેતા: $\frac{N_{Pu}}{N_{Am}} = \frac{5.00 \times 6560}{4.45 \times 7370} = \frac{32800}{32796.5} \approx 1$.
ગુણોત્તર આશરે $1$ હોવાથી,બંને નમૂનાઓમાં ન્યુક્લિયસની સંખ્યા સમાન છે.

Nuclei — Law of Radioactivity by Rutherford and Soddy and Half Life and Mean Life · Frequently Asked Questions

1Are these Nuclei questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Nuclei Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.