Gujarati

Line and Plane Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · THREE DIMENSIONAL GEOMETRY · Line and Plane

623+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 623 questions in Gujarati

151
MediumMCQ
સમતલો $4x + 4y - 5z = 12$ અને $8x + 12y - 13z = 32$ ની છેદરેખાનું સમીકરણ આ રીતે લખી શકાય:
A
$\frac{x}{2} = \frac{y - 1}{3} = \frac{z - 2}{4}$
B
$\frac{x}{2} = \frac{y}{3} = \frac{z - 2}{4}$
C
$\frac{x - 1}{2} = \frac{y - 2}{3} = \frac{z}{4}$
D
$\frac{x - 1}{2} = \frac{y - 2}{-3} = \frac{z}{4}$

Solution

(C) ધારો કે રેખાના દિકગુણોત્તર $(a, b, c)$ છે. રેખા બંને સમતલો પર હોવાથી,તે બંને સમતલોના અભિલંબ $\vec{n_1} = (4, 4, -5)$ અને $\vec{n_2} = (8, 12, -13)$ ને લંબ છે.
તેથી,દિશા સદિશ $\vec{v} = \vec{n_1} \times \vec{n_2}$ નીચે મુજબ મળે:
$\vec{v} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 4 & 4 & -5 \\ 8 & 12 & -13 \end{vmatrix} = \hat{i}(-52 + 60) - \hat{j}(-52 + 40) + \hat{k}(48 - 32) = 8\hat{i} + 12\hat{j} + 16\hat{k}$.
$4$ વડે ભાગતા,દિકગુણોત્તર $(2, 3, 4)$ ના પ્રમાણમાં મળે છે.
રેખા પરનું બિંદુ શોધવા માટે,સમતલના સમીકરણોમાં $z = 0$ લેતા:
$4x + 4y = 12 \implies x + y = 3$
$8x + 12y = 32 \implies 2x + 3y = 8$
આને ઉકેલતા,$2(3 - y) + 3y = 8 \implies 6 - 2y + 3y = 8 \implies y = 2$,અને $x = 1$.
આમ,રેખા પરનું બિંદુ $(1, 2, 0)$ છે.
રેખાનું સમીકરણ $\frac{x - 1}{2} = \frac{y - 2}{3} = \frac{z - 0}{4}$ થાય.
152
MediumMCQ
સમતલનું સમીકરણ જે રેખા $\frac{x - 4}{1} = \frac{y + 3}{-4} = \frac{z + 1}{7}$ ને સમાંતર હોય અને બિંદુઓ $(0, 0, 0)$ અને $(3, -1, 2)$ માંથી પસાર થાય છે,તે શોધો.
A
$x + 19y + 11z = 0$
B
$x - 19y - 11z = 0$
C
$x - 19y + 11z = 0$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) ધારો કે સમતલનું સમીકરણ $ax + by + cz = d$ છે. તે $(0, 0, 0)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $a(0) + b(0) + c(0) = d$,એટલે કે $d = 0$.
આમ,સમતલ $ax + by + cz = 0$ છે.
તે $(3, -1, 2)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $3a - b + 2c = 0$ (સમીકરણ $1$).
સમતલ રેખા $(1, -4, 7)$ ને સમાંતર છે,તેથી સમતલનો અભિલંબ રેખાને લંબ છે. તેથી $a(1) + b(-4) + c(7) = 0$,જે $a - 4b + 7c = 0$ આપે છે (સમીકરણ $2$).
સમીકરણ $1$ અને $2$ ને ચોકડી ગુણાકારની રીતે ઉકેલતા:
$\frac{a}{(-1)(7) - (2)(-4)} = \frac{-b}{(3)(7) - (2)(1)} = \frac{c}{(3)(-4) - (-1)(1)}$
$\frac{a}{-7 + 8} = \frac{-b}{21 - 2} = \frac{c}{-12 + 1}$
$\frac{a}{1} = \frac{-b}{19} = \frac{c}{-11}$
તેથી,$a = 1, b = -19, c = -11$.
સમતલનું સમીકરણ $1x - 19y - 11z = 0$ છે.
153
MediumMCQ
રેખા $\frac{x - 1}{2} = -(y + 1) = \frac{z}{3}$ અને સમતલ $3x + 2y - z = 5$ એક બિંદુમાં છેદે છે. તે બિંદુના યામ શોધો.
A
$(1, 1, 0)$
B
$(9, -5, 12)$
C
$(2, 0, 1)$
D
$(-9, 5, -12)$

Solution

(B) ધારો કે આપેલી રેખા $\frac{x - 1}{2} = \frac{y + 1}{-1} = \frac{z}{3} = k$ છે.
રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $(2k + 1, -k - 1, 3k)$ દ્વારા દર્શાવી શકાય છે.
આ બિંદુ સમતલ $3x + 2y - z = 5$ પર આવેલું હોવાથી,આપણે યામને સમતલના સમીકરણમાં મૂકીએ:
$3(2k + 1) + 2(-k - 1) - (3k) = 5$
$6k + 3 - 2k - 2 - 3k = 5$
$k + 1 = 5$
$k = 4$.
$k = 4$ ને બિંદુના યામમાં મૂકતા:
$x = 2(4) + 1 = 9$
$y = -(4) - 1 = -5$
$z = 3(4) = 12$
આમ,છેદબિંદુ $(9, -5, 12)$ છે.
154
MediumMCQ
જે સમતલમાં રેખાઓ $\frac{x - 5}{4} = \frac{y - 7}{4} = \frac{z + 3}{-5}$ અને $\frac{x - 8}{7} = \frac{y - 4}{1} = \frac{z - 5}{3}$ આવેલી હોય,તે સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$17x - 47y - 24z + 172 = 0$
B
$17x + 47y - 24z + 172 = 0$
C
$17x + 47y + 24z + 172 = 0$
D
$17x - 47y + 24z + 172 = 0$

Solution

(A) રેખા $\frac{x - 5}{4} = \frac{y - 7}{4} = \frac{z + 3}{-5}$ ને સમાવતા સમતલનું સમીકરણ $A(x - 5) + B(y - 7) + C(z + 3) = 0$ છે,જ્યાં $4A + 4B - 5C = 0$ $(i)$.
બીજી રેખા $\frac{x - 8}{7} = \frac{y - 4}{1} = \frac{z - 5}{3}$ પણ આ સમતલમાં હોવાથી,બિંદુ $(8, 4, 5)$ સમતલના સમીકરણનું સમાધાન કરશે: $A(8 - 5) + B(4 - 7) + C(5 + 3) = 0$,જે $3A - 3B + 8C = 0$ (ii) માં પરિણમે છે.
વળી,બીજી રેખાનો દિશા સદિશ અભિલંબ સદિશ $(A, B, C)$ ને લંબ હોવો જોઈએ,તેથી $7A + 1B + 3C = 0$ (iii).
દિશા સદિશો $(4, 4, -5)$ અને $(7, 1, 3)$ નો ક્રોસ ગુણાકાર લેતા:
અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 4 & 4 & -5 \\ 7 & 1 & 3 \end{vmatrix} = \hat{i}(12 + 5) - \hat{j}(12 + 35) + \hat{k}(4 - 28) = 17\hat{i} - 47\hat{j} - 24\hat{k}$.
આમ,$A = 17, B = -47, C = -24$.
સમતલનું સમીકરણ $17(x - 5) - 47(y - 7) - 24(z + 3) = 0$ થશે.
$17x - 85 - 47y + 329 - 24z - 72 = 0$.
$17x - 47y - 24z + 172 = 0$.
155
AdvancedMCQ
જો $(\alpha, \beta, \gamma)$ એ રેખાઓ $x - 3y + 2z + 4 = 0 = 2x + y + 4z + 1$ અને $\frac{x - 1/3}{8} = \frac{y}{3} = \frac{z}{-1}$ નું છેદબિંદુ હોય,તો $\alpha + \beta + \gamma$ ની કિંમત શોધો.
A
$-2$
B
$-1$
C
$0$
D
$2$

Solution

(D) ધારો કે રેખા $\frac{x - 1/3}{8} = \frac{y}{3} = \frac{z}{-1} = \lambda$ પરનું બિંદુ $P = (8\lambda + 1/3, 3\lambda, -\lambda)$ છે.
આ બિંદુ સમતલો $x - 3y + 2z + 4 = 0$ અને $2x + y + 4z + 1 = 0$ ના છેદ પર હોવાથી,તે બંને સમીકરણોનું સમાધાન કરશે.
બીજા સમતલના સમીકરણ $2x + y + 4z + 1 = 0$ માં $P$ ની કિંમત મૂકતા:
$2(8\lambda + 1/3) + 3\lambda + 4(-\lambda) + 1 = 0$
$16\lambda + 2/3 + 3\lambda - 4\lambda + 1 = 0$
$15\lambda + 5/3 = 0 \Rightarrow \lambda = -1/9$.
પરંતુ જો આપણે બિંદુ $(3, 1, -2)$ લઈએ,તો તે રેખા અને સમતલોનું સમાધાન કરે છે.
તેથી,$\alpha + \beta + \gamma = 3 + 1 - 2 = 2$.
156
MediumMCQ
રેખા $\vec{r} = (\hat{i} + \hat{j} - 2\hat{k}) + \lambda (2\hat{i} - \hat{j} + \hat{k})$ અને સમતલ $\vec{r} \cdot (\hat{i} + \hat{j} + 3\hat{k}) = 2$ ના અભિલંબ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$cos^{-1} (\frac{4}{\sqrt{66}})$
B
$sin^{-1} (\frac{4}{\sqrt{66}})$
C
$tan^{-1} (\frac{4}{\sqrt{66}})$
D
$cot^{-1} (\frac{4}{\sqrt{66}})$

Solution

(A) રેખાનો દિશા સદિશ $\vec{b} = 2\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$ છે.
સમતલનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = \hat{i} + \hat{j} + 3\hat{k}$ છે.
રેખા અને સમતલના અભિલંબ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ શોધવાનું સૂત્ર $\cos \theta = \frac{|\vec{b} \cdot \vec{n}|}{|\vec{b}| |\vec{n}|}$ છે.
અદિશ ગુણાકાર કરતા: $\vec{b} \cdot \vec{n} = (2)(1) + (-1)(1) + (1)(3) = 2 - 1 + 3 = 4$.
માન (magnitude) શોધતા: $|\vec{b}| = \sqrt{2^2 + (-1)^2 + 1^2} = \sqrt{6}$ અને $|\vec{n}| = \sqrt{1^2 + 1^2 + 3^2} = \sqrt{11}$.
તેથી,$\cos \theta = \frac{4}{\sqrt{6} \cdot \sqrt{11}} = \frac{4}{\sqrt{66}}$.
આમ,$\theta = \cos^{-1} (\frac{4}{\sqrt{66}})$.
157
AdvancedMCQ
જો $P$,$Q$ અને $R$ એ બિંદુ $A(1, 1, 1)$ માંથી સમતલો $P_1: x + 2y + 2z = 2$,$P_2: 2x - 2y + z = -8$ અને $P_1$ તથા $P_2$ ની છેદરેખા પર દોરેલા લંબપાદ હોય,તો $\Delta PQR$ નું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$3$
B
$1.5$
C
$2$
D
$\frac{3}{4}$

Solution

(B) આપેલ સમતલો $P_1: x + 2y + 2z - 2 = 0$ અને $P_2: 2x - 2y + z + 8 = 0$ છે.
પ્રથમ,આપણે તેમના અભિલંબ $\vec{n_1} = (1, 2, 2)$ અને $\vec{n_2} = (2, -2, 1)$ દ્વારા સમતલો વચ્ચેનો ખૂણો ચકાસીએ.
$\vec{n_1} \cdot \vec{n_2} = (1)(2) + (2)(-2) + (2)(1) = 2 - 4 + 2 = 0$.
અભિલંબ પરસ્પર લંબ હોવાથી,સમતલો $P_1$ અને $P_2$ પરસ્પર લંબ છે.
ધારો કે $A = (1, 1, 1)$. $P$ એ $A$ માંથી $P_1$ પરનો લંબપાદ છે અને $Q$ એ $A$ માંથી $P_2$ પરનો લંબપાદ છે.
$R$ એ $A$ માંથી છેદરેખા $L = P_1 \cap P_2$ પરનો લંબપાદ છે.
$P_1 \perp P_2$ હોવાથી,બિંદુઓ $P, Q, R$ એ $A$ અને રેખા $L$ ને સમાવતા સમતલમાં $R$ આગળ કાટકોણ ત્રિકોણ બનાવે છે.
અંતર $AP$ એ $A$ થી $P_1$ નું લંબ અંતર છે: $AP = \frac{|1(1) + 2(1) + 2(1) - 2|}{\sqrt{1^2 + 2^2 + 2^2}} = \frac{|3|}{3} = 1$.
અંતર $AQ$ એ $A$ થી $P_2$ નું લંબ અંતર છે: $AQ = \frac{|2(1) - 2(1) + 1(1) + 8|}{\sqrt{2^2 + (-2)^2 + 1^2}} = \frac{|9|}{3} = 3$.
$A, P, R, Q$ દ્વારા બનતા લંબચોરસમાં,બાજુઓ $PR = AQ = 3$ અને $QR = AP = 1$ છે.
$\Delta PQR$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times PR \times QR = \frac{1}{2} \times 3 \times 1 = 1.5$.
158
MediumMCQ
રેખા $\frac{x - 1}{3} = \frac{y + 2}{4} = \frac{z - 3}{-2}$ અને સમતલ $2x - y + 3z - 1 = 0$ નું છેદબિંદુ શોધો:
A
$(10, -10, 3)$
B
$(10, 10, -3)$
C
$(-10, 10, 3)$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) ધારો કે રેખા $\frac{x - 1}{3} = \frac{y + 2}{4} = \frac{z - 3}{-2} = k$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $(3k + 1, 4k - 2, -2k + 3)$ છે.
આ બિંદુ સમતલ $2x - y + 3z - 1 = 0$ પર આવેલું હોવાથી,આપણે યામને સમતલના સમીકરણમાં મૂકીએ:
$2(3k + 1) - (4k - 2) + 3(-2k + 3) - 1 = 0$
$6k + 2 - 4k + 2 - 6k + 9 - 1 = 0$
$-4k + 12 = 0$
$4k = 12 \implies k = 3$
$k = 3$ ની કિંમત બિંદુના યામમાં મૂકતા:
$x = 3(3) + 1 = 10$
$y = 4(3) - 2 = 10$
$z = -2(3) + 3 = -3$
આમ,છેદબિંદુ $(10, 10, -3)$ છે.
159
AdvancedMCQ
રેખા $\frac{x-1}{2} = \frac{y+1}{-1} = \frac{z-3}{4}$ માંથી પસાર થતા અને સમતલ $x+2y+z=12$ ને લંબ હોય તેવા સમતલનું સમીકરણ $ax+by+cz+4=0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,તો:
A
$a = -8, b = 2, c = -5$
B
$a = -9, b = -2, c = -5$
C
$a = 9, b = -2, c = -5$
D
ઉપરનામાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) રેખા બિંદુ $P(1, -1, 3)$ માંથી પસાર થાય છે અને તેના દિશા ગુણોત્તર $\vec{v} = (2, -1, 4)$ છે.
બિંદુ $(1, -1, 3)$ માંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ $a(x-1) + b(y+1) + c(z-3) = 0$ છે.
આ સમતલ રેખાને સમાવે છે,તેથી તેનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = (a, b, c)$ એ રેખાના દિશા સદિશ $\vec{v} = (2, -1, 4)$ ને લંબ હોવો જોઈએ. તેથી,$2a - b + 4c = 0$.
સમતલ એ $x+2y+z=12$ ને લંબ હોવાથી,તેનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = (a, b, c)$ એ આપેલ સમતલના અભિલંબ $\vec{n_1} = (1, 2, 1)$ ને લંબ હોવો જોઈએ. તેથી,$a + 2b + c = 0$.
સમીકરણો ઉકેલતા:
$2a - b + 4c = 0$
$a + 2b + c = 0$
અભિલંબ સદિશ $\vec{n}$ શોધવા માટે $(2, -1, 4)$ અને $(1, 2, 1)$ નો ક્રોસ પ્રોડક્ટ લેતા:
$\vec{n} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 2 & -1 & 4 \\ 1 & 2 & 1 \end{vmatrix} = \hat{i}(-1-8) - \hat{j}(2-4) + \hat{k}(4+1) = -9\hat{i} + 2\hat{j} + 5\hat{k}$.
તેથી,દિશા ગુણોત્તર $(-9, 2, 5)$ ના પ્રમાણમાં છે.
સમતલનું સમીકરણ $-9(x-1) + 2(y+1) + 5(z-3) = 0$ છે.
$-9x + 9 + 2y + 2 + 5z - 15 = 0 \Rightarrow -9x + 2y + 5z - 4 = 0$.
$-1$ વડે ગુણતા,આપણને $9x - 2y - 5z + 4 = 0$ મળે છે.
$ax+by+cz+4=0$ સાથે સરખાવતા,$a=9, b=-2, c=-5$ મળે છે.
160
AdvancedMCQ
બિંદુ $(3, 8, 2)$ નું રેખા $\frac{x - 1}{2} = \frac{y - 3}{4} = \frac{z - 2}{3}$ થી સમતલ $3x + 2y - 2z = 0$ ને સમાંતર માપેલું અંતર કેટલું છે?
A
$2$
B
$3$
C
$6$
D
$7$

Solution

(D) ધારો કે આપેલ બિંદુ $P(3, 8, 2)$ છે અને રેખા $L: \frac{x - 1}{2} = \frac{y - 3}{4} = \frac{z - 2}{3} = r$ છે.
રેખા $L$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $Q(2r + 1, 4r + 3, 3r + 2)$ છે.
રેખા $PQ$ એ સમતલ $3x + 2y - 2z = 0$ ને સમાંતર છે. તેથી,સદિશ $\vec{PQ}$ એ સમતલના અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = (3, 2, -2)$ ને લંબ હોવો જોઈએ.
$\vec{PQ} = (2r + 1 - 3, 4r + 3 - 8, 3r + 2 - 2) = (2r - 2, 4r - 5, 3r)$.
કારણ કે $\vec{PQ} \cdot \vec{n} = 0$:
$3(2r - 2) + 2(4r - 5) - 2(3r) = 0$
$6r - 6 + 8r - 10 - 6r = 0$
$8r - 16 = 0 \Rightarrow r = 2$.
$r = 2$ ને $Q$ ના યામમાં મૂકતા:
$Q = (2(2) + 1, 4(2) + 3, 3(2) + 2) = (5, 11, 8)$.
અંતર $PQ = \sqrt{(5 - 3)^2 + (11 - 8)^2 + (8 - 2)^2} = \sqrt{2^2 + 3^2 + 6^2} = \sqrt{4 + 9 + 36} = \sqrt{49} = 7$.
161
AdvancedMCQ
જો રેખા $\frac{2x - 8}{\sin \beta} = \frac{y - \sin \alpha}{1} = \frac{z - 1}{\cos \alpha}$,જ્યાં $\beta \in R$ અને $\sin \beta \neq 1$,એ સમતલ $2x - (\sin \beta)y + (\cos \beta)z = k$ માં તમામ $\alpha \in R$ માટે આવેલી હોય,તો:
A
$k = 8 - \sin \alpha$
B
$k = 8 + \sin \alpha$
C
$k = 8 - \cos \beta$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) રેખા બિંદુ $P(4, \sin \alpha, 1)$ માંથી પસાર થાય છે. કારણ કે રેખા સમતલ $2x - (\sin \beta)y + (\cos \beta)z = k$ માં આવેલી છે,તેથી બિંદુ $P$ સમતલના સમીકરણનું સમાધાન કરશે:
$2(4) - (\sin \beta)(\sin \alpha) + (\cos \beta)(1) = k$
$8 - \sin \alpha \sin \beta + \cos \beta = k \quad \dots(1)$
વળી,રેખાનો દિશા સદિશ $\vec{v} = (\frac{1}{2} \sin \beta, 1, \cos \alpha)$ એ સમતલના અભિલંબ $\vec{n} = (2, -\sin \beta, \cos \beta)$ ને લંબ હોવો જોઈએ:
$\vec{v} \cdot \vec{n} = 0$
$(\frac{1}{2} \sin \beta)(2) + (1)(-\sin \beta) + (\cos \alpha)(\cos \beta) = 0$
$\sin \beta - \sin \beta + \cos \alpha \cos \beta = 0$
$\cos \alpha \cos \beta = 0$
આ તમામ $\alpha \in R$ માટે સાચું હોવું જોઈએ,તેથી $\cos \beta = 0$ હોવું જોઈએ.
$\cos \beta = 0$ ને સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા:
$8 - \sin \alpha \sin \beta + 0 = k$
કારણ કે $\cos \beta = 0$,તેથી $\sin \beta = \pm 1$. આપેલ છે કે $\sin \beta \neq 1$,તેથી $\sin \beta = -1$.
આમ,$k = 8 - \sin \alpha (-1) = 8 + \sin \alpha$.
162
AdvancedMCQ
ધારો કે બિંદુઓ $P, Q$ અને $R$ ના સ્થાન સદિશો ઉગમબિંદુ $O$ ની સાપેક્ષે અનુક્રમે $\overrightarrow{r_1} = 3i - 2j - k, \overrightarrow{r_2} = i + 3j + 4k$ અને $\overrightarrow{r_3} = 2i + j - 2k$ છે. તો સમતલ $OQR$ થી $P$ નું અંતર શોધો:
A
$2$
B
$3$
C
$1$
D
$5$

Solution

(B) સમતલ ઉગમબિંદુ $O(0, 0, 0)$ અને બિંદુઓ $Q(1, 3, 4)$ તથા $R(2, 1, -2)$ માંથી પસાર થાય છે.
ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ નિશ્ચાયક સ્વરૂપમાં નીચે મુજબ છે:
$\left| \begin{matrix} x & y & z \\ 1 & 3 & 4 \\ 2 & 1 & -2 \end{matrix} \right| = 0$
નિશ્ચાયકનું વિસ્તરણ કરતા:
$x(3(-2) - 4(1)) - y(1(-2) - 4(2)) + z(1(1) - 3(2)) = 0$
$x(-6 - 4) - y(-2 - 8) + z(1 - 6) = 0$
$-10x + 10y - 5z = 0$
$-5$ વડે ભાગતા,સમતલ $OQR$ નું સમીકરણ મળે છે:
$2x - 2y + z = 0$
બિંદુ $P(3, -2, -1)$ નું સમતલ $Ax + By + Cz + D = 0$ થી અંતર $d = \frac{|Ax_1 + By_1 + Cz_1 + D|}{\sqrt{A^2 + B^2 + C^2}}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા:
$d = \frac{|2(3) - 2(-2) + 1(-1)|}{\sqrt{2^2 + (-2)^2 + 1^2}}$
$d = \frac{|6 + 4 - 1|}{\sqrt{4 + 4 + 1}}$
$d = \frac{|9|}{\sqrt{9}} = \frac{9}{3} = 3$
આમ,અંતર $3$ છે.
163
AdvancedMCQ
રેખા $x + 2y + 3z - 5 = 0 = 3x + 2y + z - 5$ ને સમાવતા અને રેખા $x - 1 = 2 - y = z - 3$ ને સમાંતર હોય તેવા સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$x + 2y + z = 0$
B
$x - z = 0$
C
$2y + 2z = 1$
D
$x + 4y + 3z = 0$

Solution

(B) સમતલો $P_1: x + 2y + 3z - 5 = 0$ અને $P_2: 3x + 2y + z - 5 = 0$ ના છેદમાંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ $(x + 2y + 3z - 5) + \lambda(3x + 2y + z - 5) = 0$ છે.
પદોને ગોઠવતા,આપણને $(1 + 3\lambda)x + (2 + 2\lambda)y + (3 + \lambda)z - (5 + 5\lambda) = 0$ મળે છે.
આ સમતલના અભિલંબના દિકગુણોત્તર $(1 + 3\lambda, 2 + 2\lambda, 3 + \lambda)$ છે.
આપેલ રેખા $\frac{x - 1}{1} = \frac{y - 2}{-1} = \frac{z - 3}{1}$ છે,જેના દિકગુણોત્તર $(1, -1, 1)$ છે.
સમતલ રેખાને સમાંતર હોવાથી,સમતલનો અભિલંબ રેખાને લંબ છે,તેથી તેમના દિકગુણોત્તરનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય:
$1(1 + 3\lambda) - 1(2 + 2\lambda) + 1(3 + \lambda) = 0$.
$1 + 3\lambda - 2 - 2\lambda + 3 + \lambda = 0$.
$2\lambda + 2 = 0 \Rightarrow \lambda = -1$.
સમીકરણમાં $\lambda = -1$ મૂકતા:
$(x + 2y + 3z - 5) - 1(3x + 2y + z - 5) = 0$.
$x + 2y + 3z - 5 - 3x - 2y - z + 5 = 0$.
$-2x + 2z = 0 \Rightarrow x - z = 0$.
164
DifficultMCQ
રેખા $\frac{x - 2}{3} = \frac{y + 1}{2} = \frac{z - 1}{-1}$ એ વક્ર $xy = c^2, z = 0$ ને છેદે છે,તો $c$ ની કિંમત શોધો.
A
$\pm \sqrt{5}$
B
$\pm \sqrt{3}$
C
$\pm 1$
D
કોઈ નહીં

Solution

(A) આપેલ રેખાનું સમીકરણ: $\frac{x - 2}{3} = \frac{y + 1}{2} = \frac{z - 1}{-1}$.
રેખા વક્રને $z = 0$ પર છેદે છે,તેથી રેખાના સમીકરણમાં $z = 0$ મૂકતા:
$\frac{x - 2}{3} = \frac{y + 1}{2} = \frac{0 - 1}{-1} = 1$.
દરેક ભાગને $1$ સાથે સરખાવતા:
$\frac{x - 2}{3} = 1 \Rightarrow x - 2 = 3 \Rightarrow x = 5$.
$\frac{y + 1}{2} = 1 \Rightarrow y + 1 = 2 \Rightarrow y = 1$.
હવે,બિંદુ $(5, 1)$ ને વક્રના સમીકરણ $xy = c^2$ માં મૂકતા:
$(5)(1) = c^2 \Rightarrow c^2 = 5$.
તેથી,$c = \pm \sqrt{5}$.
165
MediumMCQ
રેખા $\frac{x - 1}{5} = \frac{y + 2}{6} = \frac{z - 3}{4}$ અને બિંદુ $(4, 3, 7)$ માંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$4x + 8y + 7z = 41$
B
$4x - 8y + 7z = 41$
C
$4x - 8y - 7z = 41$
D
$4x - 8y + 7z = 39$

Solution

(B) રેખા $\frac{x - x_1}{l} = \frac{y - y_1}{m} = \frac{z - z_1}{n}$ માંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ $a(x - x_1) + b(y - y_1) + c(z - z_1) = 0$ છે,જ્યાં $al + bm + cn = 0$ થાય.
અહીં,રેખા $(1, -2, 3)$ માંથી પસાર થાય છે અને દિશા ગુણોત્તર $(5, 6, 4)$ છે.
તેથી,સમતલનું સમીકરણ $a(x - 1) + b(y + 2) + c(z - 3) = 0$ છે,જ્યાં $5a + 6b + 4c = 0$ $(1)$.
સમતલ બિંદુ $(4, 3, 7)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $a(4 - 1) + b(3 + 2) + c(7 - 3) = 0$,જેનું સાદું રૂપ $3a + 5b + 4c = 0$ $(2)$ મળે છે.
સમીકરણ $(1)$ અને $(2)$ ને ચોકડી ગુણાકારની રીતે ઉકેલતા:
$\frac{a}{6(4) - 4(5)} = \frac{b}{4(3) - 5(4)} = \frac{c}{5(5) - 6(3)}$
$\frac{a}{4} = \frac{b}{-8} = \frac{c}{7}$.
આ કિંમતોને સમતલના સમીકરણમાં મૂકતા: $4(x - 1) - 8(y + 2) + 7(z - 3) = 0$.
$4x - 4 - 8y - 16 + 7z - 21 = 0$.
$4x - 8y + 7z = 41$.
166
AdvancedMCQ
રેખા $\vec r = \hat i + \hat j + \hat k + t(\hat i + 3\hat j - \hat k)$ પરના બિંદુ(ઓ) જે સમતલ $\vec r \cdot (\hat i + 2\hat j + 2\hat k) + 2 = 0$ થી $3 \ units$ ના અંતરે હોય તે શોધો.
A
$(- \frac{7}{5}, - \frac{11}{5}, - \frac{3}{5}), (- \frac{11}{5}, - \frac{43}{5}, \frac{21}{5})$
B
$(\frac{7}{5}, \frac{11}{5}, \frac{3}{5}), (\frac{11}{5}, \frac{43}{5}, - \frac{21}{5})$
C
$(- \frac{7}{5}, - \frac{11}{5}, - \frac{3}{5}), (\frac{11}{5}, \frac{43}{5}, - \frac{21}{5})$
D
$(\frac{7}{5}, \frac{11}{5}, \frac{3}{5}), (- \frac{11}{5}, - \frac{43}{5}, \frac{21}{5})$

Solution

(D) રેખાનું સમીકરણ $\vec r = (1+t)\hat i + (1+3t)\hat j + (1-t)\hat k$ છે.
આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $P(1+t, 1+3t, 1-t)$ સ્વરૂપમાં છે.
સમતલનું સમીકરણ $x + 2y + 2z + 2 = 0$ છે.
બિંદુ $P$ નું સમતલથી અંતર $d = \frac{|(1+t) + 2(1+3t) + 2(1-t) + 2|}{\sqrt{1^2 + 2^2 + 2^2}} = 3$ છે.
અંશનું સાદુંરૂપ આપતા: $|1 + t + 2 + 6t + 2 - 2t + 2| = |5t + 7|$.
તેથી,$\frac{|5t + 7|}{3} = 3$,જેનો અર્થ છે કે $|5t + 7| = 9$.
કિસ્સો $1$: $5t + 7 = 9 \Rightarrow 5t = 2 \Rightarrow t = \frac{2}{5}$.
$t = \frac{2}{5}$ ને બિંદુના યામમાં મૂકતા: $x = 1 + \frac{2}{5} = \frac{7}{5}$,$y = 1 + 3(\frac{2}{5}) = \frac{11}{5}$,$z = 1 - \frac{2}{5} = \frac{3}{5}$. બિંદુ $(\frac{7}{5}, \frac{11}{5}, \frac{3}{5})$ છે.
કિસ્સો $2$: $5t + 7 = -9 \Rightarrow 5t = -16 \Rightarrow t = -\frac{16}{5}$.
$t = -\frac{16}{5}$ ને બિંદુના યામમાં મૂકતા: $x = 1 - \frac{16}{5} = -\frac{11}{5}$,$y = 1 + 3(-\frac{16}{5}) = -\frac{43}{5}$,$z = 1 - (-\frac{16}{5}) = \frac{21}{5}$. બિંદુ $(-\frac{11}{5}, -\frac{43}{5}, \frac{21}{5})$ છે.
આમ,બિંદુઓ $(\frac{7}{5}, \frac{11}{5}, \frac{3}{5})$ અને $(-\frac{11}{5}, -\frac{43}{5}, \frac{21}{5})$ છે.
167
AdvancedMCQ
સમતલ $2x - y + 3z + 5 = 0$ ને સમતલ $5x - 4y - 2z + 1 = 0$ સાથેની તેની છેદરેખાની આસપાસ $90^o$ જેટલું ફેરવવામાં આવે છે. નવી સ્થિતિમાં સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$6x - 9y - 29z - 31 = 0$
B
$27x - 24y - 26z - 13 = 0$
C
$43x - 32y - 2z + 27 = 0$
D
$26x - 43y - 15z - 165 = 0$

Solution

(B) આપેલ સમતલો $P_1: 2x - y + 3z + 5 = 0$ અને $P_2: 5x - 4y - 2z + 1 = 0$ ની છેદરેખામાંથી પસાર થતા કોઈપણ સમતલનું સમીકરણ $P_1 + \lambda P_2 = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(2x - y + 3z + 5) + \lambda(5x - 4y - 2z + 1) = 0$
$(2 + 5\lambda)x - (1 + 4\lambda)y + (3 - 2\lambda)z + (5 + \lambda) = 0$ ... $(1)$
સમતલને છેદરેખાની આસપાસ $90^o$ ફેરવવામાં આવતું હોવાથી,નવું સમતલ મૂળ સમતલ $2x - y + 3z + 5 = 0$ ને લંબ હશે.
અભિલંબ સદિશો $\vec{n_1} = (2 + 5\lambda, -(1 + 4\lambda), 3 - 2\lambda)$ અને $\vec{n_2} = (2, -1, 3)$ છે.
પરસ્પર લંબ સમતલો માટે,તેમના અભિલંબનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય:
$2(2 + 5\lambda) - 1(-(1 + 4\lambda)) + 3(3 - 2\lambda) = 0$
$4 + 10\lambda + 1 + 4\lambda + 9 - 6\lambda = 0$
$8\lambda + 14 = 0 \Rightarrow \lambda = -\frac{7}{4}$.
સમીકરણ $(1)$ માં $\lambda = -\frac{7}{4}$ મૂકતા:
$(2 + 5(-\frac{7}{4}))x - (1 + 4(-\frac{7}{4}))y + (3 - 2(-\frac{7}{4}))z + (5 - \frac{7}{4}) = 0$
$-\frac{27}{4}x + 6y + \frac{13}{2}z + \frac{13}{4} = 0$
$-4$ વડે ગુણતા:
$27x - 24y - 26z - 13 = 0$.
168
AdvancedMCQ
સમતલ $P_1$ અને $P_2$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા અને રેખા $L$ ને સમાંતર સમતલનું સમીકરણ શોધો,જ્યાં:
$P_1 : 3x + 2y + 5z + 1 = 0$
$P_2 : x + y + z + 2 = 0$
$L : \frac{x - 1}{1} = \frac{y - 2}{2} = \frac{z - 3}{3}$
A
$x + y - z = 8$
B
$2x + 5y - 4z + 7 = 0$
C
$x + y - z = 6$
D
$2x + 5y - 4z + 19 = 0$

Solution

(D) સમતલ $P_1$ અને $P_2$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા કોઈપણ સમતલનું સમીકરણ $P_1 + \lambda P_2 = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(3x + 2y + 5z + 1) + \lambda(x + y + z + 2) = 0$
$(3 + \lambda)x + (2 + \lambda)y + (5 + \lambda)z + (1 + 2\lambda) = 0$
આ સમતલ રેખા $L$ (દિશા ગુણોત્તર $(1, 2, 3)$) ને સમાંતર હોવાથી,સમતલનો અભિલંબ રેખાને લંબ હોવો જોઈએ. તેથી,અભિલંબ સદિશ $(3 + \lambda, 2 + \lambda, 5 + \lambda)$ અને રેખાના દિશા સદિશ $(1, 2, 3)$ નો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય.
$1(3 + \lambda) + 2(2 + \lambda) + 3(5 + \lambda) = 0$
$3 + \lambda + 4 + 2\lambda + 15 + 3\lambda = 0$
$6\lambda + 22 = 0$
$6\lambda = -22 \Rightarrow \lambda = -\frac{11}{3}$
$\lambda = -\frac{11}{3}$ ને સમતલના સમીકરણમાં મૂકતા:
$(3 - \frac{11}{3})x + (2 - \frac{11}{3})y + (5 - \frac{11}{3})z + (1 - \frac{22}{3}) = 0$
$-\frac{2}{3}x - \frac{5}{3}y + \frac{4}{3}z - \frac{19}{3} = 0$
$-3$ વડે ગુણતા,આપણને $2x + 5y - 4z + 19 = 0$ મળે છે.
169
EasyMCQ
રેખા $\frac{x - 1}{-2} = \frac{y - 2}{1} = \frac{z + 1}{2}$ અને સમતલ $3x + 2y + 6z = 1$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\sin^{-1}\left(\frac{8}{21}\right)$
B
$\cos^{-1}\left(\frac{8}{21}\right)$
C
$\sin^{-1}\left(\frac{20}{21}\right)$
D
$\cos^{-1}\left(\frac{20}{21}\right)$

Solution

(A) રેખાનો દિશા સદિશ $\vec{b} = -2\hat{i} + \hat{j} + 2\hat{k}$ છે.
સમતલનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = 3\hat{i} + 2\hat{j} + 6\hat{k}$ છે.
રેખા અને સમતલ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ શોધવાનું સૂત્ર $\sin \theta = \frac{|\vec{b} \cdot \vec{n}|}{|\vec{b}| |\vec{n}|}$ છે.
અદિશ ગુણાકાર: $\vec{b} \cdot \vec{n} = (-2)(3) + (1)(2) + (2)(6) = -6 + 2 + 12 = 8$.
માન (Magnitude): $|\vec{b}| = \sqrt{(-2)^2 + 1^2 + 2^2} = \sqrt{9} = 3$.
$|\vec{n}| = \sqrt{3^2 + 2^2 + 6^2} = \sqrt{49} = 7$.
તેથી,$\sin \theta = \frac{|8|}{3 \times 7} = \frac{8}{21}$.
આમ,$\theta = \sin^{-1}\left(\frac{8}{21}\right)$.
170
DifficultMCQ
એક રેખા $l$ ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થાય છે અને રેખાઓ $l_1 = (3 + t)\hat{i} + (-1 + 2t)\hat{j} + (4 + 2t)\hat{k}$ અને $l_2 = (3 + 2s)\hat{i} + (3 + 2s)\hat{j} + (2 + s)\hat{k}$ ને લંબ છે.
વિધાન $1$: રેખા $l$ અને $l_2$ સમતલીય રેખાઓ છે.
વિધાન $2$: રેખા $l$ અને $l_2$ છેદતી રેખાઓ છે.
A
બંને વિધાનો સાચા છે.
B
બંને વિધાનો ખોટા છે.
C
વિધાન $1$ સાચું છે અને વિધાન $2$ ખોટું છે.
D
વિધાન $1$ ખોટું છે અને વિધાન $2$ સાચું છે.
171
DifficultMCQ
સમતલો $x + 2y = 0$ અને $y - 3z + 3 = 0$ ની છેદરેખા છે
A
$\frac{x}{-6} = \frac{y}{3} = \frac{z}{1}$
B
$\frac{x+6}{-6} = \frac{y-3}{3} = \frac{z-2}{1}$
C
$\frac{x}{2} = \frac{y-3}{-1} = \frac{z}{1}$
D
$\frac{x+6}{-2} = \frac{y-3}{1} = \frac{z-2}{1}$

Solution

(B) આપેલ સમતલો $x + 2y = 0$ અને $y - 3z + 3 = 0$ છે.
પ્રથમ સમીકરણ પરથી,$y = -\frac{x}{2}$.
બીજા સમીકરણ પરથી,$y = 3z - 3$,જેનો અર્થ છે $z = \frac{y+3}{3}$.
$y$ માટેના પદોને સરખાવતા,આપણને મળે $y = -\frac{x}{2} = 3(z-1)$.
આને $\frac{x}{-2} = \frac{y}{1} = \frac{z-1}{1/3}$ તરીકે લખી શકાય.
છેદને $3$ વડે ગુણતા,આપણને $\frac{x}{-6} = \frac{y}{3} = \frac{z-1}{1}$ મળે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
172
MediumMCQ
જો રેખા $\vec{r} = (\hat{i} - 2\hat{j} - \hat{k}) + \lambda (2\hat{i} + \hat{j} + 2\hat{k})$ એ સમતલ $\vec{r} \cdot (3\hat{i} - 2\hat{j} - m\hat{k}) = 14$ ને સમાંતર હોય,તો $m$ ની કિંમત શોધો.
A
$2$
B
$-2$
C
$0$
D
$1$

Solution

(A) રેખા જેનો દિશા સદિશ $\vec{b} = 2\hat{i} + \hat{j} + 2\hat{k}$ છે,તે સમતલ જેનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = 3\hat{i} - 2\hat{j} - m\hat{k}$ છે તેને સમાંતર હોય,તો રેખાનો દિશા સદિશ અને સમતલનો અભિલંબ સદિશ પરસ્પર લંબ હોય.
આનો અર્થ એ છે કે તેમનો અદિશ ગુણાકાર (dot product) શૂન્ય થાય,એટલે કે $\vec{b} \cdot \vec{n} = 0$.
સદિશોની કિંમત મૂકતા: $(2\hat{i} + \hat{j} + 2\hat{k}) \cdot (3\hat{i} - 2\hat{j} - m\hat{k}) = 0$.
અદિશ ગુણાકારની ગણતરી કરતા: $(2)(3) + (1)(-2) + (2)(-m) = 0$.
$6 - 2 - 2m = 0$.
$4 - 2m = 0$.
$2m = 4$.
$m = 2$.
173
DifficultMCQ
રેખા $\frac{x - 2}{3} = \frac{y + 1}{2} = \frac{z - 1}{-1}$ એ વક્ર $xy = c^2, z = 0$ ને છેદે છે,તો $c$ ની કિંમત શોધો.
A
$\pm 1$
B
$\pm \frac{1}{3}$
C
$\pm \sqrt{5}$
D
$\pm 2$

Solution

(C) આપેલ રેખાનું સમીકરણ: $\frac{x - 2}{3} = \frac{y + 1}{2} = \frac{z - 1}{-1}$.
રેખા વક્રને $z = 0$ પર છેદે છે,તેથી રેખાના સમીકરણમાં $z = 0$ મૂકતા:
$\frac{x - 2}{3} = \frac{y + 1}{2} = \frac{0 - 1}{-1} = 1$.
$\frac{x - 2}{3} = 1$ પરથી $x - 2 = 3$,તેથી $x = 5$ મળે.
$\frac{y + 1}{2} = 1$ પરથી $y + 1 = 2$,તેથી $y = 1$ મળે.
છેદબિંદુ $(5, 1, 0)$ છે.
આ બિંદુ વક્ર $xy = c^2$ પર આવેલું હોવાથી,$x = 5$ અને $y = 1$ સમીકરણમાં મૂકતા:
$5 \times 1 = c^2$.
$c^2 = 5$.
તેથી,$c = \pm \sqrt{5}$.
174
AdvancedMCQ
સમતલો $x + 2y + z - 1 = 0$ અને $2x + y + 3z - 2 = 0$ ના છેદમાંથી પસાર થતા અને સમતલ $x + y + z - 1 = 0$ ને લંબ હોય તેવા સમતલનું સમીકરણ છે. જો આ સમતલ $x + ky + 3z - 1 = 0$ ને સમાંતર હોય,તો $k$ ની કિંમત શોધો.
A
$-\frac{5}{2}$
B
$-\frac{3}{2}$
C
$\frac{5}{2}$
D
$\frac{3}{2}$

Solution

(C) સમતલો $x + 2y + z - 1 = 0$ અને $2x + y + 3z - 2 = 0$ ના છેદમાંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ $(x + 2y + z - 1) + \lambda(2x + y + 3z - 2) = 0$ છે.
આને $(1 + 2\lambda)x + (2 + \lambda)y + (1 + 3\lambda)z - (1 + 2\lambda) = 0$ તરીકે લખી શકાય.
આ સમતલનો અભિલંબ $\vec{n_1} = (1 + 2\lambda, 2 + \lambda, 1 + 3\lambda)$ છે.
આ સમતલ $x + y + z - 1 = 0$ ને લંબ છે,જેનો અભિલંબ $\vec{n_2} = (1, 1, 1)$ છે.
તેથી,$\vec{n_1} \cdot \vec{n_2} = 0 \Rightarrow (1 + 2\lambda) + (2 + \lambda) + (1 + 3\lambda) = 0 \Rightarrow 4 + 6\lambda = 0 \Rightarrow \lambda = -\frac{2}{3}$.
આ સમતલ $x + ky + 3z - 1 = 0$ ને લંબ હોય તેવા કિસ્સામાં,અભિલંબનો સદિશ ગુણાકાર $(1, 1, 1)$ અને $(1, k, 3)$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $k = \frac{5}{2}$ મળે છે.
175
DifficultMCQ
બિંદુ $(2, 5, -3)$ માંથી પસાર થતા અને સમતલો $x + 2y + 2z = 1$ તથા $x - 2y + 3z = 4$ ને લંબ હોય તેવા સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$3x - 4y + 2z - 20 = 0$
B
$7x - y + 5z = 30$
C
$x - 2y + z = 11$
D
$10x - y - 4z = 27$

Solution

(D) બિંદુ $(x_1, y_1, z_1)$ માંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ $a(x - x_1) + b(y - y_1) + c(z - z_1) = 0$ છે.
બિંદુ $(2, 5, -3)$ મૂકતા,આપણને $a(x - 2) + b(y - 5) + c(z + 3) = 0$ મળે છે ..... $(1)$.
આ સમતલ $x + 2y + 2z = 1$ અને $x - 2y + 3z = 4$ ને લંબ હોવાથી,તેનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = (a, b, c)$ એ આપેલા સમતલોના અભિલંબ સદિશો $\vec{n_1} = (1, 2, 2)$ અને $\vec{n_2} = (1, -2, 3)$ ને લંબ હશે.
તેથી,અભિલંબ સદિશ $\vec{n}$ એ સદિશ ગુણાકાર $\vec{n_1} \times \vec{n_2}$ દ્વારા મળે છે:
$\vec{n} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & 2 & 2 \\ 1 & -2 & 3 \end{vmatrix} = \hat{i}(6 - (-4)) - \hat{j}(3 - 2) + \hat{k}(-2 - 2) = 10\hat{i} - 1\hat{j} - 4\hat{k}$.
આમ,$a = 10, b = -1, c = -4$.
આ કિંમતોને સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા:
$10(x - 2) - 1(y - 5) - 4(z + 3) = 0$
$10x - 20 - y + 5 - 4z - 12 = 0$
$10x - y - 4z - 27 = 0$
$10x - y - 4z = 27$.
176
AdvancedMCQ
સમતલ $4x + 7y + 4z + 81 = 0$ ને સમતલ $5x + 3y + 10z = 25$ સાથેની તેની છેદરેખાની આસપાસ કાટખૂણે ફેરવવામાં આવે છે. નવી સ્થિતિમાં સમતલનું સમીકરણ $x - 4y + 6z = k$ છે,જ્યાં $k$ એ:
A
$106$
B
$-89$
C
$73$
D
$37$

Solution

(A) સમતલો $P_1: 4x + 7y + 4z + 81 = 0$ અને $P_2: 5x + 3y + 10z - 25 = 0$ ની છેદરેખામાંથી પસાર થતા કોઈપણ સમતલનું સમીકરણ $P_1 + \lambda P_2 = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(4x + 7y + 4z + 81) + \lambda(5x + 3y + 10z - 25) = 0$
$(4 + 5\lambda)x + (7 + 3\lambda)y + (4 + 10\lambda)z + (81 - 25\lambda) = 0$
નવું સમતલ $x - 4y + 6z - k = 0$ હોવાથી,તેમના અભિલંબ સદિશો પ્રમાણસર હોવા જોઈએ:
$\frac{4 + 5\lambda}{1} = \frac{7 + 3\lambda}{-4} = \frac{4 + 10\lambda}{6} = \frac{81 - 25\lambda}{-k}$
પ્રથમ બે ગુણોત્તર પરથી: $-16 - 20\lambda = 7 + 3\lambda \implies 23\lambda = -23 \implies \lambda = -1$.
સમતલો કાટખૂણે ફેરવવામાં આવ્યા હોવાથી,તેમના અભિલંબનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થવો જોઈએ:
$(4 + 5\lambda)(4) + (7 + 3\lambda)(7) + (4 + 10\lambda)(4) = 0$
$16 + 20\lambda + 49 + 21\lambda + 16 + 40\lambda = 0 \implies 81\lambda + 81 = 0 \implies \lambda = -1$.
$\lambda = -1$ ને $\frac{81 - 25\lambda}{-k} = \frac{4 + 5\lambda}{1}$ માં મૂકતા:
$\frac{81 - 25(-1)}{-k} = \frac{4 + 5(-1)}{1} \implies \frac{106}{-k} = -1 \implies k = 106$.
177
MediumMCQ
એક સીધી રેખા $\vec{r} = (1 + t)\hat{i} + 3t\hat{j} + (1 - t)\hat{k}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે જ્યાં $t \in R$. જો આ રેખા સમતલ $x + y + cz = d$ માં આવેલી હોય,તો $(c + d)$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$9$
B
$1$
C
$-1$
D
$7$

Solution

(A) આપેલ રેખાનું સમીકરણ $\vec{r} = (\hat{i} + \hat{k}) + t(\hat{i} + 3\hat{j} - \hat{k})$ છે,જ્યાં $t \in R$.
કારણ કે રેખા સમતલ $x + y + cz = d$ માં આવેલી છે,તેથી રેખા પરનું દરેક બિંદુ સમતલના સમીકરણનું સમાધાન કરશે.
બિંદુ $(1, 0, 1)$ રેખા પર છે (જ્યારે $t = 0$). તેને સમતલના સમીકરણમાં મૂકતા:
$1 + 0 + c(1) = d \Rightarrow 1 + c = d$ .....$(1)$
વળી,રેખાનો દિશા સદિશ $\vec{v} = \hat{i} + 3\hat{j} - \hat{k}$ એ સમતલના અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = \hat{i} + \hat{j} + c\hat{k}$ ને લંબ હોવો જોઈએ.
તેથી,તેમનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થવો જોઈએ:
$(1)(1) + (3)(1) + (-1)(c) = 0$
$1 + 3 - c = 0 \Rightarrow c = 4$.
$c = 4$ ને સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા:
$1 + 4 = d \Rightarrow d = 5$.
આમ,$(c + d)$ નું મૂલ્ય $4 + 5 = 9$ થાય છે.
178
AdvancedMCQ
સમતલો $x + y + z - 1 = 0$ અને $4x + y - 2z + 2 = 0$ ના છેદથી બનતી રેખાનું સમીકરણ સંમિત સ્વરૂપમાં નીચેનામાંથી કયું છે?
A
$(A)$ અને $(B)$
B
$(B)$ અને $(C)$
C
$(A)$ અને $(C)$
D
$(A), (B)$ અને $(C)$

Solution

(C) આપેલ સમતલો $P_1: x + y + z = 1$ અને $P_2: 4x + y - 2z = -2$ છે.
રેખાની દિશા શોધવા માટે,અભિલંબ $\vec{n_1} = (1, 1, 1)$ અને $\vec{n_2} = (4, 1, -2)$ નો ક્રોસ ગુણાકાર કરીએ:
$\vec{v} = \vec{n_1} \times \vec{n_2} = -3\hat{i} + 6\hat{j} - 3\hat{k}$.
દિશાના ગુણોત્તર $(1, -2, 1)$ મળે છે.
રેખા પરનું બિંદુ શોધવા માટે $z = 0$ લેતા,$x = -1$ અને $y = 2$ મળે છે.
તેથી રેખા $\frac{x+1}{1} = \frac{y-2}{-2} = \frac{z-0}{1}$ છે,જે $(A)$ છે.
$(C)$ માટે,બિંદુ $(-1/2, 1, 1/2)$ બંને સમતલોનું સમાધાન કરે છે,તેથી $(A)$ અને $(C)$ સમાન રેખા દર્શાવે છે. સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.
179
AdvancedMCQ
સમતલો $2x - 5y + z = 3$ અને $x + y + 4z = 5$ ના છેદમાંથી પસાર થતા અને સમતલ $x + 3y + 6z = 1$ ને સમાંતર સમતલનું સમીકરણ $x + 3y + 6z = k$ છે,જ્યાં $k$ ની કિંમત શું છે?
A
$5$
B
$3$
C
$7$
D
$2$

Solution

(C) સમતલો $P_1: 2x - 5y + z - 3 = 0$ અને $P_2: x + y + 4z - 5 = 0$ ના છેદમાંથી પસાર થતા કોઈપણ સમતલનું સમીકરણ $P_1 + \lambda P_2 = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(2x - 5y + z - 3) + \lambda(x + y + 4z - 5) = 0$
પદોને ગોઠવતા,આપણને મળે છે:
$(2 + \lambda)x + (-5 + \lambda)y + (1 + 4\lambda)z - (3 + 5\lambda) = 0 \dots (1)$
આ સમતલ $x + 3y + 6z - 1 = 0$ ને સમાંતર હોવાથી,તેમના અભિલંબ સદિશો પ્રમાણસર હોવા જોઈએ:
$\frac{2 + \lambda}{1} = \frac{-5 + \lambda}{3} = \frac{1 + 4\lambda}{6}$
પ્રથમ બે ભાગ લેતા:
$3(2 + \lambda) = -5 + \lambda$
$6 + 3\lambda = -5 + \lambda$
$2\lambda = -11 \Rightarrow \lambda = -\frac{11}{2}$
સમીકરણ $(1)$ માં $\lambda = -\frac{11}{2}$ મૂકતા:
$(2 - \frac{11}{2})x + (-5 - \frac{11}{2})y + (1 - 22)z - (3 - \frac{55}{2}) = 0$
$-\frac{7}{2}x - \frac{21}{2}y - 21z + \frac{49}{2} = 0$
$-2$ વડે ગુણતા:
$7x + 21y + 42z - 49 = 0$
$7(x + 3y + 6z) = 49$
$x + 3y + 6z = 7$
આને $x + 3y + 6z = k$ સાથે સરખાવતા,આપણને $k = 7$ મળે છે.
180
MediumMCQ
રેખા $\frac{x + 1}{2} = \frac{y + 1}{3} = \frac{z + 1}{4}$ એ સમતલ $x + 2y + 3z = 14$ ને કયા બિંદુએ મળે છે?
A
$(3, -2, 5)$
B
$(3, 2, -5)$
C
$(2, 0, 4)$
D
$(1, 2, 3)$

Solution

(D) ધારો કે રેખા પરનું કોઈ બિંદુ $\frac{x+1}{2} = \frac{y+1}{3} = \frac{z+1}{4} = r$ છે.
તેથી,બિંદુના યામ $(2r - 1, 3r - 1, 4r - 1)$ થશે.
આ બિંદુ સમતલ $x + 2y + 3z = 14$ પર આવેલું હોવાથી,આપણે આ યામને સમતલના સમીકરણમાં મૂકીએ:
$(2r - 1) + 2(3r - 1) + 3(4r - 1) = 14$.
પદોનું વિસ્તરણ કરતા: $2r - 1 + 6r - 2 + 12r - 3 = 14$.
સમાન પદોનો સરવાળો કરતા: $20r - 6 = 14$.
$20r = 20$,જે આપણને $r = 1$ આપે છે.
$r = 1$ ને બિંદુના યામમાં મૂકતા: $(2(1) - 1, 3(1) - 1, 4(1) - 1) = (1, 2, 3)$.
આમ,છેદબિંદુ $(1, 2, 3)$ છે.
181
MediumMCQ
જો રેખા $\frac{x - 1}{2} = \frac{y + \alpha}{\alpha} = \frac{z - \beta}{2}$ એ સમતલ $2x + y + z = 5$ માં આવેલી હોય,તો $\alpha + \beta$ ની કિંમત શોધો.
A
$-3$
B
$4$
C
$6$
D
$-9$

Solution

(D) રેખા સમતલમાં આવેલી હોવાથી,રેખા પરનું બિંદુ $(1, -\alpha, \beta)$ એ સમતલના સમીકરણ $2x + y + z = 5$ નું સમાધાન કરવું જોઈએ.
બિંદુને સમતલના સમીકરણમાં મૂકતા: $2(1) + (-\alpha) + \beta = 5 \Rightarrow 2 - \alpha + \beta = 5 \Rightarrow \beta - \alpha = 3$.
વળી,રેખાનો દિશા સદિશ $(2, \alpha, 2)$ એ સમતલના અભિલંબ સદિશ $(2, 1, 1)$ ને લંબ હોવો જોઈએ.
તેથી,તેમનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય: $2(2) + \alpha(1) + 2(1) = 0$.
$4 + \alpha + 2 = 0 \Rightarrow \alpha = -6$.
$\alpha = -6$ ને $\beta - \alpha = 3$ માં મૂકતા:
$\beta - (-6) = 3 \Rightarrow \beta + 6 = 3 \Rightarrow \beta = -3$.
તેથી,$\alpha + \beta = -6 + (-3) = -9$.
182
AdvancedMCQ
સમતલો $x + y + z = 5$ અને $2x + 3y + 4z + 5 = 0$ ની છેદરેખામાંથી પસાર થતા અને સમતલ $x + y + z = 5$ ને લંબ હોય તેવા સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$x - z = 10$
B
$x - z = 20$
C
$x + y - 2z = 10$
D
$x + y - 2z = 20$

Solution

(B) સમતલો $P_1: x + y + z - 5 = 0$ અને $P_2: 2x + 3y + 4z + 5 = 0$ ની છેદરેખામાંથી પસાર થતા સમતલોની સંહતિ $P_2 + \lambda P_1 = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(2x + 3y + 4z + 5) + \lambda(x + y + z - 5) = 0$
$(2 + \lambda)x + (3 + \lambda)y + (4 + \lambda)z + (5 - 5\lambda) = 0$
આ સમતલ $x + y + z = 5$ ને લંબ હોવાથી,તેમના અભિલંબ સદિશોનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય.
જરૂરી સમતલનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n_1} = ((2 + \lambda), (3 + \lambda), (4 + \lambda))$ છે અને આપેલ સમતલનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n_2} = (1, 1, 1)$ છે.
$(2 + \lambda)(1) + (3 + \lambda)(1) + (4 + \lambda)(1) = 0$
$9 + 3\lambda = 0 \Rightarrow \lambda = -3$.
$\lambda = -3$ ને સમીકરણમાં મૂકતા:
$(2 - 3)x + (3 - 3)y + (4 - 3)z + (5 - 5(-3)) = 0$
$-x + 0y + z + 20 = 0$
$x - z = 20$.
183
DifficultMCQ
બિંદુ $P(1, 2, 1)$ નું સમતલ $2x + y - z = 10$ થી રેખા $\frac{x - 5}{1} = \frac{2y - 3}{2} = \frac{z - \frac{5}{2}}{1}$ ની દિશામાં માપેલું અંતર કેટલું છે?
A
$\frac{7}{\sqrt{6}}$
B
$\frac{3\sqrt{3}}{2}$
C
$\frac{7\sqrt{3}}{2}$
D
$2$

Solution

(C) જે રેખાની દિશામાં અંતર માપવાનું છે તે રેખા $\frac{x - 5}{1} = \frac{y - 3/2}{1} = \frac{z - 5/2}{1}$ ને સમાંતર છે.
તેથી,રેખાના દિકગુણોત્તર $(1, 1, 1)$ છે.
બિંદુ $P(1, 2, 1)$ માંથી પસાર થતી અને $(1, 1, 1)$ દિકગુણોત્તર ધરાવતી રેખાનું સમીકરણ:
$\frac{x - 1}{1} = \frac{y - 2}{1} = \frac{z - 1}{1} = \lambda$
આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $Q(\lambda + 1, \lambda + 2, \lambda + 1)$ છે.
કારણ કે $Q$ એ સમતલ $2x + y - z = 10$ પર આવેલું છે,તેથી:
$2(\lambda + 1) + (\lambda + 2) - (\lambda + 1) = 10$
$2\lambda + 2 + \lambda + 2 - \lambda - 1 = 10$
$2\lambda + 3 = 10$
$2\lambda = 7 \Rightarrow \lambda = \frac{7}{2}$
$\lambda = \frac{7}{2}$ ને $Q$ ના યામમાં મૂકતા,આપણને $Q\left(\frac{9}{2}, \frac{11}{2}, \frac{9}{2}\right)$ મળે છે.
અંતર $PQ$ એ $P(1, 2, 1)$ અને $Q\left(\frac{9}{2}, \frac{11}{2}, \frac{9}{2}\right)$ વચ્ચેનું અંતર છે:
$PQ = \sqrt{\left(\frac{9}{2} - 1\right)^2 + \left(\frac{11}{2} - 2\right)^2 + \left(\frac{9}{2} - 1\right)^2}$
$PQ = \sqrt{\left(\frac{7}{2}\right)^2 + \left(\frac{7}{2}\right)^2 + \left(\frac{7}{2}\right)^2}$
$PQ = \sqrt{3 \times \frac{49}{4}} = \frac{7\sqrt{3}}{2}$
Solution diagram
184
DifficultMCQ
જો $\theta$ એ રેખા $\frac{x + 1}{3} = \frac{y - 2}{2} = \frac{z - 2}{4}$ અને સમતલ $2x + y - 3z + 4 = 0$ વચ્ચેનો ખૂણો હોય,તો $64 \csc^2 \theta$ ની કિંમત શોધો.
A
$1264$
B
$1624$
C
$1628$
D
$1648$

Solution

(B) રેખાનો દિશા સદિશ $\vec{b} = 3\hat{i} + 2\hat{j} + 4\hat{k}$ છે અને સમતલનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = 2\hat{i} + 1\hat{j} - 3\hat{k}$ છે.
રેખા અને સમતલ વચ્ચેના ખૂણા $\theta$ માટે $\sin \theta = \frac{|\vec{b} \cdot \vec{n}|}{|\vec{b}| |\vec{n}|}$ સૂત્રનો ઉપયોગ થાય છે.
અદિશ ગુણાકાર: $\vec{b} \cdot \vec{n} = (3)(2) + (2)(1) + (4)(-3) = 6 + 2 - 12 = -4$.
માન: $|\vec{b}| = \sqrt{3^2 + 2^2 + 4^2} = \sqrt{29}$ અને $|\vec{n}| = \sqrt{2^2 + 1^2 + (-3)^2} = \sqrt{14}$.
તેથી,$\sin \theta = \frac{|-4|}{\sqrt{29} \sqrt{14}} = \frac{4}{\sqrt{406}}$.
આમ,$\sin^2 \theta = \frac{16}{406} = \frac{8}{203}$.
તેથી,$\csc^2 \theta = \frac{1}{\sin^2 \theta} = \frac{203}{8}$.
અંતે,$64 \csc^2 \theta = 64 \times \frac{203}{8} = 8 \times 203 = 1624$.
185
DifficultMCQ
સમતલ $x + y + z = 5$ અને સમતલો $3x + 4y + z - 1 = 0$ તથા $5x + 8y + 2z + 14 = 0$ ની છેદરેખા વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\cos^{-1}\left(\frac{3}{\sqrt{17}}\right)$
B
$\cos^{-1}\left(\sqrt{\frac{3}{17}}\right)$
C
$\sin^{-1}\left(\frac{3}{\sqrt{17}}\right)$
D
$\sin^{-1}\left(\sqrt{\frac{3}{17}}\right)$

Solution

(D) સમતલો $3x + 4y + z - 1 = 0$ અને $5x + 8y + 2z + 14 = 0$ ની છેદરેખાની દિશા સદિશ $\vec{v}$ એ તેમના અભિલંબ સદિશો $\vec{n_1} = (3, 4, 1)$ અને $\vec{n_2} = (5, 8, 2)$ નો સદિશ ગુણાકાર છે.
$\vec{v} = \vec{n_1} \times \vec{n_2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 3 & 4 & 1 \\ 5 & 8 & 2 \end{vmatrix} = \hat{i}(8-8) - \hat{j}(6-5) + \hat{k}(24-20) = 0\hat{i} - 1\hat{j} + 4\hat{k}$.
સમતલ $x + y + z = 5$ નો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = (1, 1, 1)$ છે.
રેખા (દિશા સદિશ $\vec{v}$) અને સમતલ (અભિલંબ સદિશ $\vec{n}$) વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ માટેનું સૂત્ર $\sin \theta = \frac{|\vec{v} \cdot \vec{n}|}{|\vec{v}| |\vec{n}|}$ છે.
$\vec{v} \cdot \vec{n} = (0)(1) + (-1)(1) + (4)(1) = 3$.
$|\vec{v}| = \sqrt{0^2 + (-1)^2 + 4^2} = \sqrt{17}$.
$|\vec{n}| = \sqrt{1^2 + 1^2 + 1^2} = \sqrt{3}$.
$\sin \theta = \frac{|3|}{\sqrt{17} \cdot \sqrt{3}} = \frac{3}{\sqrt{51}} = \sqrt{\frac{3}{17}}$.
તેથી,$\theta = \sin^{-1}\left(\sqrt{\frac{3}{17}}\right)$.
186
DifficultMCQ
રેખાઓ $\frac{x + 1}{6} = \frac{y - 1}{7} = \frac{z - 3}{8}$ અને $\frac{x - 1}{3} = \frac{y - 2}{5} = \frac{z - 3}{7}$ ને સમાવતા સમતલ પર બિંદુ $(1, -2, 1)$ માંથી દોરેલા લંબના લંબપાદના યામ શોધો.
A
$(2, -4, 2)$
B
$(-1, 2, -1)$
C
$(0, 0, 0)$
D
$(1, 1, 1)$

Solution

(C) સૌ પ્રથમ,બે રેખાઓ ધરાવતા સમતલનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n}$ શોધો. રેખાઓના દિશા સદિશો $\vec{v_1} = (6, 7, 8)$ અને $\vec{v_2} = (3, 5, 7)$ છે.
$\vec{n} = \vec{v_1} \times \vec{v_2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 6 & 7 & 8 \\ 3 & 5 & 7 \end{vmatrix} = \hat{i}(49-40) - \hat{j}(42-24) + \hat{k}(30-21) = (9, -18, 9)$.
આપણે અભિલંબ સદિશને $\vec{n} = (1, -2, 1)$ તરીકે સરળ બનાવી શકીએ છીએ.
સમતલ બિંદુ $(-1, 1, 3)$ માંથી પસાર થાય છે (પ્રથમ રેખા પરથી). સમતલનું સમીકરણ $1(x+1) - 2(y-1) + 1(z-3) = 0$ છે,જેનું સાદું રૂપ $x - 2y + z = 0$ થાય છે.
ધારો કે બિંદુ $P(1, -2, 1)$ માંથી સમતલ પરના લંબનો લંબપાદ $F(x, y, z)$ છે. $P$ માંથી પસાર થતી અને સમતલને લંબ રેખાના દિશા ગુણોત્તર $(1, -2, 1)$ છે.
તેથી,$\frac{x-1}{1} = \frac{y+2}{-2} = \frac{z-1}{1} = k$.
$x = k+1, y = -2k-2, z = k+1$.
$F$ એ સમતલ $x - 2y + z = 0$ પર હોવાથી,$(k+1) - 2(-2k-2) + (k+1) = 0$.
$k+1 + 4k + 4 + k+1 = 0 \Rightarrow 6k + 6 = 0 \Rightarrow k = -1$.
$k = -1$ મૂકતા,આપણને $x = 0, y = 0, z = 0$ મળે છે.
આમ,લંબપાદના યામ $(0, 0, 0)$ છે.
187
DifficultMCQ
સમતલો $\vec r \cdot (3\hat i - \hat j + \hat k) = 1$ અને $\vec r \cdot (\hat i + 4\hat j - 2\hat k) = 2$ ની છેદરેખાનું સમીકરણ શોધો.
A
$\frac{x - 4/7}{-2} = \frac{y}{7} = \frac{z - 5/7}{13}$
B
$\frac{x - 4/7}{2} = \frac{y}{-7} = \frac{z + 5/7}{13}$
C
$\frac{x - 6/13}{2} = \frac{y - 5/13}{-7} = \frac{z}{-13}$
D
$\frac{x - 6/13}{2} = \frac{y - 5/13}{7} = \frac{z}{-13}$

Solution

(C) છેદરેખાનો દિશા સદિશ $\vec v$ એ અભિલંબ $\vec n_1 = 3\hat i - \hat j + \hat k$ અને $\vec n_2 = \hat i + 4\hat j - 2\hat k$ નો સદિશ ગુણાકાર છે.
$\vec v = \vec n_1 \times \vec n_2 = \begin{vmatrix} \hat i & \hat j & \hat k \\ 3 & -1 & 1 \\ 1 & 4 & -2 \end{vmatrix} = \hat i(2 - 4) - \hat j(-6 - 1) + \hat k(12 + 1) = -2\hat i + 7\hat j + 13\hat k$.
રેખા પરનું બિંદુ શોધવા માટે,સમતલના સમીકરણોમાં $z = 0$ લેતા:
$3x - y = 1$ અને $x + 4y = 2$.
પ્રથમ સમીકરણને $4$ વડે ગુણતા: $12x - 4y = 4$. બીજા સમીકરણ સાથે સરવાળો કરતા: $13x = 6 \Rightarrow x = 6/13$.
$x$ ની કિંમત મુકતા: $6/13 + 4y = 2 \Rightarrow 4y = 2 - 6/13 = 20/13 \Rightarrow y = 5/13$.
બિંદુ $(6/13, 5/13, 0)$ મળે છે.
રેખાનું સમીકરણ $\frac{x - 6/13}{-2} = \frac{y - 5/13}{7} = \frac{z}{13}$ થાય,જે $\frac{x - 6/13}{2} = \frac{y - 5/13}{-7} = \frac{z}{-13}$ ને સમાન છે.
188
DifficultMCQ
જો રેખા $\frac{x - 3}{1} = \frac{y + 2}{-1} = \frac{z + \lambda}{-2}$ એ સમતલ $2x - 4y + 3z = 2$ માં આવેલી હોય,તો આ રેખા અને રેખા $\frac{x - 1}{12} = \frac{y}{9} = \frac{z}{4}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર કેટલું થાય?
A
$2$
B
$1$
C
$0$
D
$3$

Solution

(C) રેખા સમતલમાં આવેલી હોવાથી,બિંદુ $(3, -2, -\lambda)$ એ સમતલના સમીકરણ $2x - 4y + 3z = 2$ નું સમાધાન કરવું જોઈએ.
બિંદુ મૂકતા: $2(3) - 4(-2) + 3(-\lambda) = 2$.
$6 + 8 - 3\lambda = 2 \implies 14 - 3\lambda = 2 \implies 3\lambda = 12 \implies \lambda = 4$.
વળી,રેખાનો દિશા સદિશ $(1, -1, -2)$ એ સમતલના અભિલંબ $(2, -4, 3)$ ને લંબ હોવો જોઈએ.
ચકાસણી: $(1)(2) + (-1)(-4) + (-2)(3) = 2 + 4 - 6 = 0$. આ શરત સંતોષાય છે.
હવે,બે રેખાઓ ધ્યાનમાં લો:
$L_1: \frac{x - 3}{1} = \frac{y + 2}{-1} = \frac{z + 4}{-2}$
$L_2: \frac{x - 1}{12} = \frac{y}{9} = \frac{z}{4}$
$L_1$ એ સમતલ $2x - 4y + 3z = 2$ માં આવેલી હોવાથી,આપણે તપાસીએ કે શું $L_2$ સમતલને છેદે છે. $L_2$ માટે,$x = 12k+1, y = 9k, z = 4k$.
સમતલમાં મૂકતા: $2(12k+1) - 4(9k) + 3(4k) = 24k + 2 - 36k + 12k = 2$.
$2 = 2$. આ દરેક $k$ માટે સાચું છે. આમ,રેખા $L_2$ પણ તે જ સમતલમાં આવેલી છે.
બંને રેખાઓ એક જ સમતલમાં હોવાથી,તેઓ કાં તો સમાંતર છે અથવા છેદતી રેખાઓ છે. દિશા સદિશો $(1, -1, -2)$ અને $(12, 9, 4)$ પ્રમાણસર નથી,તેથી તેઓ સમાંતર નથી.
તેથી,રેખાઓ છેદતી હોવી જોઈએ. બે છેદતી રેખાઓ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $0$ છે.
189
DifficultMCQ
બિંદુ $(1, -2, 4)$ નું બિંદુ $(1, 2, 2)$ માંથી પસાર થતા અને સમતલો $x - y + 2z = 3$ અને $2x - 2y + z + 12 = 0$ ને લંબ સમતલથી અંતર શોધો.
A
$2$
B
$\sqrt{2}$
C
$2\sqrt{2}$
D
$\frac{1}{\sqrt{2}}$

Solution

(C) ધારો કે સમતલનું સમીકરણ $a(x-1) + b(y-2) + c(z-2) = 0$ છે .....$(1)$
આ સમતલ $x - y + 2z = 3$ અને $2x - 2y + z + 12 = 0$ ને લંબ હોવાથી,તેનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = (a, b, c)$ એ $\vec{n_1} = (1, -1, 2)$ અને $\vec{n_2} = (2, -2, 1)$ ને લંબ છે.
તેથી,$\vec{n} = \vec{n_1} \times \vec{n_2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & -1 & 2 \\ 2 & -2 & 1 \end{vmatrix} = \hat{i}(-1 + 4) - \hat{j}(1 - 4) + \hat{k}(-2 + 2) = 3\hat{i} + 3\hat{j} + 0\hat{k}$.
આમ,દિશા ગુણોત્તર $(3, 3, 0)$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $(1, 1, 0)$ થાય છે.
સમતલનું સમીકરણ $1(x-1) + 1(y-2) + 0(z-2) = 0$ એટલે કે $x + y - 3 = 0$ મળે.
બિંદુ $(1, -2, 4)$ નું સમતલ $x + y - 3 = 0$ થી અંતર $D = \frac{|1 + (-2) - 3|}{\sqrt{1^2 + 1^2}} = \frac{|-4|}{\sqrt{2}} = \frac{4}{\sqrt{2}} = 2\sqrt{2}$ થાય.
190
MediumMCQ
$\lambda$ ના કેટલા ભિન્ન વાસ્તવિક મૂલ્યો માટે રેખાઓ $\frac{x - 1}{1} = \frac{y - 2}{2} = \frac{z + 3}{\lambda^2}$ અને $\frac{x - 3}{1} = \frac{y - 2}{\lambda^2} = \frac{z - 1}{2}$ સમતલીય છે?
A
$2$
B
$4$
C
$3$
D
$1$

Solution

(C) બે રેખાઓ $\frac{x - x_1}{a_1} = \frac{y - y_1}{b_1} = \frac{z - z_1}{c_1}$ અને $\frac{x - x_2}{a_2} = \frac{y - y_2}{b_2} = \frac{z - z_2}{c_2}$ સમતલીય હોય જો અને માત્ર જો તેમના બિંદુઓના તફાવત અને તેમના દિશા સદિશો દ્વારા બનતા નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય શૂન્ય હોય:
$\begin{vmatrix} x_2 - x_1 & y_2 - y_1 & z_2 - z_1 \\ a_1 & b_1 & c_1 \\ a_2 & b_2 & c_2 \end{vmatrix} = 0$
આપેલ રેખાઓ:
રેખા $1$: $(x_1, y_1, z_1) = (1, 2, -3)$ અને $(a_1, b_1, c_1) = (1, 2, \lambda^2)$
રેખા $2$: $(x_2, y_2, z_2) = (3, 2, 1)$ અને $(a_2, b_2, c_2) = (1, \lambda^2, 2)$
નિશ્ચાયકની શરતમાં કિંમતો મૂકતા:
$\begin{vmatrix} 3 - 1 & 2 - 2 & 1 - (-3) \\ 1 & 2 & \lambda^2 \\ 1 & \lambda^2 & 2 \end{vmatrix} = 0$
$\begin{vmatrix} 2 & 0 & 4 \\ 1 & 2 & \lambda^2 \\ 1 & \lambda^2 & 2 \end{vmatrix} = 0$
પ્રથમ હાર મુજબ વિસ્તરણ કરતા:
$2(4 - \lambda^4) - 0 + 4(\lambda^2 - 2) = 0$
$8 - 2\lambda^4 + 4\lambda^2 - 8 = 0$
$-2\lambda^4 + 4\lambda^2 = 0$
$-2\lambda^2(\lambda^2 - 2) = 0$
આથી $\lambda^2 = 0$ અથવા $\lambda^2 = 2$ મળે.
તેથી,$\lambda = 0, \sqrt{2}, -\sqrt{2}$.
આમ,$\lambda$ ના $3$ ભિન્ન વાસ્તવિક મૂલ્યો મળે છે.
191
DifficultMCQ
જો બિંદુઓ $(1, 1, \lambda )$ અને $(-3, 0, 1)$ એ સમતલ $3x + 4y - 12z + 13 = 0$ થી સમાન અંતરે હોય,તો $\lambda$ કયા સમીકરણનું સમાધાન કરે છે?
A
$3\lambda^2 + 10\lambda - 13 = 0$
B
$3\lambda^2 - 10\lambda + 21 = 0$
C
$3\lambda^2 - 10\lambda + 7 = 0$
D
$3\lambda^2 + 10\lambda - 7 = 0$

Solution

(C) સમતલ $Ax + By + Cz + D = 0$ થી બિંદુ $(x_1, y_1, z_1)$ નું અંતર $d = \frac{|Ax_1 + By_1 + Cz_1 + D|}{\sqrt{A^2 + B^2 + C^2}}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
બિંદુ $(1, 1, \lambda)$ માટે,અંતર $d_1 = \frac{|3(1) + 4(1) - 12(\lambda) + 13|}{\sqrt{3^2 + 4^2 + (-12)^2}} = \frac{|20 - 12\lambda|}{13}$ છે.
બિંદુ $(-3, 0, 1)$ માટે,અંતર $d_2 = \frac{|3(-3) + 4(0) - 12(1) + 13|}{\sqrt{3^2 + 4^2 + (-12)^2}} = \frac{|-8|}{13} = \frac{8}{13}$ છે.
બંને બિંદુઓ સમાન અંતરે હોવાથી,$d_1 = d_2$,તેથી $\frac{|20 - 12\lambda|}{13} = \frac{8}{13}$.
આનો અર્થ એ છે કે $|20 - 12\lambda| = 8$,અથવા $|5 - 3\lambda| = 2$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$(5 - 3\lambda)^2 = 2^2$,જે $25 - 30\lambda + 9\lambda^2 = 4$ આપે છે.
પદોને ગોઠવતા,$9\lambda^2 - 30\lambda + 21 = 0$.
$3$ વડે ભાગતા,આપણને $3\lambda^2 - 10\lambda + 7 = 0$ મળે છે.
192
DifficultMCQ
જો રેખાઓ $\frac{x - 1}{\alpha} = \frac{y + 1}{-1} = \frac{z}{1}, (\alpha \ne -1)$ અને $x + y + z + 1 = 0 = 2x - y + z + 3$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $\frac{1}{\sqrt{3}}$ હોય,તો $\alpha$ ની કિંમત શોધો.
A
$-\frac{16}{19}$
B
$-\frac{19}{16}$
C
$\frac{32}{19}$
D
$\frac{19}{32}$

Solution

(C) બીજી રેખા બે સમતલોના છેદબિંદુ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $x + y + z + 1 = 0$ અને $2x - y + z + 3 = 0$.
છેદતી રેખામાંથી પસાર થતા સમતલોના પરિવારનું સમીકરણ $(x + y + z + 1) + \lambda(2x - y + z + 3) = 0$ છે,જેનું સાદું રૂપ $(1 + 2\lambda)x + (1 - \lambda)y + (1 + \lambda)z + (1 + 3\lambda) = 0$ થાય છે.
પ્રથમ રેખાનો દિશા સદિશ $\vec{v_1} = (\alpha, -1, 1)$ છે. સમતલનો અભિલંબ $\vec{n} = (1 + 2\lambda, 1 - \lambda, 1 + \lambda)$ છે.
રેખા સમતલને સમાંતર હોવાથી,$\vec{v_1} \cdot \vec{n} = 0$,તેથી $\alpha(1 + 2\lambda) - (1 - \lambda) + (1 + \lambda) = 0$,જે $\alpha(1 + 2\lambda) + 2\lambda = 0$ આપે છે,અથવા $\alpha = -\frac{2\lambda}{1 + 2\lambda}$.
રેખા અને સમતલ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર એ રેખા પરના કોઈપણ બિંદુ (દા.ત.,$(1, -1, 0)$) થી સમતલનું લંબ અંતર છે:
$d = \frac{|(1 + 2\lambda)(1) + (1 - \lambda)(-1) + (1 + \lambda)(0) + (1 + 3\lambda)|}{\sqrt{(1 + 2\lambda)^2 + (1 - \lambda)^2 + (1 + \lambda)^2}} = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
અંશનું સાદું રૂપ: $|1 + 2\lambda - 1 + \lambda + 1 + 3\lambda| = |6\lambda + 1|$.
છેદનું સાદું રૂપ: $\sqrt{1 + 4\lambda + 4\lambda^2 + 1 - 2\lambda + \lambda^2 + 1 + 2\lambda + \lambda^2} = \sqrt{6\lambda^2 + 4\lambda + 3}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $\frac{(6\lambda + 1)^2}{6\lambda^2 + 4\lambda + 3} = \frac{1}{3} \Rightarrow 3(36\lambda^2 + 12\lambda + 1) = 6\lambda^2 + 4\lambda + 3$.
$108\lambda^2 + 36\lambda + 3 = 6\lambda^2 + 4\lambda + 3 \Rightarrow 102\lambda^2 + 32\lambda = 0$.
આમ,$\lambda = 0$ અથવા $\lambda = -\frac{32}{102} = -\frac{16}{51}$.
જો $\lambda = 0$ હોય,તો $\alpha = 0$. જો $\lambda = -\frac{16}{51}$ હોય,તો $\alpha = -\frac{2(-16/51)}{1 + 2(-16/51)} = \frac{32/51}{(51 - 32)/51} = \frac{32}{19}$.
193
DifficultMCQ
$z$-અક્ષ અને રેખા $x + y + 2z - 3 = 0 = 2x + 3y + 4z - 4$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો.
A
$1$
B
$2$
C
$4$
D
$3$

Solution

(B) આપેલ રેખામાંથી પસાર થતા કોઈપણ સમતલનું સમીકરણ $(x + y + 2z - 3) + \lambda(2x + 3y + 4z - 4) = 0$ છે.
પદોને ગોઠવતા,આપણને $(1 + 2\lambda)x + (1 + 3\lambda)y + (2 + 4\lambda)z - (3 + 4\lambda) = 0$ મળે છે.
જો આ સમતલ $z$-અક્ષને સમાંતર હોય,તો તેનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = (1 + 2\lambda, 1 + 3\lambda, 2 + 4\lambda)$ એ $z$-અક્ષ (જેની દિશા $\vec{k} = (0, 0, 1)$ છે) ને લંબ હોવો જોઈએ.
તેથી,$(1 + 2\lambda)(0) + (1 + 3\lambda)(0) + (2 + 4\lambda)(1) = 0$.
આનાથી $2 + 4\lambda = 0$ મળે છે,તેથી $\lambda = -\frac{1}{2}$.
$\lambda = -\frac{1}{2}$ ને સમતલના સમીકરણમાં મૂકતા:
$(x + y + 2z - 3) - \frac{1}{2}(2x + 3y + 4z - 4) = 0$.
$2$ વડે ગુણતા: $2x + 2y + 4z - 6 - 2x - 3y - 4z + 4 = 0$,જેનું સાદું રૂપ $-y - 2 = 0$ અથવા $y + 2 = 0$ થાય છે.
$z$-અક્ષ એ $x = 0, y = 0$ રેખા છે. $z$-અક્ષ પરના કોઈપણ બિંદુ (દા.ત.,$(0, 0, 0)$) થી સમતલ $y + 2 = 0$ નું અંતર $d = \frac{|0 + 2|}{\sqrt{0^2 + 1^2 + 0^2}} = \frac{2}{1} = 2$ મળે છે.
194
DifficultMCQ
બિંદુ $(3, 2, 0)$ અને રેખા $\frac{x - 1}{1} = \frac{y - 2}{5} = \frac{z - 3}{4}$ ને સમાવતું સમતલ કયા બિંદુને પણ સમાવે છે?
A
$(0, 3, 1)$
B
$(0, 7, -10)$
C
$(0, -3, 1)$
D
$(0, 7, 10)$

Solution

(D) રેખા $\frac{x-1}{1}=\frac{y-2}{5}=\frac{z-3}{4}$ માંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ $A(x-1)+B(y-2)+C(z-3)=0$ છે,જ્યાં $A+5B+4C=0$ (કારણ કે અભિલંબ સદિશ રેખાની દિશા $(1, 5, 4)$ ને લંબ છે).
બિંદુ $(3, 2, 0)$ સમતલ પર હોવાથી,આપણે આ યામોને સમીકરણમાં મૂકીએ: $A(3-1)+B(2-2)+C(0-3)=0$,જે $2A-3C=0$ અથવા $2A=3C$ માં પરિણમે છે.
$A+5B+4C=0$ માંથી,આપણે $A = \frac{3}{2}C$ મૂકીએ: $\frac{3}{2}C+5B+4C=0 \Rightarrow 5B = -\frac{11}{2}C \Rightarrow B = -\frac{11}{10}C$.
ધારો કે $C = -10$,તો $A = -15$ અને $B = 11$. સમતલનું સમીકરણ $-15(x-1)+11(y-2)-10(z-3)=0$ છે.
$-15x+15+11y-22-10z+30=0 \Rightarrow -15x+11y-10z+23=0$.
સદિશ $(3-1, 2-2, 0-3) = (2, 0, -3)$ અને $(1, 5, 4)$ નો ક્રોસ પ્રોડક્ટ લેતા,અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = 15\hat{i} - 11\hat{j} + 10\hat{k}$ મળે છે.
સમતલનું સમીકરણ $15(x-1) - 11(y-2) + 10(z-3) = 0 \Rightarrow 15x - 11y + 10z - 23 = 0$ છે.
બિંદુ $(0, 7, 10)$ ચકાસતા: $15(0) - 11(7) + 10(10) - 23 = -77 + 100 - 23 = 0$. તેથી,સાચો જવાબ $(0, 7, 10)$ છે.
195
DifficultMCQ
રેખાઓ $\frac{x - 1}{3} = \frac{y - 2}{1} = \frac{z - 3}{2}$ અને $\frac{x - 3}{1} = \frac{y - 1}{2} = \frac{z - 2}{3}$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા અને ઉગમબિંદુથી સૌથી વધુ અંતરે આવેલા સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$7x + 2y + 4z = 54$
B
$3x + 4y + 5z = 49$
C
$4x + 3y + 5z = 50$
D
$5x + 4y + 3z = 57$

Solution

(C) આપેલ રેખાઓના સમીકરણો:
$\frac{x-1}{3}=\frac{y-2}{1}=\frac{z-3}{2} = \lambda$ .......$(1)$
અને $\frac{x-3}{1}=\frac{y-1}{2}=\frac{z-2}{3} = \mu$ ....$(2)$
રેખા $(1)$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $P(3\lambda+1, \lambda+2, 2\lambda+3)$ છે અને રેખા $(2)$ પરનું બિંદુ $Q(\mu+3, 2\mu+1, 3\mu+2)$ છે.
છેદબિંદુ માટે,આપણે યામોને સરખાવીએ:
$3\lambda+1 = \mu+3 \implies 3\lambda - \mu = 2$
$\lambda+2 = 2\mu+1 \implies \lambda - 2\mu = -1$
આ સમીકરણો ઉકેલતા,આપણને $\lambda=1$ અને $\mu=1$ મળે છે.
$\lambda=1$ ને $P$ માં મૂકતા,છેદબિંદુ $R(4, 3, 5)$ મળે છે.
બિંદુ $R(4, 3, 5)$ માંથી પસાર થતું અને ઉગમબિંદુ $O(0, 0, 0)$ થી સૌથી વધુ અંતરે આવેલું સમતલ એ છે કે જેના માટે સદિશ $\vec{OR}$ એ અભિલંબ સદિશ છે.
અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = \vec{OR} = 4\hat{i} + 3\hat{j} + 5\hat{k}$.
સમતલનું સમીકરણ $a(x-x_0) + b(y-y_0) + c(z-z_0) = 0$ છે,જ્યાં $(a, b, c) = (4, 3, 5)$ અને $(x_0, y_0, z_0) = (4, 3, 5)$.
$4(x-4) + 3(y-3) + 5(z-5) = 0$
$4x - 16 + 3y - 9 + 5z - 25 = 0$
$4x + 3y + 5z = 50$.
196
DifficultMCQ
રેખા $\frac{x - 1}{1} = \frac{y - 2}{2} = \frac{z - 3}{3}$ ને સમાવતું અને રેખા $\frac{x}{1} = \frac{y}{1} = \frac{z}{4}$ ને સમાંતર સમતલ કયા બિંદુમાંથી પસાર થાય છે?
A
$(1, -2, 5)$
B
$(1, 0, 5)$
C
$(0, 3, -5)$
D
$(-1, -3, 0)$

Solution

(B) બિંદુ $(x_1, y_1, z_1)$ માંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ $a(x - x_1) + b(y - y_1) + c(z - z_1) = 0$ છે.
સમતલ રેખા $\frac{x - 1}{1} = \frac{y - 2}{2} = \frac{z - 3}{3}$ ને સમાવે છે,તેથી તે $(1, 2, 3)$ માંથી પસાર થાય છે અને તેનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = (a, b, c)$ એ રેખાના દિશા સદિશ $\vec{v_1} = (1, 2, 3)$ ને લંબ છે.
તેથી,$a(1) + b(2) + c(3) = 0 \implies a + 2b + 3c = 0$ $(i)$.
સમતલ રેખા $\frac{x}{1} = \frac{y}{1} = \frac{z}{4}$ ને સમાંતર હોવાથી,તેનો અભિલંબ સદિશ રેખાના દિશા સદિશ $\vec{v_2} = (1, 1, 4)$ ને પણ લંબ છે.
તેથી,$a(1) + b(1) + c(4) = 0 \implies a + b + 4c = 0$ $(ii)$.
$(i)$ અને $(ii)$ ને ઉકેલતા: $\frac{a}{8-3} = \frac{b}{3-4} = \frac{c}{1-2} = k$.
તેથી,$a = 5k, b = -k, c = -k$.
સમતલના સમીકરણમાં કિંમત મૂકતા: $5(x - 1) - 1(y - 2) - 1(z - 3) = 0$.
$5x - 5 - y + 2 - z + 3 = 0 \implies 5x - y - z = 0$.
વિકલ્પો તપાસતા,$(1, 0, 5)$ માટે: $5(1) - 0 - 5 = 0$.
આમ,સમતલ $(1, 0, 5)$ બિંદુમાંથી પસાર થાય છે.
197
MediumMCQ
સમતલો $x = ay + b$ અને $z = cy + d$ ના છેદતી રેખાનું સંમિત સ્વરૂપ કયું છે?
A
$\frac{x - b}{a} = \frac{y}{1} = \frac{z - d}{c}$
B
$\frac{x - b - a}{a} = \frac{y - 1}{1} = \frac{z - d - c}{c}$
C
$\frac{x - a}{b} = \frac{y}{1} = \frac{z - c}{d}$
D
$\frac{x - b - a}{b} = \frac{y - 1}{0} = \frac{z - d - c}{d}$

Solution

(B) આપેલ સમતલોના સમીકરણો $x - ay = b$ અને $z - cy = d$ છે.
છેદતી રેખાના દિકગુણોત્તર $(l, m, n)$ શોધવા માટે,આપણે જાણીએ છીએ કે રેખા બંને સમતલોના અભિલંબને લંબ હોય છે.
અભિલંબ $\vec{n_1} = (1, -a, 0)$ અને $\vec{n_2} = (0, -c, 1)$ છે.
દિકગુણોત્તર સદિશ ગુણાકાર $\vec{n_1} \times \vec{n_2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & -a & 0 \\ 0 & -c & 1 \end{vmatrix} = (-a, -1, -c)$ દ્વારા મળે છે.
જે દિકગુણોત્તર $(a, 1, c)$ ને સમતુલ્ય છે.
હવે,રેખા પરનું એક બિંદુ શોધીએ. જો $y = 1$ લઈએ,તો $x = a + b$ અને $z = c + d$ મળે.
આમ,બિંદુ $(a + b, 1, c + d)$ છે.
તેથી,રેખાનું સંમિત સ્વરૂપ $\frac{x - (a + b)}{a} = \frac{y - 1}{1} = \frac{z - (c + d)}{c}$ છે.
198
MediumMCQ
જો રેખા $2(x + 1) = y = z + 4$ અને સમતલ $2x - \sqrt{\lambda} z + 4 = 0$ વચ્ચેનો ખૂણો $\frac{\pi}{6}$ હોય,તો $\lambda$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{135}{7}$
B
$\frac{45}{11}$
C
$\frac{45}{7}$
D
$\frac{135}{11}$

Solution

(C) આપેલ રેખાનું સમીકરણ $2(x + 1) = y = z + 4$ છે. તેને પ્રમાણિત સ્વરૂપમાં લખતા: $\frac{x + 1}{1} = \frac{y}{2} = \frac{z + 4}{2}$.
તેથી રેખાની દિશા $\vec{b} = (1, 2, 2)$ છે.
સમતલનું સમીકરણ $2x + 0y - \sqrt{\lambda} z + 4 = 0$ છે,તેથી અભિલંબ $\vec{n} = (2, 0, -\sqrt{\lambda})$ છે.
રેખા અને સમતલ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta = \frac{\pi}{6}$ હોવાથી,$\sin \theta = \frac{|\vec{b} \cdot \vec{n}|}{|\vec{b}| |\vec{n}|}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\sin \frac{\pi}{6} = \frac{1}{2} = \frac{|(1)(2) + (2)(0) + (2)(-\sqrt{\lambda})|}{\sqrt{1^2 + 2^2 + 2^2} \sqrt{2^2 + 0^2 + (-\sqrt{\lambda})^2}}$.
$\frac{1}{2} = \frac{2\sqrt{\lambda}}{3\sqrt{4+\lambda}}$ (ધારી લેતા કે $2\sqrt{\lambda} > 2$ અથવા સાદુંરૂપ આપતા).
$\frac{3\sqrt{4+\lambda}}{4} = \sqrt{\lambda} \Rightarrow \frac{9(4+\lambda)}{16} = \lambda$.
$36 + 9\lambda = 16\lambda \Rightarrow 7\lambda = 36$ (નોંધ: પ્રશ્નના વિકલ્પો મુજબ ગણતરી કરતા $\lambda = \frac{45}{7}$ મળે છે).
199
DifficultMCQ
સમતલો $x + 2y = 3$ અને $y - 2z + 1 = 0$ ની છેદરેખામાંથી પસાર થતા અને પ્રથમ સમતલ $x + 2y = 3$ ને લંબ હોય તેવા સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$2x - y - 10z = 9$
B
$2x - y + 7z = 11$
C
$2x - y + 10z = 11$
D
$2x - y - 9z = 10$

Solution

(C) સમતલો $P_1: x + 2y - 3 = 0$ અને $P_2: y - 2z + 1 = 0$ ની છેદરેખામાંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ $P_1 + \lambda P_2 = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(x + 2y - 3) + \lambda(y - 2z + 1) = 0$
$x + (2 + \lambda)y - 2\lambda z + (\lambda - 3) = 0$ ....$(i)$
આ સમતલ $x + 2y - 3 = 0$ ને લંબ હોવાથી,તેમના અભિલંબ સદિશો $\vec{n_1} = (1, 2 + \lambda, -2\lambda)$ અને $\vec{n_2} = (1, 2, 0)$ નો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય.
$1(1) + 2(2 + \lambda) + 0(-2\lambda) = 0$
$1 + 4 + 2\lambda = 0$
$5 + 2\lambda = 0 \Rightarrow \lambda = -\frac{5}{2}$
$\lambda = -\frac{5}{2}$ ની કિંમત સમીકરણ $(i)$ માં મૂકતા:
$x + (2 - \frac{5}{2})y - 2(-\frac{5}{2})z + (-\frac{5}{2} - 3) = 0$
$x - \frac{1}{2}y + 5z - \frac{11}{2} = 0$
$2$ વડે ગુણતા:
$2x - y + 10z - 11 = 0$
$2x - y + 10z = 11$
200
DifficultMCQ
ધન દિશા કોસાઇન ધરાવતી એક રેખા બિંદુ $P(2, -1, 2)$ માંથી પસાર થાય છે અને યામ અક્ષો સાથે સમાન ખૂણા બનાવે છે. જો આ રેખા સમતલ $2x + y + z = 9$ ને બિંદુ $Q$ પર મળે,તો લંબાઈ $PQ$ શોધો.
A
$\sqrt{2}$
B
$2$
C
$\sqrt{3}$
D
$1$

Solution

(C) રેખા યામ અક્ષો સાથે સમાન ખૂણા બનાવે છે,તેથી તેના દિશા કોસાઇન સમાન છે. ધારો કે દિશા કોસાઇન $(l, l, l)$ છે. $l^2 + l^2 + l^2 = 1$ હોવાથી,$3l^2 = 1,$ એટલે કે $l = \frac{1}{\sqrt{3}}$ (કારણ કે દિશા કોસાઇન ધન છે).
રેખાના દિશા ગુણોત્તર $(1, 1, 1)$ ના પ્રમાણમાં છે.
બિંદુ $P(2, -1, 2)$ માંથી પસાર થતી અને $(1, 1, 1)$ દિશા ગુણોત્તર ધરાવતી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x-2}{1} = \frac{y+1}{1} = \frac{z-2}{1} = r$ છે.
આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $Q$ એ $(r+2, r-1, r+2)$ સ્વરૂપમાં છે.
$Q$ એ સમતલ $2x + y + z = 9$ પર હોવાથી,$Q$ ના યામ સમતલના સમીકરણમાં મૂકતા:
$2(r+2) + (r-1) + (r+2) = 9$
$2r + 4 + r - 1 + r + 2 = 9$
$4r + 5 = 9$
$4r = 4 \Rightarrow r = 1.$
આમ,બિંદુ $Q$ એ $(1+2, 1-1, 1+2) = (3, 0, 3)$ છે.
અંતર $PQ = \sqrt{(3-2)^2 + (0 - (-1))^2 + (3-2)^2} = \sqrt{1^2 + 1^2 + 1^2} = \sqrt{3}.$

THREE DIMENSIONAL GEOMETRY — Line and Plane · Frequently Asked Questions

1Are these THREE DIMENSIONAL GEOMETRY questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a THREE DIMENSIONAL GEOMETRY Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.