Gujarati

Properties of ITF Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Inverse Trigonometric Functions · Properties of ITF

516+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 516 questions in Gujarati

201
Medium
સાબિત કરો કે $\tan ^{-1} \frac{63}{16}=\sin ^{-1} \frac{5}{13}+\cos ^{-1} \frac{3}{5}$

Solution

ધારો કે $\sin ^{-1} \frac{5}{13} = x$.
તેથી,$\sin x = \frac{5}{13}$,જેનો અર્થ છે કે $\cos x = \sqrt{1 - (\frac{5}{13})^2} = \sqrt{1 - \frac{25}{169}} = \sqrt{\frac{144}{169}} = \frac{12}{13}$.
તેથી,$\tan x = \frac{\sin x}{\cos x} = \frac{5/13}{12/13} = \frac{5}{12}$,તેથી $x = \tan ^{-1} \frac{5}{12}$.
આમ,$\sin ^{-1} \frac{5}{13} = \tan ^{-1} \frac{5}{12}$ $\ldots (1)$.
ધારો કે $\cos ^{-1} \frac{3}{5} = y$.
તેથી,$\cos y = \frac{3}{5}$,જેનો અર્થ છે કે $\sin y = \sqrt{1 - (\frac{3}{5})^2} = \sqrt{1 - \frac{9}{25}} = \sqrt{\frac{16}{25}} = \frac{4}{5}$.
તેથી,$\tan y = \frac{\sin y}{\cos y} = \frac{4/5}{3/5} = \frac{4}{3}$,તેથી $y = \tan ^{-1} \frac{4}{3}$.
આમ,$\cos ^{-1} \frac{3}{5} = \tan ^{-1} \frac{4}{3}$ $\ldots (2)$.
હવે,જમણી બાજુ ($R$.$H$.$S$.) ધ્યાનમાં લો:
$\sin ^{-1} \frac{5}{13} + \cos ^{-1} \frac{3}{5} = \tan ^{-1} \frac{5}{12} + \tan ^{-1} \frac{4}{3}$.
સૂત્ર $\tan ^{-1} a + \tan ^{-1} b = \tan ^{-1} (\frac{a+b}{1-ab})$ નો ઉપયોગ કરતા:
$= \tan ^{-1} (\frac{\frac{5}{12} + \frac{4}{3}}{1 - \frac{5}{12} \times \frac{4}{3}}) = \tan ^{-1} (\frac{\frac{15+48}{36}}{1 - \frac{20}{36}}) = \tan ^{-1} (\frac{63/36}{16/36}) = \tan ^{-1} \frac{63}{16}$.
$= L.H.S.$
આમ,નિત્યસમ સાબિત થાય છે.
202
Difficult
સાબિત કરો કે $\tan ^{-1} \frac{1}{5}+\tan ^{-1} \frac{1}{7}+\tan ^{-1} \frac{1}{3}+\tan ^{-1} \frac{1}{8}=\frac{\pi}{4}$

Solution

(N/A) $L$.$H$.$S$ = $\tan ^{-1} \frac{1}{5}+\tan ^{-1} \frac{1}{7}+\tan ^{-1} \frac{1}{3}+\tan ^{-1} \frac{1}{8}$
સૂત્ર $\tan ^{-1} x + \tan ^{-1} y = \tan ^{-1} \left( \frac{x+y}{1-xy} \right)$ નો ઉપયોગ કરીને,આપણે પદોને જૂથબદ્ધ કરીએ છીએ:
$= \left( \tan ^{-1} \frac{1}{5} + \tan ^{-1} \frac{1}{7} \right) + \left( \tan ^{-1} \frac{1}{3} + \tan ^{-1} \frac{1}{8} \right)$
$= \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{1}{5} + \frac{1}{7}}{1 - \frac{1}{5} \times \frac{1}{7}} \right) + \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{1}{3} + \frac{1}{8}}{1 - \frac{1}{3} \times \frac{1}{8}} \right)$
$= \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{12}{35}}{\frac{34}{35}} \right) + \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{11}{24}}{\frac{23}{24}} \right)$
$= \tan ^{-1} \left( \frac{12}{34} \right) + \tan ^{-1} \left( \frac{11}{23} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{6}{17} \right) + \tan ^{-1} \left( \frac{11}{23} \right)$
$= \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{6}{17} + \frac{11}{23}}{1 - \frac{6}{17} \times \frac{11}{23}} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{138 + 187}{391}}{\frac{391 - 66}{391}} \right)$
$= \tan ^{-1} \left( \frac{325}{325} \right) = \tan ^{-1} (1) = \frac{\pi}{4} = R.H.S$
203
Medium
સાબિત કરો કે $\tan ^{-1} \sqrt{x} = \frac{1}{2} \cos ^{-1} \left( \frac{1-x}{1+x} \right)$,જ્યાં $x \in [0, 1]$.

Solution

ધારો કે $x = \tan^2 \theta$.
તેથી $\sqrt{x} = \tan \theta$,જેનો અર્થ છે કે $\theta = \tan^{-1} \sqrt{x}$.
પદ $\frac{1-x}{1+x}$ ને ધ્યાનમાં લો. $x = \tan^2 \theta$ મૂકતા,આપણને મળે છે:
$\frac{1 - \tan^2 \theta}{1 + \tan^2 \theta} = \cos(2\theta)$.
હવે,જમણી બાજુ $(RHS)$ ને ધ્યાનમાં લો:
$RHS = \frac{1}{2} \cos^{-1} \left( \frac{1-x}{1+x} \right)$
$= \frac{1}{2} \cos^{-1} (\cos 2\theta)$
$= \frac{1}{2} \times 2\theta = \theta$.
કારણ કે $\theta = \tan^{-1} \sqrt{x}$,તેથી $RHS = \tan^{-1} \sqrt{x} = LHS$.
આમ,નિત્યસમ સાબિત થાય છે.
204
Difficult
સાબિત કરો કે $\cot ^{-1}\left(\frac{\sqrt{1+\sin x}+\sqrt{1-\sin x}}{\sqrt{1+\sin x}-\sqrt{1-\sin x}}\right)=\frac{x}{2}$,જ્યાં $x \in\left(0, \frac{\pi}{4}\right)$.

Solution

ધારો કે $y = \frac{\sqrt{1+\sin x}+\sqrt{1-\sin x}}{\sqrt{1+\sin x}-\sqrt{1-\sin x}}$.
છેદનું સંમેયીકરણ કરતા,અંશ અને છેદને $(\sqrt{1+\sin x}+\sqrt{1-\sin x})$ વડે ગુણતા:
$y = \frac{(\sqrt{1+\sin x}+\sqrt{1-\sin x})^2}{(\sqrt{1+\sin x}-\sqrt{1-\sin x})(\sqrt{1+\sin x}+\sqrt{1-\sin x})}$
$y = \frac{(1+\sin x) + (1-\sin x) + 2\sqrt{(1+\sin x)(1-\sin x)}}{(1+\sin x) - (1-\sin x)}$
$y = \frac{2 + 2\sqrt{1-\sin^2 x}}{2\sin x} = \frac{2 + 2\cos x}{2\sin x} = \frac{1+\cos x}{\sin x}$
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $1+\cos x = 2\cos^2 \frac{x}{2}$ અને $\sin x = 2\sin \frac{x}{2}\cos \frac{x}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$y = \frac{2\cos^2 \frac{x}{2}}{2\sin \frac{x}{2}\cos \frac{x}{2}} = \cot \frac{x}{2}$
તેથી,$\cot^{-1}(y) = \cot^{-1}(\cot \frac{x}{2}) = \frac{x}{2}$,જે $R.H.S.$ છે.
205
Difficult
સાબિત કરો કે $\tan ^{-1}\left(\frac{\sqrt{1+x}-\sqrt{1-x}}{\sqrt{1+x}+\sqrt{1-x}}\right)=\frac{\pi}{4}-\frac{1}{2} \cos ^{-1} x$,જ્યાં $-\frac{1}{\sqrt{2}} \leq x \leq 1$.

Solution

(A) ધારો કે $x = \cos 2\theta$,તો $\theta = \frac{1}{2} \cos ^{-1} x$.
$L.H.S. = \tan ^{-1}\left(\frac{\sqrt{1+x}-\sqrt{1-x}}{\sqrt{1+x}+\sqrt{1-x}}\right)$
$x = \cos 2\theta$ મૂકતા:
$= \tan ^{-1}\left(\frac{\sqrt{1+\cos 2\theta}-\sqrt{1-\cos 2\theta}}{\sqrt{1+\cos 2\theta}+\sqrt{1-\cos 2\theta}}\right)$
નિત્યસમ $1+\cos 2\theta = 2\cos^2 \theta$ અને $1-\cos 2\theta = 2\sin^2 \theta$ નો ઉપયોગ કરતા:
$= \tan ^{-1}\left(\frac{\sqrt{2\cos^2 \theta}-\sqrt{2\sin^2 \theta}}{\sqrt{2\cos^2 \theta}+\sqrt{2\sin^2 \theta}}\right)$
$= \tan ^{-1}\left(\frac{\sqrt{2}\cos \theta - \sqrt{2}\sin \theta}{\sqrt{2}\cos \theta + \sqrt{2}\sin \theta}\right)$
અંશ અને છેદને $\sqrt{2}\cos \theta$ વડે ભાગતા:
$= \tan ^{-1}\left(\frac{1 - \tan \theta}{1 + \tan \theta}\right)$
$\tan(\frac{\pi}{4} - \theta) = \frac{1 - \tan \theta}{1 + \tan \theta}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$= \tan ^{-1}\left(\tan\left(\frac{\pi}{4} - \theta\right)\right)$
$= \frac{\pi}{4} - \theta$
$\theta = \frac{1}{2} \cos ^{-1} x$ મૂકતા:
$= \frac{\pi}{4} - \frac{1}{2} \cos ^{-1} x = R.H.S.$
206
Difficult
સાબિત કરો કે $\frac{9 \pi}{8} - \frac{9}{4} \sin^{-1} \frac{1}{3} = \frac{9}{4} \sin^{-1} \frac{2 \sqrt{2}}{3}$.

Solution

(A) $L.H.S. = \frac{9 \pi}{8} - \frac{9}{4} \sin^{-1} \frac{1}{3}$ લો.
પદમાંથી $\frac{9}{4}$ સામાન્ય લેતા:
$L.H.S. = \frac{9}{4} \left( \frac{\pi}{2} - \sin^{-1} \frac{1}{3} \right)$.
નિત્યસમ $\sin^{-1} x + \cos^{-1} x = \frac{\pi}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા,$\frac{\pi}{2} - \sin^{-1} \frac{1}{3} = \cos^{-1} \frac{1}{3}$ મળે.
તેથી,$L.H.S. = \frac{9}{4} \cos^{-1} \frac{1}{3}$.
ધારો કે $\cos^{-1} \frac{1}{3} = \theta$. તેથી $\cos \theta = \frac{1}{3}$.
$\sin^2 \theta = 1 - \cos^2 \theta$ હોવાથી,$\sin^2 \theta = 1 - (\frac{1}{3})^2 = 1 - \frac{1}{9} = \frac{8}{9}$.
તેથી,$\sin \theta = \sqrt{\frac{8}{9}} = \frac{2 \sqrt{2}}{3}$.
આમ,$\theta = \sin^{-1} \frac{2 \sqrt{2}}{3}$.
આ કિંમત મૂકતા,$L.H.S. = \frac{9}{4} \sin^{-1} \frac{2 \sqrt{2}}{3} = R.H.S.$
207
DifficultMCQ
$x > 0$ માટે $\tan ^{-1} \frac{1-x}{1+x}=\frac{1}{2} \tan ^{-1} x$ ઉકેલો.
A
$x=\frac{1}{\sqrt{2}}$
B
$x=\frac{1}{\sqrt{3}}$
C
$x=\frac{1}{2}$
D
$x=\sqrt{3}$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $\tan ^{-1} \frac{1-x}{1+x}=\frac{1}{2} \tan ^{-1} x$
નિત્યસમ $\tan ^{-1} a - \tan ^{-1} b = \tan ^{-1} \frac{a-b}{1+ab}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણે લખી શકીએ કે $\tan ^{-1} 1 - \tan ^{-1} x = \frac{1}{2} \tan ^{-1} x$.
કારણ કે $\tan ^{-1} 1 = \frac{\pi}{4}$,સમીકરણ $\frac{\pi}{4} - \tan ^{-1} x = \frac{1}{2} \tan ^{-1} x$ બને છે.
પદોને ગોઠવતા,આપણને મળે $\frac{\pi}{4} = \tan ^{-1} x + \frac{1}{2} \tan ^{-1} x = \frac{3}{2} \tan ^{-1} x$.
બંને બાજુ $\frac{2}{3}$ વડે ગુણતા,$\tan ^{-1} x = \frac{\pi}{4} \times \frac{2}{3} = \frac{\pi}{6}$ મળે છે.
બંને બાજુ ટેન્જેન્ટ લેતા,$x = \tan \frac{\pi}{6}$.
તેથી,$x = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
208
MediumMCQ
$\tan ^{-1}\left(\frac{x}{y}\right)-\tan ^{-1} \left(\frac{x-y}{x+y}\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{\pi}{4}$
B
$\frac{-3 \pi}{4}$
C
$\frac{\pi}{2}$
D
$\frac{\pi}{3}$

Solution

(A) આપણે સૂત્ર $\tan ^{-1} A - \tan ^{-1} B = \tan ^{-1} \left( \frac{A-B}{1+AB} \right)$ નો ઉપયોગ કરીશું.
ધારો કે $A = \frac{x}{y}$ અને $B = \frac{x-y}{x+y}$.
$\tan ^{-1}\left(\frac{x}{y}\right)-\tan ^{-1}\left(\frac{x-y}{x+y}\right) = \tan ^{-1}\left[\frac{\frac{x}{y}-\frac{x-y}{x+y}}{1+\left(\frac{x}{y}\right)\left(\frac{x-y}{x+y}\right)}\right]$
$= \tan ^{-1}\left[\frac{\frac{x(x+y)-y(x-y)}{y(x+y)}}{\frac{y(x+y)+x(x-y)}{y(x+y)}}\right]$
$= \tan ^{-1}\left(\frac{x^{2}+xy-xy+y^{2}}{xy+y^{2}+x^{2}-xy}\right)$
$= \tan ^{-1}\left(\frac{x^{2}+y^{2}}{x^{2}+y^{2}}\right) = \tan ^{-1}(1) = \frac{\pi}{4}$.
209
MediumMCQ
જો $|x| < 1$ હોય,તો $y = \sin^{-1}\left(\frac{2x}{1+x^2}\right)$ માટે $\frac{dy}{dx}$ શોધો.
A
$\frac{2}{1+x^2}$
B
$-\frac{2}{1+x^2}$
C
$\frac{1}{1+x^2}$
D
$-\frac{1}{1+x^2}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $y = \sin^{-1}\left(\frac{2x}{1+x^2}\right)$.
ધારો કે $x = \tan \theta$,તેથી $\theta = \tan^{-1} x$.
$x = \tan \theta$ ને પદાવલિમાં મૂકતા,આપણને મળે છે:
$y = \sin^{-1}\left(\frac{2 \tan \theta}{1 + \tan^2 \theta}\right)$
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\sin 2\theta = \frac{2 \tan \theta}{1 + \tan^2 \theta}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$y = \sin^{-1}(\sin 2\theta)$
કારણ કે $|x| < 1$,$2\theta$ એ $[-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}]$ ની રેન્જમાં છે,તેથી $y = 2\theta$.
$\theta = \tan^{-1} x$ પાછું મૂકતા:
$y = 2 \tan^{-1} x$
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dy}{dx} = 2 \cdot \frac{d}{dx}(\tan^{-1} x)$
$\frac{dy}{dx} = 2 \cdot \frac{1}{1+x^2} = \frac{2}{1+x^2}$.
210
MediumMCQ
જો $0 < x < 1$ હોય,તો $y = \cos^{-1}\left(\frac{1-x^2}{1+x^2}\right)$ માટે $\frac{dy}{dx}$ શોધો.
A
$\frac{2}{1+x^2}$
B
$\frac{1}{1+x^2}$
C
$\frac{-2}{1+x^2}$
D
$\frac{-1}{1+x^2}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $y = \cos^{-1}\left(\frac{1-x^2}{1+x^2}\right)$.
ધારો કે $x = \tan \theta$,જ્યાં $\theta = \tan^{-1} x$. કારણ કે $0 < x < 1$,તેથી $0 < \theta < \frac{\pi}{4}$.
$x = \tan \theta$ ને પદમાં મૂકતા:
$y = \cos^{-1}\left(\frac{1-\tan^2 \theta}{1+\tan^2 \theta}\right)$
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\cos 2\theta = \frac{1-\tan^2 \theta}{1+\tan^2 \theta}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$y = \cos^{-1}(\cos 2\theta)$
કારણ કે $0 < \theta < \frac{\pi}{4}$,તેથી $0 < 2\theta < \frac{\pi}{2}$.
આમ,$y = 2\theta = 2 \tan^{-1} x$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dy}{dx} = 2 \cdot \frac{d}{dx}(\tan^{-1} x)$
$\frac{dy}{dx} = 2 \cdot \frac{1}{1+x^2} = \frac{2}{1+x^2}$.
211
MediumMCQ
જો $y = \cos^{-1}\left(\frac{2x}{1+x^2}\right)$ હોય,તો $\frac{dy}{dx}$ શોધો,જ્યાં $-1 < x < 1$.
A
$\frac{-2}{1+x^2}$
B
$\frac{2}{1+x^2}$
C
$\frac{-1}{1+x^2}$
D
$\frac{1}{1+x^2}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $y = \cos^{-1}\left(\frac{2x}{1+x^2}\right)$.
ધારો કે $x = \tan \theta$,જ્યાં $\theta = \tan^{-1} x$. કારણ કે $-1 < x < 1$,તેથી $-\frac{\pi}{4} < \theta < \frac{\pi}{4}$.
તેથી $\frac{2x}{1+x^2} = \frac{2 \tan \theta}{1 + \tan^2 \theta} = \sin(2\theta)$.
તેથી,$y = \cos^{-1}(\sin(2\theta)) = \cos^{-1}(\cos(\frac{\pi}{2} - 2\theta))$.
કારણ કે $-\frac{\pi}{4} < \theta < \frac{\pi}{4}$,તેથી $-\frac{\pi}{2} < 2\theta < \frac{\pi}{2}$,જેનો અર્થ છે કે $0 < \frac{\pi}{2} - 2\theta < \pi$.
આમ,$y = \frac{\pi}{2} - 2\theta = \frac{\pi}{2} - 2 \tan^{-1} x$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dy}{dx} = 0 - 2 \cdot \frac{1}{1+x^2} = \frac{-2}{1+x^2}$.
212
MediumMCQ
જો $y = \sin^{-1}(2x\sqrt{1-x^2})$ હોય અને $-\frac{1}{\sqrt{2}} < x < \frac{1}{\sqrt{2}}$ હોય,તો $\frac{dy}{dx}$ શોધો.
A
$\frac{2}{\sqrt{1-x^2}}$
B
$-\frac{2}{\sqrt{1-x^2}}$
C
$\frac{1}{\sqrt{1-x^2}}$
D
$-\frac{1}{\sqrt{1-x^2}}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $y = \sin^{-1}(2x\sqrt{1-x^2})$.
ધારો કે $x = \sin \theta$,તેથી $\theta = \sin^{-1} x$.
અહીં $-\frac{1}{\sqrt{2}} < x < \frac{1}{\sqrt{2}}$ હોવાથી,$-\frac{\pi}{4} < \theta < \frac{\pi}{4}$ મળે.
તેથી $y = \sin^{-1}(2 \sin \theta \sqrt{1-\sin^2 \theta}) = \sin^{-1}(2 \sin \theta \cos \theta) = \sin^{-1}(\sin 2\theta)$.
અહીં $-\frac{\pi}{4} < \theta < \frac{\pi}{4}$ હોવાથી,$-\frac{\pi}{2} < 2\theta < \frac{\pi}{2}$ થાય.
તેથી,$y = 2\theta = 2\sin^{-1} x$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dy}{dx} = 2 \cdot \frac{1}{\sqrt{1-x^2}} = \frac{2}{\sqrt{1-x^2}}$.
213
MediumMCQ
જો $y = \sec^{-1}\left(\frac{1}{2x^2 - 1}\right)$ હોય,તો $\frac{dy}{dx}$ શોધો,જ્યાં $0 < x < \frac{1}{\sqrt{2}}$.
A
$\frac{2}{\sqrt{1-x^2}}$
B
$\frac{-2}{\sqrt{1-x^2}}$
C
$\frac{1}{\sqrt{1-x^2}}$
D
$\frac{-1}{\sqrt{1-x^2}}$

Solution

(B) આપેલ છે કે $y = \sec^{-1}\left(\frac{1}{2x^2 - 1}\right)$.
નિત્યસમ $\sec^{-1}(u) = \cos^{-1}(1/u)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$y = \cos^{-1}(2x^2 - 1)$.
ધારો કે $x = \cos \theta$,તો $2x^2 - 1 = 2\cos^2 \theta - 1 = \cos(2\theta)$.
અહીં $0 < x < \frac{1}{\sqrt{2}}$ હોવાથી,$\frac{\pi}{4} < \theta < \frac{\pi}{2}$ મળે,તેથી $\frac{\pi}{2} < 2\theta < \pi$.
આમ,$y = \cos^{-1}(\cos 2\theta) = 2\theta = 2\cos^{-1}x$.
$x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા:
$\frac{dy}{dx} = 2 \cdot \left(\frac{-1}{\sqrt{1-x^2}}\right) = \frac{-2}{\sqrt{1-x^2}}$.
214
DifficultMCQ
જો $y = \sin^{-1}x + \sin^{-1}\sqrt{1-x^2}$,જ્યાં $-1 \le x \le 1$ હોય,તો $\frac{dy}{dx}$ શોધો.
A
$0$
B
$1$
C
$-1$
D
$2$

Solution

(A) આપેલ છે કે $y = \sin^{-1}x + \sin^{-1}\sqrt{1-x^2}$.
ધારો કે $x = \sin\theta$,તેથી $\theta = \sin^{-1}x$. જ્યાં $-1 \le x \le 1$ હોવાથી,$-\frac{\pi}{2} \le \theta \le \frac{\pi}{2}$ મળે.
તેથી $\sqrt{1-x^2} = \sqrt{1-\sin^2\theta} = \sqrt{\cos^2\theta} = |\cos\theta|$.
કારણ કે $-\frac{\pi}{2} \le \theta \le \frac{\pi}{2}$,તેથી $\cos\theta \ge 0$,એટલે કે $|\cos\theta| = \cos\theta$.
આમ,$y = \sin^{-1}(\sin\theta) + \sin^{-1}(\cos\theta) = \theta + \sin^{-1}(\sin(\frac{\pi}{2} - \theta))$.
જ્યારે $x \in [0, 1]$,ત્યારે $0 \le \theta \le \frac{\pi}{2}$,તેથી $y = \theta + (\frac{\pi}{2} - \theta) = \frac{\pi}{2}$.
જ્યારે $x \in [-1, 0]$,ત્યારે $-\frac{\pi}{2} \le \theta < 0$,તેથી $\cos\theta = \sin(\frac{\pi}{2} + \theta)$.
$y = \theta + \sin^{-1}(\sin(\frac{\pi}{2} + \theta))$. અહીં $\frac{\pi}{2} + \theta \in [0, \pi]$ હોવાથી,આપણે નિત્યસમ $\sin^{-1}(\sin A) = \pi - A$ નો ઉપયોગ કરીશું.
$y = \theta + \pi - (\frac{\pi}{2} + \theta) = \frac{\pi}{2}$.
બંને કિસ્સાઓમાં,$y = \frac{\pi}{2}$ મળે છે.
તેથી,$\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx}(\frac{\pi}{2}) = 0$.
215
AdvancedMCQ
ધારો કે $S_{k} = \sum_{r=1}^{k} \tan^{-1}\left(\frac{6^{r}}{2^{2r+1} + 3^{2r+1}}\right)$. તો $\lim_{k \rightarrow \infty} S_{k}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\tan^{-1}\left(\frac{3}{2}\right)$
B
$\frac{\pi}{2}$
C
$\cot^{-1}\left(\frac{3}{2}\right)$
D
$\tan^{-1}(3)$

Solution

(C) આપણી પાસે $S_{k} = \sum_{r=1}^{k} \tan^{-1}\left(\frac{6^{r}}{2 \cdot 2^{2r} + 3 \cdot 3^{2r}}\right)$ છે.
અંશ અને છેદને $3^{2r}$ વડે ભાગતા:
$S_{k} = \sum_{r=1}^{k} \tan^{-1}\left(\frac{(2/3)^r}{2 \cdot (2/3)^{2r} + 3}\right)$.
આ પદને $\frac{(2/3)^r - (2/3)^{r+1}}{1 + (2/3)^r \cdot (2/3)^{r+1}}$ તરીકે લખી શકાય.
આથી,આ એક ટેલિસ્કોપિંગ શ્રેણી છે:
$S_{k} = \sum_{r=1}^{k} \left( \tan^{-1}((2/3)^r) - \tan^{-1}((2/3)^{r+1}) \right)$.
$S_{k} = \tan^{-1}(2/3) - \tan^{-1}((2/3)^{k+1})$.
જ્યારે $k \rightarrow \infty$,ત્યારે $(2/3)^{k+1} \rightarrow 0$.
તેથી,$S_{\infty} = \tan^{-1}(2/3) = \cot^{-1}(3/2)$.
216
AdvancedMCQ
જો $\cot ^{-1}(\alpha)=\cot ^{-1} 2+\cot ^{-1} 8+\cot ^{-1} 18+\cot ^{-1} 32+\ldots$ $100$ પદો સુધી હોય,તો $\alpha$ ની કિંમત શોધો.
A
$1.01$
B
$1.00$
C
$1.02$
D
$1.03$

Solution

(A) આપેલ શ્રેણી $\sum_{n=1}^{100} \cot^{-1}(2n^2)$ છે.
નિત્યસમ $\cot^{-1}(x) = \tan^{-1}(\frac{1}{x})$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $\sum_{n=1}^{100} \tan^{-1}(\frac{1}{2n^2})$ મળે છે.
અંશ અને છેદને $2$ વડે ગુણતા,$\sum_{n=1}^{100} \tan^{-1}(\frac{2}{4n^2})$ મળે.
આને $\sum_{n=1}^{100} \tan^{-1}(\frac{(2n+1)-(2n-1)}{1+(2n+1)(2n-1)})$ તરીકે લખી શકાય.
$\tan^{-1}(x) - \tan^{-1}(y) = \tan^{-1}(\frac{x-y}{1+xy})$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,સરવાળો $\sum_{n=1}^{100} (\tan^{-1}(2n+1) - \tan^{-1}(2n-1))$ થાય છે.
આ એક ટેલિસ્કોપિંગ શ્રેણી છે: $(\tan^{-1} 3 - \tan^{-1} 1) + (\tan^{-1} 5 - \tan^{-1} 3) + \dots + (\tan^{-1} 201 - \tan^{-1} 199)$.
પદો રદ થતા,આપણી પાસે $\tan^{-1} 201 - \tan^{-1} 1$ બાકી રહે છે.
ફરીથી સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$\tan^{-1}(\frac{201-1}{1+201 \times 1}) = \tan^{-1}(\frac{200}{202}) = \tan^{-1}(\frac{100}{101})$.
તેથી $\cot^{-1}(\alpha) = \tan^{-1}(\frac{101}{100})$,એટલે કે $\alpha = \frac{101}{100} = 1.01$.
217
DifficultMCQ
$\tan ^{-1}(x+1)+\cot ^{-1}\left(\frac{1}{x-1}\right)=\tan ^{-1}\left(\frac{8}{31}\right)$ માટે $x$ ના શક્ય મૂલ્યોનો સરવાળો કેટલો થાય?
A
$-\frac{32}{4}$
B
$-\frac{31}{4}$
C
$-\frac{30}{4}$
D
$-\frac{33}{4}$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $\tan ^{-1}(x+1)+\cot ^{-1}\left(\frac{1}{x-1}\right)=\tan ^{-1}\left(\frac{8}{31}\right)$.
ગુણધર્મ $\cot ^{-1}(u) = \tan ^{-1}\left(\frac{1}{u}\right)$ (જ્યારે $u > 0$) નો ઉપયોગ કરતા,જો $x > 1$ હોય તો $\cot ^{-1}\left(\frac{1}{x-1}\right) = \tan ^{-1}(x-1)$ થાય.
જો $x > 1$ હોય,તો $\tan ^{-1}(x+1) + \tan ^{-1}(x-1) = \tan ^{-1}\left(\frac{8}{31}\right)$.
$\tan(A+B)$ સૂત્ર મુજબ: $\frac{(x+1)+(x-1)}{1-(x+1)(x-1)} = \frac{8}{31} \Rightarrow \frac{2x}{2-x^2} = \frac{8}{31}$.
$4x^2 + 31x - 8 = 0$ ઉકેલતા,$x = \frac{1}{4}$ અથવા $x = -8$ મળે છે. બંને મૂલ્યો $x \leq 1$ હોવાથી,આ ધારણા ખોટી છે.
જો $x < 1$ હોય,તો $\cot ^{-1}\left(\frac{1}{x-1}\right) = \pi + \tan ^{-1}(x-1)$ થાય.
તેથી $\tan ^{-1}(x+1) + \pi + \tan ^{-1}(x-1) = \tan ^{-1}\left(\frac{8}{31}\right)$.
$\tan ^{-1}\left(\frac{2x}{2-x^2}\right) = \tan ^{-1}\left(\frac{8}{31}\right) - \pi$.
બંને બાજુ $\tan$ લેતા: $\frac{2x}{2-x^2} = \frac{8}{31}$,જેનું સાદું રૂપ $4x^2 + 31x - 8 = 0$ છે.
ચકાસણી કરતા,માત્ર $x = -8$ શક્ય છે. તેથી $x$ ના શક્ય મૂલ્યોનો સરવાળો $-8$ થાય છે.
218
DifficultMCQ
જો $\frac{\sin ^{-1} x}{a}=\frac{\cos ^{-1} x}{b}=\frac{\tan ^{-1} y}{c}$ અને $0 < x < 1$ હોય,તો $\cos \left(\frac{\pi c}{a + b}\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1-y^{2}}{y \sqrt{y}}$
B
$1-y^{2}$
C
$\frac{1-y^{2}}{1+y^{2}}$
D
$\frac{1-y^{2}}{2 y}$

Solution

(C) આપેલ છે કે $\frac{\sin ^{-1} x}{a} = \frac{\cos ^{-1} x}{b} = \frac{\tan ^{-1} y}{c} = k$ (જ્યાં $k$ અચળ છે).
તેથી $\sin ^{-1} x = ak$,$\cos ^{-1} x = bk$,અને $\tan ^{-1} y = ck$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin ^{-1} x + \cos ^{-1} x = \frac{\pi}{2}$.
કિંમતો મૂકતા,$ak + bk = \frac{\pi}{2}$,જેનો અર્થ છે કે $k(a + b) = \frac{\pi}{2}$,અથવા $a + b = \frac{\pi}{2k}$.
હવે,આપણે $\cos \left(\frac{\pi c}{a + b}\right)$ ની કિંમત શોધવાની છે.
$a + b = \frac{\pi}{2k}$ મૂકતા,આપણને મળે $\cos \left(\frac{\pi c}{\frac{\pi}{2k}}\right) = \cos (2ck)$.
કારણ કે $\tan ^{-1} y = ck$,તેથી $\cos (2ck) = \cos (2 \tan ^{-1} y)$.
સૂત્ર $\cos (2\theta) = \frac{1 - \tan^2 \theta}{1 + \tan^2 \theta}$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $\theta = \tan ^{-1} y$,આપણને મળે $\cos (2 \tan ^{-1} y) = \frac{1 - y^2}{1 + y^2}$.
219
MediumMCQ
$\tan \left(\frac{1}{4} \sin ^{-1} \frac{\sqrt{63}}{8}\right)$ ની શક્ય કિંમત કઈ છે?
A
$\frac{1}{\sqrt{7}}$
B
$2 \sqrt{2}-1$
C
$\sqrt{7}-1$
D
$\frac{1}{2 \sqrt{2}}$

Solution

(A) ધારો કે $\frac{1}{4} \sin ^{-1} \frac{\sqrt{63}}{8} = \theta$.
તેથી,$\sin 4\theta = \frac{\sqrt{63}}{8}$.
$\cos^2 4\theta = 1 - \sin^2 4\theta = 1 - \frac{63}{64} = \frac{1}{64}$ હોવાથી,$\cos 4\theta = \frac{1}{8}$ મળે.
$\cos 4\theta = 2\cos^2 2\theta - 1$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$2\cos^2 2\theta - 1 = \frac{1}{8}$,જેનો અર્થ છે કે $2\cos^2 2\theta = \frac{9}{8}$,તેથી $\cos^2 2\theta = \frac{9}{16}$.
આમ,$\cos 2\theta = \frac{3}{4}$.
$\cos 2\theta = 2\cos^2 \theta - 1$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$2\cos^2 \theta - 1 = \frac{3}{4}$,જેનો અર્થ છે કે $2\cos^2 \theta = \frac{7}{4}$,તેથી $\cos^2 \theta = \frac{7}{8}$.
ત્યારબાદ $\sin^2 \theta = 1 - \cos^2 \theta = 1 - \frac{7}{8} = \frac{1}{8}$.
તેથી,$\tan^2 \theta = \frac{\sin^2 \theta}{\cos^2 \theta} = \frac{1/8}{7/8} = \frac{1}{7}$.
આમ,$\tan \theta = \frac{1}{\sqrt{7}}$.
220
MediumMCQ
$\operatorname{cosec}\left[2 \cot ^{-1}(5)+\cos ^{-1}\left(\frac{4}{5}\right)\right]$ ની કિંમત ..... છે.
A
$\frac{56}{33}$
B
$\frac{65}{56}$
C
$\frac{65}{33}$
D
$\frac{75}{56}$

Solution

(B) ધારો કે $x = 2 \cot^{-1}(5) + \cos^{-1}(\frac{4}{5})$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cot^{-1}(5) = \tan^{-1}(\frac{1}{5})$.
તેથી,$2 \cot^{-1}(5) = 2 \tan^{-1}(\frac{1}{5}) = \tan^{-1}(\frac{2(1/5)}{1-(1/5)^2}) = \tan^{-1}(\frac{2/5}{24/25}) = \tan^{-1}(\frac{5}{12})$.
વળી,$\cos^{-1}(\frac{4}{5}) = \tan^{-1}(\frac{3}{4})$ કારણ કે જો $\cos \theta = \frac{4}{5}$,તો $\tan \theta = \frac{3}{4}$.
આમ,પદાવલિ $\operatorname{cosec}[\tan^{-1}(\frac{5}{12}) + \tan^{-1}(\frac{3}{4})]$ બને છે.
સૂત્ર $\tan^{-1} A + \tan^{-1} B = \tan^{-1}(\frac{A+B}{1-AB})$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan^{-1}(\frac{5/12 + 3/4}{1 - (5/12)(3/4)}) = \tan^{-1}(\frac{14/12}{33/48}) = \tan^{-1}(\frac{56}{33})$.
અંતે,$\operatorname{cosec}(\tan^{-1}(\frac{56}{33}))$. જો $\theta = \tan^{-1}(\frac{56}{33})$,તો $\tan \theta = \frac{56}{33}$.
$\operatorname{cosec} \theta = \sqrt{1 + \cot^2 \theta} = \sqrt{1 + (33/56)^2} = \sqrt{\frac{3136 + 1089}{3136}} = \sqrt{\frac{4225}{3136}} = \frac{65}{56}$.
221
DifficultMCQ
જો $(\sin ^{-1} x)^{2}-(\cos ^{-1} x)^{2}=a ; 0 < x < 1, a \neq 0$ હોય,તો $2 x^{2}-1$ ની કિંમત શું થાય?
A
$\cos \left(\frac{4 a}{\pi}\right)$
B
$\sin \left(\frac{2 a}{\pi}\right)$
C
$\cos \left(\frac{2 a}{\pi}\right)$
D
$\sin \left(\frac{4 a}{\pi}\right)$

Solution

(B) આપેલ છે કે $a = (\sin ^{-1} x)^{2}-(\cos ^{-1} x)^{2}$.
નિત્યસમ $A^2 - B^2 = (A+B)(A-B)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$a = (\sin ^{-1} x + \cos ^{-1} x)(\sin ^{-1} x - \cos ^{-1} x)$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin ^{-1} x + \cos ^{-1} x = \frac{\pi}{2}$,તેથી:
$a = \frac{\pi}{2}(\sin ^{-1} x - \cos ^{-1} x)$.
$\sin ^{-1} x = \frac{\pi}{2} - \cos ^{-1} x$ મૂકતા:
$a = \frac{\pi}{2}(\frac{\pi}{2} - 2 \cos ^{-1} x)$.
$\frac{2a}{\pi} = \frac{\pi}{2} - 2 \cos ^{-1} x$.
$2 \cos ^{-1} x = \frac{\pi}{2} - \frac{2a}{\pi}$.
બંને બાજુ કોસાઇન (cosine) લેતા:
$\cos(2 \cos ^{-1} x) = \cos(\frac{\pi}{2} - \frac{2a}{\pi})$.
નિત્યસમ $\cos(2 \theta) = 2 \cos^2 \theta - 1$ અને $\cos(\frac{\pi}{2} - \theta) = \sin \theta$ નો ઉપયોગ કરતા:
$2 x^2 - 1 = \sin(\frac{2a}{\pi})$.
222
DifficultMCQ
ધારો કે $M$ અને $m$ એ અંતરાલ $[0, \frac{\pi}{2}]$ માં વિધેય $f(x) = \tan^{-1}(\sin x + \cos x)$ ની મહત્તમ અને ન્યૂનતમ કિંમતો છે. તો $\tan(M - m)$ ની કિંમત શોધો:
A
$2 + \sqrt{3}$
B
$2 - \sqrt{3}$
C
$3 + 2\sqrt{2}$
D
$3 - 2\sqrt{2}$

Solution

(D) ધારો કે $g(x) = \sin x + \cos x = \sqrt{2} \sin(x + \frac{\pi}{4})$.
$x \in [0, \frac{\pi}{2}]$ માટે,$(x + \frac{\pi}{4}) \in [\frac{\pi}{4}, \frac{3\pi}{4}]$ થાય.
તેથી,$g(x) \in [1, \sqrt{2}]$ મળે.
વિધેય $f(x) = \tan^{-1}(g(x))$ વધતું વિધેય હોવાથી,$f(x)$ નો વિસ્તાર $[\tan^{-1}(1), \tan^{-1}(\sqrt{2})] = [\frac{\pi}{4}, \tan^{-1}(\sqrt{2})]$ થશે.
તેથી,$m = \frac{\pi}{4}$ અને $M = \tan^{-1}(\sqrt{2})$ મળે.
આપણે $\tan(M - m) = \tan(\tan^{-1}(\sqrt{2}) - \frac{\pi}{4})$ શોધવાનું છે.
સૂત્ર $\tan(A - B) = \frac{\tan A - \tan B}{1 + \tan A \tan B}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan(M - m) = \frac{\sqrt{2} - 1}{1 + \sqrt{2}(1)} = \frac{\sqrt{2} - 1}{\sqrt{2} + 1}$.
છેદનું સંમેયીકરણ કરતા:
$\frac{\sqrt{2} - 1}{\sqrt{2} + 1} \times \frac{\sqrt{2} - 1}{\sqrt{2} - 1} = \frac{2 - 2\sqrt{2} + 1}{2 - 1} = 3 - 2\sqrt{2}$.
223
MediumMCQ
$\tan \left(2 \tan ^{-1}\left(\frac{3}{5}\right)+\sin ^{-1}\left(\frac{5}{13}\right)\right)$ ની કિંમત શોધો:
A
$\frac{-291}{76}$
B
$\frac{-181}{69}$
C
$\frac{151}{63}$
D
$\frac{220}{21}$

Solution

(D) ધારો કે $\alpha = \tan^{-1}\left(\frac{3}{5}\right)$ અને $\beta = \sin^{-1}\left(\frac{5}{13}\right)$.
આપણે $\tan(2\alpha + \beta)$ ની કિંમત શોધવાની છે.
પ્રથમ,$\beta$ ને $\tan^{-1}$ સ્વરૂપમાં ફેરવો: $\sin \beta = \frac{5}{13}$ હોવાથી,$\tan \beta = \frac{5}{\sqrt{13^2 - 5^2}} = \frac{5}{12}$. તેથી,$\beta = \tan^{-1}\left(\frac{5}{12}\right)$.
હવે,$2\alpha = 2\tan^{-1}\left(\frac{3}{5}\right) = \tan^{-1}\left(\frac{2 \cdot \frac{3}{5}}{1 - (\frac{3}{5})^2}\right) = \tan^{-1}\left(\frac{6/5}{1 - 9/25}\right) = \tan^{-1}\left(\frac{6/5}{16/25}\right) = \tan^{-1}\left(\frac{6}{5} \cdot \frac{25}{16}\right) = \tan^{-1}\left(\frac{15}{8}\right)$.
હવે આપણે $\tan(2\alpha + \beta) = \tan\left(\tan^{-1}\left(\frac{15}{8}\right) + \tan^{-1}\left(\frac{5}{12}\right)\right)$ શોધવાનું છે.
સૂત્ર $\tan^{-1} x + \tan^{-1} y = \tan^{-1}\left(\frac{x+y}{1-xy}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$= \tan\left(\tan^{-1}\left(\frac{\frac{15}{8} + \frac{5}{12}}{1 - \frac{15}{8} \cdot \frac{5}{12}}\right)\right) = \frac{\frac{45+10}{24}}{1 - \frac{75}{96}} = \frac{55/24}{21/96} = \frac{55}{24} \cdot \frac{96}{21} = \frac{55 \cdot 4}{21} = \frac{220}{21}$.
224
DifficultMCQ
જો $x * y = x^{2} + y^{3}$ અને $(x * 1) * 1 = x * (1 * 1)$ હોય,તો $2 \sin^{-1}\left(\frac{x^{4} + x^{2} - 2}{x^{4} + x^{2} + 2}\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{\pi}{4}$
B
$\frac{\pi}{3}$
C
$\frac{\pi}{2}$
D
$\frac{\pi}{6}$

Solution

(B) આપેલ પ્રક્રિયા $x * y = x^{2} + y^{3}$ છે.
પ્રથમ,$(x * 1) * 1 = x * (1 * 1)$ ની ગણતરી કરીએ:
$(x * 1) = x^{2} + 1^{3} = x^{2} + 1$.
તેથી,$(x * 1) * 1 = (x^{2} + 1) * 1 = (x^{2} + 1)^{2} + 1^{3} = (x^{2} + 1)^{2} + 1$.
હવે,$x * (1 * 1)$ ની ગણતરી કરીએ:
$(1 * 1) = 1^{2} + 1^{3} = 2$.
તેથી,$x * (1 * 1) = x * 2 = x^{2} + 2^{3} = x^{2} + 8$.
બંને બાજુ સરખાવતા:
$(x^{2} + 1)^{2} + 1 = x^{2} + 8$
$x^{4} + 2x^{2} + 1 + 1 = x^{2} + 8$
$x^{4} + x^{2} - 6 = 0$.
ધારો કે $t = x^{2}$,તો $t^{2} + t - 6 = 0$,જેના અવયવો $(t + 3)(t - 2) = 0$ થાય.
$x^{2} = t$ એ ઋણ ન હોઈ શકે,તેથી $x^{2} = 2$.
હવે $x^{2} = 2$ ને $2 \sin^{-1}\left(\frac{x^{4} + x^{2} - 2}{x^{4} + x^{2} + 2}\right)$ માં મૂકતા:
$x^{4} = (x^{2})^{2} = 2^{2} = 4$.
પદાવલિ $= 2 \sin^{-1}\left(\frac{4 + 2 - 2}{4 + 2 + 2}\right) = 2 \sin^{-1}\left(\frac{4}{8}\right) = 2 \sin^{-1}\left(\frac{1}{2}\right)$.
કારણ કે $\sin^{-1}(\frac{1}{2}) = \frac{\pi}{6}$,તેથી કિંમત $2 \times \frac{\pi}{6} = \frac{\pi}{3}$ થાય.
225
DifficultMCQ
જો $y = \tan^{-1}(\sec x^3 - \tan x^3)$ અને $\frac{\pi}{2} < x^3 < \frac{3\pi}{2}$ હોય,તો:
A
$x y'' + 2 y' = 0$
B
$x^2 y'' - 6 y + \frac{3\pi}{2} = 0$
C
$x^2 y'' - 6 y + 3\pi = 0$
D
$x y'' - 4 y' = 0$

Solution

(B) આપેલ છે $y = \tan^{-1}(\sec x^3 - \tan x^3)$.
$y = \tan^{-1}\left(\frac{1 - \sin x^3}{\cos x^3}\right) = \tan^{-1}\left(\frac{1 - \cos(\frac{\pi}{2} - x^3)}{\sin(\frac{\pi}{2} - x^3)}\right)$.
અડધા ખૂણાના સૂત્રોનો ઉપયોગ કરતા,$1 - \cos \theta = 2 \sin^2(\frac{\theta}{2})$ અને $\sin \theta = 2 \sin(\frac{\theta}{2}) \cos(\frac{\theta}{2})$,આપણને મળે:
$y = \tan^{-1}\left(\tan(\frac{\pi}{4} - \frac{x^3}{2})\right)$.
કારણ કે $\frac{\pi}{2} < x^3 < \frac{3\pi}{2}$,તેથી $-\frac{3\pi}{4} < -\frac{x^3}{2} < -\frac{\pi}{4}$.
$\frac{\pi}{4}$ ઉમેરતા,આપણને મળે $-\frac{\pi}{2} < \frac{\pi}{4} - \frac{x^3}{2} < 0$.
આમ,$y = \frac{\pi}{4} - \frac{x^3}{2}$.
હવે,$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$y' = -\frac{1}{2} \cdot 3x^2 = -\frac{3}{2}x^2$.
$y'' = -\frac{3}{2} \cdot 2x = -3x$.
$y = \frac{\pi}{4} - \frac{x^3}{2}$ પરથી,આપણી પાસે $x^3 = \frac{\pi}{2} - 2y$ છે.
વળી,$x^2 = -\frac{2}{3} y'$.
$y'' = -3x$ માં $x^2$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને મળે $x^2 y'' = x^2 (-3x) = -3x^3 = -3(\frac{\pi}{2} - 2y) = -\frac{3\pi}{2} + 6y$.
તેથી,$x^2 y'' - 6y + \frac{3\pi}{2} = 0$.
226
DifficultMCQ
$k$ ના તમામ મૂલ્યોનો ગણ જેના માટે $(\tan^{-1} x)^3 + (\cot^{-1} x)^3 = k \pi^3$,$x \in \mathbb{R}$,એ અંતરાલ છે
A
$[\frac{1}{32}, \frac{7}{8})$
B
$(\frac{1}{24}, \frac{13}{16})$
C
$[\frac{1}{48}, \frac{13}{16}]$
D
$[\frac{1}{32}, \frac{9}{8})$

Solution

(A) ધારો કે $f(x) = (\tan^{-1} x)^3 + (\cot^{-1} x)^3$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan^{-1} x + \cot^{-1} x = \frac{\pi}{2}$.
ધારો કે $u = \tan^{-1} x$. તો $\cot^{-1} x = \frac{\pi}{2} - u$.
કારણ કે $x \in \mathbb{R}$,$u \in (-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2})$.
હવે,$f(x) = u^3 + (\frac{\pi}{2} - u)^3 = u^3 + \frac{\pi^3}{8} - \frac{3\pi^2}{4}u + \frac{3\pi}{2}u^2 - u^3 = \frac{3\pi}{2}u^2 - \frac{3\pi^2}{4}u + \frac{\pi^3}{8}$.
પૂર્ણવર્ગ બનાવતા: $f(x) = \frac{3\pi}{2}(u^2 - \frac{\pi}{2}u) + \frac{\pi^3}{8} = \frac{3\pi}{2}(u - \frac{\pi}{4})^2 - \frac{3\pi}{2}(\frac{\pi^2}{16}) + \frac{\pi^3}{8} = \frac{3\pi}{2}(u - \frac{\pi}{4})^2 + \frac{\pi^3}{32}$.
કારણ કે $u \in (-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2})$,$(u - \frac{\pi}{4})^2$ નો વિસ્તાર $[0, (-\frac{\pi}{2} - \frac{\pi}{4})^2) = [0, \frac{9\pi^2}{16})$ છે.
આમ,$f(x)$ નો વિસ્તાર $[\frac{\pi^3}{32}, \frac{3\pi}{2}(\frac{9\pi^2}{16}) + \frac{\pi^3}{32}) = [\frac{\pi^3}{32}, \frac{27\pi^3}{32} + \frac{\pi^3}{32}) = [\frac{\pi^3}{32}, \frac{28\pi^3}{32}) = [\frac{\pi^3}{32}, \frac{7\pi^3}{8})$ છે.
આપેલ છે કે $f(x) = k \pi^3$,તેથી $k \in [\frac{1}{32}, \frac{7}{8})$.
227
DifficultMCQ
$\cot \left(\sum\limits_{n=1}^{50} \tan ^{-1}\left(\frac{1}{1+n+n^{2}}\right)\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{26}{25}$
B
$\frac{25}{26}$
C
$\frac{50}{51}$
D
$\frac{52}{51}$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan ^{-1} \left(\frac{x-y}{1+xy}\right) = \tan ^{-1} x - \tan ^{-1} y$.
આપેલ પદ $\tan ^{-1}\left(\frac{1}{1+n+n^{2}}\right)$ ને આ રીતે લખી શકાય:
$\tan ^{-1}\left(\frac{(n+1)-n}{1+n(n+1)}\right) = \tan ^{-1}(n+1) - \tan ^{-1} n$.
હવે,સરવાળો ધ્યાનમાં લો:
$\sum\limits_{n=1}^{50} \left(\tan ^{-1}(n+1) - \tan ^{-1} n\right) = (\tan ^{-1} 2 - \tan ^{-1} 1) + (\tan ^{-1} 3 - \tan ^{-1} 2) + \dots + (\tan ^{-1} 51 - \tan ^{-1} 50)$.
આ એક ટેલિસ્કોપિંગ શ્રેણી છે,તેથી તે સરળ બનીને મળે છે:
$\tan ^{-1} 51 - \tan ^{-1} 1$.
સૂત્ર $\tan ^{-1} x - \tan ^{-1} y = \tan ^{-1} \left(\frac{x-y}{1+xy}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan ^{-1} 51 - \tan ^{-1} 1 = \tan ^{-1} \left(\frac{51-1}{1+51 \times 1}\right) = \tan ^{-1} \left(\frac{50}{52}\right) = \tan ^{-1} \left(\frac{25}{26}\right)$.
છેલ્લે,આપણે $\cot \left(\tan ^{-1} \left(\frac{25}{26}\right)\right)$ ની કિંમત શોધવાની છે.
કારણ કે $\cot(\tan ^{-1} x) = \frac{1}{x}$,તેથી:
$\cot \left(\tan ^{-1} \left(\frac{25}{26}\right)\right) = \frac{26}{25}$.
228
MediumMCQ
$\sin ^{-1}\left(\sin \frac{2 \pi}{3}\right)+\cos ^{-1}\left(\cos \frac{7 \pi}{6}\right)+\tan ^{-1}\left(\tan \frac{3 \pi}{4}\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{31 \pi}{12}$
B
$\frac{17 \pi}{12}$
C
$\frac{11 \pi}{12}$
D
$-\frac{3 \pi}{4}$

Solution

(C) દરેક પદને પ્રતિવિધેયોની મુખ્ય કિંમતોના આધારે ઉકેલીએ:
$1$. $\sin ^{-1}\left(\sin \frac{2 \pi}{3}\right)$ માટે:
$\frac{2 \pi}{3}$ એ મુખ્ય વિસ્તાર $[-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}]$ માં નથી,તેથી $\sin \frac{2 \pi}{3} = \sin(\pi - \frac{\pi}{3}) = \sin \frac{\pi}{3}$.
તેથી,$\sin ^{-1}\left(\sin \frac{\pi}{3}\right) = \frac{\pi}{3}$.
$2$. $\cos ^{-1}\left(\cos \frac{7 \pi}{6}\right)$ માટે:
$\frac{7 \pi}{6}$ એ મુખ્ય વિસ્તાર $[0, \pi]$ માં નથી,તેથી $\cos \frac{7 \pi}{6} = \cos(2\pi - \frac{5\pi}{6}) = \cos \frac{5 \pi}{6}$.
તેથી,$\cos ^{-1}\left(\cos \frac{5 \pi}{6}\right) = \frac{5 \pi}{6}$.
$3$. $\tan ^{-1}\left(\tan \frac{3 \pi}{4}\right)$ માટે:
$\frac{3 \pi}{4}$ એ મુખ્ય વિસ્તાર $(-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2})$ માં નથી,તેથી $\tan \frac{3 \pi}{4} = \tan(\pi - \frac{\pi}{4}) = -\tan \frac{\pi}{4} = \tan(-\frac{\pi}{4})$.
તેથી,$\tan ^{-1}\left(\tan(-\frac{\pi}{4})\right) = -\frac{\pi}{4}$.
સરવાળો કરતા:
$\frac{\pi}{3} + \frac{5 \pi}{6} - \frac{\pi}{4} = \frac{4\pi + 10\pi - 3\pi}{12} = \frac{11 \pi}{12}$.
229
DifficultMCQ
જો $0 < x < \frac{1}{\sqrt{2}}$ અને $\frac{\sin ^{-1} x}{\alpha}=\frac{\cos ^{-1} x}{\beta}$ હોય,તો $\sin \left(\frac{2 \pi \alpha}{\alpha+\beta}\right)$ ની કિંમત $......$ છે.
A
$4 \sqrt{1-x^{2}}(1-2 x^{2})$
B
$4 x \sqrt{1-x^{2}}(1-2 x^{2})$
C
$2 x \sqrt{1-x^{2}}(1-4 x^{2})$
D
$4 \sqrt{1-x^{2}}(1-4 x^{2})$

Solution

(B) આપેલ છે કે $\frac{\sin ^{-1} x}{\alpha}=\frac{\cos ^{-1} x}{\beta} = k$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin ^{-1} x + \cos ^{-1} x = \frac{\pi}{2}$.
કિંમતો મૂકતા,$k \alpha + k \beta = \frac{\pi}{2}$,જેનો અર્થ છે કે $k(\alpha + \beta) = \frac{\pi}{2}$,તેથી $k = \frac{\pi}{2(\alpha + \beta)}$.
$\sin ^{-1} x = k \alpha$ પરથી,આપણને મળે $\alpha = \frac{\sin ^{-1} x}{k} = \frac{2(\alpha + \beta) \sin ^{-1} x}{\pi}$.
તેથી,$\frac{\alpha}{\alpha + \beta} = \frac{2 \sin ^{-1} x}{\pi}$.
આપણે $\sin \left(\frac{2 \pi \alpha}{\alpha + \beta}\right)$ શોધવાનું છે.
ગુણોત્તર મૂકતા,$\sin \left(2 \pi \cdot \frac{2 \sin ^{-1} x}{\pi}\right) = \sin (4 \sin ^{-1} x)$.
સૂત્ર $\sin(4\theta) = 4 \sin \theta \cos \theta (1 - 2 \sin^2 \theta)$ નો ઉપયોગ કરતા.
ધારો કે $\theta = \sin ^{-1} x$,તો $\sin \theta = x$ અને $\cos \theta = \sqrt{1 - x^2}$.
આ કિંમતો મૂકતા,આપણને $4 x \sqrt{1 - x^2} (1 - 2 x^2)$ મળે છે.
230
EasyMCQ
$\tan \left(2 \tan ^{-1} \frac{1}{5} + \sec ^{-1} \frac{\sqrt{5}}{2} + 2 \tan ^{-1} \frac{1}{8}\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$2$
C
$\frac{1}{4}$
D
$\frac{5}{4}$

Solution

(B) ધારો કે પદાવલિ $E = \tan \left(2 \tan ^{-1} \frac{1}{5} + 2 \tan ^{-1} \frac{1}{8} + \sec ^{-1} \frac{\sqrt{5}}{2}\right)$ છે.
પ્રથમ,$\sec ^{-1} \frac{\sqrt{5}}{2}$ ને સરળ બનાવો. ધારો કે $\theta = \sec ^{-1} \frac{\sqrt{5}}{2}$,તો $\sec \theta = \frac{\sqrt{5}}{2}$,તેથી $\cos \theta = \frac{2}{\sqrt{5}}$. આમ,$\tan \theta = \sqrt{(\sqrt{5}/2)^2 - 1} = \sqrt{5/4 - 1} = \sqrt{1/4} = \frac{1}{2}$. તેથી,$\sec ^{-1} \frac{\sqrt{5}}{2} = \tan ^{-1} \frac{1}{2}$.
હવે,$E = \tan \left(2 \left(\tan ^{-1} \frac{1}{5} + \tan ^{-1} \frac{1}{8}\right) + \tan ^{-1} \frac{1}{2}\right)$.
$\tan ^{-1} x + \tan ^{-1} y = \tan ^{-1} \left(\frac{x+y}{1-xy}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે $\tan ^{-1} \frac{1}{5} + \tan ^{-1} \frac{1}{8} = \tan ^{-1} \left(\frac{1/5 + 1/8}{1 - 1/40}\right) = \tan ^{-1} \left(\frac{13/40}{39/40}\right) = \tan ^{-1} \frac{1}{3}$.
તેથી,$E = \tan \left(2 \tan ^{-1} \frac{1}{3} + \tan ^{-1} \frac{1}{2}\right)$.
$2 \tan ^{-1} x = \tan ^{-1} \left(\frac{2x}{1-x^2}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે $2 \tan ^{-1} \frac{1}{3} = \tan ^{-1} \left(\frac{2/3}{1-1/9}\right) = \tan ^{-1} \left(\frac{2/3}{8/9}\right) = \tan ^{-1} \left(\frac{2}{3} \times \frac{9}{8}\right) = \tan ^{-1} \frac{3}{4}$.
હવે,$E = \tan \left(\tan ^{-1} \frac{3}{4} + \tan ^{-1} \frac{1}{2}\right) = \tan \left(\tan ^{-1} \left(\frac{3/4 + 1/2}{1 - (3/4)(1/2)}\right)\right) = \frac{5/4}{1 - 3/8} = \frac{5/4}{5/8} = \frac{5}{4} \times \frac{8}{5} = 2$.
231
DifficultMCQ
જો $-1 < x < 1$ અને $x \neq 0$ માટે $\tan ^{-1}\left(\frac{2 x}{1-x^2}\right)+\cot ^{-1}\left(\frac{1-x^2}{2 x}\right)=\frac{\pi}{3}$ ના તમામ ઉકેલોનો સરવાળો $\alpha-\frac{4}{\sqrt{3}}$ હોય,તો $\alpha$ ની કિંમત $..........$ થાય.
A
$4$
B
$2$
C
$6$
D
$8$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $\tan ^{-1}\left(\frac{2 x}{1-x^2}\right)+\cot ^{-1}\left(\frac{1-x^2}{2 x}\right)=\frac{\pi}{3}$.
$y > 0$ માટે $\cot ^{-1}(y) = \tan ^{-1}(\frac{1}{y})$ હોવાથી,$\frac{1-x^2}{2x} > 0$ એટલે કે $x(1-x^2) > 0$ માટે $\cot ^{-1}(\frac{1-x^2}{2x}) = \tan ^{-1}(\frac{2x}{1-x^2})$ થાય.
કિસ્સો $I$: $x(1-x^2) > 0$. આ $x \in (-1, 0) \cup (0, 1)$ માટે સાચું છે.
જો $x \in (0, 1)$ હોય,તો $\frac{2x}{1-x^2} > 0$,તેથી $2 \tan ^{-1}(\frac{2x}{1-x^2}) = \frac{\pi}{3} \Rightarrow \tan ^{-1}(\frac{2x}{1-x^2}) = \frac{\pi}{6}$.
તેથી $\frac{2x}{1-x^2} = \tan(\frac{\pi}{6}) = \frac{1}{\sqrt{3}} \Rightarrow x^2 + 2\sqrt{3}x - 1 = 0$. $x > 0$ માટે ઉકેલતા,$x = 2 - \sqrt{3}$.
કિસ્સો $II$: $x(1-x^2) < 0$. આ $x \in (-1, 0)$ માટે સાચું છે.
ત્યારે $\cot ^{-1}(\frac{1-x^2}{2x}) = \pi + \tan ^{-1}(\frac{2x}{1-x^2})$ થાય.
સમીકરણ $2 \tan ^{-1}(\frac{2x}{1-x^2}) + \pi = \frac{\pi}{3} \Rightarrow 2 \tan ^{-1}(\frac{2x}{1-x^2}) = -\frac{2\pi}{3} \Rightarrow \tan ^{-1}(\frac{2x}{1-x^2}) = -\frac{\pi}{3}$.
તેથી $\frac{2x}{1-x^2} = \tan(-\frac{\pi}{3}) = -\sqrt{3} \Rightarrow \sqrt{3}x^2 - 2x - \sqrt{3} = 0$. $x < 0$ માટે ઉકેલતા,$x = -\frac{1}{\sqrt{3}}$.
ઉકેલોનો સરવાળો $(2 - \sqrt{3}) + (-\frac{1}{\sqrt{3}}) = 2 - \frac{4}{\sqrt{3}}$ થાય.
$\alpha - \frac{4}{\sqrt{3}}$ સાથે સરખાવતા,$\alpha = 2$ મળે.
232
DifficultMCQ
ધારો કે $a_1=1, a_2, a_3, a_4, \ldots$ ક્રમિક પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓ છે. તો $\tan ^{-1}\left(\frac{1}{1+ a _1 a _2}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{1}{1+ a _2 a _3}\right)+\ldots+\tan ^{-1}\left(\frac{1}{1+ a _{2021} a _{2022}}\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{\pi}{4}+\cot ^{-1}(2022)$
B
$\cot ^{-1}(2022)-\frac{\pi}{4}$
C
$\tan ^{-1}(2022)-\frac{\pi}{4}$
D
$\frac{\pi}{4}-\tan ^{-1}(2022)$

Solution

(C) આપેલ છે કે $a_1, a_2, \ldots, a_{2022}$ ક્રમિક પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓ છે,તેથી $a_{k+1} - a_k = 1$ દરેક $k \ge 1$ માટે.
$a_1 = 1$ હોવાથી,$a_2 = 2, a_3 = 3, \ldots, a_{2022} = 2022$ થાય.
શ્રેણીનું સામાન્ય પદ $\tan ^{-1}\left(\frac{1}{1+ a _k a _{k+1}}\right)$ છે.
$a_{k+1} - a_k = 1$ હોવાથી,આપણે પદને $\tan ^{-1}\left(\frac{a_{k+1} - a_k}{1+ a _k a _{k+1}}\right)$ તરીકે લખી શકીએ.
નિત્યસમ $\tan ^{-1} x - \tan ^{-1} y = \tan ^{-1}\left(\frac{x-y}{1+xy}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા,શ્રેણી નીચે મુજબ બને છે:
$\sum_{k=1}^{2021} (\tan ^{-1} a_{k+1} - \tan ^{-1} a_k) = (\tan ^{-1} a_2 - \tan ^{-1} a_1) + (\tan ^{-1} a_3 - \tan ^{-1} a_2) + \ldots + (\tan ^{-1} a_{2022} - \tan ^{-1} a_{2021})$.
આ એક ટેલિસ્કોપિંગ શ્રેણી છે,જેનું સાદું રૂપ $\tan ^{-1} a_{2022} - \tan ^{-1} a_1$ થાય છે.
$a_{2022} = 2022$ અને $a_1 = 1$ કિંમતો મૂકતા,આપણને $\tan ^{-1}(2022) - \tan ^{-1}(1) = \tan ^{-1}(2022) - \frac{\pi}{4}$ મળે છે.
233
DifficultMCQ
ધારો કે $(a, b) \subset (0, 2\pi)$ એ સૌથી મોટો અંતરાલ છે જેના માટે $\sin^{-1}(\sin \theta) - \cos^{-1}(\sin \theta) > 0, \theta \in (0, 2\pi)$ શરતનું પાલન થાય છે. જો $\alpha x^2 + \beta x + \sin^{-1}(x^2 - 6x + 10) + \cos^{-1}(x^2 - 6x + 10) = 0$ અને $\alpha - \beta = b - a$ હોય,તો $\alpha$ ની કિંમત શોધો:
A
$\frac{\pi}{48}$
B
$\frac{\pi}{16}$
C
$\frac{\pi}{8}$
D
$\frac{\pi}{12}$

Solution

(D) આપેલ છે $\sin^{-1}(\sin \theta) - \cos^{-1}(\sin \theta) > 0$.
$\cos^{-1}(x) = \frac{\pi}{2} - \sin^{-1}(x)$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે $\sin^{-1}(\sin \theta) - (\frac{\pi}{2} - \sin^{-1}(\sin \theta)) > 0$.
$2 \sin^{-1}(\sin \theta) > \frac{\pi}{2} \Rightarrow \sin^{-1}(\sin \theta) > \frac{\pi}{4}$.
આનો અર્થ છે $\sin \theta > \sin(\frac{\pi}{4}) = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
$\theta \in (0, 2\pi)$ માટે,$\sin \theta > \frac{1}{\sqrt{2}}$ એ $\theta \in (\frac{\pi}{4}, \frac{3\pi}{4})$ માટે સાચું છે.
તેથી,$(a, b) = (\frac{\pi}{4}, \frac{3\pi}{4})$,એટલે કે $b - a = \frac{3\pi}{4} - \frac{\pi}{4} = \frac{\pi}{2}$.
આપેલ છે $\alpha - \beta = b - a = \frac{\pi}{2}$,તેથી $\beta = \alpha - \frac{\pi}{2}$.
સમીકરણ $\alpha x^2 + \beta x + \sin^{-1}((x-3)^2 + 1) + \cos^{-1}((x-3)^2 + 1) = 0$ છે.
$\sin^{-1}(y) + \cos^{-1}(y) = \frac{\pi}{2}$ હોવાથી,$y = (x-3)^2 + 1$ માટે,$(x-3)^2 + 1 = 1$ હોવું જોઈએ,જેનો અર્થ છે $x = 3$.
$x = 3$ ને સમીકરણમાં મૂકતા: $\alpha(3)^2 + \beta(3) + \frac{\pi}{2} = 0$.
$9\alpha + 3(\alpha - \frac{\pi}{2}) + \frac{\pi}{2} = 0$.
$12\alpha - \pi = 0 \Rightarrow \alpha = \frac{\pi}{12}$.
234
DifficultMCQ
ધારો કે $S$ એ સમીકરણ $\cos ^{-1}(2 x)-2 \cos ^{-1}\left(\sqrt{1-x^2}\right)=\pi$ ના તમામ ઉકેલોનો ગણ છે,જ્યાં $x \in\left[-\frac{1}{2}, \frac{1}{2}\right]$. તો $\sum_{x \in S} 2 \sin ^{-1}\left(x^2-1\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$-\frac{2 \pi}{3}$
C
$\pi-\sin ^{-1}\left(\frac{\sqrt{3}}{4}\right)$
D
$\pi-2 \sin ^{-1}\left(\frac{\sqrt{3}}{4}\right)$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $\cos ^{-1}(2 x)-2 \cos ^{-1} \sqrt{1-x^2}=\pi$.
$x \in [-\frac{1}{2}, \frac{1}{2}]$ હોવાથી,ધારો કે $x = \sin \theta$,જ્યાં $\theta \in [-\frac{\pi}{6}, \frac{\pi}{6}]$.
તેથી $\sqrt{1-x^2} = \cos \theta$. $\theta \in [-\frac{\pi}{6}, \frac{\pi}{6}]$ હોવાથી,$\cos \theta \geq 0$,તેથી $\cos^{-1}(\sqrt{1-x^2}) = \cos^{-1}(\cos \theta) = |\theta|$.
કિસ્સો $1$: $x \geq 0 \implies \theta \in [0, \frac{\pi}{6}]$. સમીકરણ $\cos^{-1}(2x) - 2\theta = \pi$ બને છે,જે શક્ય નથી.
કિસ્સો $2$: $x < 0 \implies \theta \in [-\frac{\pi}{6}, 0)$. સમીકરણ ઉકેલતા $x = \frac{1-\sqrt{3}}{2}$ મળે છે.
$x = \frac{1-\sqrt{3}}{2}$ માટે,$x^2 - 1 = -\frac{\sqrt{3}}{2}$.
તેથી,$2\sin^{-1}(x^2-1) = 2\sin^{-1}(-\frac{\sqrt{3}}{2}) = 2(-\frac{\pi}{3}) = -\frac{2\pi}{3}$.
235
DifficultMCQ
ધારો કે $S = \{x \in R : 0 < x < 1 \text{ અને } 2 \tan^{-1}\left(\frac{1-x}{1+x}\right) = \cos^{-1}\left(\frac{1-x^2}{1+x^2}\right)\}$. જો $n(S)$ એ $S$ માં રહેલા ઘટકોની સંખ્યા દર્શાવતું હોય,તો:
A
$n(S) = 2$ અને $S$ માંનો માત્ર એક ઘટક $\frac{1}{2}$ કરતા નાનો છે.
B
$n(S) = 1$ અને $S$ માંનો ઘટક $\frac{1}{2}$ કરતા મોટો છે.
C
$n(S) = 1$ અને $S$ માંનો ઘટક $\frac{1}{2}$ કરતા નાનો છે.
D
$n(S) = 0$

Solution

(C) આપેલ શરત $0 < x < 1$ છે.
સમીકરણ $2 \tan^{-1}\left(\frac{1-x}{1+x}\right) = \cos^{-1}\left(\frac{1-x^2}{1+x^2}\right)$ છે.
ધારો કે $x = \tan \theta$. કારણ કે $0 < x < 1$,તેથી $0 < \theta < \frac{\pi}{4}$ મળે.
સમીકરણમાં $x = \tan \theta$ મૂકતા:
$2 \tan^{-1}\left(\frac{1-\tan \theta}{1+\tan \theta}\right) = \cos^{-1}\left(\frac{1-\tan^2 \theta}{1+\tan^2 \theta}\right)$.
નિત્યસમ $\tan(\frac{\pi}{4} - \theta) = \frac{1-\tan \theta}{1+\tan \theta}$ અને $\cos 2\theta = \frac{1-\tan^2 \theta}{1+\tan^2 \theta}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$2 \tan^{-1}(\tan(\frac{\pi}{4} - \theta)) = \cos^{-1}(\cos 2\theta)$.
કારણ કે $0 < \theta < \frac{\pi}{4}$,તેથી $0 < \frac{\pi}{4} - \theta < \frac{\pi}{4}$ અને $0 < 2\theta < \frac{\pi}{2}$ મળે.
તેથી,$2(\frac{\pi}{4} - \theta) = 2\theta$.
$\frac{\pi}{2} - 2\theta = 2\theta \implies 4\theta = \frac{\pi}{2} \implies \theta = \frac{\pi}{8}$.
તેથી $x = \tan(\frac{\pi}{8}) = \sqrt{2} - 1 \approx 0.414$.
કારણ કે $0.414 < 0.5$,તેથી $n(S) = 1$ અને ઘટક $\frac{1}{2}$ કરતા નાનો છે.
236
AdvancedMCQ
જો $S = \{x \in R : \sin^{-1}\left(\frac{x+1}{\sqrt{x^2+2x+2}}\right) - \sin^{-1}\left(\frac{x}{\sqrt{x^2+1}}\right) = \frac{\pi}{4}\}$,હોય તો $\sum_{x \in S} \left(\sin\left((x^2+x+5)\frac{\pi}{2}\right) - \cos((x^2+x+5)\pi)\right)$ ની કિંમત $........$ થાય.
A
$3$
B
$2$
C
$4$
D
$1$

Solution

(C) ધારો કે $f(x) = \sin^{-1}\left(\frac{x+1}{\sqrt{(x+1)^2+1}}\right) - \sin^{-1}\left(\frac{x}{\sqrt{x^2+1}}\right) = \frac{\pi}{4}$.
ધારો કે $\alpha = \sin^{-1}\left(\frac{x+1}{\sqrt{(x+1)^2+1}}\right)$ અને $\beta = \sin^{-1}\left(\frac{x}{\sqrt{x^2+1}}\right)$.
તેથી $\sin \alpha = \frac{x+1}{\sqrt{(x+1)^2+1}}$ અને $\sin \beta = \frac{x}{\sqrt{x^2+1}}$.
કારણ કે $\cos \alpha = \frac{1}{\sqrt{(x+1)^2+1}}$ અને $\cos \beta = \frac{1}{\sqrt{x^2+1}}$,આપણને મળે $\sin(\alpha - \beta) = \sin \alpha \cos \beta - \cos \alpha \sin \beta = \frac{1}{\sqrt{(x+1)^2+1}\sqrt{x^2+1}}$.
આપેલ છે કે $\alpha - \beta = \frac{\pi}{4}$,તેથી $\sin(\alpha - \beta) = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
આમ,$\frac{1}{\sqrt{(x+1)^2+1}\sqrt{x^2+1}} = \frac{1}{\sqrt{2}} \implies ((x+1)^2+1)(x^2+1) = 2$.
$(x^2+2x+2)(x^2+1) = 2 \implies x^4 + 2x^3 + 3x^2 + 2x + 2 = 2 \implies x(x+1)(x^2+x+2) = 0$.
વાસ્તવિક ઉકેલો $x=0$ અને $x=-1$ મળે છે.
$S = \{-1, 0\}$.
$x=0$ માટે,$\sin(5\pi/2) - \cos(5\pi) = 1 - (-1) = 2$.
$x=-1$ માટે,$\sin(5\pi/2) - \cos(5\pi) = 1 - (-1) = 2$.
સરવાળો $= 2 + 2 = 4$.
237
DifficultMCQ
પ્રતિ-ત્રિકોણમિતીય વિધેયોના મુખ્ય મૂલ્યોને ધ્યાનમાં લેતા,$\tan ^{-1}(x)+\tan ^{-1}(2 x)=\frac{\pi}{4}$ નું સમાધાન કરતા $x$ ના ધન વાસ્તવિક મૂલ્યોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$2$ કરતા વધારે
B
$1$
C
$2$
D
$0$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $\tan ^{-1}(x) + \tan ^{-1}(2x) = \frac{\pi}{4}$ જ્યાં $x > 0$.
નિત્યસમ $\tan ^{-1}(A) + \tan ^{-1}(B) = \tan ^{-1}\left(\frac{A+B}{1-AB}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan ^{-1}\left(\frac{x + 2x}{1 - x(2x)}\right) = \frac{\pi}{4}$
બંને બાજુ $\tan$ લેતા:
$\frac{3x}{1 - 2x^2} = \tan\left(\frac{\pi}{4}\right) = 1$
$\Rightarrow 3x = 1 - 2x^2$
$\Rightarrow 2x^2 + 3x - 1 = 0$
દ્વિઘાત સૂત્ર $x = \frac{-b \pm \sqrt{b^2 - 4ac}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$x = \frac{-3 \pm \sqrt{3^2 - 4(2)(-1)}}{2(2)} = \frac{-3 \pm \sqrt{9 + 8}}{4} = \frac{-3 \pm \sqrt{17}}{4}$
આપણે $x > 0$ ની જરૂર હોવાથી,આપણે ઋણ ઉકેલને અવગણીશું:
$x = \frac{-3 + \sqrt{17}}{4}$
અહીં $\sqrt{17} > 3$ હોવાથી,આ મૂલ્ય ધન છે. આમ,$x$ નું માત્ર $1$ ધન વાસ્તવિક મૂલ્ય મળે છે.
238
MediumMCQ
જો $a=\sin ^{-1}(\sin (5))$ અને $b=\cos ^{-1}(\cos (5))$ હોય,તો $a^2+b^2$ ની કિંમત શોધો.
A
$4 \pi^2+25$
B
$8 \pi^2-40 \pi+50$
C
$4 \pi^2-20 \pi+50$
D
$25$

Solution

(B) આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin^{-1}(\sin x) = x - 2n\pi$ જ્યાં $x \in [2n\pi - \frac{\pi}{2}, 2n\pi + \frac{\pi}{2}]$ છે.
$5$ રેડિયન એ $[\frac{3\pi}{2}, \frac{5\pi}{2}]$ અંતરાલમાં હોવાથી,$a = \sin^{-1}(\sin 5) = 5 - 2\pi$ મળે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos^{-1}(\cos x) = 2n\pi - x$ જ્યાં $x \in [(2n-1)\pi, 2n\pi]$ છે.
$5$ રેડિયન એ $[\pi, 2\pi]$ અંતરાલમાં હોવાથી,$b = \cos^{-1}(\cos 5) = 2\pi - 5$ મળે.
હવે,$a^2 + b^2$ ની ગણતરી કરીએ:
$a^2 + b^2 = (5 - 2\pi)^2 + (2\pi - 5)^2$
$= (5 - 2\pi)^2 + (5 - 2\pi)^2$
$= 2(5 - 2\pi)^2$
$= 2(25 - 20\pi + 4\pi^2)$
$= 50 - 40\pi + 8\pi^2$
$= 8\pi^2 - 40\pi + 50$.
239
MediumMCQ
$n \in N$ માટે,જો $\cot ^{-1} 3+\cot ^{-1} 4+\cot ^{-1} 5+\cot ^{-1} n=\frac{\pi}{4}$ હોય,તો $n$ ની કિંમત ......... છે.
A
$70$
B
$56$
C
$10$
D
$47$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ: $\cot ^{-1} 3+\cot ^{-1} 4+\cot ^{-1} 5+\cot ^{-1} n=\frac{\pi}{4}$.
$x > 0$ માટે $\cot ^{-1} x = \tan ^{-1} (1/x)$ નો ઉપયોગ કરીને $\tan ^{-1}$ માં ફેરવતા:
$\tan ^{-1} \frac{1}{3}+\tan ^{-1} \frac{1}{4}+\tan ^{-1} \frac{1}{5}+\tan ^{-1} \frac{1}{n}=\frac{\pi}{4}$.
પ્રથમ,$\tan ^{-1} \frac{1}{3}+\tan ^{-1} \frac{1}{4} = \tan ^{-1} \left(\frac{1/3+1/4}{1-(1/3)(1/4)}\right) = \tan ^{-1} \left(\frac{7/12}{11/12}\right) = \tan ^{-1} \frac{7}{11}$ મેળવીએ.
હવે,$\tan ^{-1} \frac{1}{5}$ ઉમેરતા: $\tan ^{-1} \frac{7}{11}+\tan ^{-1} \frac{1}{5} = \tan ^{-1} \left(\frac{7/11+1/5}{1-(7/11)(1/5)}\right) = \tan ^{-1} \left(\frac{46/55}{48/55}\right) = \tan ^{-1} \frac{46}{48} = \tan ^{-1} \frac{23}{24}$.
તેથી,$\tan ^{-1} \frac{23}{24} + \tan ^{-1} \frac{1}{n} = \frac{\pi}{4}$.
$\tan ^{-1} \frac{1}{n} = \tan ^{-1} 1 - \tan ^{-1} \frac{23}{24} = \tan ^{-1} \left(\frac{1-23/24}{1+(1)(23/24)}\right) = \tan ^{-1} \left(\frac{1/24}{47/24}\right) = \tan ^{-1} \frac{1}{47}$.
આમ,$n = 47$.
240
MediumMCQ
ધારો કે પ્રતિ-ત્રિકોણમિતીય વિધેયો મુખ્ય કિંમતો લે છે. સમીકરણ $2 \sin ^{-1} x + 3 \cos ^{-1} x = \frac{2 \pi}{5}$ ના વાસ્તવિક ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(A) આપણને સમીકરણ $2 \sin ^{-1} x + 3 \cos ^{-1} x = \frac{2 \pi}{5}$ આપેલું છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin ^{-1} x + \cos ^{-1} x = \frac{\pi}{2}$, જેનો અર્થ છે કે $\sin ^{-1} x = \frac{\pi}{2} - \cos ^{-1} x$.
આ કિંમતને આપેલા સમીકરણમાં મૂકતા:
$2(\frac{\pi}{2} - \cos ^{-1} x) + 3 \cos ^{-1} x = \frac{2 \pi}{5}$
$\pi - 2 \cos ^{-1} x + 3 \cos ^{-1} x = \frac{2 \pi}{5}$
$\pi + \cos ^{-1} x = \frac{2 \pi}{5}$
$\cos ^{-1} x = \frac{2 \pi}{5} - \pi$
$\cos ^{-1} x = -\frac{3 \pi}{5}$
$\cos ^{-1} x$ ના મુખ્ય મૂલ્ય શાખાનો વિસ્તાર $[0, \pi]$ હોવાથી, $-\frac{3 \pi}{5}$ આ વિસ્તારની બહાર છે.
તેથી, $x$ ની એવી કોઈ વાસ્તવિક કિંમત નથી જે આ સમીકરણનું સમાધાન કરે.
આમ, વાસ્તવિક ઉકેલોની સંખ્યા $0$ છે.
241
AdvancedMCQ
સમીકરણ $\sin ^{-1}\left(\sum_{i=1}^{\infty} x^{i+1}-x \sum_{i=1}^{\infty}\left(\frac{x}{2}\right)^i\right)=\frac{\pi}{2}-\cos ^{-1}\left(\sum_{i=1}^{\infty}\left(-\frac{x}{2}\right)^i-\sum_{i=1}^{\infty}(-x)^i\right)$ ના અંતરાલ $\left(-\frac{1}{2}, \frac{1}{2}\right)$ માં રહેલા વાસ્તવિક ઉકેલોની સંખ્યા . . . . . છે.
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(C) અનંત ગુણોત્તર શ્રેણીના સરવાળાના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$\sum_{i=1}^{\infty} x^{i+1} = \frac{x^2}{1-x}$,$\sum_{i=1}^{\infty} (\frac{x}{2})^i = \frac{x}{2-x}$,$\sum_{i=1}^{\infty} (-\frac{x}{2})^i = \frac{-x}{2+x}$,અને $\sum_{i=1}^{\infty} (-x)^i = \frac{-x}{1+x}$.
આપેલ સમીકરણ $A=B$ માં પરિણમે છે.
$\frac{x^2}{(1-x)(2-x)} = \frac{x}{(1+x)(2+x)}$
$x=0$ એ ઉકેલ છે. અન્ય ઉકેલ માટે $x^3+2x^2+5x-2=0$ મળે છે.
$f(x) = x^3+2x^2+5x-2$ માટે $f(0)=-2$ અને $f(1/2) > 0$ હોવાથી,અંતરાલ $(0, 1/2)$ માં એક ઉકેલ છે.
કુલ $2$ ઉકેલો મળે છે.
242
DifficultMCQ
પ્રતિ-ત્રિકોણમિતીય વિધેયોના મુખ્ય મૂલ્યોને ધ્યાનમાં લેતા,$\frac{3}{2} \cos ^{-1} \sqrt{\frac{2}{2+\pi^2}}+\frac{1}{4} \sin ^{-1} \frac{2 \sqrt{2} \pi}{2+\pi^2}+\tan ^{-1} \frac{\sqrt{2}}{\pi}$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$2.35$
B
$2.40$
C
$2.45$
D
$2.50$

Solution

(A) ધારો કે $x = \frac{\pi}{\sqrt{2}}$. તેથી $\tan ^{-1} x = \tan ^{-1} \frac{\pi}{\sqrt{2}}$.
આપેલ ત્રિકોણ પરથી,$\cos \theta = \frac{\sqrt{2}}{\sqrt{2+\pi^2}}$,તેથી $\cos ^{-1} \sqrt{\frac{2}{2+\pi^2}} = \tan ^{-1} \frac{\pi}{\sqrt{2}}$.
હવે,$\sin ^{-1} \left( \frac{2 \sqrt{2} \pi}{2+\pi^2} \right) = \sin ^{-1} \left( \frac{2(\pi/\sqrt{2})}{1+(\pi/\sqrt{2})^2} \right)$ ધ્યાનમાં લો.
કારણ કે $x = \frac{\pi}{\sqrt{2}} \approx \frac{3.14}{1.414} > 1$,આપણે સૂત્ર $\sin ^{-1} \left( \frac{2x}{1+x^2} \right) = \pi - 2 \tan ^{-1} x$ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
તેથી,$\sin ^{-1} \left( \frac{2 \sqrt{2} \pi}{2+\pi^2} \right) = \pi - 2 \tan ^{-1} \frac{\pi}{\sqrt{2}}$.
વળી,$\tan ^{-1} \frac{\sqrt{2}}{\pi} = \cot ^{-1} \frac{\pi}{\sqrt{2}}$.
આ કિંમતોને પદાવલિમાં મૂકતા:
પદાવલિ $= \frac{3}{2} \tan ^{-1} \frac{\pi}{\sqrt{2}} + \frac{1}{4} \left( \pi - 2 \tan ^{-1} \frac{\pi}{\sqrt{2}} \right) + \cot ^{-1} \frac{\pi}{\sqrt{2}}$.
$= \left( \frac{3}{2} - \frac{1}{2} \right) \tan ^{-1} \frac{\pi}{\sqrt{2}} + \frac{\pi}{4} + \cot ^{-1} \frac{\pi}{\sqrt{2}}$.
$= \tan ^{-1} \frac{\pi}{\sqrt{2}} + \cot ^{-1} \frac{\pi}{\sqrt{2}} + \frac{\pi}{4}$.
$= \frac{\pi}{2} + \frac{\pi}{4} = \frac{3\pi}{4}$.
$\pi \approx 3.14159$ લેતા,$\frac{3 \times 3.14159}{4} \approx 2.356$. તેથી,મૂલ્ય આશરે $2.35$ છે.
Solution diagram
243
EasyMCQ
જો $\frac{\pi}{2} \leq x \leq \frac{3 \pi}{4}$ હોય,તો $\cos ^{-1}\left(\frac{12}{13} \cos x+\frac{5}{13} \sin x\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$x-\tan ^{-1} \frac{4}{3}$
B
$x-\tan ^{-1} \frac{5}{12}$
C
$x+\tan ^{-1} \frac{4}{5}$
D
$x+\tan ^{-1} \frac{5}{12}$

Solution

(B) ધારો કે $\cos \alpha = \frac{12}{13}$ અને $\sin \alpha = \frac{5}{13}$. તેથી $\tan \alpha = \frac{5}{12}$,એટલે કે $\alpha = \tan ^{-1} \frac{5}{12}$.
આપેલ પદાવલિ $\cos ^{-1}(\cos x \cos \alpha + \sin x \sin \alpha)$ છે.
નિત્યસમ $\cos(x - \alpha) = \cos x \cos \alpha + \sin x \sin \alpha$ નો ઉપયોગ કરતા,પદાવલિ $\cos ^{-1}(\cos(x - \alpha))$ બને છે.
અહીં $\frac{\pi}{2} \leq x \leq \frac{3 \pi}{4}$ અને $\alpha = \tan ^{-1} \frac{5}{12} \approx 22.6^\circ$ હોવાથી,$x - \alpha \in [\frac{\pi}{2} - \alpha, \frac{3 \pi}{4} - \alpha]$ મળે.
જેથી $0 \leq x - \alpha \leq \pi$ હોવાથી,પદાવલિનું સાદું રૂપ $x - \alpha$ થાય.
$\alpha$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $x - \tan ^{-1} \frac{5}{12}$ મળે છે.
244
DifficultMCQ
જો $\alpha > \beta > \gamma > 0$ હોય,તો પદાવલિ $\cot ^{-1}\left\{\beta+\frac{(1+\beta^2)}{(\alpha-\beta)}\right\}+\cot ^{-1}\left\{\gamma+\frac{(1+\gamma^2)}{(\beta-\gamma)}\right\}+\cot ^{-1}\left\{\alpha+\frac{(1+\alpha^2)}{(\gamma-\alpha)}\right\}$ ની કિંમત શું થાય?
A
$\frac{\pi}{2}-(\alpha+\beta+\gamma)$
B
$3 \pi$
C
$0$
D
$\pi$

Solution

(D) ધારો કે આપેલ પદાવલિ $S = \cot ^{-1}\left\{\beta+\frac{1+\beta^2}{\alpha-\beta}\right\}+\cot ^{-1}\left\{\gamma+\frac{1+\gamma^2}{\beta-\gamma}\right\}+\cot ^{-1}\left\{\alpha+\frac{1+\alpha^2}{\gamma-\alpha}\right\}$ છે.
$\cot^{-1}(x) = \tan^{-1}(1/x)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$S = \tan^{-1}\left(\frac{\alpha-\beta}{1+\alpha\beta}\right) + \tan^{-1}\left(\frac{\beta-\gamma}{1+\beta\gamma}\right) + \tan^{-1}\left(\frac{\gamma-\alpha}{1+\gamma\alpha}\right)$.
$\tan^{-1}(x) - \tan^{-1}(y) = \tan^{-1}\left(\frac{x-y}{1+xy}\right)$ સૂત્ર મુજબ:
$S = (\tan^{-1}\alpha - \tan^{-1}\beta) + (\tan^{-1}\beta - \tan^{-1}\gamma) + (\tan^{-1}\gamma - \tan^{-1}\alpha + \pi) = \pi$.
245
MediumMCQ
$\cos \left(\sin ^{-1} \frac{3}{5}+\sin ^{-1} \frac{5}{13}+\sin ^{-1} \frac{33}{65}\right) = . . . . .$
A
$1$
B
$0$
C
$\frac{33}{65}$
D
$\frac{32}{65}$

Solution

(B) ધારો કે $x = \sin^{-1} \frac{3}{5}$,$y = \sin^{-1} \frac{5}{13}$,અને $z = \sin^{-1} \frac{33}{65}$ છે.
$\tan^{-1}$ સ્વરૂપમાં ફેરવતા:
$x = \tan^{-1} \frac{3}{4}$,$y = \tan^{-1} \frac{5}{12}$,અને $z = \tan^{-1} \frac{33}{56}$ મળે.
હવે,$\tan^{-1} \frac{3}{4} + \tan^{-1} \frac{5}{12} = \tan^{-1} \left( \frac{\frac{3}{4} + \frac{5}{12}}{1 - \frac{3}{4} \cdot \frac{5}{12}} \right) = \tan^{-1} \left( \frac{14/12}{33/48} \right) = \tan^{-1} \frac{56}{33}$ થાય.
તેથી,પદાવલિ $\cos \left( \tan^{-1} \frac{56}{33} + \tan^{-1} \frac{33}{56} \right)$ બને છે.
$\tan^{-1} \frac{33}{56} = \cot^{-1} \frac{56}{33}$ હોવાથી,$\cos \left( \tan^{-1} \frac{56}{33} + \cot^{-1} \frac{56}{33} \right)$ મળે.
નિત્યસમ $\tan^{-1} \theta + \cot^{-1} \theta = \frac{\pi}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા,$\cos \left( \frac{\pi}{2} \right) = 0$ મળે છે.
246
DifficultMCQ
પ્રતિ-ત્રિકોણમિતીય વિધેયોના મુખ્ય મૂલ્યોને ધ્યાનમાં લેતા,$\sin ^{-1}\left(\frac{\sqrt{3}}{2} x+\frac{1}{2} \sqrt{1-x^2}\right)$,જ્યાં $-\frac{1}{2} < x < \frac{1}{\sqrt{2}}$,તે કોના બરાબર છે?
A
$\frac{\pi}{4}+\sin ^{-1} x$
B
$\frac{\pi}{6}+\sin ^{-1} x$
C
$\frac{-5 \pi}{6}-\sin ^{-1} x$
D
$\frac{5 \pi}{6}-\sin ^{-1} x$

Solution

(B) ધારો કે $y = \sin ^{-1}\left(\frac{\sqrt{3}}{2} x+\frac{1}{2} \sqrt{1-x^2}\right)$.
આપેલ છે કે $-\frac{1}{2} < x < \frac{1}{\sqrt{2}}$,ધારો કે $x = \sin \theta$. તેથી $\theta = \sin ^{-1} x$.
કારણ કે $-\frac{1}{2} < \sin \theta < \frac{1}{\sqrt{2}}$,તેથી $-\frac{\pi}{6} < \theta < \frac{\pi}{4}$ મળે.
$x = \sin \theta$ ને પદમાં મૂકતા:
$y = \sin ^{-1}\left(\frac{\sqrt{3}}{2} \sin \theta + \frac{1}{2} \cos \theta\right)$
$y = \sin ^{-1}\left(\sin \theta \cos \frac{\pi}{6} + \cos \theta \sin \frac{\pi}{6}\right)$
$y = \sin ^{-1}\left(\sin \left(\theta + \frac{\pi}{6}\right)\right)$.
કારણ કે $-\frac{\pi}{6} < \theta < \frac{\pi}{4}$,તેથી $0 < \theta + \frac{\pi}{6} < \frac{5\pi}{12}$ મળે.
$\sin ^{-1}$ નો વિસ્તાર $[-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}]$ હોવાથી અને $0 < \theta + \frac{\pi}{6} < \frac{5\pi}{12}$ આ વિસ્તારમાં હોવાથી,$\sin ^{-1}(\sin(\theta + \frac{\pi}{6})) = \theta + \frac{\pi}{6}$ થાય.
આમ,$y = \sin ^{-1} x + \frac{\pi}{6}$.
247
DifficultMCQ
$\cot ^{-1}\left(\frac{\sqrt{1+\tan ^2(2)}-1}{\tan (2)}\right)-\cot ^{-1}\left(\frac{\sqrt{1+\tan ^2\left(\frac{1}{2}\right)}+1}{\tan \left(\frac{1}{2}\right)}\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\pi-\frac{5}{4}$
B
$\pi-\frac{3}{2}$
C
$\pi+\frac{3}{2}$
D
$\pi+\frac{5}{2}$

Solution

(A) ધારો કે $f(x) = \cot ^{-1}\left(\frac{\sqrt{1+\tan ^2 x}-1}{\tan x}\right)$. $2$ એ બીજા ચરણમાં હોવાથી,$\sec 2 < 0$,તેથી $\sqrt{1+\tan^2 2} = |\sec 2| = -\sec 2$. આમ,પ્રથમ પદ $\cot ^{-1}\left(\frac{-\sec 2 - 1}{\tan 2}\right) = \cot ^{-1}\left(\frac{-(1+\cos 2)}{\sin 2}\right) = \cot ^{-1}\left(-\cot 1\right) = \pi - \cot ^{-1}(\cot 1) = \pi - 1$ થાય.
બીજા પદ માટે,$1/2$ એ પ્રથમ ચરણમાં હોવાથી,$\sec(1/2) > 0$,તેથી $\sqrt{1+\tan^2(1/2)} = \sec(1/2)$. આમ,બીજું પદ $\cot ^{-1}\left(\frac{\sec(1/2) + 1}{\tan(1/2)}\right) = \cot ^{-1}\left(\frac{1+\cos(1/2)}{\sin(1/2)}\right) = \cot ^{-1}\left(\cot(1/4)\right) = 1/4$ થાય.
બંનેની બાદબાકી કરતા,આપણને $(\pi - 1) - 1/4 = \pi - 5/4$ મળે છે.
248
MediumMCQ
જો $x \in \left(0, \frac{1}{4}\right)$ માટે,$\tan^{-1}\left(\frac{6x\sqrt{x}}{1-9x^3}\right)$ નું વિકલન $\sqrt{x} \cdot g(x)$ હોય,તો $g(x)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{3x\sqrt{x}}{1-9x^3}$
B
$\frac{3x}{1-9x^3}$
C
$\frac{3}{1+9x^3}$
D
$\frac{9}{1+9x^3}$

Solution

(D) ધારો કે $y = \tan^{-1}\left(\frac{6x\sqrt{x}}{1-9x^3}\right)$.
આપણે $\tan^{-1}$ ના પદને નીચે મુજબ લખી શકીએ:
$y = \tan^{-1}\left(\frac{2(3x\sqrt{x})}{1-(3x\sqrt{x})^2}\right)$.
સૂત્ર $2\tan^{-1}(\theta) = \tan^{-1}\left(\frac{2\theta}{1-\theta^2}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $\theta = 3x\sqrt{x} = 3x^{3/2}$,આપણને મળે:
$y = 2\tan^{-1}(3x^{3/2})$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dy}{dx} = 2 \cdot \frac{1}{1+(3x^{3/2})^2} \cdot \frac{d}{dx}(3x^{3/2})$.
$\frac{dy}{dx} = \frac{2}{1+9x^3} \cdot (3 \cdot \frac{3}{2} x^{1/2})$.
$\frac{dy}{dx} = \frac{2}{1+9x^3} \cdot \frac{9}{2} \sqrt{x} = \frac{9\sqrt{x}}{1+9x^3}$.
આપેલ છે કે $\frac{dy}{dx} = \sqrt{x} \cdot g(x)$,તેથી $\sqrt{x} \cdot g(x) = \frac{9\sqrt{x}}{1+9x^3}$.
આમ,$g(x) = \frac{9}{1+9x^3}$.
249
DifficultMCQ
જો $y = \tan^{-1} \sqrt{\frac{1 + \cos x}{1 - \cos x}}$ હોય,તો $\frac{dy}{dx}$ શું થાય?
A
$\frac{3}{2}$
B
$\frac{-1}{2}$
C
$-1$
D
$1$

Solution

(B) આપેલ છે કે $y = \tan^{-1} \sqrt{\frac{1 + \cos x}{1 - \cos x}}$.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $1 + \cos x = 2 \cos^2 \frac{x}{2}$ અને $1 - \cos x = 2 \sin^2 \frac{x}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$y = \tan^{-1} \sqrt{\frac{2 \cos^2 \frac{x}{2}}{2 \sin^2 \frac{x}{2}}}$
$y = \tan^{-1} \sqrt{\cot^2 \frac{x}{2}}$
$y = \tan^{-1} \left( \cot \frac{x}{2} \right)$
કારણ કે $\cot \frac{x}{2} = \tan \left( \frac{\pi}{2} - \frac{x}{2} \right)$,તેથી:
$y = \tan^{-1} \left( \tan \left( \frac{\pi}{2} - \frac{x}{2} \right) \right)$
$y = \frac{\pi}{2} - \frac{x}{2}$
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx} \left( \frac{\pi}{2} - \frac{x}{2} \right) = 0 - \frac{1}{2} = -\frac{1}{2}$.

Inverse Trigonometric Functions — Properties of ITF · Frequently Asked Questions

1Are these Inverse Trigonometric Functions questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Inverse Trigonometric Functions Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.