Gujarati

Properties of ITF Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Inverse Trigonometric Functions · Properties of ITF

516+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 48 of 516 questions in Gujarati

301
EasyMCQ
જો $\sin ^{-1} x+\cos ^{-1} y=\frac{3 \pi}{10}$ હોય,તો $\cos ^{-1} x+\sin ^{-1} y$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{\pi}{10}$
B
$\frac{7\pi}{10}$
C
$\frac{9\pi}{10}$
D
$\frac{3\pi}{10}$

Solution

(B) આપણને આપેલ સમીકરણ છે: $\sin ^{-1} x+\cos ^{-1} y=\frac{3 \pi}{10}$.
નિત્યસમ $\sin ^{-1} x = \frac{\pi}{2} - \cos ^{-1} x$ અને $\cos ^{-1} y = \frac{\pi}{2} - \sin ^{-1} y$ નો ઉપયોગ કરીને,આપણે આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકીએ છીએ:
$(\frac{\pi}{2} - \cos ^{-1} x) + (\frac{\pi}{2} - \sin ^{-1} y) = \frac{3 \pi}{10}$.
ડાબી બાજુનું સાદું રૂપ આપતા:
$\pi - (\cos ^{-1} x + \sin ^{-1} y) = \frac{3 \pi}{10}$.
$\cos ^{-1} x + \sin ^{-1} y$ માટે પદોને ગોઠવતા:
$\cos ^{-1} x + \sin ^{-1} y = \pi - \frac{3 \pi}{10}$.
$\cos ^{-1} x + \sin ^{-1} y = \frac{10\pi - 3\pi}{10} = \frac{7 \pi}{10}$.
302
MediumMCQ
$x$ ની કઈ કિંમત માટે $\sin \left(\cot ^{-1}(x)\right)=\cos \left(\tan ^{-1}(1+x)\right)$ થાય?
A
$0$
B
$1$
C
$-\frac{1}{2}$
D
$\frac{1}{2}$

Solution

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin \left(\cot ^{-1} x\right) = \sin \left(\sin ^{-1} \left(\frac{1}{\sqrt{1+x^2}}\right)\right) = \frac{1}{\sqrt{1+x^2}}$.
તે જ રીતે,$\cos \left(\tan ^{-1}(1+x)\right) = \cos \left(\cos ^{-1} \left(\frac{1}{\sqrt{1+(1+x)^2}}\right)\right) = \frac{1}{\sqrt{1+(1+x)^2}}$.
આપેલ સમીકરણ $\sin \left(\cot ^{-1}(x)\right) = \cos \left(\tan ^{-1}(1+x)\right)$ માટે,બંને પદોને સરખાવતા:
$\frac{1}{\sqrt{1+x^2}} = \frac{1}{\sqrt{1+(1+x)^2}}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,આપણને મળે $1+x^2 = 1+(1+x)^2$.
$1+x^2 = 1 + 1 + 2x + x^2$.
$1+x^2 = 2 + 2x + x^2$.
બંને બાજુથી $x^2$ બાદ કરતા,$1 = 2 + 2x$.
$-1 = 2x$.
$x = -\frac{1}{2}$.
303
DifficultMCQ
જો $(\tan ^{-1} x)^2+(\cot ^{-1} x)^2=\frac{5 \pi^2}{8}$ હોય,તો $x$ ની કિંમત શોધો.
A
$-2$
B
$-1$
C
$1$
D
$2$

Solution

(B) આપેલ છે: $(\tan ^{-1} x)^2+(\cot ^{-1} x)^2=\frac{5 \pi^2}{8}$
આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan ^{-1} x + \cot ^{-1} x = \frac{\pi}{2}$.
ધારો કે $u = \tan ^{-1} x$. તો $\cot ^{-1} x = \frac{\pi}{2} - u$.
સમીકરણ આ મુજબ બનશે: $u^2 + (\frac{\pi}{2} - u)^2 = \frac{5 \pi^2}{8}$.
પદોનું વિસ્તરણ કરતા: $u^2 + \frac{\pi^2}{4} - \pi u + u^2 = \frac{5 \pi^2}{8}$.
$2u^2 - \pi u + \frac{\pi^2}{4} - \frac{5 \pi^2}{8} = 0$.
$2u^2 - \pi u - \frac{3 \pi^2}{8} = 0$.
$8$ વડે ગુણતા: $16u^2 - 8\pi u - 3\pi^2 = 0$.
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા: $(4u + \pi)(4u - 3\pi) = 0$.
તેથી,$u = -\frac{\pi}{4}$ અથવા $u = \frac{3\pi}{4}$.
$\tan ^{-1} x$ નો વિસ્તાર $(-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2})$ હોવાથી,$u = -\frac{\pi}{4}$ લેવું પડે.
તેથી,$\tan ^{-1} x = -\frac{\pi}{4} \Rightarrow x = \tan(-\frac{\pi}{4}) = -1$.
304
EasyMCQ
$\tan \left(\sin ^{-1}\left(\frac{3}{5}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{2}{3}\right)\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{6}{17}$
B
$\frac{17}{6}$
C
$\frac{16}{7}$
D
$\frac{7}{16}$

Solution

(B) આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin ^{-1}\left(\frac{3}{5}\right) = \tan ^{-1}\left(\frac{3}{\sqrt{1^2 - (3/5)^2}}\right) = \tan ^{-1}\left(\frac{3/5}{4/5}\right) = \tan ^{-1}\left(\frac{3}{4}\right)$.
સૂત્ર $\tan ^{-1} x + \tan ^{-1} y = \tan ^{-1}\left(\frac{x+y}{1-xy}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan \left[\tan ^{-1}\left(\frac{3}{4}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{2}{3}\right)\right]$
$= \tan \left[\tan ^{-1}\left(\frac{\frac{3}{4}+\frac{2}{3}}{1-\frac{3}{4} \cdot \frac{2}{3}}\right)\right]$
$= \tan \left[\tan ^{-1}\left(\frac{\frac{9+8}{12}}{1-\frac{6}{12}}\right)\right]$
$= \tan \left[\tan ^{-1}\left(\frac{17/12}{6/12}\right)\right]$
$= \tan \left[\tan ^{-1}\left(\frac{17}{6}\right)\right]$
$= \frac{17}{6}$
305
DifficultMCQ
જો $\cos ^{-1} x-\cos ^{-1} \frac{y}{3}=\alpha$,જ્યાં $-1 \leq x \leq 1$,$-3 \leq y \leq 3$,અને $x \leq \frac{y}{3}$ હોય,તો તમામ $x, y$ માટે $9 x^2-6 x y \cos \alpha+y^2$ ની કિંમત શોધો.
A
$\sin ^2 \alpha$
B
$3\sin ^2 \alpha$
C
$9\sin ^2 \alpha$
D
$\frac{4}{9}\sin ^2 \alpha$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $\cos ^{-1} x - \cos ^{-1} \frac{y}{3} = \alpha$ છે.
નિત્યસમ $\cos ^{-1} u - \cos ^{-1} v = \cos ^{-1} (uv + \sqrt{1-u^2}\sqrt{1-v^2})$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે $\cos ^{-1} (\frac{xy}{3} + \sqrt{1-x^2}\sqrt{1-\frac{y^2}{9}}) = \alpha$.
બંને બાજુ કોસાઇન લેતા: $\frac{xy}{3} + \sqrt{1-x^2}\sqrt{1-\frac{y^2}{9}} = \cos \alpha$.
પદ ગોઠવતા: $\sqrt{1-x^2}\sqrt{1-\frac{y^2}{9}} = \cos \alpha - \frac{xy}{3}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $(1-x^2)(1-\frac{y^2}{9}) = \cos^2 \alpha - \frac{2xy}{3} \cos \alpha + \frac{x^2 y^2}{9}$.
$1 - \frac{y^2}{9} - x^2 + \frac{x^2 y^2}{9} = \cos^2 \alpha - \frac{2xy}{3} \cos \alpha + \frac{x^2 y^2}{9}$.
$1 - x^2 - \frac{y^2}{9} = \cos^2 \alpha - \frac{2xy}{3} \cos \alpha$.
$1 - \cos^2 \alpha = x^2 - \frac{2xy}{3} \cos \alpha + \frac{y^2}{9}$.
$\sin^2 \alpha = x^2 - \frac{2xy}{3} \cos \alpha + \frac{y^2}{9}$.
$9$ વડે ગુણતા: $9 \sin^2 \alpha = 9x^2 - 6xy \cos \alpha + y^2$.
306
MediumMCQ
$\cos \left(\tan ^{-1}\left(\sin \left(\cot ^{-1} x\right)\right)\right)$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$\sqrt{\frac{x^2+1}{x^2-1}}$
B
$\sqrt{\frac{1-x^2}{2+x^2}}$
C
$\sqrt{\frac{1-x^2}{1+x^2}}$
D
$\sqrt{\frac{x^2+1}{x^2+2}}$

Solution

(D) ધારો કે $\theta = \cot^{-1} x$,તો $\cot \theta = x$. $\cot \theta = \frac{x}{1}$ હોવાથી,આપણને $\sin \theta = \frac{1}{\sqrt{1+x^2}}$ મળે છે.
આમ,$\sin(\cot^{-1} x) = \frac{1}{\sqrt{1+x^2}}$.
હવે,ધારો કે $\phi = \tan^{-1} \left( \frac{1}{\sqrt{1+x^2}} \right)$,તો $\tan \phi = \frac{1}{\sqrt{1+x^2}}$.
આપણે $\cos \phi$ શોધવાનું છે. નિત્યસમ $\sec^2 \phi = 1 + \tan^2 \phi$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $\sec^2 \phi = 1 + \frac{1}{1+x^2} = \frac{1+x^2+1}{1+x^2} = \frac{x^2+2}{x^2+1}$ મળે છે.
તેથી,$\cos^2 \phi = \frac{x^2+1}{x^2+2}$,જેનો અર્થ છે કે $\cos \phi = \sqrt{\frac{x^2+1}{x^2+2}}$.
307
MediumMCQ
$\Delta ABC$ માં સામાન્ય સંકેતો સાથે,જો $C=90^{\circ}$ હોય,તો $\tan ^{-1}\left(\frac{a}{b+c}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{b}{c+a}\right)=$
A
$\frac{\pi}{4}$
B
$\frac{\pi}{6}$
C
$\pi$
D
$\frac{\pi}{3}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\Delta ABC$ માં,$C=90^{\circ}$,તેથી પાયથાગોરસના પ્રમેય મુજબ,$a^{2}+b^{2}=c^{2}$ થાય.
આપણે $\tan ^{-1}\left(\frac{a}{b+c}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{b}{c+a}\right)$ ની કિંમત શોધવાની છે.
સૂત્ર $\tan ^{-1} x + \tan ^{-1} y = \tan ^{-1} \left( \frac{x+y}{1-xy} \right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$= \tan ^{-1} \left[ \frac{\frac{a}{b+c} + \frac{b}{c+a}}{1 - \left( \frac{a}{b+c} \right) \left( \frac{b}{c+a} \right)} \right]$
$= \tan ^{-1} \left[ \frac{a(c+a) + b(b+c)}{(b+c)(c+a) - ab} \right]$
$= \tan ^{-1} \left[ \frac{ac + a^{2} + b^{2} + bc}{bc + ab + c^{2} + ac - ab} \right]$
કારણ કે $a^{2}+b^{2}=c^{2}$,અંશ $ac + c^{2} + bc = c(a+b+c)$ બને છે.
છેદ $bc + ac + c^{2} = c(b+a+c)$ બને છે.
$= \tan ^{-1} \left( \frac{c(a+b+c)}{c(a+b+c)} \right)$
$= \tan ^{-1}(1) = \frac{\pi}{4}$.
Solution diagram
308
MediumMCQ
$x=\frac{1}{5}$ હોય ત્યારે $\cos \left(2 \cos ^{-1} x+\sin ^{-1} x\right)$ ની કિંમત શોધો,જ્યાં $0 \leq \cos ^{-1} x \leq \pi$ અને $-\frac{\pi}{2} \leq \sin ^{-1} x \leq \frac{\pi}{2}$ છે.
A
$-\frac{\sqrt{6}}{5}$
B
$\frac{\sqrt{6}}{5}$
C
$-\frac{2 \sqrt{6}}{5}$
D
$\frac{2 \sqrt{6}}{5}$

Solution

(C) આપેલ પદાવલિ: $\cos \left(2 \cos ^{-1} x+\sin ^{-1} x\right)$
આપણે આને આ રીતે લખી શકીએ: $\cos \left(\cos ^{-1} x + (\cos ^{-1} x+\sin ^{-1} x)\right)$
ગુણધર્મ $\cos ^{-1} x+\sin ^{-1} x=\frac{\pi}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા,પદાવલિ નીચે મુજબ બને છે:
$\cos \left(\cos ^{-1} x+\frac{\pi}{2}\right)$
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\cos \left(\theta+\frac{\pi}{2}\right) = -\sin \theta$ નો ઉપયોગ કરતા:
$= -\sin \left(\cos ^{-1} x\right)$
કારણ કે $\cos ^{-1} x = \sin ^{-1} \sqrt{1-x^2}$,તેથી:
$= -\sin \left(\sin ^{-1} \sqrt{1-x^2}\right) = -\sqrt{1-x^2}$
$x=\frac{1}{5}$ મૂકતા:
$= -\sqrt{1-\left(\frac{1}{5}\right)^2} = -\sqrt{1-\frac{1}{25}} = -\sqrt{\frac{24}{25}} = -\frac{2 \sqrt{6}}{5}$
309
DifficultMCQ
જો $\tan ^{-1} x + \tan ^{-1} y + \tan ^{-1} z = \frac{\pi}{2}$,જ્યાં $x, y, z > 0$ અને $xy < 1$ હોય,તો $xy + yz + zx$ ની કિંમત શોધો:
A
$xyz$
B
$0$
C
$1$
D
$-xyz$

Solution

(C) આપેલ છે: $\tan ^{-1} x + \tan ^{-1} y + \tan ^{-1} z = \frac{\pi}{2}$
$\tan ^{-1} x + \tan ^{-1} y = \frac{\pi}{2} - \tan ^{-1} z$
નિત્યસમ $\frac{\pi}{2} - \tan ^{-1} z = \cot ^{-1} z = \tan ^{-1} (\frac{1}{z})$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan ^{-1} (\frac{x+y}{1-xy}) = \tan ^{-1} (\frac{1}{z})$
બંને બાજુ સરખાવતા:
$\frac{x+y}{1-xy} = \frac{1}{z}$
$z(x+y) = 1 - xy$
$zx + zy = 1 - xy$
$xy + yz + zx = 1$
310
EasyMCQ
જો $\sin \left(\sin ^{-1} \frac{1}{5}+\cos ^{-1} x\right)=1$ હોય,તો $x$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{5}$
B
$1$
C
$0$
D
$-\frac{1}{5}$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $\sin \left(\sin ^{-1} \frac{1}{5}+\cos ^{-1} x\right)=1$
બંને બાજુ $\sin ^{-1}$ લેતા:
$\sin ^{-1} \frac{1}{5}+\cos ^{-1} x = \sin ^{-1}(1)$
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin ^{-1}(1) = \frac{\pi}{2}$,તેથી:
$\sin ^{-1} \frac{1}{5}+\cos ^{-1} x = \frac{\pi}{2}$
આપણે નિત્યસમ $\sin ^{-1} \theta + \cos ^{-1} \theta = \frac{\pi}{2}$ જાણીએ છીએ,જ્યાં $\theta \in [-1, 1]$.
આ બંને સમીકરણોની સરખામણી કરતા:
$\cos ^{-1} x = \cos ^{-1} \frac{1}{5}$
તેથી,$x = \frac{1}{5}$.
311
MediumMCQ
જો $\tan ^{-1}\left(\frac{x}{2}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{y}{2}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{z}{2}\right)=\frac{\pi}{2}$ હોય,તો $x y+y z+z x=$
A
$0$
B
$2$
C
$-1$
D
$4$

Solution

(D) આપેલ છે કે $\tan ^{-1}\left(\frac{x}{2}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{y}{2}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{z}{2}\right)=\frac{\pi}{2}$.
ધારો કે $A = \tan ^{-1}\left(\frac{x}{2}\right)$,$B = \tan ^{-1}\left(\frac{y}{2}\right)$,અને $C = \tan ^{-1}\left(\frac{z}{2}\right)$.
તેથી $A+B+C = \frac{\pi}{2}$,જેનો અર્થ છે કે $A+B = \frac{\pi}{2}-C$.
બંને બાજુ $\tan$ લેતા,આપણને મળે $\tan(A+B) = \tan\left(\frac{\pi}{2}-C\right) = \cot(C) = \frac{1}{\tan(C)}$.
સૂત્ર $\tan(A+B) = \frac{\tan A + \tan B}{1 - \tan A \tan B}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે $\frac{\frac{x}{2} + \frac{y}{2}}{1 - \frac{x}{2} \cdot \frac{y}{2}} = \frac{1}{z/2}$.
આનું સાદું રૂપ આપતા $\frac{(x+y)/2}{(4-xy)/4} = \frac{2}{z}$,એટલે કે $\frac{2(x+y)}{4-xy} = \frac{2}{z}$.
$2$ વડે ભાગતા,આપણને મળે $\frac{x+y}{4-xy} = \frac{1}{z}$.
ચોકડી ગુણાકાર કરતા $z(x+y) = 4-xy$,જેનો અર્થ છે કે $zx + zy = 4 - xy$.
પદોને ગોઠવતા,આપણને મળે $xy + yz + zx = 4$.
312
MediumMCQ
જો $\sin ^{-1} \frac{1}{3}+\sin ^{-1} \frac{3}{5}+\sin ^{-1} x=\frac{\pi}{2}$ હોય,તો $x=$
A
$\frac{8 \sqrt{2}+3}{15}$
B
$\frac{8 \sqrt{2}-3}{15}$
C
$\frac{8 \sqrt{2}+3}{5}$
D
$\frac{8 \sqrt{2}-3}{5}$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $\sin ^{-1} \frac{1}{3}+\sin ^{-1} \frac{3}{5}+\sin ^{-1} x=\frac{\pi}{2}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin ^{-1} x = \cos ^{-1} \sqrt{1-x^2}$.
તેથી,$\sin ^{-1} \frac{1}{3} = \cos ^{-1} \frac{2\sqrt{2}}{3}$ અને $\sin ^{-1} \frac{3}{5} = \cos ^{-1} \frac{4}{5}$.
સમીકરણમાં કિંમતો મૂકતા: $\sin ^{-1} x = \frac{\pi}{2} - (\sin ^{-1} \frac{1}{3} + \sin ^{-1} \frac{3}{5})$.
ધારો કે $A = \sin ^{-1} \frac{1}{3}$ અને $B = \sin ^{-1} \frac{3}{5}$.
તો $\sin A = \frac{1}{3}, \cos A = \frac{2\sqrt{2}}{3}$ અને $\sin B = \frac{3}{5}, \cos B = \frac{4}{5}$.
$x = \sin(\frac{\pi}{2} - (A+B)) = \cos(A+B) = \cos A \cos B - \sin A \sin B$.
$x = (\frac{2\sqrt{2}}{3} \times \frac{4}{5}) - (\frac{1}{3} \times \frac{3}{5}) = \frac{8\sqrt{2}-3}{15}$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
313
DifficultMCQ
$\tan \left(\frac{\pi}{4}+\frac{1}{2} \cos ^{-1}\left(\frac{a}{b}\right)\right)+\tan \left(\frac{\pi}{4}-\frac{1}{2} \cos ^{-1}\left(\frac{a}{b}\right)\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{2 a}{b}$
B
$\frac{2 b}{a}$
C
$\frac{a}{b}$
D
$\frac{b}{a}$

Solution

(B) ધારો કે $\theta = \frac{1}{2} \cos ^{-1}\left(\frac{a}{b}\right)$.
તેથી $2\theta = \cos ^{-1}\left(\frac{a}{b}\right)$,જેનો અર્થ થાય છે $\cos 2\theta = \frac{a}{b}$.
આપેલ પદાવલિ $\tan \left(\frac{\pi}{4}+\theta\right)+\tan \left(\frac{\pi}{4}-\theta\right)$ છે.
સૂત્ર $\tan(A+B) = \frac{\tan A + \tan B}{1 - \tan A \tan B}$ અને $\tan(A-B) = \frac{\tan A - \tan B}{1 + \tan A \tan B}$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $\tan(\frac{\pi}{4}) = 1$:
$= \frac{1+\tan \theta}{1-\tan \theta} + \frac{1-\tan \theta}{1+\tan \theta}$
$= \frac{(1+\tan \theta)^2 + (1-\tan \theta)^2}{(1-\tan \theta)(1+\tan \theta)}$
$= \frac{1 + 2\tan \theta + \tan^2 \theta + 1 - 2\tan \theta + \tan^2 \theta}{1 - \tan^2 \theta}$
$= \frac{2(1+\tan^2 \theta)}{1-\tan^2 \theta}$
$= \frac{2}{\frac{1-\tan^2 \theta}{1+\tan^2 \theta}}$
$= \frac{2}{\cos 2\theta}$
$\cos 2\theta = \frac{a}{b}$ મૂકતા,આપણને મળે છે:
$= \frac{2}{a/b} = \frac{2b}{a}$.
314
EasyMCQ
જો $\cos ^{-1} x+\cos ^{-1} y+\cos ^{-1} z=3 \pi$ હોય,તો $x^2+y^2+z^2-2xyz$ ની કિંમત શોધો.
A
$3$
B
$2$
C
$1$
D
$5$

Solution

(D) આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos ^{-1} \theta$ નો વિસ્તાર $[0, \pi]$ છે.
આપેલ છે કે $\cos ^{-1} x + \cos ^{-1} y + \cos ^{-1} z = 3\pi$.
દરેક પદ મહત્તમ $\pi$ હોઈ શકે છે,તેથી તેમનો સરવાળો $3\pi$ ત્યારે જ શક્ય છે જ્યારે દરેક પદ બરાબર $\pi$ હોય.
તેથી,$\cos ^{-1} x = \pi$,$\cos ^{-1} y = \pi$,અને $\cos ^{-1} z = \pi$.
આનો અર્થ એ છે કે $x = \cos(\pi) = -1$,$y = \cos(\pi) = -1$,અને $z = \cos(\pi) = -1$.
હવે,આ કિંમતોને $x^2 + y^2 + z^2 - 2xyz$ પદાવલિમાં મૂકતા:
$(-1)^2 + (-1)^2 + (-1)^2 - 2(-1)(-1)(-1)$
$= 1 + 1 + 1 - 2(-1)$
$= 3 + 2$
$= 5$.
315
EasyMCQ
જો $\cot ^{-1}(7)+\cot ^{-1}(8)+\cot ^{-1}(18)=\cot ^{-1} x$ હોય,તો $x$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{3}$
B
$2$
C
$3$
D
$\frac{1}{2}$

Solution

(C) આપેલ છે: $\cot ^{-1}(7)+\cot ^{-1}(8)+\cot ^{-1}(18)=\cot ^{-1} x$
ગુણધર્મ $\cot ^{-1}(y) = \tan ^{-1}(\frac{1}{y})$ ($y > 0$ માટે) નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan ^{-1}(\frac{1}{7})+\tan ^{-1}(\frac{1}{8})+\tan ^{-1}(\frac{1}{18})=\tan ^{-1}(\frac{1}{x})$
પ્રથમ,$\tan ^{-1}(\frac{1}{7}) + \tan ^{-1}(\frac{1}{8})$ માટે $\tan ^{-1}(A) + \tan ^{-1}(B) = \tan ^{-1}(\frac{A+B}{1-AB})$ સૂત્ર વાપરતા:
$\tan ^{-1}(\frac{\frac{1}{7}+\frac{1}{8}}{1-(\frac{1}{7})(\frac{1}{8})}) = \tan ^{-1}(\frac{\frac{15}{56}}{\frac{55}{56}}) = \tan ^{-1}(\frac{15}{55}) = \tan ^{-1}(\frac{3}{11})$
હવે,ત્રીજું પદ ઉમેરતા:
$\tan ^{-1}(\frac{3}{11}) + \tan ^{-1}(\frac{1}{18}) = \tan ^{-1}(\frac{\frac{3}{11}+\frac{1}{18}}{1-(\frac{3}{11})(\frac{1}{18})})$
$= \tan ^{-1}(\frac{\frac{54+11}{198}}{\frac{198-3}{198}}) = \tan ^{-1}(\frac{65}{195}) = \tan ^{-1}(\frac{1}{3})$
આમ,$\tan ^{-1}(\frac{1}{3}) = \tan ^{-1}(\frac{1}{x})$,જેનો અર્થ છે કે $x = 3$.
316
MediumMCQ
$\frac{\tan ^{-1}(\sqrt{3})-\sec ^{-1}(-2)}{\operatorname{cosec}^{-1}(-\sqrt{2})+\cos ^{-1}\left(\frac{-1}{2}\right)}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{4}{5}$
B
$\frac{-4}{5}$
C
$\frac{3}{5}$
D
$0$

Solution

(B) આપણે પ્રતિ-ત્રિકોણમિતીય વિધેયોના ગુણધર્મો જાણીએ છીએ: $\sec^{-1}(-x) = \pi - \sec^{-1}(x)$,$\operatorname{cosec}^{-1}(-x) = -\operatorname{cosec}^{-1}(x)$,અને $\cos^{-1}(-x) = \pi - \cos^{-1}(x)$.
વધુમાં,$\tan^{-1}(\sqrt{3}) = \frac{\pi}{3}$.
$\sec^{-1}(-2) = \pi - \sec^{-1}(2) = \pi - \frac{\pi}{3} = \frac{2\pi}{3}$.
$\operatorname{cosec}^{-1}(-\sqrt{2}) = -\operatorname{cosec}^{-1}(\sqrt{2}) = -\frac{\pi}{4}$.
$\cos^{-1}\left(\frac{-1}{2}\right) = \pi - \cos^{-1}\left(\frac{1}{2}\right) = \pi - \frac{\pi}{3} = \frac{2\pi}{3}$.
આ કિંમતોને પદાવલિમાં મૂકતા:
$\frac{\frac{\pi}{3} - \frac{2\pi}{3}}{-\frac{\pi}{4} + \frac{2\pi}{3}} = \frac{-\frac{\pi}{3}}{\frac{-3\pi + 8\pi}{12}} = \frac{-\frac{\pi}{3}}{\frac{5\pi}{12}} = -\frac{\pi}{3} \times \frac{12}{5\pi} = -\frac{4}{5}$.
317
DifficultMCQ
$\cos ^{-1}\left\{\frac{1}{\sqrt{2}}\left(\cos \frac{9 \pi}{10}-\sin \frac{9 \pi}{10}\right)\right\}$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{7 \pi}{20}$
B
$\frac{13 \pi}{20}$
C
$\frac{17 \pi}{20}$
D
$\frac{21 \pi}{20}$

Solution

(C) આપણી પાસે $\cos ^{-1}\left\{\frac{1}{\sqrt{2}}\left(\cos \frac{9 \pi}{10}-\sin \frac{9 \pi}{10}\right)\right\}$ છે.
$\cos(\pi - \theta) = -\cos \theta$ અને $\sin(\pi - \theta) = \sin \theta$ નો ઉપયોગ કરતા:
$= \cos ^{-1}\left\{\frac{1}{\sqrt{2}}\left(-\cos \frac{\pi}{10} - \sin \frac{\pi}{10}\right)\right\}$
$= \cos ^{-1}\left\{-\left(\frac{1}{\sqrt{2}} \cos \frac{\pi}{10} + \frac{1}{\sqrt{2}} \sin \frac{\pi}{10}\right)\right\}$
$= \cos ^{-1}\left\{-\left(\cos \frac{\pi}{4} \cos \frac{\pi}{10} + \sin \frac{\pi}{4} \sin \frac{\pi}{10}\right)\right\}$
$= \cos ^{-1}\left\{-\cos \left(\frac{\pi}{4} - \frac{\pi}{10}\right)\right\}$
$= \cos ^{-1}\left\{-\cos \left(\frac{5\pi - 2\pi}{20}\right)\right\} = \cos ^{-1}\left\{-\cos \frac{3\pi}{20}\right\}$
$\cos^{-1}(-x) = \pi - \cos^{-1}(x)$ હોવાથી:
$= \pi - \cos^{-1}\left(\cos \frac{3\pi}{20}\right)$
$= \pi - \frac{3\pi}{20} = \frac{17\pi}{20}$.
318
MediumMCQ
જો $\cos ^{-1} x+\cos ^{-1} y+\cos ^{-1} z=\pi$ અને $x^2+y^2+z^2+k x y z=1$ હોય,તો $k$ ની કિંમત શોધો.
A
-$1$
B
$1$
C
-$2$
D
$2$

Solution

(D) આપેલ છે,$\cos ^{-1} x+\cos ^{-1} y+\cos ^{-1} z=\pi$
$\Rightarrow \cos ^{-1} x+\cos ^{-1} y=\pi-\cos ^{-1} z$
$\Rightarrow \cos ^{-1} x+\cos ^{-1} y=\cos ^{-1}(-z)$
$\Rightarrow \cos ^{-1}\left[x y-\sqrt{1-x^2} \sqrt{1-y^2}\right]=\cos ^{-1}(-z)$
$\Rightarrow x y-\sqrt{(1-x^2)(1-y^2)}=-z$
$\Rightarrow x y+z=\sqrt{(1-x^2)(1-y^2)}$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$(x y+z)^2 = (1-x^2)(1-y^2)$
$x^2 y^2+2 x y z+z^2=1-y^2-x^2+x^2 y^2$
$x^2+y^2+z^2+2 x y z=1$
આ સમીકરણને આપેલ સમીકરણ $x^2+y^2+z^2+k x y z=1$ સાથે સરખાવતા,આપણને $k=2$ મળે છે.
319
MediumMCQ
જો $\tan ^{-1}(x+2)+\tan ^{-1}(x-2)-\tan ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right)=0$ હોય,તો $x$ ની એક કિંમત શોધો.
A
-$1$
B
$\frac{1}{2}$
C
$1$
D
$2$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ: $\tan ^{-1}(x+2)+\tan ^{-1}(x-2) = \tan ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right)$
સૂત્ર $\tan ^{-1} A + \tan ^{-1} B = \tan ^{-1}\left(\frac{A+B}{1-AB}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan ^{-1}\left(\frac{(x+2)+(x-2)}{1-(x+2)(x-2)}\right) = \tan ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right)$
$\tan ^{-1}\left(\frac{2x}{1-(x^2-4)}\right) = \tan ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right)$
$\tan ^{-1}\left(\frac{2x}{5-x^2}\right) = \tan ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right)$
બંને બાજુ સરખાવતા:
$\frac{2x}{5-x^2} = \frac{1}{2}$
$4x = 5 - x^2$
$x^2 + 4x - 5 = 0$
$(x+5)(x-1) = 0$
તેથી,$x = -5$ અથવા $x = 1$.
320
EasyMCQ
$x=\frac{1}{5}$ હોય ત્યારે $\cos \left(2 \cos ^{-1} x+\sin ^{-1} x\right)$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$-\frac{\sqrt{6}}{5}$
B
$\frac{2 \sqrt{6}}{5}$
C
$-\frac{2 \sqrt{6}}{5}$
D
$\frac{2 \sqrt{5}}{6}$

Solution

(C) આપેલ પદાવલિ: $\cos \left(2 \cos ^{-1} x+\sin ^{-1} x\right)$
આપણે આ પદાવલિને આ રીતે લખી શકીએ: $\cos \left(\cos ^{-1} x + (\cos ^{-1} x+\sin ^{-1} x)\right)$
ગુણધર્મ $\sin ^{-1} x + \cos ^{-1} x = \frac{\pi}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$\cos \left(\cos ^{-1} x + \frac{\pi}{2}\right)$
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\cos \left(\frac{\pi}{2} + \theta\right) = -\sin \theta$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$-\sin \left(\cos ^{-1} x\right)$
કારણ કે $\cos ^{-1} x = \sin ^{-1} \sqrt{1-x^2}$,તેથી પદાવલિ આ મુજબ થશે:
$-\sin \left(\sin ^{-1} \sqrt{1-x^2}\right) = -\sqrt{1-x^2}$
$x = \frac{1}{5}$ મૂકતા:
$-\sqrt{1-\left(\frac{1}{5}\right)^2} = -\sqrt{1-\frac{1}{25}} = -\sqrt{\frac{24}{25}} = -\frac{\sqrt{24}}{5} = -\frac{2 \sqrt{6}}{5}$
321
MediumMCQ
$\cos \left[\sin ^{-1}\left(\frac{3}{5}\right)+\cos ^{-1}\left(\frac{12}{13}\right)\right]=$
A
$\frac{36}{65}$
B
$\frac{12}{65}$
C
$\frac{33}{65}$
D
$\frac{3}{65}$

Solution

(C) ધારો કે $\alpha = \sin^{-1}\left(\frac{3}{5}\right)$ અને $\beta = \cos^{-1}\left(\frac{12}{13}\right)$.
તેથી $\sin \alpha = \frac{3}{5}$,જેનો અર્થ છે કે $\cos \alpha = \sqrt{1 - \left(\frac{3}{5}\right)^2} = \frac{4}{5}$.
અને $\cos \beta = \frac{12}{13}$,જેનો અર્થ છે કે $\sin \beta = \sqrt{1 - \left(\frac{12}{13}\right)^2} = \frac{5}{13}$.
નિત્યસમ $\cos(\alpha + \beta) = \cos \alpha \cos \beta - \sin \alpha \sin \beta$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\cos(\alpha + \beta) = \left(\frac{4}{5}\right) \left(\frac{12}{13}\right) - \left(\frac{3}{5}\right) \left(\frac{5}{13}\right)$
$= \frac{48}{65} - \frac{15}{65}$
$= \frac{33}{65}$.
322
DifficultMCQ
$\tan ^{-1}\left\{\frac{\sqrt{1+x}-\sqrt{1-x}}{\sqrt{1+x}+\sqrt{1-x}}\right\}+\frac{1}{2} \cos ^{-1} x$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{\pi}{2}$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$0$
D
$\frac{\pi}{3}$

Solution

(B) ધારો કે $x = \cos 2\theta$.
તેથી $\theta = \frac{1}{2} \cos^{-1} x$.
પદમાં $x = \cos 2\theta$ મૂકતા:
$\tan^{-1}\left(\frac{\sqrt{1+\cos 2\theta}-\sqrt{1-\cos 2\theta}}{\sqrt{1+\cos 2\theta}+\sqrt{1-\cos 2\theta}}\right)$
$= \tan^{-1}\left(\frac{\sqrt{2\cos^2\theta}-\sqrt{2\sin^2\theta}}{\sqrt{2\cos^2\theta}+\sqrt{2\sin^2\theta}}\right)$
$= \tan^{-1}\left(\frac{\sqrt{2}\cos\theta - \sqrt{2}\sin\theta}{\sqrt{2}\cos\theta + \sqrt{2}\sin\theta}\right)$
$= \tan^{-1}\left(\frac{1 - \tan\theta}{1 + \tan\theta}\right)$
$= \tan^{-1}(\tan(\frac{\pi}{4} - \theta))$
$= \frac{\pi}{4} - \theta = \frac{\pi}{4} - \frac{1}{2} \cos^{-1} x$.
હવે,બીજું પદ ઉમેરતા:
$(\frac{\pi}{4} - \frac{1}{2} \cos^{-1} x) + \frac{1}{2} \cos^{-1} x = \frac{\pi}{4}$.
323
EasyMCQ
$\sin \left(\cos ^{-1}\left(-\frac{1}{3}\right)-\sin ^{-1}\left(\frac{1}{3}\right)\right)$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$1$
B
$3$
C
$2$
D
$4$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos ^{-1}(-x) = \pi - \cos ^{-1}(x)$ અને $\sin ^{-1}(x) + \cos ^{-1}(x) = \frac{\pi}{2}$.
ધારો કે આપેલ પદ $E = \sin \left(\cos ^{-1}\left(-\frac{1}{3}\right)-\sin ^{-1}\left(\frac{1}{3}\right)\right)$ છે.
ગુણધર્મ $\cos ^{-1}\left(-\frac{1}{3}\right) = \pi - \cos ^{-1}\left(\frac{1}{3}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$E = \sin \left(\pi - \cos ^{-1}\left(\frac{1}{3}\right) - \sin ^{-1}\left(\frac{1}{3}\right)\right)$.
હવે,પ્રતિવિધેય પદોને જૂથમાં લેતા:
$E = \sin \left(\pi - \left(\cos ^{-1}\left(\frac{1}{3}\right) + \sin ^{-1}\left(\frac{1}{3}\right)\right)\right)$.
કારણ કે $x \in [-1, 1]$ માટે $\cos ^{-1}(x) + \sin ^{-1}(x) = \frac{\pi}{2}$ છે,તેથી:
$E = \sin \left(\pi - \frac{\pi}{2}\right) = \sin \left(\frac{\pi}{2}\right)$.
આમ,$E = 1$.
324
EasyMCQ
જો $\tan ^{-1}\left(\frac{x+1}{x-1}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{x-1}{x}\right)=\tan ^{-1}(-7)$ હોય,તો $x$ ની કિંમત શોધો.
A
-$1$
B
$1$
C
$2$
D
$4$

Solution

(C) આપણે સૂત્ર $\tan ^{-1}(A) + \tan ^{-1}(B) = \tan ^{-1}\left(\frac{A+B}{1-AB}\right)$ નો ઉપયોગ કરીશું.
આપેલ છે કે $\tan ^{-1}\left(\frac{x+1}{x-1}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{x-1}{x}\right)=\tan ^{-1}(-7)$.
સૂત્ર લાગુ પાડતા,આપણને મળે $\tan ^{-1}\left[\frac{\frac{x+1}{x-1}+\frac{x-1}{x}}{1-\left(\frac{x+1}{x-1}\right)\left(\frac{x-1}{x}\right)}\right]=\tan ^{-1}(-7)$.
કૌંસની અંદરની પદાવલિનું સાદું રૂપ આપતા:
$\frac{x(x+1)+(x-1)^2}{x(x-1)-(x+1)(x-1)} = \frac{x^2+x+x^2-2x+1}{x^2-x-(x^2-1)} = \frac{2x^2-x+1}{1-x}$.
હવે,$\frac{2x^2-x+1}{1-x} = -7$ લેતા.
$2x^2-x+1 = -7(1-x) = -7+7x$.
$2x^2-8x+8 = 0$.
$x^2-4x+4 = 0$.
$(x-2)^2 = 0$,તેથી $x=2$ મળે છે.
325
EasyMCQ
જો $\cos ^{-1}\left(\frac{12}{13}\right)+\sin ^{-1}\left(\frac{3}{5}\right)=\sin ^{-1} P$ હોય,તો $P$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{63}{65}$
B
$\frac{56}{65}$
C
$\frac{48}{65}$
D
$\frac{36}{65}$

Solution

(B) આપણને સમીકરણ $\sin ^{-1}\left(\frac{3}{5}\right)+\cos ^{-1}\left(\frac{12}{13}\right)=\sin ^{-1} P$ આપેલ છે.
પ્રથમ,$\cos ^{-1}\left(\frac{12}{13}\right)$ ને $\sin ^{-1}$ સ્વરૂપમાં ફેરવો.
ધારો કે $\cos ^{-1}\left(\frac{12}{13}\right) = \theta$,તો $\cos \theta = \frac{12}{13}$.
$\sin \theta = \sqrt{1-\cos^2 \theta} = \sqrt{1-\left(\frac{12}{13}\right)^2} = \sqrt{1-\frac{144}{169}} = \sqrt{\frac{25}{169}} = \frac{5}{13}$ નો ઉપયોગ કરતા.
તેથી,$\cos ^{-1}\left(\frac{12}{13}\right) = \sin ^{-1}\left(\frac{5}{13}\right)$.
હવે,સમીકરણ $\sin ^{-1}\left(\frac{3}{5}\right)+\sin ^{-1}\left(\frac{5}{13}\right) = \sin ^{-1} P$ બને છે.
સૂત્ર $\sin ^{-1} x + \sin ^{-1} y = \sin ^{-1}\left(x \sqrt{1-y^2} + y \sqrt{1-x^2}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\sin ^{-1} P = \sin ^{-1}\left[\frac{3}{5} \sqrt{1-\left(\frac{5}{13}\right)^2} + \frac{5}{13} \sqrt{1-\left(\frac{3}{5}\right)^2}\right]$
$= \sin ^{-1}\left[\frac{3}{5} \times \frac{12}{13} + \frac{5}{13} \times \frac{4}{5}\right]$
$= \sin ^{-1}\left(\frac{36}{65} + \frac{20}{65}\right) = \sin ^{-1}\left(\frac{56}{65}\right)$.
તેથી,$P = \frac{56}{65}$.
326
EasyMCQ
જો $\tan ^{-1}\left(\frac{1}{4}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{2}{9}\right)=\frac{1}{2} \cos ^{-1} x$ હોય,તો $x$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{5}$
B
$\frac{2}{5}$
C
$\frac{3}{5}$
D
$\frac{4}{5}$

Solution

(C) આપણે સૂત્ર $\tan ^{-1} a + \tan ^{-1} b = \tan ^{-1} \left( \frac{a+b}{1-ab} \right)$ નો ઉપયોગ કરીશું.
$\tan ^{-1}\left(\frac{1}{4}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{2}{9}\right)=\tan ^{-1}\left(\frac{\frac{1}{4}+\frac{2}{9}}{1-\left(\frac{1}{4}\right)\left(\frac{2}{9}\right)}\right)$
$= \tan ^{-1}\left(\frac{\frac{9+8}{36}}{\frac{36-2}{36}}\right) = \tan ^{-1}\left(\frac{17}{34}\right) = \tan ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right)$
હવે,આપણે નિત્યસમ $2 \tan ^{-1} \theta = \cos ^{-1} \left( \frac{1-\theta^2}{1+\theta^2} \right)$ નો ઉપયોગ કરીએ,જેનો અર્થ છે કે $\tan ^{-1} \theta = \frac{1}{2} \cos ^{-1} \left( \frac{1-\theta^2}{1+\theta^2} \right)$.
$\theta = \frac{1}{2}$ લેતા,આપણને મળે $\tan ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right) = \frac{1}{2} \cos ^{-1} \left( \frac{1-(1/2)^2}{1+(1/2)^2} \right)$
$= \frac{1}{2} \cos ^{-1} \left( \frac{1-1/4}{1+1/4} \right) = \frac{1}{2} \cos ^{-1} \left( \frac{3/4}{5/4} \right) = \frac{1}{2} \cos ^{-1} \left( \frac{3}{5} \right)$
આને $\frac{1}{2} \cos ^{-1} x$ સાથે સરખાવતા,આપણને $x = \frac{3}{5}$ મળે છે.
327
EasyMCQ
$\tan ^{-1}(1)+\cos ^{-1}\left(-\frac{1}{2}\right)+\sin ^{-1}\left(-\frac{1}{2}\right)$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{5 \pi}{6}$
B
$\frac{\pi}{2}$
C
$\frac{2 \pi}{3}$
D
$\frac{3 \pi}{4}$

Solution

(D) આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan ^{-1}(1) = \frac{\pi}{4}$.
આપણે એ પણ જાણીએ છીએ કે $\cos ^{-1}(-x) = \pi - \cos ^{-1}(x)$,તેથી $\cos ^{-1}\left(-\frac{1}{2}\right) = \pi - \cos ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right) = \pi - \frac{\pi}{3} = \frac{2\pi}{3}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin ^{-1}(-x) = -\sin ^{-1}(x)$,તેથી $\sin ^{-1}\left(-\frac{1}{2}\right) = -\sin ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right) = -\frac{\pi}{6}$.
આ કિંમતોનો સરવાળો કરતા:
$\frac{\pi}{4} + \frac{2\pi}{3} - \frac{\pi}{6} = \frac{3\pi + 8\pi - 2\pi}{12} = \frac{9\pi}{12} = \frac{3\pi}{4}$.
328
MediumMCQ
$2 \tan^{-1} \frac{1}{2} + \tan^{-1} \frac{1}{7}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\tan^{-1} \left( \frac{17}{31} \right)$
B
$\tan^{-1} \left( \frac{19}{31} \right)$
C
$\tan^{-1} \left( \frac{31}{17} \right)$
D
$\tan^{-1} \left( \frac{31}{19} \right)$

Solution

(C) આપણે સૂત્ર $2 \tan^{-1} x = \tan^{-1} \left( \frac{2x}{1-x^2} \right)$ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ,જ્યાં $|x| < 1$.
$2 \tan^{-1} \frac{1}{2}$ માટે આ સૂત્ર લાગુ પાડતા:
$2 \tan^{-1} \frac{1}{2} = \tan^{-1} \left( \frac{2(1/2)}{1-(1/2)^2} \right) = \tan^{-1} \left( \frac{1}{1-1/4} \right) = \tan^{-1} \left( \frac{1}{3/4} \right) = \tan^{-1} \left( \frac{4}{3} \right)$.
હવે,$\tan^{-1} x + \tan^{-1} y = \tan^{-1} \left( \frac{x+y}{1-xy} \right)$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને $\tan^{-1} \frac{1}{7}$ ઉમેરો:
$\tan^{-1} \left( \frac{4}{3} \right) + \tan^{-1} \left( \frac{1}{7} \right) = \tan^{-1} \left( \frac{4/3 + 1/7}{1 - (4/3)(1/7)} \right)$.
અંશની ગણતરી કરતા: $\frac{4}{3} + \frac{1}{7} = \frac{28+3}{21} = \frac{31}{21}$.
છેદની ગણતરી કરતા: $1 - \frac{4}{21} = \frac{21-4}{21} = \frac{17}{21}$.
આમ,પદાવલિ $\tan^{-1} \left( \frac{31/21}{17/21} \right) = \tan^{-1} \left( \frac{31}{17} \right)$ બને છે.
329
DifficultMCQ
જો $\cos ^{-1} \sqrt{p}+\cos ^{-1} \sqrt{1-p}+\cos ^{-1} \sqrt{1-q}=\frac{3 \pi}{4}$ હોય,તો $q$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{2}$
B
$\frac{1}{\sqrt{2}}$
C
$1$
D
$\frac{1}{3}$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $\cos ^{-1} \sqrt{p}+\cos ^{-1} \sqrt{1-p}+\cos ^{-1} \sqrt{1-q}=\frac{3 \pi}{4}$
ધારો કે $t=\cos ^{-1} \sqrt{p}$. તેથી $\sqrt{p}=\cos t$,એટલે કે $p=\cos ^2 t$.
આથી,$1-p=1-\cos ^2 t=\sin ^2 t$,જેનો અર્થ છે કે $\sqrt{1-p}=\sin t$.
તેથી,$t=\sin ^{-1} \sqrt{1-p}$.
કારણ કે $t=\cos ^{-1} \sqrt{p}$,આપણને મળે છે $\cos ^{-1} \sqrt{p}=\sin ^{-1} \sqrt{1-p}$.
આ કિંમત આપેલ સમીકરણમાં મૂકતા:
$\sin ^{-1} \sqrt{1-p}+\cos ^{-1} \sqrt{1-p}+\cos ^{-1} \sqrt{1-q}=\frac{3 \pi}{4}$
નિત્યસમ $\sin ^{-1} x+\cos ^{-1} x=\frac{\pi}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{\pi}{2}+\cos ^{-1} \sqrt{1-q}=\frac{3 \pi}{4}$
$\cos ^{-1} \sqrt{1-q}=\frac{3 \pi}{4}-\frac{\pi}{2}=\frac{\pi}{4}$
$\sqrt{1-q}=\cos \left(\frac{\pi}{4}\right)=\frac{1}{\sqrt{2}}$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $1-q=\frac{1}{2}$
$q=1-\frac{1}{2}=\frac{1}{2}$
330
EasyMCQ
$\tan ^{-1}\left(\frac{1}{8}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{1}{5}\right)$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{\pi}{6}$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$\frac{\pi}{3}$
D
$\frac{\pi}{2}$

Solution

(B) આપણે સૂત્ર $\tan ^{-1}(x) + \tan ^{-1}(y) = \tan ^{-1}\left(\frac{x+y}{1-xy}\right)$ નો ઉપયોગ કરીશું.
પ્રથમ,$\tan ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right) + \tan ^{-1}\left(\frac{1}{5}\right)$ ની ગણતરી કરો:
$\tan ^{-1}\left(\frac{\frac{1}{2} + \frac{1}{5}}{1 - \frac{1}{2} \cdot \frac{1}{5}}\right) = \tan ^{-1}\left(\frac{\frac{7}{10}}{\frac{9}{10}}\right) = \tan ^{-1}\left(\frac{7}{9}\right)$.
હવે,પરિણામમાં $\tan ^{-1}\left(\frac{1}{8}\right)$ ઉમેરો:
$\tan ^{-1}\left(\frac{1}{8}\right) + \tan ^{-1}\left(\frac{7}{9}\right) = \tan ^{-1}\left(\frac{\frac{1}{8} + \frac{7}{9}}{1 - \frac{1}{8} \cdot \frac{7}{9}}\right)$.
કૌંસની અંદરના પદનું સાદું રૂપ આપતા:
$\frac{\frac{9+56}{72}}{\frac{72-7}{72}} = \frac{65}{65} = 1$.
આમ,પદાવલિ $\tan ^{-1}(1) = \frac{\pi}{4}$ થાય છે.
331
EasyMCQ
$\tan ^{-1} \frac{1}{3}+\tan ^{-1} \frac{1}{5}+\tan ^{-1} \frac{1}{7}+\tan ^{-1} \frac{1}{8}$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{\pi}{4}$
B
$\frac{\pi}{6}$
C
$\frac{\pi}{2}$
D
$\frac{\pi}{3}$

Solution

(A) આપણે સૂત્ર $\tan ^{-1} x + \tan ^{-1} y = \tan ^{-1} \left( \frac{x+y}{1-xy} \right)$ નો ઉપયોગ કરીશું.
પ્રથમ,પદોને જૂથમાં વહેંચો:
$\left( \tan ^{-1} \frac{1}{3} + \tan ^{-1} \frac{1}{5} \right) + \left( \tan ^{-1} \frac{1}{7} + \tan ^{-1} \frac{1}{8} \right)$
પ્રથમ જોડી માટે સૂત્ર લાગુ કરો:
$\tan ^{-1} \left( \frac{\frac{1}{3} + \frac{1}{5}}{1 - \frac{1}{3} \times \frac{1}{5}} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{8}{15}}{\frac{14}{15}} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{8}{14} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{4}{7} \right)$
બીજી જોડી માટે સૂત્ર લાગુ કરો:
$\tan ^{-1} \left( \frac{\frac{1}{7} + \frac{1}{8}}{1 - \frac{1}{7} \times \frac{1}{8}} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{15}{56}}{\frac{55}{56}} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{15}{55} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{3}{11} \right)$
હવે પરિણામોનો સરવાળો કરો:
$\tan ^{-1} \left( \frac{4}{7} \right) + \tan ^{-1} \left( \frac{3}{11} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{4}{7} + \frac{3}{11}}{1 - \frac{4}{7} \times \frac{3}{11}} \right)$
$= \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{44+21}{77}}{\frac{77-12}{77}} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{65}{65} \right) = \tan ^{-1} (1) = \frac{\pi}{4}$
332
EasyMCQ
$2 \tan ^{-1}\left(\frac{1}{3}\right)+\cos ^{-1}\left(\frac{3}{5}\right)=$
A
$\frac{\pi}{4}$
B
$0$
C
$\tan ^{-1}\left(\frac{5}{4}\right)$
D
$\frac{\pi}{2}$

Solution

(D) આપણે $|x| < 1$ માટે $2 \tan ^{-1}(x) = \tan ^{-1}\left(\frac{2x}{1-x^2}\right)$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
પ્રથમ,$2 \tan ^{-1}\left(\frac{1}{3}\right) = \tan ^{-1}\left(\frac{2 \times \frac{1}{3}}{1-(\frac{1}{3})^2}\right) = \tan ^{-1}\left(\frac{2/3}{8/9}\right) = \tan ^{-1}\left(\frac{3}{4}\right)$ ગણો.
હવે,$\cos ^{-1}\left(\frac{3}{5}\right)$ ને $\tan ^{-1}$ માં ફેરવો. ધારો કે $\theta = \cos ^{-1}\left(\frac{3}{5}\right)$,તો $\cos \theta = \frac{3}{5}$. $\cos^2 \theta + \sin^2 \theta = 1$ હોવાથી,$\sin \theta = \sqrt{1 - (3/5)^2} = 4/5$. તેથી,$\tan \theta = \frac{4/5}{3/5} = \frac{4}{3}$,એટલે કે $\cos ^{-1}\left(\frac{3}{5}\right) = \tan ^{-1}\left(\frac{4}{3}\right)$.
પદાવલિ $\tan ^{-1}\left(\frac{3}{4}\right) + \tan ^{-1}\left(\frac{4}{3}\right)$ બને છે.
$x > 0$ માટે $\tan ^{-1}(x) + \tan ^{-1}(1/x) = \frac{\pi}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $\tan ^{-1}\left(\frac{3}{4}\right) + \tan ^{-1}\left(\frac{1}{3/4}\right) = \frac{\pi}{2}$ મળે છે.
333
EasyMCQ
$\tan ^{-1}\left(\frac{1}{3}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{1}{5}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{1}{7}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{1}{8}\right)$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{4 \pi}{3}$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$\frac{2 \pi}{4}$
D
$\frac{3 \pi}{4}$

Solution

(B) આપણે સૂત્ર $\tan ^{-1} x + \tan ^{-1} y = \tan ^{-1} \left( \frac{x+y}{1-xy} \right)$ નો ઉપયોગ કરીશું.
પ્રથમ,પદોને જૂથમાં વહેંચો:
$\left( \tan ^{-1} \frac{1}{3} + \tan ^{-1} \frac{1}{5} \right) + \left( \tan ^{-1} \frac{1}{7} + \tan ^{-1} \frac{1}{8} \right)$
પ્રથમ જોડી માટે સૂત્ર લાગુ કરતા:
$\tan ^{-1} \left( \frac{\frac{1}{3} + \frac{1}{5}}{1 - \frac{1}{3} \times \frac{1}{5}} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{8}{15}}{\frac{14}{15}} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{8}{14} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{4}{7} \right)$
બીજી જોડી માટે સૂત્ર લાગુ કરતા:
$\tan ^{-1} \left( \frac{\frac{1}{7} + \frac{1}{8}}{1 - \frac{1}{7} \times \frac{1}{8}} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{15}{56}}{\frac{55}{56}} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{15}{55} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{3}{11} \right)$
હવે,પરિણામોનો સરવાળો કરતા:
$\tan ^{-1} \left( \frac{4}{7} \right) + \tan ^{-1} \left( \frac{3}{11} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{4}{7} + \frac{3}{11}}{1 - \frac{4}{7} \times \frac{3}{11}} \right)$
$= \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{44+21}{77}}{\frac{77-12}{77}} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{65}{65} \right) = \tan ^{-1} (1) = \frac{\pi}{4}$
334
EasyMCQ
$\tan ^{-1} 2+\tan ^{-1} 3=$
A
$\frac{5 \pi}{4}$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$-\frac{\pi}{4}$
D
$\frac{3 \pi}{4}$

Solution

(D) જ્યારે $xy > 1$ હોય ત્યારે આપણે $\tan ^{-1} x + \tan ^{-1} y = \pi + \tan ^{-1} \left( \frac{x+y}{1-xy} \right)$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
અહીં,$x = 2$ અને $y = 3$ છે. કારણ કે $xy = 2 \times 3 = 6 > 1$,આપણે સૂત્ર લાગુ કરીએ છીએ:
$\tan ^{-1} 2 + \tan ^{-1} 3 = \pi + \tan ^{-1} \left( \frac{2+3}{1-(2 \times 3)} \right)$
$= \pi + \tan ^{-1} \left( \frac{5}{1-6} \right)$
$= \pi + \tan ^{-1} \left( \frac{5}{-5} \right)$
$= \pi + \tan ^{-1} (-1)$
કારણ કે $\tan ^{-1} (-1) = -\frac{\pi}{4}$,તેથી આપણને મળે છે:
$= \pi - \frac{\pi}{4} = \frac{3 \pi}{4}$.
335
EasyMCQ
$\tan \left[2 \tan ^{-1}\left(\frac{1}{5}\right)-\frac{\pi}{4}\right]$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{7}{17}$
B
$-\frac{7}{17}$
C
$-\frac{17}{7}$
D
$\frac{17}{7}$

Solution

(B) આપણે જાણીએ છીએ કે $2 \tan ^{-1}(x) = \tan ^{-1} \left( \frac{2x}{1-x^2} \right)$.
તેથી,$2 \tan ^{-1} \left( \frac{1}{5} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{2 \times \frac{1}{5}}{1 - (\frac{1}{5})^2} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{2}{5}}{1 - \frac{1}{25}} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{2}{5}}{\frac{24}{25}} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{2}{5} \times \frac{25}{24} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{5}{12} \right)$.
હવે,પદાવલિ $\tan \left[ \tan ^{-1} \left( \frac{5}{12} \right) - \tan ^{-1} (1) \right]$ બને છે.
સૂત્ર $\tan ^{-1}(x) - \tan ^{-1}(y) = \tan ^{-1} \left( \frac{x-y}{1+xy} \right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan ^{-1} \left( \frac{\frac{5}{12} - 1}{1 + \frac{5}{12} \times 1} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{-\frac{7}{12}}{\frac{17}{12}} \right) = \tan ^{-1} \left( -\frac{7}{17} \right)$.
અંતે,$\tan \left[ \tan ^{-1} \left( -\frac{7}{17} \right) \right] = -\frac{7}{17}$.
336
EasyMCQ
$\tan \left(\cos ^{-1}\left(\frac{4}{5}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{2}{3}\right)\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{6}{17}$
B
$\frac{7}{16}$
C
$\frac{16}{7}$
D
$\frac{17}{6}$

Solution

(D) આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos ^{-1}\left(\frac{4}{5}\right) = \tan ^{-1}\left(\frac{3}{4}\right)$,કારણ કે કાટકોણ ત્રિકોણમાં પાસેની બાજુ $4$ અને કર્ણ $5$ હોય,તો સામેની બાજુ $\sqrt{5^2 - 4^2} = 3$ થાય.
આ કિંમત પદાવલિમાં મૂકતા:
$\tan \left(\tan ^{-1}\left(\frac{3}{4}\right) + \tan ^{-1}\left(\frac{2}{3}\right)\right)$
સૂત્ર $\tan ^{-1}(x) + \tan ^{-1}(y) = \tan ^{-1}\left(\frac{x+y}{1-xy}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$= \tan \left(\tan ^{-1}\left(\frac{\frac{3}{4} + \frac{2}{3}}{1 - \frac{3}{4} \times \frac{2}{3}}\right)\right)$
$= \tan \left(\tan ^{-1}\left(\frac{\frac{9+8}{12}}{1 - \frac{6}{12}}\right)\right)$
$= \tan \left(\tan ^{-1}\left(\frac{\frac{17}{12}}{\frac{6}{12}}\right)\right)$
$= \tan \left(\tan ^{-1}\left(\frac{17}{6}\right)\right) = \frac{17}{6}$
337
EasyMCQ
જો $\tan ^{-1}(2 x)+\tan ^{-1}(3 x)=\frac{\pi}{4}$,જ્યાં $x>0$,તો $x=$
A
$1$
B
$\frac{1}{6}$
C
$\frac{1}{3}$
D
$\frac{1}{2}$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $\tan ^{-1}(2 x)+\tan ^{-1}(3 x)=\frac{\pi}{4}$
નિત્યસમ $\tan ^{-1}(A)+\tan ^{-1}(B)=\tan ^{-1}\left(\frac{A+B}{1-AB}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan ^{-1}\left(\frac{2 x+3 x}{1-(2 x)(3 x)}\right)=\frac{\pi}{4}$
$\tan ^{-1}\left(\frac{5 x}{1-6 x^2}\right)=\frac{\pi}{4}$
બંને બાજુ $\tan$ લેતા:
$\frac{5 x}{1-6 x^2}=\tan\left(\frac{\pi}{4}\right)=1$
$5 x = 1 - 6 x^2$
$6 x^2 + 5 x - 1 = 0$
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા:
$(6 x - 1)(x + 1) = 0$
આથી $x = \frac{1}{6}$ અથવા $x = -1$ મળે છે.
પ્રશ્નમાં $x > 0$ આપેલ હોવાથી,આપણે $x = -1$ ને અવગણીશું.
તેથી,$x = \frac{1}{6}$.
338
EasyMCQ
$\tan ^{-1} 2 + \tan ^{-1} 3$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$\left(\frac{3 \pi}{4}\right)^c$
B
$\left(\frac{\pi}{2}\right)^c$
C
$\left(\frac{\pi}{4}\right)^c$
D
$\left(\frac{\pi}{6}\right)^c$

Solution

(A) જ્યારે $xy > 1$ હોય ત્યારે આપણે $\tan ^{-1} x + \tan ^{-1} y = \pi + \tan ^{-1} \left( \frac{x+y}{1-xy} \right)$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
અહીં,$x = 2$ અને $y = 3$ છે,તેથી $xy = 6 > 1$.
તેથી,$\tan ^{-1} 2 + \tan ^{-1} 3 = \pi + \tan ^{-1} \left( \frac{2+3}{1-(2)(3)} \right)$.
$= \pi + \tan ^{-1} \left( \frac{5}{1-6} \right) = \pi + \tan ^{-1} (-1)$.
$= \pi - \frac{\pi}{4} = \frac{3 \pi}{4}$.
આમ,મૂલ્ય $\left( \frac{3 \pi}{4} \right)^c$ છે.
339
MediumMCQ
જો $\tan ^{-1}\left(\frac{1-x}{1+x}\right)-\frac{1}{2} \tan ^{-1} x=0$,$x>0$ માટે,તો $x=$
A
$\sqrt{3}$
B
$\frac{1}{\sqrt{2}}$
C
$\frac{1}{\sqrt{3}}$
D
$\frac{1}{3}$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $\tan ^{-1}\left(\frac{1-x}{1+x}\right)-\frac{1}{2} \tan ^{-1} x=0$ છે.
પદોને ફરીથી ગોઠવતા,આપણને $\tan ^{-1}\left(\frac{1-x}{1+x}\right)=\frac{1}{2} \tan ^{-1} x$ મળે છે.
ગુણધર્મ $\tan ^{-1} a - \tan ^{-1} b = \tan ^{-1}\left(\frac{a-b}{1+ab}\right)$ નો ઉપયોગ કરીને,આપણે $\tan ^{-1}(1) - \tan ^{-1}(x) = \frac{1}{2} \tan ^{-1} x$ લખી શકીએ છીએ.
આનું સાદું રૂપ આપતા $\frac{\pi}{4} = \frac{1}{2} \tan ^{-1} x + \tan ^{-1} x$ મળે છે.
$\frac{\pi}{4} = \frac{3}{2} \tan ^{-1} x$.
$\tan ^{-1} x = \frac{\pi}{4} \times \frac{2}{3} = \frac{\pi}{6}$.
તેથી,$x = \tan\left(\frac{\pi}{6}\right) = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
340
MediumMCQ
$2 \tan ^{-1}\left(\frac{1}{3}\right)-\tan ^{-1}\left(\frac{3}{4}\right)=$
A
$0$
B
$2$
C
$1$
D
$3$

Solution

(A) આપણે સૂત્ર $2 \tan ^{-1} x = \tan ^{-1} \left( \frac{2x}{1-x^2} \right)$ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
$x = \frac{1}{3}$ માટે,આપણને મળે છે:
$2 \tan ^{-1} \left( \frac{1}{3} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{2 \times \frac{1}{3}}{1 - (\frac{1}{3})^2} \right)$
$= \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{2}{3}}{1 - \frac{1}{9}} \right)$
$= \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{2}{3}}{\frac{8}{9}} \right)$
$= \tan ^{-1} \left( \frac{2}{3} \times \frac{9}{8} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{3}{4} \right)$
હવે,આ કિંમતને મૂળ પદાવલિમાં મૂકતા:
$2 \tan ^{-1} \left( \frac{1}{3} \right) - \tan ^{-1} \left( \frac{3}{4} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{3}{4} \right) - \tan ^{-1} \left( \frac{3}{4} \right) = 0$.
341
MediumMCQ
$\tan ^{-1}\left(\frac{1}{3}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{1}{5}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{1}{7}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{1}{8}\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{\pi}{3}$
B
$\frac{\pi}{12}$
C
$\frac{\pi}{4}$
D
$\frac{\pi}{6}$

Solution

(C) આપણે સૂત્ર $\tan ^{-1} x + \tan ^{-1} y = \tan ^{-1} \left( \frac{x+y}{1-xy} \right)$ નો ઉપયોગ કરીશું.
પ્રથમ,પ્રથમ બે પદોને જોડો:
$\tan ^{-1} \left( \frac{1}{3} \right) + \tan ^{-1} \left( \frac{1}{5} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{1}{3} + \frac{1}{5}}{1 - \frac{1}{3} \times \frac{1}{5}} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{8}{15}}{\frac{14}{15}} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{8}{14} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{4}{7} \right)$.
હવે,છેલ્લા બે પદોને જોડો:
$\tan ^{-1} \left( \frac{1}{7} \right) + \tan ^{-1} \left( \frac{1}{8} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{1}{7} + \frac{1}{8}}{1 - \frac{1}{7} \times \frac{1}{8}} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{15}{56}}{\frac{55}{56}} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{15}{55} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{3}{11} \right)$.
અંતે,પરિણામોનો સરવાળો કરો:
$\tan ^{-1} \left( \frac{4}{7} \right) + \tan ^{-1} \left( \frac{3}{11} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{4}{7} + \frac{3}{11}}{1 - \frac{4}{7} \times \frac{3}{11}} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{\frac{44+21}{77}}{\frac{77-12}{77}} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{65}{65} \right) = \tan ^{-1} (1) = \frac{\pi}{4}$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
Solution diagram
342
MediumMCQ
જો $\sin ^{-1} x+\sin ^{-1} y+\sin ^{-1} z=\frac{3 \pi}{2}$ હોય,તો $x^{100}+y^{100}+z^{100}=$
A
$3$
B
$4$
C
$2$
D
$1$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin ^{-1} \theta$ નો વિસ્તાર $[-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}]$ છે.
આ ત્રણ કિંમતોનો સરવાળો $\frac{3 \pi}{2}$ હોવાથી,દરેક પદ તેની મહત્તમ કિંમત $\frac{\pi}{2}$ જેટલું હોવું જોઈએ.
તેથી,$\sin ^{-1} x = \frac{\pi}{2}$,$\sin ^{-1} y = \frac{\pi}{2}$,અને $\sin ^{-1} z = \frac{\pi}{2}$.
આનો અર્થ એ થાય કે $x = \sin(\frac{\pi}{2}) = 1$,$y = \sin(\frac{\pi}{2}) = 1$,અને $z = \sin(\frac{\pi}{2}) = 1$.
આ કિંમતોને પદાવલિમાં મૂકતા,આપણને $x^{100} + y^{100} + z^{100} = 1^{100} + 1^{100} + 1^{100} = 1 + 1 + 1 = 3$ મળે છે.
343
MediumMCQ
$2 \tan ^{-1} \frac{1}{2} + \tan ^{-1} \frac{3}{8}$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$\tan ^{-1} \left( \frac{42}{24} \right)$
B
$2 \tan ^{-1} \left( \frac{42}{24} \right)$
C
$\tan ^{-1} \left( \frac{24}{41} \right)$
D
$\tan ^{-1} \left( \frac{41}{12} \right)$

Solution

(D) આપણે જાણીએ છીએ કે $2 \tan ^{-1} x = \tan ^{-1} \left( \frac{2x}{1-x^2} \right)$.
$x = \frac{1}{2}$ માટે આ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે $2 \tan ^{-1} \frac{1}{2} = \tan ^{-1} \left( \frac{2 \times (1/2)}{1 - (1/2)^2} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{1}{1 - 1/4} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{1}{3/4} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{4}{3} \right)$.
હવે,પદાવલિ $\tan ^{-1} \left( \frac{4}{3} \right) + \tan ^{-1} \left( \frac{3}{8} \right)$ બને છે.
સૂત્ર $\tan ^{-1} x + \tan ^{-1} y = \tan ^{-1} \left( \frac{x+y}{1-xy} \right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan ^{-1} \left( \frac{4/3 + 3/8}{1 - (4/3)(3/8)} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{(32+9)/24}{1 - 12/24} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{41/24}{12/24} \right) = \tan ^{-1} \left( \frac{41}{12} \right)$.
344
MediumMCQ
જો $3 \sin ^{-1}\left(\frac{2 x}{1+x^2}\right)-4 \cos ^{-1}\left(\frac{1-x^2}{1+x^2}\right)+2 \tan ^{-1}\left(\frac{2 x}{1-x^2}\right)=\frac{\pi}{3}$ હોય,તો $x$ ની કિંમત શોધો.
A
$\sqrt{3}$
B
$1$
C
$\frac{1}{\sqrt{3}}$
D
$\frac{1}{\sqrt{2}}$

Solution

(C) ધારો કે $x = \tan \theta$,જ્યાં $\theta \in (-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2})$.
આથી આપેલ સમીકરણ નીચે મુજબ બને છે:
$3 \sin ^{-1}(\sin 2\theta) - 4 \cos ^{-1}(\cos 2\theta) + 2 \tan ^{-1}(\tan 2\theta) = \frac{\pi}{3}$.
જો $x \in (-1, 1)$ હોય,તો $2\theta \in (-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2})$.
તેથી,$3(2\theta) - 4(2\theta) + 2(2\theta) = \frac{\pi}{3}$.
$6\theta - 8\theta + 4\theta = \frac{\pi}{3}$.
$2\theta = \frac{\pi}{3} \implies \theta = \frac{\pi}{6}$.
આમ,$x = \tan(\frac{\pi}{6}) = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
345
MediumMCQ
$\tan \left[2 \tan ^{-1} \frac{1}{5}-\frac{\pi}{4}\right]$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{5}{4}$
B
$\frac{5}{16}$
C
$-\frac{7}{17}$
D
$\frac{7}{17}$

Solution

(C) ધારો કે $\theta = 2 \tan^{-1} \frac{1}{5}$.
સૂત્ર $2 \tan^{-1} x = \tan^{-1} \left( \frac{2x}{1-x^2} \right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\theta = \tan^{-1} \left( \frac{2(1/5)}{1-(1/5)^2} \right) = \tan^{-1} \left( \frac{2/5}{1-1/25} \right) = \tan^{-1} \left( \frac{2/5}{24/25} \right) = \tan^{-1} \left( \frac{2}{5} \times \frac{25}{24} \right) = \tan^{-1} \left( \frac{5}{12} \right)$.
હવે,આપણે $\tan \left( \theta - \frac{\pi}{4} \right)$ ની કિંમત શોધવાની છે.
સૂત્ર $\tan(A-B) = \frac{\tan A - \tan B}{1 + \tan A \tan B}$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $A = \tan^{-1} \frac{5}{12}$ અને $B = \frac{\pi}{4}$:
$\tan \left( \tan^{-1} \frac{5}{12} - \frac{\pi}{4} \right) = \frac{\frac{5}{12} - \tan \frac{\pi}{4}}{1 + \frac{5}{12} \tan \frac{\pi}{4}} = \frac{\frac{5}{12} - 1}{1 + \frac{5}{12}(1)} = \frac{\frac{5-12}{12}}{\frac{12+5}{12}} = \frac{-7}{17}$.
346
MediumMCQ
$\tan \left(2 \tan ^{-1}\left(\frac{\sqrt{5}-1}{2}\right)\right)$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$2 \sqrt{5}$
B
$4$
C
$2$
D
$\sqrt{5}-1$

Solution

(C) ધારો કે $\theta = \tan ^{-1}\left(\frac{\sqrt{5}-1}{2}\right)$. તેથી $\tan \theta = \frac{\sqrt{5}-1}{2}$.
આપણે $\tan(2\theta)$ શોધવાનું છે.
સૂત્ર $\tan(2\theta) = \frac{2 \tan \theta}{1 - \tan^2 \theta}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan(2\theta) = \frac{2 \left(\frac{\sqrt{5}-1}{2}\right)}{1 - \left(\frac{\sqrt{5}-1}{2}\right)^2}$
$= \frac{\sqrt{5}-1}{1 - \frac{5 + 1 - 2\sqrt{5}}{4}}$
$= \frac{\sqrt{5}-1}{1 - \frac{6 - 2\sqrt{5}}{4}}$
$= \frac{\sqrt{5}-1}{\frac{4 - 6 + 2\sqrt{5}}{4}}$
$= \frac{4(\sqrt{5}-1)}{2\sqrt{5}-2}$
$= \frac{4(\sqrt{5}-1)}{2(\sqrt{5}-1)}$
$= 2$.
347
MediumMCQ
$\cot ^{-1}\left(2 \cdot 1^2\right)+\cot ^{-1}\left(2 \cdot 2^2\right)+\cot ^{-1}\left(2 \cdot 3^2\right)+\ldots \ldots \ldots \infty =$
A
$\frac{\pi}{2}$
B
$\frac{\pi}{3}$
C
$\frac{\pi}{4}$
D
$\frac{\pi}{6}$

Solution

(C) શ્રેણીનું સામાન્ય પદ $T_n = \cot^{-1}(2n^2)$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $x > 0$ માટે $\cot^{-1}(x) = \tan^{-1}(\frac{1}{x})$.
તેથી,$T_n = \tan^{-1}(\frac{1}{2n^2})$.
આપણે પદને આ રીતે લખી શકીએ: $\frac{1}{2n^2} = \frac{2}{4n^2} = \frac{2}{1 + (2n^2 - 1)} = \frac{(2n+1) - (2n-1)}{1 + (2n+1)(2n-1)}$.
સૂત્ર $\tan^{-1}(x) - \tan^{-1}(y) = \tan^{-1}(\frac{x-y}{1+xy})$ નો ઉપયોગ કરતા:
$T_n = \tan^{-1}(2n+1) - \tan^{-1}(2n-1)$.
પ્રથમ $N$ પદોનો સરવાળો $S_N = \sum_{n=1}^{N} [\tan^{-1}(2n+1) - \tan^{-1}(2n-1)]$ છે.
આ એક ટેલિસ્કોપિંગ શ્રેણી છે:
$S_N = (\tan^{-1}(3) - \tan^{-1}(1)) + (\tan^{-1}(5) - \tan^{-1}(3)) + \ldots + (\tan^{-1}(2N+1) - \tan^{-1}(2N-1))$.
$S_N = \tan^{-1}(2N+1) - \tan^{-1}(1)$.
જ્યારે $N \to \infty$,ત્યારે $S_N = \tan^{-1}(\infty) - \tan^{-1}(1) = \frac{\pi}{2} - \frac{\pi}{4} = \frac{\pi}{4}$.
348
MediumMCQ
$\cot \left(\sum_{n=1}^{23} \cot ^{-1}\left(1+\sum_{k=1}^n 2 k\right)\right)$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{23}{25}$
B
$\frac{25}{23}$
C
$\frac{23}{24}$
D
$\frac{24}{23}$

Solution

(B) આપણે જાણીએ છીએ કે $\sum_{k=1}^n 2k = 2 \times \frac{n(n+1)}{2} = n(n+1)$.
આ કિંમત પદાવલિમાં મૂકતા,આપણને $\cot \left(\sum_{n=1}^{23} \cot ^{-1}(1+n(n+1))\right)$ મળે છે.
$x > 0$ માટે નિત્યસમ $\cot^{-1}(x) = \tan^{-1}(\frac{1}{x})$ નો ઉપયોગ કરતા,પદાવલિ $\cot \left(\sum_{n=1}^{23} \tan ^{-1}\left(\frac{1}{1+n(n+1)}\right)\right)$ બને છે.
આપણે $\tan^{-1}$ ના આર્ગ્યુમેન્ટને $\frac{(n+1)-n}{1+n(n+1)}$ તરીકે લખી શકીએ છીએ,જે આપણને $\tan^{-1}(a) - \tan^{-1}(b) = \tan^{-1}(\frac{a-b}{1+ab})$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપે છે.
આમ,$\sum_{n=1}^{23} \tan ^{-1}\left(\frac{(n+1)-n}{1+n(n+1)}\right) = \sum_{n=1}^{23} (\tan^{-1}(n+1) - \tan^{-1}(n))$.
આ એક ટેલિસ્કોપિંગ સરવાળો છે: $(\tan^{-1}(2) - \tan^{-1}(1)) + (\tan^{-1}(3) - \tan^{-1}(2)) + \dots + (\tan^{-1}(24) - \tan^{-1}(23)) = \tan^{-1}(24) - \tan^{-1}(1)$.
હવે,$\cot(\tan^{-1}(24) - \tan^{-1}(1)) = \cot(\tan^{-1}(\frac{24-1}{1+24 \times 1})) = \cot(\tan^{-1}(\frac{23}{25}))$.
કારણ કે $\cot(\tan^{-1}(x)) = \cot(\cot^{-1}(\frac{1}{x})) = \frac{1}{x}$,તેથી $\cot(\tan^{-1}(\frac{23}{25})) = \frac{25}{23}$.

Inverse Trigonometric Functions — Properties of ITF · Frequently Asked Questions

1Are these Inverse Trigonometric Functions questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Inverse Trigonometric Functions Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.