Gujarati

Variable separable type differential equations Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Differential Equations · Variable separable type differential equations

419+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 419 questions in Gujarati

151
MediumMCQ
બિંદુ $\left(0, \frac{\pi}{4}\right)$ માંથી પસાર થતા વક્રનું સમીકરણ શોધો,જેનું વિકલ સમીકરણ $\sin x \cos y \, dx + \cos x \sin y \, dy = 0$ છે.
A
$\cos y = \sqrt{2} \cos x$
B
$\cos y = \frac{\cos x}{\sqrt{2}}$
C
$\cos y = \sqrt{2} \sec x$
D
$\cos y = \frac{\sec x}{\sqrt{2}}$

Solution

(D) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\sin x \cos y \, dx + \cos x \sin y \, dy = 0$ છે.
બંને બાજુ $\cos x \cos y$ વડે ભાગતા: $\frac{\sin x}{\cos x} \, dx + \frac{\sin y}{\cos y} \, dy = 0$.
આથી,$\tan x \, dx + \tan y \, dy = 0$ મળે છે.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \tan x \, dx + \int \tan y \, dy = C_1$.
$-\ln |\cos x| - \ln |\cos y| = C_1$,જેને $\ln |\cos x \cos y| = -C_1 = C$ તરીકે લખી શકાય.
તેથી,$\cos x \cos y = e^C = K$.
વક્ર બિંદુ $\left(0, \frac{\pi}{4}\right)$ માંથી પસાર થાય છે.
$x = 0$ અને $y = \frac{\pi}{4}$ મુકતા: $\cos(0) \cos\left(\frac{\pi}{4}\right) = K \Rightarrow 1 \times \frac{1}{\sqrt{2}} = K \Rightarrow K = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
આમ,વક્રનું સમીકરણ $\cos x \cos y = \frac{1}{\sqrt{2}}$ છે,જેનો અર્થ છે કે $\cos y = \frac{1}{\sqrt{2} \cos x} = \frac{\sec x}{\sqrt{2}}$.
152
DifficultMCQ
વિકલ સમીકરણ $(1+e^{x}) dy+(1+y^{2}) e^{x} dx=0$ નો વિશિષ્ટ ઉકેલ શોધો,જ્યાં $x=0$ હોય ત્યારે $y=1$ છે.
A
$\tan ^{-1} y+\tan ^{-1}(e^{x})=\frac{\pi}{2}$
B
$\tan ^{-1} y+\tan ^{-1}(e^{x})=\frac{\pi}{4}$
C
$\tan ^{-1} y+\tan ^{-1}(e^{x})=\frac{3\pi}{4}$
D
$\tan ^{-1} y+\tan ^{-1}(e^{x})=\pi$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ $(1+e^{x}) dy+(1+y^{2}) e^{x} dx=0$ છે.
ચલને અલગ કરતા,આપણને $\frac{dy}{1+y^{2}} + \frac{e^{x} dx}{1+e^{x}} = 0$ મળે છે.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,$\int \frac{dy}{1+y^{2}} + \int \frac{e^{x} dx}{1+e^{x}} = C$.
ધારો કે $1+e^{x} = t$,તો $e^{x} dx = dt$.
તેથી,$\tan^{-1} y + \int \frac{dt}{t} = C$.
$\tan^{-1} y + \ln|1+e^{x}| = C$.
$x=0$ માટે $y=1$ આપેલ છે,તેથી $\tan^{-1}(1) + \ln|1+e^{0}| = C$.
$\frac{\pi}{4} + \ln(2) = C$.
આમ,વિશિષ્ટ ઉકેલ $\tan^{-1} y + \ln(1+e^{x}) = \frac{\pi}{4} + \ln(2)$ છે.
153
DifficultMCQ
વિકલ સમીકરણ $(x-y)(dx+dy)=dx-dy$ નો વિશિષ્ટ ઉકેલ શોધો,જ્યાં $x=0$ હોય ત્યારે $y=-1$ છે. (સૂચના: $x-y=t$ લો)
A
$\log |x-y|=x+y+1$
B
$\log |x-y|=x+y-1$
C
$\log |x-y|=x-y+1$
D
$\log |x-y|=x-y-1$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $(x-y)(dx+dy)=dx-dy$
પદોને ગોઠવતા:
$(x-y)dx + (x-y)dy = dx - dy$
$(x-y+1)dy = (1-x+y)dx$
$\frac{dy}{dx} = \frac{1-(x-y)}{1+(x-y)}$ ............$(1)$
ધારો કે $x-y=t$. તેથી $1-\frac{dy}{dx} = \frac{dt}{dx}$,એટલે કે $\frac{dy}{dx} = 1-\frac{dt}{dx}$.
સમીકરણ $(1)$ માં કિંમત મૂકતા:
$1-\frac{dt}{dx} = \frac{1-t}{1+t}$
$\frac{dt}{dx} = 1 - \frac{1-t}{1+t} = \frac{1+t-1+t}{1+t} = \frac{2t}{1+t}$
ચલને અલગ કરતા:
$\frac{1+t}{2t} dt = dx$
$\frac{1}{2} (\frac{1}{t} + 1) dt = dx$
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\frac{1}{2} (\log |t| + t) = x + C$
$\log |t| + t = 2x + 2C$
$\log |x-y| + x - y = 2x + C_1$
$\log |x-y| = x + y + C_1$
આપેલ છે કે $x=0$ ત્યારે $y=-1$:
$\log |0 - (-1)| = 0 + (-1) + C_1$
$\log 1 = -1 + C_1$
$0 = -1 + C_1 \Rightarrow C_1 = 1$
આમ,વિશિષ્ટ ઉકેલ $\log |x-y| = x + y + 1$ છે.
154
DifficultMCQ
વિકલ સમીકરણ $(x+1) \frac{dy}{dx} = 2e^{-y} - 1$ નો વિશિષ્ટ ઉકેલ શોધો,જ્યાં $x = 0$ હોય ત્યારે $y = 0$ છે.
A
$y = \log \left| \frac{2x+1}{x+1} \right|, (x \neq -1)$
B
$y = \log \left| \frac{x+1}{2x+1} \right|, (x \neq -1)$
C
$y = \log \left| \frac{2x+1}{x+2} \right|, (x \neq -1)$
D
$y = \log \left| \frac{x+2}{2x+1} \right|, (x \neq -1)$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $(x+1) \frac{dy}{dx} = 2e^{-y} - 1$
ચલને અલગ કરતા:
$\frac{dy}{2e^{-y} - 1} = \frac{dx}{x+1}$
અંશ અને છેદને $e^y$ વડે ગુણતા:
$\frac{e^y dy}{2 - e^y} = \frac{dx}{x+1}$
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int \frac{e^y dy}{2 - e^y} = \int \frac{dx}{x+1}$
ધારો કે $t = 2 - e^y$,તો $dt = -e^y dy$,તેથી $e^y dy = -dt$:
$-\int \frac{dt}{t} = \log |x+1| + C$
$-\log |2 - e^y| = \log |x+1| + C$
શરત $x = 0$ ત્યારે $y = 0$ નો ઉપયોગ કરતા:
$-\log |2 - e^0| = \log |0+1| + C$
$-\log |1| = \log |1| + C \Rightarrow 0 = 0 + C \Rightarrow C = 0$
તેથી,$-\log |2 - e^y| = \log |x+1|$
$\log |2 - e^y|^{-1} = \log |x+1|$
$\frac{1}{2 - e^y} = x+1$
$2 - e^y = \frac{1}{x+1}$
$e^y = 2 - \frac{1}{x+1} = \frac{2x+2-1}{x+1} = \frac{2x+1}{x+1}$
$y = \log \left| \frac{2x+1}{x+1} \right|, (x \neq -1)$
155
DifficultMCQ
ધારો કે $y=y(x)$ એ વિકલ સમીકરણ $\frac{2+\sin x}{y+1} \cdot \frac{dy}{dx} = -\cos x$ નો ઉકેલ છે,જ્યાં $y > 0$ અને $y(0) = 1$ છે. જો $y(\pi) = a$ અને $x = \pi$ આગળ $\frac{dy}{dx}$ ની કિંમત $b$ હોય,તો ક્રમયુક્ત જોડ $(a, b)$ શું થાય?
A
$(2, 1)$
B
$(2, 3/2)$
C
$(1, -1)$
D
$(1, 1)$

Solution

(D) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{2+\sin x}{y+1} \frac{dy}{dx} = -\cos x$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dy}{y+1} = \frac{-\cos x}{2+\sin x} dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{dy}{y+1} = -\int \frac{\cos x}{2+\sin x} dx$.
આથી મળે: $\ln(y+1) = -\ln(2+\sin x) + C$.
શરત $y(0) = 1$ નો ઉપયોગ કરતા: $\ln(1+1) = -\ln(2+\sin 0) + C \Rightarrow \ln 2 = -\ln 2 + C \Rightarrow C = 2\ln 2 = \ln 4$.
તેથી,$\ln(y+1) = \ln\left(\frac{4}{2+\sin x}\right)$,જેનો અર્થ છે $y+1 = \frac{4}{2+\sin x}$,અથવા $y(x) = \frac{4}{2+\sin x} - 1$.
$x = \pi$ માટે,$a = y(\pi) = \frac{4}{2+\sin \pi} - 1 = \frac{4}{2} - 1 = 1$.
હવે,$x = \pi$ આગળ $b = \frac{dy}{dx}$ શોધીએ: $\frac{dy}{dx} = \frac{-\cos x}{2+\sin x} (y+1) = \frac{-\cos x}{2+\sin x} \left(\frac{4}{2+\sin x}\right) = \frac{-4\cos x}{(2+\sin x)^2}$.
$x = \pi$ આગળ,$b = \frac{-4\cos \pi}{(2+\sin \pi)^2} = \frac{-4(-1)}{(2+0)^2} = \frac{4}{4} = 1$.
તેથી,ક્રમયુક્ત જોડ $(a, b) = (1, 1)$ છે.
156
DifficultMCQ
જો $x^{3} dy + xy dx = x^{2} dy + 2y dx$,$y(2) = e$ અને $x > 1$ હોય,તો $y(4)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{3}{2} + \sqrt{e}$
B
$\frac{3}{2} \sqrt{e}$
C
$\frac{1}{2} + \sqrt{e}$
D
$\frac{\sqrt{e}}{2}$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $x^{3} dy + xy dx = x^{2} dy + 2y dx$
પદોને ગોઠવતા: $(x^{3} - x^{2}) dy = (2y - xy) dx$
$(x^{3} - x^{2}) dy = y(2 - x) dx$
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dy}{y} = \frac{2 - x}{x^{2}(x - 1)} dx$
આંશિક અપૂર્ણાંકનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{2 - x}{x^{2}(x - 1)} = \frac{A}{x} + \frac{B}{x^{2}} + \frac{C}{x - 1}$
$2 - x = Ax(x - 1) + B(x - 1) + Cx^{2}$
$x = 0$ માટે,$2 = -B \Rightarrow B = -2$. $x = 1$ માટે,$1 = C$. $x^{2}$ ના સહગુણકો સરખાવતા,$0 = A + C \Rightarrow A = -1$.
સંકલન કરતા: $\int \frac{dy}{y} = \int \left( -\frac{1}{x} - \frac{2}{x^{2}} + \frac{1}{x - 1} \right) dx$
$\ln y = -\ln x + \frac{2}{x} + \ln(x - 1) + C_{1}$
$y(2) = e$ આપેલ છે: $\ln e = -\ln 2 + \frac{2}{2} + \ln(2 - 1) + C_{1} \Rightarrow 1 = -\ln 2 + 1 + 0 + C_{1} \Rightarrow C_{1} = \ln 2$.
તેથી,$\ln y = \ln \left( \frac{2(x - 1)}{x} \right) + \frac{2}{x}$.
$x = 4$ માટે: $\ln y = \ln \left( \frac{2(3)}{4} \right) + \frac{2}{4} = \ln \left( \frac{3}{2} \right) + \frac{1}{2} = \ln \left( \frac{3}{2} \right) + \ln \sqrt{e}$.
$y = \frac{3}{2} \sqrt{e}$.
157
DifficultMCQ
વિકલ સમીકરણ $(1+e^{-x})(1+y^{2}) \frac{dy}{dx} = y^{2}$ નો ઉકેલ વક્ર,જે બિંદુ $(0,1)$ માંથી પસાર થાય છે,તે છે:
A
$y^{2}=1+y \log _{e}\left(\frac{1+e^{x}}{2}\right)$
B
$y^{2}+1=y\left(\log _{e}\left(\frac{1+e^{x}}{2}\right)+2\right)$
C
$y^{2}=1+y \log _{e}\left(\frac{1+e^{-x}}{2}\right)$
D
$y^{2}+1=y\left(\log _{e}\left(\frac{1+e^{-x}}{2}\right)+2\right)$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $(1+e^{-x})(1+y^{2}) \frac{dy}{dx} = y^{2}$.
ચલને અલગ કરતા:
$\frac{1+y^{2}}{y^{2}} dy = \frac{1}{1+e^{-x}} dx$
$\Rightarrow (y^{-2}+1) dy = \frac{e^{x}}{e^{x}+1} dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int (y^{-2}+1) dy = \int \frac{e^{x}}{e^{x}+1} dx$
$-y^{-1} + y = \ln(e^{x}+1) + C$
$y - \frac{1}{y} = \ln(e^{x}+1) + C$.
વક્ર બિંદુ $(0,1)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $x=0$ અને $y=1$ મૂકતા:
$1 - \frac{1}{1} = \ln(e^{0}+1) + C$
$0 = \ln(2) + C \Rightarrow C = -\ln(2)$.
$C$ ની કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા:
$y - \frac{1}{y} = \ln(e^{x}+1) - \ln(2)$
$y - \frac{1}{y} = \ln\left(\frac{e^{x}+1}{2}\right)$
$y$ વડે ગુણતા:
$y^{2} - 1 = y \ln\left(\frac{1+e^{x}}{2}\right)$
$y^{2} = 1 + y \ln\left(\frac{1+e^{x}}{2}\right)$.
158
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} - \frac{y+3x}{\log_{e}(y+3x)} + 3 = 0$ નો ઉકેલ શોધો (જ્યાં $C$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.)
A
$x - 2\log_{e}(y+3x) = C$
B
$x - \log_{e}(y+3x) = C$
C
$x - \frac{1}{2}(\log_{e}(y+3x))^{2} = C$
D
$y + 3x - \frac{1}{2}(\log_{e}x)^{2} = C$

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} + 3 = \frac{y+3x}{\log_{e}(y+3x)}$.
ધારો કે $z = y + 3x$. તેથી $\frac{dz}{dx} = \frac{dy}{dx} + 3$.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને મળે છે $\frac{dz}{dx} = \frac{z}{\log_{e}z}$.
ચલ અલગ કરતા: $\frac{\log_{e}z}{z} dz = dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{\log_{e}z}{z} dz = \int dx$.
ધારો કે $u = \log_{e}z$,તો $du = \frac{1}{z} dz$. સંકલન $\int u du = x + C$ બને છે.
તેથી,$\frac{u^{2}}{2} = x + C$.
$u = \log_{e}(y+3x)$ પાછું મૂકતા,આપણને મળે છે $\frac{1}{2}(\log_{e}(y+3x))^{2} = x + C$.
ગોઠવતા $x - \frac{1}{2}(\log_{e}(y+3x))^{2} = C$ મળે છે.
159
DifficultMCQ
વિકલ સમીકરણ $\sqrt{1+x^{2}+y^{2}+x^{2} y^{2}}+x y \frac{d y}{d x}=0$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો (જ્યાં $C$ એ સંકલનનો અચળાંક છે)
A
$\sqrt{1+y^{2}}+\sqrt{1+x^{2}}=\frac{1}{2} \log _{e}\left(\frac{\sqrt{1+x^{2}}-1}{\sqrt{1+x^{2}}+1}\right)+C$
B
$\sqrt{1+y^{2}}+\sqrt{1+x^{2}}=\frac{1}{2} \log _{e}\left(\frac{\sqrt{1+x^{2}}+1}{\sqrt{1+x^{2}}-1}\right)+C$
C
$\sqrt{1+y^{2}}-\sqrt{1+x^{2}}=\frac{1}{2} \log _{e}\left(\frac{\sqrt{1+x^{2}}+1}{\sqrt{1+x^{2}}-1}\right)+C$
D
$\sqrt{1+y^{2}}-\sqrt{1+x^{2}}=\frac{1}{2} \log _{e}\left(\frac{\sqrt{1+x^{2}}-1}{\sqrt{1+x^{2}}+1}\right)+C$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $\sqrt{(1+x^{2})(1+y^{2})} + xy \frac{dy}{dx} = 0$
$\Rightarrow \sqrt{1+x^{2}} \sqrt{1+y^{2}} = -xy \frac{dy}{dx}$
$\Rightarrow \int \frac{y}{\sqrt{1+y^{2}}} dy = -\int \frac{\sqrt{1+x^{2}}}{x} dx$
ધારો કે $1+y^{2} = v^{2} \Rightarrow y dy = v dv$ અને $1+x^{2} = u^{2} \Rightarrow x dx = u du \Rightarrow dx = \frac{u du}{x} = \frac{u du}{\sqrt{u^{2}-1}}$
આ કિંમતોને સંકલનમાં મૂકતા:
$\int \frac{v dv}{v} = -\int \frac{u}{\sqrt{u^{2}-1}} \cdot \frac{u du}{\sqrt{u^{2}-1}}$
$\Rightarrow \int dv = -\int \frac{u^{2}}{u^{2}-1} du$
$\Rightarrow v = -\int \left( 1 + \frac{1}{u^{2}-1} \right) du$
$\Rightarrow v = -u - \frac{1}{2} \log_{e} \left| \frac{u-1}{u+1} \right| + C$
$\Rightarrow v = -u + \frac{1}{2} \log_{e} \left| \frac{u+1}{u-1} \right| + C$
$u = \sqrt{1+x^{2}}$ અને $v = \sqrt{1+y^{2}}$ પાછા મૂકતા:
$\sqrt{1+y^{2}} = -\sqrt{1+x^{2}} + \frac{1}{2} \log_{e} \left( \frac{\sqrt{1+x^{2}}+1}{\sqrt{1+x^{2}}-1} \right) + C$
$\Rightarrow \sqrt{1+y^{2}} + \sqrt{1+x^{2}} = \frac{1}{2} \log_{e} \left( \frac{\sqrt{1+x^{2}}+1}{\sqrt{1+x^{2}}-1} \right) + C$
160
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = xy - 1 + x - y$ અને પ્રારંભિક શરત $y(0) = 0$ સંતોષતા $y(x)$ માટે નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
$y(1) = e^{-\frac{1}{2}} - 1$
B
$y(1) = e^{\frac{1}{2}} - e^{-\frac{1}{2}}$
C
$y(1) = 1$
D
$y(1) = e^{\frac{1}{2}} - 1$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} = xy - 1 + x - y$.
પદોને ગોઠવતા: $\frac{dy}{dx} = x(y + 1) - 1(y + 1) = (x - 1)(y + 1)$.
આ ચલ વિયોજનીય વિકલ સમીકરણ છે: $\frac{dy}{y + 1} = (x - 1) dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{dy}{y + 1} = \int (x - 1) dx$.
$\ln|y + 1| = \frac{x^2}{2} - x + C$.
પ્રારંભિક શરત $y(0) = 0$ નો ઉપયોગ કરતા: $\ln|0 + 1| = \frac{0^2}{2} - 0 + C \Rightarrow \ln(1) = C \Rightarrow C = 0$.
આમ,$\ln|y + 1| = \frac{x^2}{2} - x$,જેનો અર્થ છે $y + 1 = e^{\frac{x^2}{2} - x}$.
તેથી,$y(x) = e^{\frac{x^2}{2} - x} - 1$.
$y(1)$ શોધવા માટે,$x = 1$ મૂકતા: $y(1) = e^{\frac{1^2}{2} - 1} - 1 = e^{\frac{1}{2} - 1} - 1 = e^{-\frac{1}{2}} - 1$.
161
DifficultMCQ
જો $\frac{dy}{dx} = \frac{2^{x+y} - 2^{x}}{2^{y}}$ અને $y(0) = 1$ હોય,તો $y(1)$ ની કિંમત શોધો:
A
$\log_{2}(2+e)$
B
$\log_{2}(1+e)$
C
$\log_{2}(2e)$
D
$\log_{2}(1+e^{2})$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} = \frac{2^{x} \cdot 2^{y} - 2^{x}}{2^{y}}$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{2^{y}}{2^{y}-1} dy = 2^{x} dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{2^{y}}{2^{y}-1} dy = \int 2^{x} dx$.
ધારો કે $u = 2^{y}-1$,તો $du = 2^{y} \ln(2) dy$,તેથી $\int \frac{du}{u \ln(2)} = \frac{2^{x}}{\ln(2)} + C$.
આનું સાદું રૂપ: $\frac{1}{\ln(2)} \ln(2^{y}-1) = \frac{2^{x}}{\ln(2)} + C$.
$\ln(2)$ વડે ગુણતા: $\ln(2^{y}-1) = 2^{x} + C'$.
$y(0) = 1$ નો ઉપયોગ કરતા: $\ln(2^{1}-1) = 2^{0} + C' \Rightarrow \ln(1) = 1 + C' \Rightarrow 0 = 1 + C' \Rightarrow C' = -1$.
તેથી,$\ln(2^{y}-1) = 2^{x} - 1$.
$x=1$ માટે: $\ln(2^{y}-1) = 2^{1} - 1 = 1$.
$2^{y}-1 = e^{1} \Rightarrow 2^{y} = e+1$.
બંને બાજુ $\log_{2}$ લેતા: $y = \log_{2}(e+1)$.
162
DifficultMCQ
જો $\frac{dy}{dx} = \frac{2^x y + 2^y \cdot 2^x}{2^x + 2^{x+y} \log_e 2}$ અને $y(0) = 0$ હોય,તો $y = 1$ માટે $x$ ની કિંમત કયા અંતરાલમાં હશે?
A
$(1, 2)$
B
$(\frac{1}{2}, 1]$
C
$(2, 3)$
D
$(0, \frac{1}{2}]$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} = \frac{2^x(y + 2^y)}{2^x(1 + 2^y \ln 2)}$.
અંશ અને છેદમાંથી $2^x$ દૂર કરતા,આપણને $\frac{dy}{dx} = \frac{y + 2^y}{1 + 2^y \ln 2}$ મળે છે.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{1 + 2^y \ln 2}{y + 2^y} dy = dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{1 + 2^y \ln 2}{y + 2^y} dy = \int dx$.
ધારો કે $u = y + 2^y$,તો $du = (1 + 2^y \ln 2) dy$. તેથી,$\int \frac{1}{u} du = x + C$.
$\ln|y + 2^y| = x + C$.
$y(0) = 0$ આપેલ હોવાથી,$x = 0$ અને $y = 0$ મુકતા: $\ln|0 + 2^0| = 0 + C \Rightarrow \ln(1) = C \Rightarrow C = 0$.
તેથી,$x = \ln(y + 2^y)$.
$y = 1$ માટે,$x = \ln(1 + 2^1) = \ln(3)$.
કારણ કે $e \approx 2.718$ અને $e^2 \approx 7.389$,અને $e < 3 < e^2$,તેથી $1 < \ln(3) < 2$.
આમ,$x \in (1, 2)$.
163
DifficultMCQ
ધારો કે $y=y(x)$ એ વિકલ સમીકરણ $e^{x} \sqrt{1-y^{2}} dx + \frac{y}{x} dy = 0$ નો ઉકેલ છે,જ્યાં $y(1) = -1$ છે. તો $(y(3))^{2}$ ની કિંમત શોધો:
A
$1-4e^{6}$
B
$1-4e^{3}$
C
$4e^{6}-1$
D
$1+4e^{6}$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ $e^{x} \sqrt{1-y^{2}} dx + \frac{y}{x} dy = 0$ છે.
ચલને અલગ કરતા:
$\frac{y}{\sqrt{1-y^{2}}} dy = -x e^{x} dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int \frac{y}{\sqrt{1-y^{2}}} dy = -\int x e^{x} dx$.
ડાબી બાજુ માટે,$u = 1-y^{2}$ લેતા,$-\sqrt{1-y^{2}}$ મળે.
જમણી બાજુ માટે,ખંડશઃ સંકલન કરતા,$-(x e^{x} - e^{x}) + C = -e^{x}(x-1) + C$.
તેથી,$-\sqrt{1-y^{2}} = -e^{x}(x-1) + C$,એટલે કે $\sqrt{1-y^{2}} = e^{x}(x-1) + C$.
$y(1) = -1$ મૂકતા,$0 = 0 + C \Rightarrow C = 0$.
તેથી,$\sqrt{1-y^{2}} = e^{x}(x-1)$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$1-y^{2} = e^{2x}(x-1)^{2}$.
$x=3$ માટે,$1-y^{2} = e^{6}(2)^{2} = 4e^{6}$.
તેથી,$y^{2} = 1 - 4e^{6}$.
164
DifficultMCQ
ધારો કે એક વક્ર $y=y(x)$ એ વિકલ સમીકરણ $\cos \left(\frac{1}{2} \cos ^{-1}\left(e^{-x}\right)\right) d x=\sqrt{e^{2 x}-1} \,d y$ નો ઉકેલ છે. જો તે $y$-અક્ષને $y=-1$ પર છેદે છે,અને વક્રનું $x$-અક્ષ સાથેનું છેદબિંદુ $(\alpha, 0)$ હોય,તો $e^{\alpha}$ ની કિંમત $.....$ છે.
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\cos \left(\frac{1}{2} \cos ^{-1}\left(e^{-x}\right)\right) d x=\sqrt{e^{2 x}-1} \,d y$.
ધારો કે $\cos ^{-1}\left(e^{-x}\right)=\theta$,જ્યાં $\theta \in[0, \pi]$.
તેથી $\cos \theta = e^{-x}$. નિત્યસમ $\cos \theta = 2 \cos^2 \frac{\theta}{2} - 1$ નો ઉપયોગ કરતા,$2 \cos^2 \frac{\theta}{2} = 1 + e^{-x} = \frac{e^x + 1}{e^x}$.
આમ,$\cos \frac{\theta}{2} = \sqrt{\frac{e^x + 1}{2e^x}}$.
આ કિંમત વિકલ સમીકરણમાં મૂકતા: $\sqrt{\frac{e^x + 1}{2e^x}} dx = \sqrt{e^{2x} - 1} dy$.
કારણ કે $\sqrt{e^{2x} - 1} = \sqrt{(e^x - 1)(e^x + 1)}$,આપણને મળે $\sqrt{\frac{e^x + 1}{2e^x}} dx = \sqrt{e^x - 1} \sqrt{e^x + 1} dy$.
$\sqrt{e^x + 1}$ વડે ભાગતા: $\frac{1}{\sqrt{2e^x}} dx = \sqrt{e^x - 1} dy$,જેનું સાદું રૂપ $\frac{dx}{\sqrt{2} \sqrt{e^x(e^x - 1)}} = dy$ થાય.
ધારો કે $e^x = t$,તો $e^x dx = dt \Rightarrow dx = \frac{dt}{t}$.
તેથી,$\int \frac{dt}{\sqrt{2} t \sqrt{t(t-1)}} = \int dy$.
ધારો કે $t = \frac{1}{z}$,તો $dt = -\frac{1}{z^2} dz$.
કિંમત મૂકતા: $\int \frac{-dz/z^2}{\sqrt{2} (1/z) \sqrt{1/z^2 - 1/z}} = \int dy \Rightarrow -\int \frac{dz}{\sqrt{2} \sqrt{1-z}} = y + C$.
સંકલન કરતા: $\sqrt{2} \sqrt{1-z} = y + C \Rightarrow \sqrt{2} \sqrt{1 - e^{-x}} = y + C$.
$x=0, y=-1$ માટે: $\sqrt{2} \sqrt{1 - 1} = -1 + C \Rightarrow C = 1$.
તેથી,$\sqrt{2} \sqrt{1 - e^{-x}} = y + 1$.
$x$-અક્ષ પરના છેદબિંદુ $(\alpha, 0)$ માટે,$y=0$ મૂકતા: $\sqrt{2} \sqrt{1 - e^{-\alpha}} = 1$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $2(1 - e^{-\alpha}) = 1 \Rightarrow 1 - e^{-\alpha} = \frac{1}{2} \Rightarrow e^{-\alpha} = \frac{1}{2}$.
તેથી,$e^{\alpha} = 2$.
165
EasyMCQ
ધારો કે એક વક્ર $y=f(x)$ એ બિંદુ $(2, (\ln 2)^2)$ માંથી પસાર થાય છે અને $x$ ની તમામ ધન વાસ્તવિક કિંમતો માટે તેનો ઢાળ $\frac{2y}{x \ln x}$ છે. તો $f(e)$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} = \frac{2y}{x \ln x}$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dy}{y} = \frac{2 dx}{x \ln x}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{dy}{y} = \int \frac{2}{x \ln x} dx$.
ધારો કે $u = \ln x$,તો $du = \frac{1}{x} dx$. સંકલન કરતા: $\ln |y| = 2 \int \frac{du}{u} = 2 \ln |u| + C = 2 \ln |\ln x| + C$.
તેથી,$\ln |y| = \ln |(\ln x)^2| + C$,જેનો અર્થ છે કે $y = k(\ln x)^2$,જ્યાં $k$ અચળાંક છે.
વક્ર બિંદુ $(2, (\ln 2)^2)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $x=2$ અને $y=(\ln 2)^2$ મૂકતા:
$(\ln 2)^2 = k(\ln 2)^2 \Rightarrow k = 1$.
આમ,વિધેય $f(x) = (\ln x)^2$ છે.
$f(e)$ શોધવા માટે,$x=e$ મૂકતા: $f(e) = (\ln e)^2 = (1)^2 = 1$.
166
DifficultMCQ
ધારો કે $y=y(x)$ એ વિકલ સમીકરણ $\log _{e}\left(\frac{d y}{d x}\right)=3 x+4 y$ નો ઉકેલ છે,જ્યાં $y(0)=0$ છે. જો $y\left(-\frac{2}{3} \log _{e} 2\right)=\alpha \log _{e} 2$ હોય,તો $\alpha$ ની કિંમત શોધો:
A
$-\frac{1}{2}$
B
$-\frac{1}{4}$
C
$2$
D
$\frac{1}{4}$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\log _{e}\left(\frac{d y}{d x}\right)=3 x+4 y$ ને $\frac{d y}{d x}=e^{3 x+4 y}=e^{3 x} \cdot e^{4 y}$ તરીકે લખી શકાય.
ચલને અલગ કરતા,$e^{-4 y} d y=e^{3 x} d x$ મળે.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,$\int e^{-4 y} d y=\int e^{3 x} d x$,જે $-\frac{1}{4} e^{-4 y}=\frac{1}{3} e^{3 x}+C$ આપે છે.
શરત $y(0)=0$ નો ઉપયોગ કરતા,$x=0$ અને $y=0$ મૂકતા: $-\frac{1}{4} e^{0}=\frac{1}{3} e^{0}+C \Rightarrow -\frac{1}{4}=\frac{1}{3}+C \Rightarrow C=-\frac{7}{12}$.
આમ,$-\frac{1}{4} e^{-4 y}=\frac{1}{3} e^{3 x}-\frac{7}{12}$.
$-12$ વડે ગુણતા,$3 e^{-4 y} = 7 - 4 e^{3 x}$,તેથી $e^{-4 y} = \frac{7 - 4 e^{3 x}}{3}$.
વ્યસ્ત લેતા,$e^{4 y} = \frac{3}{7 - 4 e^{3 x}}$,તેથી $4 y = \log _{e} \left(\frac{3}{7 - 4 e^{3 x}}\right)$.
$x = -\frac{2}{3} \log _{e} 2$ માટે,$e^{3 x} = e^{3 \left(-\frac{2}{3} \log _{e} 2\right)} = e^{-2 \log _{e} 2} = 2^{-2} = \frac{1}{4}$.
આ કિંમત $4y$ ના સમીકરણમાં મૂકતા: $4 y = \log _{e} \left(\frac{3}{7 - 4(1/4)}\right) = \log _{e} \left(\frac{3}{6}\right) = \log _{e} \left(\frac{1}{2}\right) = -\log _{e} 2$.
તેથી,$y = -\frac{1}{4} \log _{e} 2$. આને $y = \alpha \log _{e} 2$ સાથે સરખાવતા,$\alpha = -\frac{1}{4}$ મળે.
167
MediumMCQ
જો $y=y(x), y \in [0, \frac{\pi}{2})$ એ વિકલ સમીકરણ $\sec y \frac{dy}{dx} - \sin(x+y) - \sin(x-y) = 0$ નો ઉકેલ હોય,જ્યાં $y(0)=0$,તો $5y'(\frac{\pi}{2})$ ની કિંમત $......$ થાય.
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\sec y \frac{dy}{dx} - (\sin(x+y) + \sin(x-y)) = 0$.
નિત્યસમ $\sin(A+B) + \sin(A-B) = 2 \sin A \cos B$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\sec y \frac{dy}{dx} - 2 \sin x \cos y = 0$.
$\sec y \frac{dy}{dx} = 2 \sin x \cos y$.
$\cos y$ વડે ભાગતા ($y \in [0, \frac{\pi}{2})$ માટે $\cos y \neq 0$):
$\sec^2 y \frac{dy}{dx} = 2 \sin x$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા:
$\int \sec^2 y dy = \int 2 \sin x dx$.
$\tan y = -2 \cos x + C$.
$y(0) = 0$ આપેલ હોવાથી,$x=0$ અને $y=0$ મૂકતા:
$\tan(0) = -2 \cos(0) + C \Rightarrow 0 = -2(1) + C \Rightarrow C = 2$.
તેથી,$\tan y = 2 - 2 \cos x$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\sec^2 y \frac{dy}{dx} = 2 \sin x$.
$x = \frac{\pi}{2}$ આગળ,$\tan y = 2 - 2 \cos(\frac{\pi}{2}) = 2 - 0 = 2$.
$\tan y = 2$ હોવાથી,$\sec^2 y = 1 + \tan^2 y = 1 + 2^2 = 5$.
વિકલનના સમીકરણમાં કિંમત મૂકતા:
$5 \frac{dy}{dx} = 2 \sin(\frac{\pi}{2}) = 2(1) = 2$.
આમ,$5y'(\frac{\pi}{2}) = 2$.
168
MediumMCQ
ધારો કે $y=y(x)$ એ વિકલ સમીકરણ $dy=e^{\alpha x+y} dx$ નો ઉકેલ છે; $\alpha \in N$. જો $y(\log_{e} 2)=\log_{e} 2$ અને $y(0)=\log_{e}(\frac{1}{2})$ હોય,તો $\alpha$ ની કિંમત $.....$ છે.
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$5$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $dy = e^{\alpha x + y} dx$.
ચલને અલગ કરતા:
$e^{-y} dy = e^{\alpha x} dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int e^{-y} dy = \int e^{\alpha x} dx$
$-e^{-y} = \frac{e^{\alpha x}}{\alpha} + C \quad \dots(i)$
શરત $y(0) = \log_{e}(\frac{1}{2}) = -\log_{e} 2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$-e^{-(-\log_{e} 2)} = \frac{e^{\alpha(0)}}{\alpha} + C$
$-e^{\log_{e} 2} = \frac{1}{\alpha} + C$
$-2 = \frac{1}{\alpha} + C \quad \dots(ii)$
શરત $y(\log_{e} 2) = \log_{e} 2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$-e^{-\log_{e} 2} = \frac{e^{\alpha \log_{e} 2}}{\alpha} + C$
$-\frac{1}{2} = \frac{2^{\alpha}}{\alpha} + C \quad \dots(iii)$
સમીકરણ $(iii)$ માંથી સમીકરણ $(ii)$ બાદ કરતા:
$(-\frac{1}{2}) - (-2) = \frac{2^{\alpha}}{\alpha} - \frac{1}{\alpha}$
$\frac{3}{2} = \frac{2^{\alpha} - 1}{\alpha}$
જો $\alpha = 2$ લઈએ તો:
$\frac{2^{2} - 1}{2} = \frac{4 - 1}{2} = \frac{3}{2}$.
આમ,$\alpha$ ની કિંમત $2$ છે.
169
DifficultMCQ
જો $y = y(x)$ એ વિકલ સમીકરણ $2x^{2} \frac{dy}{dx} - 2xy + 3y^{2} = 0$ નો ઉકેલ હોય અને $y(e) = \frac{e}{3}$ હોય,તો $y(1)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{3}$
B
$\frac{2}{3}$
C
$\frac{3}{2}$
D
$3$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $2x^{2} \frac{dy}{dx} - 2xy + 3y^{2} = 0$.
$2x^{2}$ વડે ભાગતા: $\frac{dy}{dx} - \frac{y}{x} = -\frac{3}{2} \left(\frac{y}{x}\right)^{2}$.
ધારો કે $v = \frac{y}{x}$,તેથી $y = vx$ અને $\frac{dy}{dx} = v + x \frac{dv}{dx}$.
કિંમતો મૂકતા: $v + x \frac{dv}{dx} - v = -\frac{3}{2} v^{2}$.
$x \frac{dv}{dx} = -\frac{3}{2} v^{2}$.
ચલ અલગ કરતા: $\frac{dv}{v^{2}} = -\frac{3}{2} \frac{dx}{x}$.
સંકલન કરતા: $-\frac{1}{v} = -\frac{3}{2} \ln|x| + C$.
$v = \frac{y}{x}$ મૂકતા: $-\frac{x}{y} = -\frac{3}{2} \ln|x| + C$.
શરત $y(e) = \frac{e}{3}$ નો ઉપયોગ કરતા: $-\frac{e}{e/3} = -\frac{3}{2} \ln(e) + C \implies -3 = -\frac{3}{2} + C \implies C = -\frac{3}{2}$.
તેથી,$-\frac{x}{y} = -\frac{3}{2} \ln|x| - \frac{3}{2}$.
$x = 1$ માટે: $-\frac{1}{y} = -\frac{3}{2} \ln(1) - \frac{3}{2} \implies -\frac{1}{y} = -\frac{3}{2} \implies y = \frac{2}{3}$.
170
DifficultMCQ
જો $\frac{dy}{dx} + \frac{2^{x-y}(2^y - 1)}{2^x - 1} = 0$,$x, y > 0$,અને $y(1) = 1$ હોય,તો $y(2)$ ની કિંમત શોધો.
A
$2 + \log_2 3$
B
$2 + \log_2 2$
C
$2 - \log_2 3$
D
$1 + \log_2 3$

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} + \frac{2^{x-y}(2^y - 1)}{2^x - 1} = 0$.
પદોને ફરીથી ગોઠવતા: $\frac{dy}{dx} = -\frac{2^x \cdot 2^{-y}(2^y - 1)}{2^x - 1} = -\frac{2^x(2^y - 1)}{2^y(2^x - 1)}$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{2^y}{2^y - 1} dy = -\frac{2^x}{2^x - 1} dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{2^y}{2^y - 1} dy = -\int \frac{2^x}{2^x - 1} dx$.
$u = 2^y - 1$ આદેશ લેતા,$du = 2^y \ln 2 \, dy$,તેથી $\frac{1}{\ln 2} \ln|2^y - 1| = -\frac{1}{\ln 2} \ln|2^x - 1| + C$.
$\ln 2$ વડે ગુણતા: $\ln|2^y - 1| + \ln|2^x - 1| = C_1$,જ્યાં $C_1 = C \ln 2$.
આથી $(2^y - 1)(2^x - 1) = K$,જ્યાં $K = e^{C_1}$.
$y(1) = 1$ આપેલ હોવાથી,$(2^1 - 1)(2^1 - 1) = K \implies (1)(1) = K \implies K = 1$.
તેથી,$(2^y - 1)(2^x - 1) = 1$.
$x = 2$ માટે,$(2^y - 1)(2^2 - 1) = 1 \implies (2^y - 1)(3) = 1$.
$2^y - 1 = \frac{1}{3} \implies 2^y = 1 + \frac{1}{3} = \frac{4}{3}$.
બંને બાજુ $\log_2$ લેતા: $y = \log_2(\frac{4}{3}) = \log_2 4 - \log_2 3 = 2 - \log_2 3$.
171
DifficultMCQ
જો $y = y(x)$ એ વિકલ સમીકરણ $(1 + e^{2x}) \frac{dy}{dx} + 2(1 + y^2)e^x = 0$ નો ઉકેલ હોય અને $y(0) = 0$ હોય,તો $6(y'(0) + (y(\log_e \sqrt{3}))^2)$ ની કિંમત શોધો.
A
$2$
B
$-2$
C
$-4$
D
$-1$

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $(1 + e^{2x}) \frac{dy}{dx} + 2(1 + y^2)e^x = 0$.
ચલને અલગ કરતા:
$\frac{dy}{1 + y^2} = -\frac{2e^x}{1 + e^{2x}} dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int \frac{dy}{1 + y^2} = -\int \frac{2e^x}{1 + (e^x)^2} dx$.
ધારો કે $u = e^x$,તો $du = e^x dx$. સંકલન કરતા:
$\tan^{-1}(y) = -2 \tan^{-1}(e^x) + C$.
$y(0) = 0$ આપેલ છે,તેથી $x = 0$ અને $y = 0$ મૂકતા:
$\tan^{-1}(0) = -2 \tan^{-1}(e^0) + C \implies 0 = -2(\frac{\pi}{4}) + C \implies C = \frac{\pi}{2}$.
આમ,ઉકેલ $\tan^{-1}(y) = \frac{\pi}{2} - 2 \tan^{-1}(e^x)$ છે.
$y'(0)$ શોધવા માટે,મૂળ વિકલ સમીકરણમાં $x = 0$ મૂકતા:
$(1 + e^0) y'(0) + 2(1 + 0^2)e^0 = 0 \implies 2y'(0) + 2 = 0 \implies y'(0) = -1$.
હવે,$y(\log_e \sqrt{3})$ શોધીએ:
$\tan^{-1}(y) = \frac{\pi}{2} - 2 \tan^{-1}(e^{\log_e \sqrt{3}}) = \frac{\pi}{2} - 2 \tan^{-1}(\sqrt{3}) = \frac{\pi}{2} - 2(\frac{\pi}{3}) = -\frac{\pi}{6}$.
તેથી,$y = \tan(-\frac{\pi}{6}) = -\frac{1}{\sqrt{3}}$.
તેથી $(y(\log_e \sqrt{3}))^2 = (-\frac{1}{\sqrt{3}})^2 = \frac{1}{3}$.
અંતે,$6(y'(0) + (y(\log_e \sqrt{3}))^2) = 6(-1 + \frac{1}{3}) = 6(-\frac{2}{3}) = -4$.
172
DifficultMCQ
ધારો કે એક સુરેખ વક્ર $y=f(x)$ એવું છે કે તેના પરના કોઈપણ બિંદુ $(x, y)$ પર સ્પર્શકનો ઢાળ $\left(\frac{-y}{x}\right)$ ના સમપ્રમાણમાં છે. જો વક્ર બિંદુઓ $(1, 2)$ અને $(8, 1)$ માંથી પસાર થાય,તો $\left| y \left(\frac{1}{8}\right) \right|$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$2 \log_{e} 2$
B
$4$
C
$1$
D
$4 \log_{e} 2$

Solution

(B) સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{dy}{dx} = -k \frac{y}{x}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k$ એ સમપ્રમાણતાનો અચળાંક છે.
ચલને અલગ કરતા,આપણને $\frac{dy}{y} = -k \frac{dx}{x}$ મળે છે.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,આપણને $\ln |y| = -k \ln |x| + C$ મળે છે,જેને $y = C x^{-k}$ તરીકે લખી શકાય.
આપેલ છે કે વક્ર $(1, 2)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $2 = C(1)^{-k} \Rightarrow C = 2$.
આપેલ છે કે વક્ર $(8, 1)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $1 = 2(8)^{-k} \Rightarrow 8^k = 2 \Rightarrow (2^3)^k = 2^1 \Rightarrow 3k = 1 \Rightarrow k = \frac{1}{3}$.
આમ,વક્રનું સમીકરણ $y = 2 x^{-1/3}$ છે.
આપણે $\left| y \left(\frac{1}{8}\right) \right|$ શોધવાની જરૂર છે.
સમીકરણમાં $x = \frac{1}{8}$ મૂકતા,$y = 2 \left(\frac{1}{8}\right)^{-1/3} = 2 \left( (2^{-3})^{-1/3} \right) = 2 \times 2^1 = 4$.
તેથી,$\left| y \left(\frac{1}{8}\right) \right| = 4$.
173
DifficultMCQ
વિકલ સમીકરણ $(x-y^{2}) dx + y(5x+y^{2}) dy = 0$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$(y^{2}+x)^{4} = C|y^{2}+2x|^{3}$
B
$(y^{2}+2x)^{4} = C|y^{2}+x|^{3}$
C
$|(y^{2}+x)^{3}| = C(2y^{2}+x)^{4}$
D
$|(y^{2}+2x)^{3}| = C(2y^{2}+x)^{4}$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $(x-y^{2}) dx + y(5x+y^{2}) dy = 0$.
તેને આ રીતે લખતા: $\frac{dy}{dx} = \frac{y^{2}-x}{y(5x+y^{2})}$.
ધારો કે $v = y^{2}$,તેથી $\frac{dv}{dx} = 2y \frac{dy}{dx}$,એટલે કે $\frac{dy}{dx} = \frac{1}{2y} \frac{dv}{dx}$.
સમીકરણમાં કિંમત મૂકતા: $\frac{1}{2y} \frac{dv}{dx} = \frac{v-x}{y(5x+v)} \implies \frac{dv}{dx} = 2 \frac{v-x}{5x+v}$.
ધારો કે $v = kx$,તેથી $\frac{dv}{dx} = k + x \frac{dk}{dx}$.
$k + x \frac{dk}{dx} = 2 \frac{kx-x}{5x+kx} = 2 \frac{k-1}{5+k}$.
$x \frac{dk}{dx} = \frac{2k-2}{k+5} - k = \frac{2k-2-k^{2}-5k}{k+5} = -\frac{k^{2}+3k+2}{k+5} = -\frac{(k+1)(k+2)}{k+5}$.
ચલને અલગ કરતા: $\int \frac{k+5}{(k+1)(k+2)} dk = -\int \frac{dx}{x}$.
આંશિક અપૂર્ણાંકનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{k+5}{(k+1)(k+2)} = \frac{4}{k+1} - \frac{3}{k+2}$.
સંકલન કરતા: $4 \ln|k+1| - 3 \ln|k+2| = -\ln|x| + \ln|C|$.
$\ln|\frac{(k+1)^{4}}{(k+2)^{3}}| = \ln|\frac{C}{x}| \implies \frac{(k+1)^{4}}{(k+2)^{3}} = \frac{C}{x}$.
$k = \frac{v}{x} = \frac{y^{2}}{x}$ મૂકતા: $\frac{(\frac{y^{2}}{x}+1)^{4}}{(\frac{y^{2}}{x}+2)^{3}} = \frac{C}{x} \implies \frac{(y^{2}+x)^{4}}{x^{4}} \cdot \frac{x^{3}}{(y^{2}+2x)^{3}} = \frac{C}{x}$.
$(y^{2}+x)^{4} = C|y^{2}+2x|^{3}$.
174
DifficultMCQ
ધારો કે $y=f(x)$ એ વિકલ સમીકરણ $y(x+1) dx - x^2 dy = 0$ નો ઉકેલ છે,જ્યાં $y(1)=e$ છે. તો $\lim _{x \rightarrow 0^{+}} f(x)$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$\frac{1}{e}$
C
$e^2$
D
$\frac{1}{e^2}$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $y(x+1) dx = x^2 dy$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{x+1}{x^2} dx = \frac{dy}{y}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int (\frac{1}{x} + \frac{1}{x^2}) dx = \int \frac{dy}{y}$.
આથી: $\ln|x| - \frac{1}{x} = \ln|y| + C$.
શરત $y(1)=e$ નો ઉપયોગ કરતા,$x=1$ અને $y=e$ મૂકતા: $\ln(1) - \frac{1}{1} = \ln(e) + C$.
$0 - 1 = 1 + C$,જેનો અર્થ છે કે $C = -2$.
તેથી,ઉકેલ $\ln|y| = \ln|x| - \frac{1}{x} + 2$ છે.
બંને બાજુ ઘાતાંક લેતા: $y = e^{\ln x - \frac{1}{x} + 2} = x \cdot e^{-\frac{1}{x} + 2}$.
હવે,લક્ષની કિંમત મેળવીએ: $\lim _{x \rightarrow 0^{+}} f(x) = \lim _{x \rightarrow 0^{+}} x \cdot e^{-\frac{1}{x} + 2}$.
ધારો કે $t = \frac{1}{x}$. જ્યારે $x \rightarrow 0^{+}$,ત્યારે $t \rightarrow \infty$.
લક્ષ $\lim _{t \rightarrow \infty} \frac{e^{-t+2}}{t} = \lim _{t \rightarrow \infty} \frac{e^2}{t e^t} = 0$ થાય છે.
175
AdvancedMCQ
ધારો કે $y=y(x)$ એ વિકલ સમીકરણ $(1-x^2 y^2) dx = y dx + x dy$ નો ઉકેલ વક્ર છે. જો રેખા $x = 1$ એ વક્ર $y = y(x)$ ને $y = 2$ પર છેદે છે અને રેખા $x = 2$ એ વક્ર $y = y(x)$ ને $y = \alpha$ પર છેદે છે,તો $\alpha$ ની કિંમત છે:
A
$\frac{3 e^2-1}{2(3 e^2+1)}$
B
$\frac{3 e^2+1}{2(3 e^2-1)}$
C
$\frac{1-3 e^2}{2(3 e^2+1)}$
D
$\frac{1+3 e^2}{2(3 e^2-1)}$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ $(1-x^2 y^2) dx = y dx + x dy$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $d(xy) = y dx + x dy$. આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $(1-(xy)^2) dx = d(xy)$ મળે છે.
પદોને ગોઠવતા,$dx = \frac{d(xy)}{1-(xy)^2}$ મળે.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,$\int dx = \int \frac{d(xy)}{1-(xy)^2}$.
સૂત્ર $\int \frac{du}{1-u^2} = \frac{1}{2} \ln \left| \frac{1+u}{1-u} \right| + C$ નો ઉપયોગ કરતા,$x = \frac{1}{2} \ln \left| \frac{1+xy}{1-xy} \right| + C$ મળે.
$y(1) = 2$ આપેલ હોવાથી,$x=1$ અને $y=2$ મૂકતા $1 = \frac{1}{2} \ln \left| \frac{1+2}{1-2} \right| + C$,તેથી $1 = \frac{1}{2} \ln 3 + C$,જેનો અર્થ છે કે $C = 1 - \frac{1}{2} \ln 3$.
હવે,$x=2$ અને $y=\alpha$ માટે,$2 = \frac{1}{2} \ln \left| \frac{1+2\alpha}{1-2\alpha} \right| + 1 - \frac{1}{2} \ln 3$.
$1 + \frac{1}{2} \ln 3 = \frac{1}{2} \ln \left| \frac{1+2\alpha}{1-2\alpha} \right|$,જેનું સાદું રૂપ $2 + \ln 3 = \ln \left| \frac{1+2\alpha}{1-2\alpha} \right|$ થાય છે.
બંને બાજુ ઘાતાંકીય લેતા,$3e^2 = \left| \frac{1+2\alpha}{1-2\alpha} \right|$.
કિસ્સો $1$: $\frac{1+2\alpha}{1-2\alpha} = 3e^2 \implies 1+2\alpha = 3e^2 - 6e^2\alpha \implies \alpha(2+6e^2) = 3e^2-1 \implies \alpha = \frac{3e^2-1}{2(3e^2+1)}$.
કિસ્સો $2$: $\frac{1+2\alpha}{1-2\alpha} = -3e^2 \implies 1+2\alpha = -3e^2 + 6e^2\alpha \implies \alpha(2-6e^2) = -3e^2-1 \implies \alpha = \frac{3e^2+1}{2(3e^2-1)}$.
176
DifficultMCQ
ધારો કે $x=x(t)$ અને $y=y(t)$ એ વિકલ સમીકરણો $\frac{dx}{dt}+ax=0$ અને $\frac{dy}{dt}+by=0$ ના ઉકેલો છે,જ્યાં $a, b \in R$. જો $x(0)=2$,$y(0)=1$ અને $3y(1)=2x(1)$ આપેલ હોય,તો $t$ ની કઈ કિંમત માટે $x(t)=y(t)$ થશે?
A
$\log_{\frac{2}{3}} 2$
B
$\log_4 3$
C
$\log_3 4$
D
$\log_{\frac{4}{3}} 2$

Solution

(D) આપેલ વિકલ સમીકરણો $\frac{dx}{dt} = -ax$ અને $\frac{dy}{dt} = -by$ છે.
$\frac{dx}{dt} = -ax$ ને ચલ અલગ કરીને ઉકેલતા,$\int \frac{dx}{x} = -\int a dt$ મળે,જે $\ln|x| = -at + C_1$ આપે છે.
$x(0)=2$ નો ઉપયોગ કરતા,$\ln 2 = C_1$ મળે,તેથી $x(t) = 2e^{-at}$.
તે જ રીતે,$y(0)=1$ સાથે $\frac{dy}{dt} = -by$ ને ઉકેલતા,$y(t) = e^{-bt}$ મળે છે.
આપેલ છે કે $3y(1) = 2x(1)$,તેથી:
$3e^{-b} = 2(2e^{-a}) \implies 3e^{-b} = 4e^{-a} \implies e^{a-b} = \frac{4}{3}$.
આપણે $t$ શોધવાનું છે જેથી $x(t) = y(t)$ થાય:
$2e^{-at} = e^{-bt} \implies 2 = e^{(a-b)t}$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા:
$\ln 2 = (a-b)t$.
કારણ કે $e^{a-b} = \frac{4}{3}$,તેથી $a-b = \ln(\frac{4}{3})$.
આમ,$\ln 2 = t \ln(\frac{4}{3}) \implies t = \frac{\ln 2}{\ln(\frac{4}{3})} = \log_{\frac{4}{3}} 2$.
177
DifficultMCQ
જો વિકલ સમીકરણ $(2x+3y-2)dx+(4x+6y-7)dy=0$ જ્યાં $y(0)=3$ નો ઉકેલ $\alpha x+\beta y+3 \log_e|2x+3y-\gamma|=6$ હોય,તો $\alpha+2\beta+3\gamma$ ની કિંમત શોધો.
A
$85$
B
$25$
C
$29$
D
$42$

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $(2x+3y-2)dx+(4x+6y-7)dy=0$.
ધારો કે $t = 2x+3y$. તેથી $dt = 2dx + 3dy$,એટલે કે $dy = \frac{dt-2dx}{3}$.
સમીકરણમાં કિંમત મૂકતા: $(t-2)dx + (2t-7)\left(\frac{dt-2dx}{3}\right) = 0$.
$3$ વડે ગુણતા: $3(t-2)dx + (2t-7)dt - 2(2t-7)dx = 0$.
$(-t+8)dx + (2t-7)dt = 0 \implies dx = \frac{2t-7}{8-t}dt$.
સંકલન કરતા: $x = \int \frac{2t-7}{8-t}dt = \int (-2 + \frac{9}{8-t})dt = -2t - 9\ln|8-t| + C$.
$t = 2x+3y$ મૂકતા: $x = -2(2x+3y) - 9\ln|8-2x-3y| + C \implies 5x+6y+9\ln|2x+3y-8| = C$.
$y(0)=3$ નો ઉપયોગ કરતા: $0 + 6 + 9\ln|9-8| = C \implies C = 6$.
સમીકરણ $x+2y+3\ln|2x+3y-8|=2$ ના સ્વરૂપમાં લાવતા,$\alpha=1, \beta=2, \gamma=8$ મળે છે.
તેથી $\alpha+2\beta+3\gamma = 1 + 2(2) + 3(8) = 29$.
178
DifficultMCQ
જો $y=y(x)$ એ વિકલ સમીકરણ $(x^2-4) dy-(y^2-3y) dx=0$,$x>2$,$y(4)=\frac{3}{2}$ નો ઉકેલ વક્ર હોય અને વક્રનો ઢાળ ક્યારેય શૂન્ય ન હોય,તો $y(10)$ ની કિંમત શોધો:
A
$\frac{3}{1+(8)^{1/4}}$
B
$\frac{3}{1+2\sqrt{2}}$
C
$\frac{3}{1-2\sqrt{2}}$
D
$\frac{3}{1-(8)^{1/4}}$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $(x^2-4) dy = (y^2-3y) dx$.
ચલને અલગ કરતા: $\int \frac{dy}{y(y-3)} = \int \frac{dx}{x^2-4}$.
આંશિક અપૂર્ણાંકનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{1}{3} \int (\frac{1}{y-3} - \frac{1}{y}) dy = \frac{1}{4} \ln |\frac{x-2}{x+2}| + C$.
સંકલન કરતા: $\frac{1}{3} \ln |\frac{y-3}{y}| = \frac{1}{4} \ln |\frac{x-2}{x+2}| + C$.
$y(4) = \frac{3}{2}$ આપેલ છે,તેથી $x=4$ અને $y=\frac{3}{2}$ મૂકતા:
$\frac{1}{3} \ln |\frac{3/2-3}{3/2}| = \frac{1}{4} \ln |\frac{4-2}{4+2}| + C \Rightarrow \frac{1}{3} \ln |-1| = \frac{1}{4} \ln |\frac{1}{3}| + C \Rightarrow 0 = -\frac{1}{4} \ln 3 + C \Rightarrow C = \frac{1}{4} \ln 3$.
હવે,$x=10$ માટે: $\frac{1}{3} \ln |\frac{y-3}{y}| = \frac{1}{4} \ln |\frac{10-2}{10+2}| + \frac{1}{4} \ln 3 = \frac{1}{4} \ln |\frac{8}{12}| + \frac{1}{4} \ln 3 = \frac{1}{4} \ln |\frac{2}{3} \times 3| = \frac{1}{4} \ln 2$.
તેથી,$\ln |\frac{y-3}{y}| = \frac{3}{4} \ln 2 = \ln (2^{3/4}) = \ln (8^{1/4})$.
$y(4) = 1.5$ હોવાથી અને ઢાળ ક્યારેય શૂન્ય ન હોવાથી,$y$ એ $(0, 3)$ માં રહેશે,તેથી $\frac{y-3}{y} = -8^{1/4}$.
$y-3 = -y \cdot 8^{1/4} \Rightarrow y(1+8^{1/4}) = 3 \Rightarrow y = \frac{3}{1+8^{1/4}}$.
179
MediumMCQ
જો વિકલ સમીકરણ $(1+y^2)(1+\log_e x) dx + x dy = 0, x>0$ નો ઉકેલ વક્ર $(1,1)$ બિંદુમાંથી પસાર થાય છે અને $y(e) = \frac{\alpha-\tan(3/2)}{\beta+\tan(3/2)}$ હોય,તો $\alpha+2\beta$ ની કિંમત શોધો.
A
$4$
B
$3$
C
$8$
D
$10$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ $(1+y^2)(1+\ln x) dx + x dy = 0$ છે.
પદોને ગોઠવતા,આપણને $\frac{1+\ln x}{x} dx + \frac{dy}{1+y^2} = 0$ મળે છે.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,$\int \frac{1}{x} dx + \int \frac{\ln x}{x} dx + \int \frac{dy}{1+y^2} = C$.
આનું સાદું રૂપ $\ln x + \frac{(\ln x)^2}{2} + \tan^{-1} y = C$ થાય છે.
વક્ર $(1,1)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $x=1$ અને $y=1$ મૂકતા: $\ln(1) + \frac{(\ln 1)^2}{2} + \tan^{-1}(1) = C$,જે $0 + 0 + \frac{\pi}{4} = C$ આપે છે,તેથી $C = \frac{\pi}{4}$.
વક્રનું સમીકરણ $\ln x + \frac{(\ln x)^2}{2} + \tan^{-1} y = \frac{\pi}{4}$ છે.
$x=e$ માટે,$\ln(e) + \frac{(\ln e)^2}{2} + \tan^{-1} y = \frac{\pi}{4}$,જેનો અર્થ છે $1 + \frac{1}{2} + \tan^{-1} y = \frac{\pi}{4}$.
આમ,$\tan^{-1} y = \frac{\pi}{4} - \frac{3}{2}$,તેથી $y = \tan(\frac{\pi}{4} - \frac{3}{2}) = \frac{\tan(\pi/4) - \tan(3/2)}{1 + \tan(\pi/4)\tan(3/2)} = \frac{1 - \tan(3/2)}{1 + \tan(3/2)}$.
આને $y(e) = \frac{\alpha - \tan(3/2)}{\beta + \tan(3/2)}$ સાથે સરખાવતા,આપણને $\alpha = 1$ અને $\beta = 1$ મળે છે.
તેથી,$\alpha + 2\beta = 1 + 2(1) = 3$.
180
DifficultMCQ
ધારો કે $y=y(x)$ એ વિકલ સમીકરણ $\frac{d y}{d x}=2 x(x+y)^3-x(x+y)-1$ નો ઉકેલ છે,જ્યાં પ્રારંભિક શરત $y(0)=1$ છે. તો,$\left(\frac{1}{\sqrt{2}}+y\left(\frac{1}{\sqrt{2}}\right)\right)^2$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{4}{4+\sqrt{e}}$
B
$\frac{3}{3-\sqrt{e}}$
C
$\frac{2}{1+\sqrt{e}}$
D
$\frac{1}{2-\sqrt{e}}$

Solution

(D) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\frac{d y}{d x}=2 x(x+y)^3-x(x+y)-1$ છે.
ધારો કે $t = x+y$,તેથી $\frac{d t}{d x} = 1 + \frac{d y}{d x}$,એટલે કે $\frac{d y}{d x} = \frac{d t}{d x} - 1$.
સમીકરણમાં કિંમત મૂકતા: $\frac{d t}{d x} - 1 = 2xt^3 - xt - 1$,જેનું સાદું રૂપ $\frac{d t}{d x} = x(2t^3 - t)$ થાય છે.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{d t}{2t^3 - t} = x dx$.
આંશિક અપૂર્ણાંકની રીત વાપરતા: $\frac{1}{t(2t^2 - 1)} = \frac{-1}{t} + \frac{2t}{2t^2 - 1}$.
સંકલન કરતા: $\int (\frac{2t}{2t^2 - 1} - \frac{1}{t}) dt = \int x dx$.
$\frac{1}{2} \ln|2t^2 - 1| - \ln|t| = \frac{x^2}{2} + C$.
$x=0, y=1$ માટે $t=1$,તેથી $C=0$.
$\ln|\frac{\sqrt{2t^2 - 1}}{t}| = \frac{x^2}{2}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $\frac{2t^2 - 1}{t^2} = e^{x^2}$.
$x = \frac{1}{\sqrt{2}}$ માટે $x^2 = \frac{1}{2}$,તેથી $\frac{2t^2 - 1}{t^2} = \sqrt{e}$.
$2t^2 - 1 = t^2 \sqrt{e} \implies t^2(2 - \sqrt{e}) = 1 \implies t^2 = \frac{1}{2 - \sqrt{e}}$.
181
MediumMCQ
જો વિકલ સમીકરણ $(x^4+2x^3+3x^2+2x+2)dy-(2x^2+2x+3)dx=0$ નો ઉકેલ $y=y(x)$ એ $y(-1)=-\frac{\pi}{4}$ નું સમાધાન કરે,તો $y(0)$ ની કિંમત શોધો:
A
$-\frac{\pi}{12}$
B
$0$
C
$\frac{\pi}{4}$
D
$\frac{\pi}{2}$

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $(x^4+2x^3+3x^2+2x+2)dy = (2x^2+2x+3)dx$.
ચલને અલગ કરતા: $dy = \frac{2x^2+2x+3}{x^4+2x^3+3x^2+2x+2}dx$.
છેદના અવયવ પાડતા: $x^4+2x^3+3x^2+2x+2 = (x^2+1)(x^2+2x+2)$.
આંશિક અપૂર્ણાંકની રીત વાપરતા: $\frac{2x^2+2x+3}{(x^2+1)(x^2+2x+2)} = \frac{1}{x^2+1} + \frac{1}{x^2+2x+2}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $y = \int \frac{1}{x^2+1}dx + \int \frac{1}{(x+1)^2+1}dx$.
$y = \tan^{-1}(x) + \tan^{-1}(x+1) + C$.
આપેલ છે કે $y(-1) = -\frac{\pi}{4}$: $-\frac{\pi}{4} = \tan^{-1}(-1) + \tan^{-1}(0) + C$.
$-\frac{\pi}{4} = -\frac{\pi}{4} + 0 + C \Rightarrow C = 0$.
તેથી,$y(x) = \tan^{-1}(x) + \tan^{-1}(x+1)$.
$y(0)$ માટે: $y(0) = \tan^{-1}(0) + \tan^{-1}(1) = 0 + \frac{\pi}{4} = \frac{\pi}{4}$.
182
MediumMCQ
જો આપેલ વિકલ સમીકરણ $(e^y+1) \cos x \, dx + e^y \sin x \, dy = 0$ નો ઉકેલ $y(x)$ એ બિંદુ $(\frac{\pi}{2}, 0)$ માંથી પસાર થતો હોય,તો $e^{y(\frac{\pi}{6})}$ ની કિંમત ........... છે.
A
$8$
B
$3$
C
$7$
D
$33$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ $(e^y+1) \cos x \, dx + e^y \sin x \, dy = 0$ છે.
આને $d((e^y+1) \sin x) = 0$ તરીકે લખી શકાય છે.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,આપણને $(e^y+1) \sin x = C$ મળે છે.
ઉકેલ બિંદુ $(\frac{\pi}{2}, 0)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $x = \frac{\pi}{2}$ અને $y = 0$ મૂકતા:
$(e^0+1) \sin(\frac{\pi}{2}) = C \Rightarrow (1+1)(1) = C \Rightarrow C = 2$.
આમ,વક્રનું સમીકરણ $(e^y+1) \sin x = 2$ છે.
હવે,આપણે $e^{y(\frac{\pi}{6})}$ ની કિંમત શોધવાની છે. સમીકરણમાં $x = \frac{\pi}{6}$ મૂકતા:
$(e^y+1) \sin(\frac{\pi}{6}) = 2$.
કારણ કે $\sin(\frac{\pi}{6}) = \frac{1}{2}$,તેથી $(e^y+1) \cdot \frac{1}{2} = 2$.
$e^y+1 = 4$.
$e^y = 3$.
તેથી,$e^{y(\frac{\pi}{6})}$ ની કિંમત $3$ છે.
183
MediumMCQ
ધારો કે $y=y(x)$ એ વિકલ સમીકરણ $(1+y^2) e^{\tan x} dx + \cos^2 x(1+e^{2 \tan x}) dy = 0$ નો ઉકેલ છે,જ્યાં $y(0)=1$. તો $y(\frac{\pi}{4})$ ની કિંમત શોધો:
A
$\frac{2}{e}$
B
$\frac{1}{e^2}$
C
$\frac{1}{e}$
D
$\frac{2}{e^2}$

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $(1+y^2) e^{\tan x} dx + \cos^2 x(1+e^{2 \tan x}) dy = 0$.
ચલને અલગ કરતા:
$\frac{e^{\tan x}}{\cos^2 x(1+e^{2 \tan x})} dx + \frac{dy}{1+y^2} = 0$.
$\sec^2 x = \frac{1}{\cos^2 x}$ હોવાથી:
$\frac{\sec^2 x e^{\tan x}}{1+(e^{\tan x})^2} dx + \frac{dy}{1+y^2} = 0$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int \frac{\sec^2 x e^{\tan x}}{1+(e^{\tan x})^2} dx + \int \frac{dy}{1+y^2} = C$.
ધારો કે $u = e^{\tan x}$,તો $du = e^{\tan x} \sec^2 x dx$. તેથી:
$\tan^{-1}(e^{\tan x}) + \tan^{-1}(y) = C$.
$y(0) = 1$ આપેલ છે,તેથી $x=0$ અને $y=1$ મુકતા:
$\tan^{-1}(e^{\tan 0}) + \tan^{-1}(1) = C \implies \frac{\pi}{4} + \frac{\pi}{4} = C \implies C = \frac{\pi}{2}$.
તેથી,$\tan^{-1}(e^{\tan x}) + \tan^{-1}(y) = \frac{\pi}{2}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan^{-1}(A) + \cot^{-1}(A) = \frac{\pi}{2}$,તેથી $\tan^{-1}(y) = \cot^{-1}(e^{\tan x}) = \tan^{-1}(\frac{1}{e^{\tan x}})$.
આમ,$y = \frac{1}{e^{\tan x}}$.
$x = \frac{\pi}{4}$ માટે,$y(\frac{\pi}{4}) = \frac{1}{e^{\tan(\pi/4)}} = \frac{1}{e^1} = \frac{1}{e}$.
184
DifficultMCQ
ધારો કે $\alpha |x| = |y| e^{xy-\beta}$,જ્યાં $\alpha, \beta \in \mathbb{N}$,એ વિકલ સમીકરણ $x dy - y dx + xy(x dy + y dx) = 0$ નો ઉકેલ છે,જ્યાં $y(1) = 2$ છે. તો $\alpha + \beta$ ની કિંમત શોધો.
A
$4$
B
$5$
C
$9$
D
$1$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ $x dy - y dx + xy(x dy + y dx) = 0$ છે.
$xy$ વડે ભાગતા,આપણને $\frac{dy}{y} - \frac{dx}{x} + (x dy + y dx) = 0$ મળે છે.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,$\int \frac{dy}{y} - \int \frac{dx}{x} + \int d(xy) = \int 0$.
આથી $\ln|y| - \ln|x| + xy = C$ મળે,જે $\ln|\frac{y}{x}| + xy = C$ છે.
$y(1) = 2$ આપેલ હોવાથી,$x=1$ અને $y=2$ મૂકતા:
$\ln|\frac{2}{1}| + (1)(2) = C \implies C = \ln 2 + 2$.
સામાન્ય ઉકેલમાં $C$ ની કિંમત મૂકતા:
$\ln|\frac{y}{x}| + xy = \ln 2 + 2$.
પદોને ગોઠવતા: $\ln|\frac{y}{x}| - \ln 2 = 2 - xy$.
$\ln|\frac{y}{2x}| = -(xy - 2)$.
બંને બાજુ ઘાતાંકીય લેતા: $|\frac{y}{2x}| = e^{-(xy - 2)}$.
$|y| = 2|x| e^{-(xy - 2)}$.
$e^{xy-2}$ વડે ગુણતા: $|y| e^{xy-2} = 2|x|$.
આને આપેલ સ્વરૂપ $\alpha |x| = |y| e^{xy-\beta}$ સાથે સરખાવતા,$\alpha = 2$ અને $\beta = 2$ મળે છે.
તેથી,$\alpha + \beta = 2 + 2 = 4$.
185
DifficultMCQ
વિકલ સમીકરણ $2 y \frac{dy}{dx} + 3 = 5 \frac{dy}{dx}$ નો ઉકેલ વક્ર,જે બિંદુ $(0, 1)$ માંથી પસાર થાય છે,તે એક શંકુ છે જેનું શિરોબિંદુ આ રેખા પર આવેલું છે:
A
$2 x + 3 y = 9$
B
$2 x + 3 y = -9$
C
$2 x + 3 y = -6$
D
$2 x + 3 y = 6$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $(2 y - 5) \frac{dy}{dx} = -3$.
ચલને અલગ કરતા: $(2 y - 5) dy = -3 dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int (2 y - 5) dy = \int -3 dx$.
$y^2 - 5 y = -3 x + C$.
વક્ર બિંદુ $(0, 1)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $x = 0$ અને $y = 1$ મુકતા: $(1)^2 - 5(1) = -3(0) + C \Rightarrow C = -4$.
તેથી,વક્રનું સમીકરણ $y^2 - 5 y + 3 x + 4 = 0$ છે.
પ્રમાણિત સ્વરૂપમાં ગોઠવતા: $y^2 - 5 y = -3 x - 4$.
પૂર્ણ વર્ગ બનાવતા: $(y - \frac{5}{2})^2 = -3 x - 4 + \frac{25}{4} = -3 x + \frac{9}{4} = -3(x - \frac{3}{4})$.
પરવલયનું શિરોબિંદુ $(\frac{3}{4}, \frac{5}{2})$ છે.
રેખા $2 x + 3 y = k$ માટે વિકલ્પો તપાસતા: $2(\frac{3}{4}) + 3(\frac{5}{2}) = \frac{3}{2} + \frac{15}{2} = \frac{18}{2} = 9$.
આમ,શિરોબિંદુ $2 x + 3 y = 9$ રેખા પર આવેલું છે.
186
MediumMCQ
ધારો કે વિકલ સમીકરણ $x \sqrt{x^2-1} dy - y \sqrt{y^2-1} dx = 0$ નો ઉકેલ $y=y(x)$ એ $y(2) = \frac{2}{\sqrt{3}}$ નું પાલન કરે છે.
$STATEMENT-1$: $y(x) = \sec \left(\sec^{-1} x - \frac{\pi}{6}\right)$
$STATEMENT-2$: $y(x)$ એ $\frac{1}{y} = \frac{2\sqrt{3}}{x} - \sqrt{1 - \frac{1}{x^2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
A
$STATEMENT-1$ is True,$STATEMENT-2$ is True; $STATEMENT-2$ is a correct explanation for $STATEMENT-1$
B
$STATEMENT-1$ is True,$STATEMENT-2$ is True; $STATEMENT-2$ is $NOT$ a correct explanation for $STATEMENT-1$
C
$STATEMENT-1$ is True,$STATEMENT-2$ is False
D
$STATEMENT-1$ is False,$STATEMENT-2$ is True

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $x \sqrt{x^2-1} dy = y \sqrt{y^2-1} dx$.
ચલને અલગ કરતા: $\int \frac{dy}{y \sqrt{y^2-1}} = \int \frac{dx}{x \sqrt{x^2-1}}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\sec^{-1} y = \sec^{-1} x + C$.
શરત $y(2) = \frac{2}{\sqrt{3}}$ નો ઉપયોગ કરતા: $\sec^{-1} \left(\frac{2}{\sqrt{3}}\right) = \sec^{-1} (2) + C$.
$\frac{\pi}{6} = \frac{\pi}{3} + C \implies C = -\frac{\pi}{6}$.
આમ,$\sec^{-1} y = \sec^{-1} x - \frac{\pi}{6}$,જે $y(x) = \sec \left(\sec^{-1} x - \frac{\pi}{6}\right)$ આપે છે. તેથી,$STATEMENT-1$ સાચું છે.
હવે,$\cos^{-1} \left(\frac{1}{y}\right) = \cos^{-1} \left(\frac{1}{x}\right) - \frac{\pi}{6}$.
બંને બાજુ $\cos$ લેતા: $\frac{1}{y} = \cos \left(\cos^{-1} \frac{1}{x} - \frac{\pi}{6}\right) = \cos \left(\cos^{-1} \frac{1}{x}\right) \cos \left(\frac{\pi}{6}\right) + \sin \left(\cos^{-1} \frac{1}{x}\right) \sin \left(\frac{\pi}{6}\right)$.
$\frac{1}{y} = \frac{1}{x} \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} + \sqrt{1 - \frac{1}{x^2}} \cdot \frac{1}{2} = \frac{\sqrt{3}}{2x} + \frac{1}{2} \sqrt{1 - \frac{1}{x^2}}$.
આને $STATEMENT-2$ સાથે સરખાવતા,આપણે જોઈએ છીએ કે $STATEMENT-2$ ખોટું છે.
187
AdvancedMCQ
ધારો કે $f$ એ $[0,1]$ અંતરાલ પર વ્યાખ્યાયિત એક અ-ઋણ વિધેય છે. જો $\int_0^x \sqrt{1-\left(f^{\prime}(t)\right)^2} dt = \int_0^x f(t) dt$ એ $0 \leq x \leq 1$ માટે હોય અને $f(0)=0$ હોય,તો:
A
$f\left(\frac{1}{2}\right) < \frac{1}{2}$ અને $f\left(\frac{1}{3}\right) > \frac{1}{3}$
B
$f\left(\frac{1}{2}\right) > \frac{1}{2}$ અને $f\left(\frac{1}{3}\right) > \frac{1}{3}$
C
$f\left(\frac{1}{2}\right) < \frac{1}{2}$ અને $f\left(\frac{1}{3}\right) < \frac{1}{3}$
D
$f\left(\frac{1}{2}\right) > \frac{1}{2}$ અને $f\left(\frac{1}{3}\right) < \frac{1}{3}$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $\int_0^x \sqrt{1-(f'(t))^2} dt = \int_0^x f(t) dt$ છે,જ્યાં $0 \leq x \leq 1$.
લેબનિઝના નિયમનો ઉપયોગ કરીને બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\sqrt{1-(f'(x))^2} = f(x)$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$1-(f'(x))^2 = f^2(x)$
$(f'(x))^2 = 1 - f^2(x)$
$f'(x) = \pm \sqrt{1 - f^2(x)}$
ધારો કે $y = f(x)$,તો $\frac{dy}{dx} = \pm \sqrt{1 - y^2}$.
ચલને અલગ કરતા:
$\frac{dy}{\sqrt{1 - y^2}} = \pm dx$
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\sin^{-1}(y) = \pm x + C$
$f(0) = 0$ હોવાથી,$\sin^{-1}(0) = 0 + C$,તેથી $C = 0$.
આમ,$y = \pm \sin(x)$. $f$ એ અ-ઋણ વિધેય હોવાથી,$f(x) = \sin(x)$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $x > 0$ માટે,$\sin(x) < x$.
તેથી,$\sin\left(\frac{1}{2}\right) < \frac{1}{2}$ અને $\sin\left(\frac{1}{3}\right) < \frac{1}{3}$.
આમ,$f\left(\frac{1}{2}\right) < \frac{1}{2}$ અને $f\left(\frac{1}{3}\right) < \frac{1}{3}$.
188
MediumMCQ
જો $y=y(x)$ એ વિકલ સમીકરણ $8 \sqrt{x}(\sqrt{9+\sqrt{x}}) dy = (\sqrt{4+\sqrt{9+\sqrt{x}}})^{-1} dx$ ને $x>0$ માટે સંતોષતું હોય અને $y(0)=\sqrt{7}$ હોય,તો $y(256)$ શોધો.
A
$3$
B
$9$
C
$16$
D
$80$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $8 \sqrt{x}(\sqrt{9+\sqrt{x}}) dy = \frac{1}{\sqrt{4+\sqrt{9+\sqrt{x}}}} dx$.
પદોને ગોઠવતા: $dy = \frac{dx}{8 \sqrt{x} \sqrt{9+\sqrt{x}} \sqrt{4+\sqrt{9+\sqrt{x}}}}$.
ધારો કે $u = 4+\sqrt{9+\sqrt{x}}$.
તો $du = \frac{1}{2\sqrt{9+\sqrt{x}}} \cdot \frac{1}{2\sqrt{x}} dx = \frac{dx}{4\sqrt{x}\sqrt{9+\sqrt{x}}}$.
આ કિંમત વિકલ સમીકરણમાં મૂકતા: $dy = \frac{1}{2} \cdot \frac{du}{\sqrt{u}}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $y = \int \frac{1}{2\sqrt{u}} du = \sqrt{u} + C$.
$u$ ની કિંમત પાછી મૂકતા: $y = \sqrt{4+\sqrt{9+\sqrt{x}}} + C$.
$y(0) = \sqrt{7}$ આપેલ હોવાથી,$\sqrt{4+\sqrt{9+0}} + C = \sqrt{7} \Rightarrow \sqrt{4+3} + C = \sqrt{7} \Rightarrow \sqrt{7} + C = \sqrt{7} \Rightarrow C = 0$.
આમ,$y = \sqrt{4+\sqrt{9+\sqrt{x}}}$.
$x=256$ માટે,$y(256) = \sqrt{4+\sqrt{9+\sqrt{256}}} = \sqrt{4+\sqrt{9+16}} = \sqrt{4+\sqrt{25}} = \sqrt{4+5} = \sqrt{9} = 3$.
189
DifficultMCQ
ધારો કે $f: \mathbb{R} \rightarrow \mathbb{R}$ એક સતત વિધેય છે જે $f(x) = \int_0^x f(t) \, dt$ નું પાલન કરે છે. તો $f(\ln 5)$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$5$
C
$6$
D
$8$

Solution

(A) આપેલ સંકલન સમીકરણ: $f(x) = \int_0^x f(t) \, dt$.
કલનશાસ્ત્રના મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ,બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા: $f'(x) = f(x)$.
આ એક પ્રથમ ક્રમનું સુરેખ વિકલ સમીકરણ છે: $\frac{dy}{dx} = y$.
ચલને અલગ કરતા: $\int \frac{dy}{y} = \int dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\ln |y| = x + C$,જેનો અર્થ થાય છે $y = Ae^x$.
આપેલ સમીકરણ પરથી,$f(0) = \int_0^0 f(t) \, dt = 0$.
$y = Ae^x$ માં $x = 0$ અને $y = 0$ મુકતા,આપણને $0 = Ae^0$ મળે છે,જેનો અર્થ છે $A = 0$.
તેથી,તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે $f(x) = 0$ થાય છે.
આમ,$f(\ln 5) = 0$.
190
MediumMCQ
ધારો કે $f: R \rightarrow R$ એ $f(0)=0$ સાથેનું વિકલનીય વિધેય છે. જો $y=f(x)$ એ વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx}=(2+5y)(5y-2)$ નું સમાધાન કરતું હોય,તો $\lim_{x \rightarrow -\infty} f(x)$ ની કિંમત શોધો.
A
$10$
B
$0.20$
C
$0.30$
D
$0.40$

Solution

(D) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = (5y+2)(5y-2) = 25y^2 - 4$ છે.
ચલને અલગ કરતા,$\frac{dy}{25y^2 - 4} = dx$ મળે.
આંશિક અપૂર્ણાંકનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{1}{(5y-2)(5y+2)} = \frac{1}{4} \left( \frac{1}{5y-2} - \frac{1}{5y+2} \right)$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{1}{4} \left( \frac{1}{5y-2} - \frac{1}{5y+2} \right) dy = \int dx$.
$\frac{1}{20} \ln \left| \frac{5y-2}{5y+2} \right| = x + C$.
$f(0) = 0$ હોવાથી,$x=0, y=0$ લેતા: $\frac{1}{20} \ln |\frac{-2}{2}| = 0 + C \Rightarrow C = 0$.
તેથી,$\ln \left| \frac{5y-2}{5y+2} \right| = 20x$.
$\frac{5y-2}{5y+2} = -e^{20x}$ (કારણ કે $x=0$ પર કિંમત $-1$ છે).
$y$ માટે ઉકેલતા: $5y-2 = -5ye^{20x} - 2e^{20x} \Rightarrow 5y(1+e^{20x}) = 2(1-e^{20x})$.
$y = \frac{2}{5} \frac{1-e^{20x}}{1+e^{20x}}$.
જ્યારે $x \rightarrow -\infty$,ત્યારે $e^{20x} \rightarrow 0$.
તેથી,$\lim_{x \rightarrow -\infty} f(x) = \frac{2}{5} \times \frac{1-0}{1+0} = \frac{2}{5} = 0.40$.
191
AdvancedMCQ
જો $y(x)$ એ વિકલ સમીકરણ $x dy - (y^2 - 4y) dx = 0$ નો ઉકેલ હોય,જ્યાં $x > 0$ અને $y(1) = 2$ છે,અને વક્ર $y = y(x)$ નો ઢાળ ક્યારેય શૂન્ય ન હોય,તો $10y(\sqrt{2})$ ની કિંમત શોધો.
A
$4$
B
$8$
C
$7$
D
$9$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $x dy = (y^2 - 4y) dx$ જ્યાં $x > 0$.
ચલને અલગ કરતા: $\int \frac{dy}{y^2 - 4y} = \int \frac{dx}{x}$.
આંશિક અપૂર્ણાંકનો ઉપયોગ કરતા: $\int \frac{1}{4} (\frac{1}{y-4} - \frac{1}{y}) dy = \int \frac{dx}{x}$.
$4$ વડે ગુણતા: $\int (\frac{1}{y-4} - \frac{1}{y}) dy = 4 \int \frac{dx}{x}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\ln|y-4| - \ln|y| = 4 \ln x + \ln c$.
આનું સાદું રૂપ: $\ln|\frac{y-4}{y}| = \ln(cx^4)$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{y-4}{y} = cx^4$.
$y(1) = 2$ આપેલ હોવાથી,$x=1, y=2$ મૂકતા: $\frac{2-4}{2} = c(1)^4 \Rightarrow c = -1$.
તેથી,$\frac{y-4}{y} = -x^4 \Rightarrow y-4 = -yx^4 \Rightarrow y(1+x^4) = 4 \Rightarrow y = \frac{4}{1+x^4}$.
આપણે $10y(\sqrt{2})$ શોધવાનું છે.
$y(\sqrt{2}) = \frac{4}{1+(\sqrt{2})^4} = \frac{4}{1+4} = \frac{4}{5}$.
તેથી,$10y(\sqrt{2}) = 10 \times \frac{4}{5} = 8$.
192
DifficultMCQ
ધારો કે $f(x)$ એક વાસ્તવિક વિકલનીય વિધેય છે જેથી $f(0)=1$ અને તમામ $x, y \in \mathbb{R}$ માટે $f(x+y)=f(x)f'(y)+f'(x)f(y)$ થાય છે. તો $\sum_{n=1}^{100} \log_{e} f(n)$ ની કિંમત શોધો.
A
$2384$
B
$2525$
C
$5220$
D
$2406$

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x+y)=f(x)f'(y)+f'(x)f(y)$.
$x=0$ અને $y=0$ લેતા,આપણને $f(0)=f(0)f'(0)+f'(0)f(0)$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $1=2f'(0)$,તેથી $f'(0)=\frac{1}{2}$.
મૂળ સમીકરણમાં $y=0$ લેતા,આપણને $f(x)=f(x)f'(0)+f'(x)f(0)$ મળે છે.
$f(0)=1$ અને $f'(0)=\frac{1}{2}$ મૂકતા,આપણને $f(x)=\frac{1}{2}f(x)+f'(x)$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $f'(x)=\frac{f(x)}{2}$ થાય છે.
આ એક વિયોજનીય વિકલ સમીકરણ છે: $\frac{f'(x)}{f(x)}=\frac{1}{2}$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા,આપણને $\ln|f(x)|=\frac{x}{2}+C$ મળે છે.
$f(0)=1$ હોવાથી,$\ln(1)=0+C$,તેથી $C=0$.
આમ,$\ln f(x)=\frac{x}{2}$,જેનો અર્થ છે કે $f(x)=e^{x/2}$.
હવે,$\sum_{n=1}^{100} \log_{e} f(n) = \sum_{n=1}^{100} \frac{n}{2} = \frac{1}{2} \times \frac{100(101)}{2} = \frac{5050}{2} = 2525$.
193
DifficultMCQ
ધારો કે એક વક્ર $y=f(x)$ બિંદુઓ $(0,5)$ અને $(\log_e 2, k)$ માંથી પસાર થાય છે. જો વક્ર વિકલ સમીકરણ $2(3+y) e^{2x} dx - (7+e^{2x}) dy = 0$ નું સમાધાન કરે છે,તો $k$ ની કિંમત શોધો.
A
$16$
B
$8$
C
$32$
D
$4$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $2(3+y) e^{2x} dx = (7+e^{2x}) dy$.
પદોને ગોઠવતા: $\frac{dy}{dx} = \frac{2(3+y) e^{2x}}{7+e^{2x}}$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dy}{3+y} = \frac{2e^{2x}}{7+e^{2x}} dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{dy}{3+y} = \int \frac{2e^{2x}}{7+e^{2x}} dx$.
ધારો કે $u = 7+e^{2x}$,તો $du = 2e^{2x} dx$.
તેથી,$\ln|3+y| = \ln|7+e^{2x}| + C$.
આને $3+y = C(7+e^{2x})$ તરીકે લખી શકાય.
વક્ર બિંદુ $(0,5)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $x=0$ અને $y=5$ મૂકતા: $3+5 = C(7+e^0) \Rightarrow 8 = 8C \Rightarrow C=1$.
આમ,વક્રનું સમીકરણ $3+y = 7+e^{2x}$ છે,જેનું સાદું રૂપ $y = e^{2x} + 4$ થાય છે.
હવે,બિંદુ $(\log_e 2, k)$ માટે,$x = \log_e 2$ મૂકતા: $k = e^{2 \log_e 2} + 4 = e^{\log_e 4} + 4 = 4 + 4 = 8$.
194
DifficultMCQ
ધારો કે $x = x(y)$ એ વિકલ સમીકરણ $y = (x - y \frac{dx}{dy}) \sin(\frac{x}{y})$,$y > 0$ અને $x(1) = \frac{\pi}{2}$ નો ઉકેલ છે. તો $\cos(x(2))$ ની કિંમત શોધો:
A
$1 - 2(\ln 2)^2$
B
$2(\ln 2)^2 - 1$
C
$2(\ln 2) - 1$
D
$1 - 2(\ln 2)$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $y = (x - y \frac{dx}{dy}) \sin(\frac{x}{y})$.
પદોને ફરીથી ગોઠવતા: $y dy = (x dy - y dx) \sin(x/y)$.
$y^2$ વડે ભાગતા: $\frac{dy}{y} = \frac{x dy - y dx}{y^2} \sin(x/y)$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $d(x/y) = \frac{y dx - x dy}{y^2}$,તેથી $\frac{x dy - y dx}{y^2} = -d(x/y)$.
આમ,$\frac{dy}{y} = -\sin(x/y) d(x/y)$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{1}{y} dy = -\int \sin(x/y) d(x/y)$.
$\ln y = \cos(x/y) + C$.
શરત $x(1) = \pi/2$ નો ઉપયોગ કરતા: $\ln(1) = \cos(\frac{\pi/2}{1}) + C \Rightarrow 0 = 0 + C \Rightarrow C = 0$.
તેથી,$\ln y = \cos(x/y)$.
$y = 2$ માટે,$\ln 2 = \cos(x/2)$.
આપણે $\cos(x(2))$ શોધવાનું છે. $\cos(x) = 2 \cos^2(x/2) - 1$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\cos(x(2)) = 2(\ln 2)^2 - 1$.
195
EasyMCQ
વિકલ સમીકરણ $x dy - y dx = 0$ નો વ્યાપક ઉકેલ શું દર્શાવે છે?
A
વર્તુળ જેનું કેન્દ્ર ઉગમબિંદુ પર છે
B
ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી એક સીધી રેખા
C
લંબચોરસ અતિવલય
D
પરવલય જેનું શિરોબિંદુ ઉગમબિંદુ પર છે.

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $x dy - y dx = 0$
પદોને ફરીથી ગોઠવતા: $x dy = y dx$
બંને બાજુ $xy$ વડે ભાગતા ($x, y \neq 0$ ધારીને): $\frac{dy}{y} = \frac{dx}{x}$
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{dy}{y} = \int \frac{dx}{x}$
આથી મળે છે: $\ln|y| = \ln|x| + C$
લઘુગણકના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરીને,અચળાંક $C$ ને $\ln|c|$ તરીકે લખી શકાય: $\ln|y| = \ln|x| + \ln|c|$
$\ln|y| = \ln|cx|$
બંને બાજુ ઘાતાંકીય લેતા: $y = cx$
આ સમીકરણ ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી સીધી રેખાઓની શ્રેણી દર્શાવે છે.
196
MediumMCQ
બિંદુ $(0, -2)$ માંથી પસાર થતા વક્રનું સમીકરણ શોધો,જો વક્ર પરના કોઈપણ બિંદુ $(x, y)$ માટે,તેના સ્પર્શકનો ઢાળ અને બિંદુના $y$-યામનો ગુણાકાર તે બિંદુના $x$-યામ જેટલો હોય.
A
$y^2 + x^2 = 4$
B
$y^2 - x^2 = 4$
C
$2y^2 + x^2 = 8$
D
$4y^2 + 3x^2 = 16$

Solution

(B) આપેલ છે કે સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{dy}{dx}$ અને $y$-યામનો ગુણાકાર $x$-યામ જેટલો છે,તેથી વિકલ સમીકરણ:
$\frac{dy}{dx} \cdot y = x$
ચલને અલગ કરતા:
$y \, dy = x \, dx$
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int y \, dy = \int x \, dx$
$\frac{y^2}{2} = \frac{x^2}{2} + C$
વક્ર બિંદુ $(0, -2)$ માંથી પસાર થાય છે. $x = 0$ અને $y = -2$ મૂકતા:
$\frac{(-2)^2}{2} = \frac{0^2}{2} + C$
$\frac{4}{2} = 0 + C \Rightarrow C = 2$
$C = 2$ ની કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા:
$\frac{y^2}{2} = \frac{x^2}{2} + 2$
$2$ વડે ગુણતા:
$y^2 = x^2 + 4$
$y^2 - x^2 = 4$
197
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $\cos \left(\frac{dy}{dx}\right) = a$ નો વિશિષ્ટ ઉકેલ,શરતો $a \in \mathbb{R}$ અને $y(0) = 2$ હેઠળ શું છે?
A
$\cos \left(\frac{x-2}{y-2}\right) = a$
B
$\cos^{-1} \left(\frac{y-2}{x}\right) = a$
C
$\cos \left(\frac{y-2}{x}\right) = a$
D
$\cos \left(\frac{x-2}{y+2}\right) = a$

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\cos \left(\frac{dy}{dx}\right) = a$ છે.
બંને બાજુ $\cos^{-1}$ લેતા,આપણને $\frac{dy}{dx} = \cos^{-1} a$ મળે છે.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા,$\int dy = \int \cos^{-1} a \, dx$ મળે.
આથી $y = x \cos^{-1} a + c$ .... $(1)$.
આપેલ પ્રારંભિક શરત $y(0) = 2$ મુજબ,સમીકરણ $(1)$ માં $x = 0$ અને $y = 2$ મૂકતા:
$2 = 0 \cdot \cos^{-1} a + c \Rightarrow c = 2$.
$c = 2$ ને સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા,આપણને $y = x \cos^{-1} a + 2$ મળે છે.
પદોને ગોઠવતા,$y - 2 = x \cos^{-1} a$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{y - 2}{x} = \cos^{-1} a$.
બંને બાજુ $\cos$ લેતા,આપણને $\cos \left(\frac{y - 2}{x}\right) = a$ મળે છે.
198
MediumMCQ
જો $y=y(x)$ એ $\left(\frac{2+\sin x}{1+y}\right) \frac{dy}{dx} = -\cos x$ નું સમાધાન કરે છે અને $y(0)=2$ છે,તો $y\left(\frac{\pi}{2}\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$4$
B
$3$
C
$2$
D
$1$

Solution

(D) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\left(\frac{2+\sin x}{1+y}\right) \frac{dy}{dx} = -\cos x$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dy}{1+y} = -\frac{\cos x}{2+\sin x} dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{1}{1+y} dy = -\int \frac{\cos x}{2+\sin x} dx$.
આથી મળે: $\ln|1+y| = -\ln|2+\sin x| + C$.
શરત $y(0)=2$ નો ઉપયોગ કરતા: $\ln|1+2| = -\ln|2+\sin 0| + C \implies \ln 3 = -\ln 2 + C \implies C = \ln 3 + \ln 2 = \ln 6$.
તેથી,$\ln(1+y) = -\ln(2+\sin x) + \ln 6 = \ln\left(\frac{6}{2+\sin x}\right)$.
માટે,$1+y = \frac{6}{2+\sin x} \implies y = \frac{6}{2+\sin x} - 1$.
હવે,$y\left(\frac{\pi}{2}\right)$ શોધો: $y\left(\frac{\pi}{2}\right) = \frac{6}{2+\sin(\pi/2)} - 1 = \frac{6}{2+1} - 1 = \frac{6}{3} - 1 = 2 - 1 = 1$.
199
MediumMCQ
$\frac{dy}{dx} = (x+y)^2$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$\tan^{-1}(x+y) = x+c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે
B
$x+y = \tan x + c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે
C
$x+y = \cot^{-1} x + c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે
D
$x+y = \sin^{-1}(x+y) + c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે

Solution

(A) વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = (x+y)^2$ ને ઉકેલવા માટે,આપણે આદેશની રીતનો ઉપયોગ કરીશું.
ધારો કે $v = x+y$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને $\frac{dv}{dx} = 1 + \frac{dy}{dx}$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = \frac{dv}{dx} - 1$.
આ કિંમતોને મૂળ સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $\frac{dv}{dx} - 1 = v^2$ મળે છે.
પદોને ગોઠવતા,આપણને $\frac{dv}{dx} = 1 + v^2$ મળે છે.
ચલને અલગ કરતા,આપણને $\frac{dv}{1+v^2} = dx$ મળે છે.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,આપણને $\int \frac{dv}{1+v^2} = \int dx$ મળે છે.
આથી $\tan^{-1}(v) = x + c$ મળે છે.
$v = x+y$ પાછું મૂકતા,આપણને $\tan^{-1}(x+y) = x + c$ મળે છે.
200
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $\cos \left(\frac{dy}{dx}\right) = 0.5$ માટે $x = 0$ આગળ $y = 1$ હોય તેવો વિશિષ્ટ ઉકેલ શોધો:
A
$y = \frac{\pi}{3}x + 1$
B
$y = \frac{\pi}{3}x - 1$
C
$y = -\frac{\pi}{3}x + 1$
D
$y = \frac{\pi}{6}x + 1$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\cos \left(\frac{dy}{dx}\right) = 0.5$.
બંને બાજુ ઇન્વર્સ કોસાઇન લેતા: $\frac{dy}{dx} = \cos^{-1}(0.5)$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos(60^{\circ}) = 0.5$,તેથી $\frac{dy}{dx} = \frac{\pi}{3}$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int dy = \int \frac{\pi}{3} dx$.
આથી $y = \frac{\pi}{3}x + C$ મળે છે.
શરત $x = 0$ આગળ $y = 1$ નો ઉપયોગ કરતા: $1 = \frac{\pi}{3}(0) + C$,જેનો અર્થ છે કે $C = 1$.
તેથી,વિશિષ્ટ ઉકેલ $y = \frac{\pi}{3}x + 1$ છે.

Differential Equations — Variable separable type differential equations · Frequently Asked Questions

1Are these Differential Equations questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Differential Equations Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.