Gujarati

Mix Examples-Continuity and Differentiation Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Continuity and Differentiation · Mix Examples-Continuity and Differentiation

148+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 148 questions in Gujarati

51
DifficultMCQ
ધારો કે $f : R \to R$ એક વિકલનીય વિધેય છે જે $f''(3) + f'(2) = 0$ નું પાલન કરે છે. તો $\mathop {\lim }\limits_{x \to 0} {\left( {\frac{{1 + f\left( {3 + x} \right) - f\left( 3 \right)}}{{1 + f\left( {2 - x} \right) - f\left( 2 \right)}}} \right)^{\frac{1}{x}}}$ ની કિંમત શોધો.
A
$e^2$
B
$1$
C
$e$
D
$e^{-1}$

Solution

(B) આ પદ $1^\infty$ સ્વરૂપમાં છે જ્યારે $x \to 0$.
ધારો કે $L = \mathop {\lim }\limits_{x \to 0} {\left( {\frac{{1 + f\left( {3 + x} \right) - f\left( 3 \right)}}{{1 + f\left( {2 - x} \right) - f\left( 2 \right)}}} \right)^{\frac{1}{x}}}$.
સૂત્ર $\mathop {\lim }\limits_{x \to a} {\left( {f(x)} \right)^{g(x)}} = e^{\mathop {\lim }\limits_{x \to a} g(x)(f(x) - 1)}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$L = e^{\mathop {\lim }\limits_{x \to 0} \frac{1}{x} \left( \frac{f(3+x) - f(3) - f(2-x) + f(2)}{1 + f(2-x) - f(2)} \right)}$
ઘાતાંક માટે $L$'Hopital ના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
ઘાતાંક $= \mathop {\lim }\limits_{x \to 0} \frac{f'(3+x) + f'(2-x)}{1 + f(2-x) - f(2) - xf'(2-x)} = \frac{f'(3) + f'(2)}{1} = 0$.
તેથી,$L = e^0 = 1$.
52
DifficultMCQ
ધારો કે $f:R \to R$ એ એક સતત વિકલનીય વિધેય છે જેથી $f(2) = 6$ અને $f'(2) = \frac{1}{48}$ થાય. જો $\int_6^{f(x)} 4t^3 \,dt = (x - 2)g(x)$ હોય,તો $\lim_{x \to 2} g(x)$ ની કિંમત શોધો.
A
$24$
B
$18$
C
$12$
D
$36$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $\int_6^{f(x)} 4t^3 \,dt = (x - 2)g(x)$ છે.
આપણે $\lim_{x \to 2} g(x) = \lim_{x \to 2} \frac{\int_6^{f(x)} 4t^3 \,dt}{x - 2}$ શોધવાનું છે.
કારણ કે $f(2) = 6$,આ લક્ષ $\frac{0}{0}$ સ્વરૂપમાં છે. લોપિટલના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$\lim_{x \to 2} g(x) = \lim_{x \to 2} \frac{\frac{d}{dx} \int_6^{f(x)} 4t^3 \,dt}{\frac{d}{dx} (x - 2)}$.
લીબનીઝના સંકલન નિયમ મુજબ,અંશનું વિકલન $4(f(x))^3 \cdot f'(x)$ થાય છે.
તેથી,$\lim_{x \to 2} g(x) = \lim_{x \to 2} \frac{4(f(x))^3 \cdot f'(x)}{1} = 4(f(2))^3 \cdot f'(2)$.
આપેલ કિંમતો $f(2) = 6$ અને $f'(2) = \frac{1}{48}$ મૂકતા:
$\lim_{x \to 2} g(x) = 4 \cdot (6)^3 \cdot \frac{1}{48} = 4 \cdot 216 \cdot \frac{1}{48} = \frac{864}{48} = 18$.
53
DifficultMCQ
ધારો કે $f(x) = (\sin(\tan^{-1} x) + \sin(\cot^{-1} x))^2 - 1$ જ્યાં $|x| > 1$. જો $\frac{dy}{dx} = \frac{1}{2} \frac{d}{dx}(\sin^{-1}(f(x)))$ અને $y(\sqrt{3}) = \frac{\pi}{6}$ હોય,તો $y(-\sqrt{3})$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{5\pi}{6}$
B
$-\frac{\pi}{6}$
C
$\frac{\pi}{3}$
D
$\frac{2\pi}{3}$

Solution

(A) ધારો કે $\tan^{-1} x = \theta$. તો $\sin(\tan^{-1} x) = \frac{x}{\sqrt{1+x^2}}$ અને $\sin(\cot^{-1} x) = \frac{1}{\sqrt{1+x^2}}$.
$f(x) = (\frac{x+1}{\sqrt{1+x^2}})^2 - 1 = \frac{x^2+1+2x}{1+x^2} - 1 = \frac{2x}{1+x^2}$.
આપેલ છે કે $\frac{dy}{dx} = \frac{1}{2} \frac{d}{dx}(\sin^{-1}(\frac{2x}{1+x^2}))$.
$|x| > 1$ માટે,$\sin^{-1}(\frac{2x}{1+x^2}) = \pi - 2\tan^{-1} x$ જો $x > 1$ અને $-\pi - 2\tan^{-1} x$ જો $x < -1$.
તેથી,$\frac{dy}{dx} = \frac{1}{2} \frac{d}{dx}(\pi - 2\tan^{-1} x) = -\frac{1}{1+x^2}$ જ્યારે $x > 1$.
અને $\frac{dy}{dx} = \frac{1}{2} \frac{d}{dx}(-\pi - 2\tan^{-1} x) = -\frac{1}{1+x^2}$ જ્યારે $x < -1$.
સંકલન કરતા,$y = -\tan^{-1} x + C_1$ જ્યારે $x > 1$ અને $y = -\tan^{-1} x + C_2$ જ્યારે $x < -1$.
આપેલ છે $y(\sqrt{3}) = \frac{\pi}{6} \Rightarrow -\frac{\pi}{3} + C_1 = \frac{\pi}{6} \Rightarrow C_1 = \frac{\pi}{2}$.
જો આપણે ધારીએ કે $C_2 = C_1 = \frac{\pi}{2}$,તો $y(-\sqrt{3}) = -\tan^{-1}(-\sqrt{3}) + \frac{\pi}{2} = \frac{\pi}{3} + \frac{\pi}{2} = \frac{5\pi}{6}$.
54
Difficult
$\sin (A+B)=\sin A \cos B+\cos A \sin B$ હકીકતનો ઉપયોગ કરીને અને વિકલન દ્વારા,કોસાઇન માટે સરવાળાનું સૂત્ર મેળવો.

Solution

આપેલ નિત્યસમ: $\sin (A+B)=\sin A \cos B+\cos A \sin B$
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણે ગુણાકારનો નિયમ અને સાંકળનો નિયમ લાગુ કરીએ છીએ:
$\frac{d}{d x}[\sin (A+B)]=\frac{d}{d x}(\sin A \cos B)+\frac{d}{d x}(\cos A \sin B)$
$\cos (A+B) \cdot \frac{d}{d x}(A+B) = \cos B \cdot \frac{d}{d x}(\sin A) + \sin A \cdot \frac{d}{d x}(\cos B) + \sin B \cdot \frac{d}{d x}(\cos A) + \cos A \cdot \frac{d}{d x}(\sin B)$
સાંકળના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{d}{dx}(\sin A) = \cos A \frac{dA}{dx}$,$\frac{d}{dx}(\cos A) = -\sin A \frac{dA}{dx}$,વગેરે:
$\cos (A+B) \left( \frac{dA}{dx} + \frac{dB}{dx} \right) = \cos B (\cos A \frac{dA}{dx}) + \sin A (-\sin B \frac{dB}{dx}) + \sin B (-\sin A \frac{dA}{dx}) + \cos A (\cos B \frac{dB}{dx})$
$\cos (A+B) \left( \frac{dA}{dx} + \frac{dB}{dx} \right) = \cos A \cos B \frac{dA}{dx} - \sin A \sin B \frac{dB}{dx} - \sin A \sin B \frac{dA}{dx} + \cos A \cos B \frac{dB}{dx}$
$\cos (A+B) \left( \frac{dA}{dx} + \frac{dB}{dx} \right) = \cos A \cos B \left( \frac{dA}{dx} + \frac{dB}{dx} \right) - \sin A \sin B \left( \frac{dA}{dx} + \frac{dB}{dx} \right)$
$\cos (A+B) \left( \frac{dA}{dx} + \frac{dB}{dx} \right) = (\cos A \cos B - \sin A \sin B) \left( \frac{dA}{dx} + \frac{dB}{dx} \right)$
સામાન્ય પદ $\left( \frac{dA}{dx} + \frac{dB}{dx} \right)$ ને દૂર કરતા,આપણને મળે છે:
$\cos (A+B) = \cos A \cos B - \sin A \sin B$
55
DifficultMCQ
જો વિધેય $f(x)$ જે $f(x)=\begin{cases} a e^{x}+b e^{-x}, & -1 \leq x<1 \\ c x^{2}, & 1 \leq x \leq 3 \\ a x^{2}+2 c x, & 3 < x \leq 4 \end{cases}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે,તે અમુક $a, b, c \in R$ માટે સતત હોય અને $f'(0)+f'(2)=e$ હોય,તો $a$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{e}{e^{2}-3 e-13}$
B
$\frac{e}{e^{2}+3 e+13}$
C
$\frac{1}{e^{2}-3 e+13}$
D
$\frac{e}{e^{2}-3 e+13}$

Solution

(D) આપેલ છે કે $f(x)$ એ $x=1$ અને $x=3$ પર સતત છે.
$x=1$ પર સાતત્ય માટે: $\lim_{x \rightarrow 1^{-}} f(x) = \lim_{x \rightarrow 1^{+}} f(x) \Rightarrow a e + b e^{-1} = c(1)^2 \Rightarrow a e + b/e = c \Rightarrow b = c e - a e^2 \quad (1)$.
$x=3$ પર સાતત્ય માટે: $\lim_{x \rightarrow 3^{-}} f(x) = \lim_{x \rightarrow 3^{+}} f(x) \Rightarrow c(3)^2 = a(3)^2 + 2c(3) \Rightarrow 9c = 9a + 6c \Rightarrow 3c = 9a \Rightarrow c = 3a \quad (2)$.
$(2)$ ને $(1)$ માં મૂકતા: $b = (3a)e - a e^2 = a(3e - e^2) \quad (3)$.
હવે,$f^{\prime}(x) = \begin{cases} a e^x - b e^{-x}, & -1 < x < 1 \\ 2cx, & 1 < x < 3 \\ 2ax + 2c, & 3 < x < 4 \end{cases}$.
આપેલ છે કે $f^{\prime}(0) + f^{\prime}(2) = e$.
$f^{\prime}(0) = a e^0 - b e^0 = a - b$.
$f^{\prime}(2) = 2c(2) = 4c$.
તેથી,$a - b + 4c = e$.
$b = 3ae - ae^2$ અને $c = 3a$ ને સમીકરણમાં મૂકતા:
$a - (3ae - ae^2) + 4(3a) = e$.
$a - 3ae + ae^2 + 12a = e$.
$a(e^2 - 3e + 13) = e$.
તેથી,$a = \frac{e}{e^2 - 3e + 13}$.
56
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = \begin{cases} \frac{\pi}{4} + \tan^{-1} x, & |x| \leq 1 \\ \frac{1}{2}(|x|-1), & |x| > 1 \end{cases}$ માટે:
A
$R - \{1\}$ પર સતત અને $R - \{-1, 1\}$ પર વિકલનીય છે
B
$R - \{-1\}$ પર સતત અને વિકલનીય બંને છે
C
$R - \{-1\}$ પર સતત અને $R - \{-1, 1\}$ પર વિકલનીય છે
D
$R - \{1\}$ પર સતત અને વિકલનીય બંને છે

Solution

(A) વિધેય નીચે મુજબ વ્યાખ્યાયિત છે:
$f(x) = \begin{cases} \frac{\pi}{4} + \tan^{-1} x, & x \in [-1, 1] \\ \frac{1}{2}(-x-1), & x < -1 \\ \frac{1}{2}(x-1), & x > 1 \end{cases}$
$x = -1$ આગળ સાતત્ય ચકાસતા:
$LHL = \lim_{x \to -1^-} \frac{1}{2}(-x-1) = 0$
$RHL = \lim_{x \to -1^+} (\frac{\pi}{4} + \tan^{-1} x) = \frac{\pi}{4} - \frac{\pi}{4} = 0$
$LHL = RHL = f(-1)$ હોવાથી,વિધેય $x = -1$ આગળ સતત છે.
$x = 1$ આગળ સાતત્ય ચકાસતા:
$LHL = \lim_{x \to 1^-} (\frac{\pi}{4} + \tan^{-1} x) = \frac{\pi}{4} + \frac{\pi}{4} = \frac{\pi}{2}$
$RHL = \lim_{x \to 1^+} \frac{1}{2}(x-1) = 0$
$LHL \neq RHL$ હોવાથી,વિધેય $x = 1$ આગળ અસતત છે.
$x = -1$ આગળ વિકલનીયતા ચકાસતા:
$LHD = \frac{d}{dx} [\frac{1}{2}(-x-1)] = -\frac{1}{2}$
$RHD = \frac{d}{dx} [\frac{\pi}{4} + \tan^{-1} x] = \frac{1}{1+x^2} = \frac{1}{1+(-1)^2} = \frac{1}{2}$
$LHD \neq RHD$ હોવાથી,વિધેય $x = -1$ આગળ વિકલનીય નથી.
આમ,વિધેય $R - \{1\}$ પર સતત છે અને $R - \{-1, 1\}$ પર વિકલનીય છે.
57
DifficultMCQ
જો $f(x)=\sin \left(\cos ^{-1}\left(\frac{1-2^{2 x}}{1+2^{2 x}}\right)\right)$ હોય અને $x =1$ આગળ તેનું $x$ ની સાપેક્ષ પ્રથમ વિકલિત $-\frac{ b }{ a } \log _{ e } 2$ હોય,જ્યાં $a$ અને $b$ પૂર્ણાંક સંખ્યાઓ છે,તો $\left| a ^{2}- b ^{2}\right|$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધો.........
A
$373$
B
$481$
C
$426$
D
$524$

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x) = \sin \left(\cos ^{-1}\left(\frac{1-2^{2x}}{1+2^{2x}}\right)\right)$.
ધારો કે $2^x = t$. તો $f(x) = \sin(\cos^{-1}(\frac{1-t^2}{1+t^2}))$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $t \ge 0$ માટે $\cos^{-1}(\frac{1-t^2}{1+t^2}) = 2\tan^{-1}(t)$ થાય.
તેથી,$f(x) = \sin(2\tan^{-1}(2^x))$.
નિત્યસમ $\sin(2\theta) = \frac{2\tan\theta}{1+\tan^2\theta}$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $\theta = \tan^{-1}(2^x)$,આપણને $\tan\theta = 2^x$ મળે.
આમ,$f(x) = \frac{2(2^x)}{1+(2^x)^2} = \frac{2 \cdot 2^x}{1+2^{2x}}$.
હવે,ભાગાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરીને $f(x)$ નું $x$ ની સાપેક્ષ વિકલન કરતા:
$f'(x) = \frac{(1+2^{2x}) \cdot \frac{d}{dx}(2 \cdot 2^x) - (2 \cdot 2^x) \cdot \frac{d}{dx}(1+2^{2x})}{(1+2^{2x})^2}$.
$f'(x) = \frac{(1+2^{2x})(2 \cdot 2^x \ln 2) - (2 \cdot 2^x)(2^{2x} \ln 2 \cdot 2)}{(1+2^{2x})^2}$.
$x=1$ આગળ,$2^x = 2$ અને $2^{2x} = 4$.
$f'(1) = \frac{(1+4)(2 \cdot 2 \ln 2) - (2 \cdot 2)(4 \ln 2 \cdot 2)}{(1+4)^2} = \frac{5(4 \ln 2) - 4(8 \ln 2)}{25} = \frac{20 \ln 2 - 32 \ln 2}{25} = -\frac{12}{25} \ln 2$.
$-\frac{b}{a} \ln 2$ સાથે સરખાવતા,$b=12$ અને $a=25$ મળે.
તેથી,$|a^2 - b^2| = |25^2 - 12^2| = |625 - 144| = 481$.
58
DifficultMCQ
વિધેય $f : \mathbb{R} \rightarrow \mathbb{R}$ ધ્યાનમાં લો જે $f(x) = \begin{cases} (2 - \sin(\frac{1}{x}))|x|, & x \neq 0 \\ 0, & x = 0 \end{cases}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે. તો $f$ એ
A
$(-\infty, 0) \cup (0, \infty)$ પર મોનોટોનિક છે
B
$(-\infty, 0)$ અને $(0, \infty)$ પર મોનોટોનિક નથી
C
માત્ર $(0, \infty)$ પર મોનોટોનિક છે
D
માત્ર $(-\infty, 0)$ પર મોનોટોનિક છે

Solution

(B) વિધેય આ રીતે વ્યાખ્યાયિત છે: $f(x) = \begin{cases} -x(2 - \sin(\frac{1}{x})), & x < 0 \\ 0, & x = 0 \\ x(2 - \sin(\frac{1}{x})), & x > 0 \end{cases}$.
$x > 0$ માટે,$f'(x) = (2 - \sin(\frac{1}{x})) + x(-\cos(\frac{1}{x}) \cdot (-\frac{1}{x^2})) = 2 - \sin(\frac{1}{x}) + \frac{1}{x}\cos(\frac{1}{x})$.
જેમ $x \to 0^+$,પદ $\frac{1}{x}\cos(\frac{1}{x})$ અત્યંત મોટી ધન અને ઋણ કિંમતો વચ્ચે દોલન કરે છે. આમ,$f'(x)$ એ $0$ ના કોઈપણ પડોશમાં અનંત વાર ચિહ્ન બદલે છે,જેનો અર્થ છે કે $f(x)$ એ $(0, \infty)$ પર મોનોટોનિક નથી.
$x < 0$ માટે,$f'(x) = -(2 - \sin(\frac{1}{x})) - x(-\cos(\frac{1}{x}) \cdot (-\frac{1}{x^2})) = -2 + \sin(\frac{1}{x}) - \frac{1}{x}\cos(\frac{1}{x})$.
તે જ રીતે,જેમ $x \to 0^-$,પદ $-\frac{1}{x}\cos(\frac{1}{x})$ દોલન કરે છે,જેના કારણે $f'(x)$ અનંત વાર ચિહ્ન બદલે છે. તેથી,$f(x)$ એ $(-\infty, 0)$ પર મોનોટોનિક નથી.
તેથી,$f$ એ $(-\infty, 0)$ અને $(0, \infty)$ પર મોનોટોનિક નથી.
59
DifficultMCQ
ધારો કે $f(x)$ એ $x$ માં $6$ ઘાતવાળી બહુપદી છે,જેમાં $x^{6}$ નો સહગુણક $1$ છે અને તેને $x=-1$ અને $x=1$ આગળ અંતિમબિંદુઓ (extrema) છે. જો $\lim_{x \rightarrow 0} \frac{f(x)}{x^{3}}=1$ હોય,તો $5 \cdot f(2)$ ની કિંમત ............. થાય.
A
$121$
B
$144$
C
$169$
D
$196$

Solution

(B) ધારો કે $f(x) = x^{6} + ax^{5} + bx^{4} + cx^{3} + dx^{2} + ex + f$.
કારણ કે $\lim_{x \rightarrow 0} \frac{f(x)}{x^{3}} = 1$ એ શૂન્યતર વાસ્તવિક કિંમત છે,તેથી $d = e = f = 0$ હોવું જોઈએ.
આમ,$f(x) = x^{6} + ax^{5} + bx^{4} + cx^{3}$.
તેથી $\lim_{x \rightarrow 0} \frac{f(x)}{x^{3}} = \lim_{x \rightarrow 0} (x^{3} + ax^{2} + bx + c) = c = 1$.
તેથી,$f(x) = x^{6} + ax^{5} + bx^{4} + x^{3}$.
વિકલન કરતા $f'(x) = 6x^{5} + 5ax^{4} + 4bx^{3} + 3x^{2}$.
$f(x)$ ને $x = 1$ અને $x = -1$ આગળ અંતિમબિંદુઓ હોવાથી,$f'(1) = 0$ અને $f'(-1) = 0$.
$f'(1) = 6 + 5a + 4b + 3 = 0 \Rightarrow 5a + 4b = -9$.
$f'(-1) = -6 + 5a - 4b + 3 = 0 \Rightarrow 5a - 4b = 3$.
બંને સમીકરણોનો સરવાળો કરતા: $10a = -6 \Rightarrow a = -\frac{3}{5}$.
બંને સમીકરણોની બાદબાકી કરતા: $8b = -12 \Rightarrow b = -\frac{3}{2}$.
આમ,$f(x) = x^{6} - \frac{3}{5}x^{5} - \frac{3}{2}x^{4} + x^{3}$.
$5 \cdot f(2) = 5 \left( 2^{6} - \frac{3}{5} \cdot 2^{5} - \frac{3}{2} \cdot 2^{4} + 2^{3} \right)$ ની ગણતરી કરતા.
$5 \cdot f(2) = 5 \left( 64 - \frac{3}{5} \cdot 32 - \frac{3}{2} \cdot 16 + 8 \right) = 320 - 96 - 120 + 40 = 144$.
60
DifficultMCQ
ધારો કે $f: R \rightarrow R$ એ એક વિધેય છે જે $f(x) = \begin{cases} 3(1 - \frac{|x|}{2}) & \text{જો } |x| \leq 2 \\ 0 & \text{જો } |x| > 2 \end{cases}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે. ધારો કે $g: R \rightarrow R$ એ $g(x) = f(x+2) - f(x-2)$ દ્વારા આપેલ છે. જો $n$ અને $m$ એ $R$ માં એવા બિંદુઓની સંખ્યા દર્શાવે છે જ્યાં $g$ અનુક્રમે અસતત અને વિકલનીય નથી,તો $n+m$ ની કિંમત $....$ છે.
A
$4$
B
$3$
C
$2$
D
$1$

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x) = 3(1 - \frac{|x|}{2})$ જ્યારે $|x| \leq 2$ અને અન્યથા $0$.
$f(x+2) = 3(1 - \frac{|x+2|}{2})$ જ્યારે $|x+2| \leq 2$ (એટલે કે $-4 \leq x \leq 0$) અને અન્યથા $0$.
$f(x-2) = 3(1 - \frac{|x-2|}{2})$ જ્યારે $|x-2| \leq 2$ (એટલે કે $0 \leq x \leq 4$) અને અન્યથા $0$.
આમ,$g(x) = f(x+2) - f(x-2)$ નીચે મુજબ વ્યાખ્યાયિત છે:
$g(x) = \begin{cases} 3(1 - \frac{|x+2|}{2}) & -4 \leq x < 0 \\ -3(1 - \frac{|x-2|}{2}) & 0 \leq x \leq 4 \\ 0 & \text{અન્યથા} \end{cases}$
$g(x)$ નું સાદું રૂપ:
$g(x) = \begin{cases} \frac{3x}{2} + 6 & -4 \leq x \leq -2 \\ -\frac{3x}{2} & -2 < x < 2 \\ \frac{3x}{2} - 6 & 2 \leq x \leq 4 \\ 0 & \text{અન્યથા} \end{cases}$
સાતત્ય તપાસતા: વિધેય $g(x)$ દરેક જગ્યાએ સતત છે કારણ કે $x = -4, -2, 2, 4$ પરની લક્ષની કિંમતો વિધેયની કિંમતો સાથે મેળ ખાય છે (બધી સીમાઓ પર $0$ છે).
તેથી,$n = 0$.
વિકલનીયતા તપાસતા: વિધેય $g(x)$ એવા બિંદુઓ પર વિકલનીય નથી જ્યાં ઢાળ અચાનક બદલાય છે: $x = -4, -2, 2, 4$.
તેથી,$m = 4$.
આમ,$n + m = 0 + 4 = 4$.
Solution diagram
61
AdvancedMCQ
સમીકરણ $e^{6x} - e^{4x} - 2e^{3x} - 12e^{2x} + e^{x} + 1 = 0$ ના વાસ્તવિક ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$1$
B
$6$
C
$4$
D
$2$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ: $e^{6x} - e^{4x} - 2e^{3x} - 12e^{2x} + e^{x} + 1 = 0$
આખા સમીકરણને $e^{3x}$ વડે ભાગતા (કારણ કે $e^{3x} \neq 0$):
$e^{3x} - e^{x} - 2 - 12e^{-x} + e^{-2x} + e^{-3x} = 0$
પદોને ફરીથી ગોઠવતા:
$(e^{3x} + e^{-3x}) - (e^{x} - e^{-2x}) - (e^{-x} - e^{x}) - 2 = 0$
વૈકલ્પિક રીતે,$e^{3x}$ વડે ભાગીને જૂથ બનાવતા:
$e^{3x} - 12 - e^{-3x} = e^{x} + 2 - e^{-x}$
ધારો કે $f(x) = e^{3x} - 12 - e^{-3x}$ અને $g(x) = e^{x} + 2 - e^{-x}$.
$f'(x) = 3e^{3x} + 3e^{-3x} > 0$ (ચુસ્ત વધતું વિધેય).
$g'(x) = e^{x} + e^{-x} > 0$ (ચુસ્ત વધતું વિધેય).
$f(x)$ અને $g(x)$ ના આલેખના છેદબિંદુઓનું અવલોકન કરતા,અથવા વિધેય $h(x) = e^{6x} - e^{4x} - 2e^{3x} - 12e^{2x} + e^{x} + 1$ ના વર્તનની તપાસ કરતા,આપણે જાણી શકીએ છીએ કે વિધેય $x$-અક્ષને બરાબર $2$ બિંદુઓ પર છેદે છે.
આમ,વાસ્તવિક ઉકેલોની સંખ્યા $2$ છે.
Solution diagram
62
DifficultMCQ
જો $f(x) = \begin{cases} \int_{0}^{x} (5 + |1-t|) \, dt, & x > 2 \\ 5x + 1, & x \leq 2 \end{cases}$,હોય તો:
A
$f(x)$ એ $x=1$ આગળ વિકલનીય નથી
B
$f(x)$ એ $x=2$ આગળ સતત છે પણ વિકલનીય નથી
C
$f(x)$ એ $x=2$ આગળ સતત નથી
D
$f(x)$ દરેક જગ્યાએ વિકલનીય છે

Solution

(B) $x > 2$ માટે,$f(x) = \int_{0}^{1} (5 + (1-t)) \, dt + \int_{1}^{x} (5 + (t-1)) \, dt$.
સંકલનનું મૂલ્ય શોધતા:
$f(x) = \int_{0}^{1} (6-t) \, dt + \int_{1}^{x} (4+t) \, dt = [6t - \frac{t^2}{2}]_{0}^{1} + [4t + \frac{t^2}{2}]_{1}^{x}$.
$f(x) = (6 - \frac{1}{2}) + (4x + \frac{x^2}{2} - 4 - \frac{1}{2}) = \frac{11}{2} + 4x + \frac{x^2}{2} - \frac{9}{2} = \frac{x^2}{2} + 4x + 1$.
$x=2$ આગળ સાતત્ય ચકાસતા:
$f(2^-) = 5(2) + 1 = 11$.
$f(2^+) = \frac{2^2}{2} + 4(2) + 1 = 2 + 8 + 1 = 11$.
$f(2^-) = f(2^+) = 11$ હોવાથી,$f(x)$ એ $x=2$ આગળ સતત છે.
$x=2$ આગળ વિકલનીયતા ચકાસતા:
$Lf'(2) = \frac{d}{dx}(5x+1)|_{x=2} = 5$.
$Rf'(2) = \frac{d}{dx}(\frac{x^2}{2} + 4x + 1)|_{x=2} = (x+4)|_{x=2} = 2+4 = 6$.
$Lf'(2) \neq Rf'(2)$ હોવાથી,$f(x)$ એ $x=2$ આગળ વિકલનીય નથી.
63
DifficultMCQ
ધારો કે $f:[0,3] \rightarrow R$ એ $f(x)=\min \{x-[x], 1+[x]-x\}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે,જ્યાં $[x]$ એ $x$ થી નાનો અથવા તેના જેટલો મહત્તમ પૂર્ણાંક છે. ધારો કે $P$ એ $x \in[0,3]$ ના તમામ બિંદુઓનો ગણ છે જ્યાં $f$ અસતત છે,અને $Q$ એ $x \in(0,3)$ ના તમામ બિંદુઓનો ગણ છે જ્યાં $f$ વિકલનીય નથી. તો $P$ અને $Q$ માં રહેલા ઘટકોની સંખ્યાનો સરવાળો $......$ છે.
A
$5$
B
$6$
C
$7$
D
$8$

Solution

(A) આપેલ છે $f(x) = \min \{x-[x], 1+[x]-x\}$. ધારો કે ${x} = x-[x]$. તો $f(x) = \min \{\{x\}, 1-\{x\}\}$.
$x \in [0, 3)$ માટે,વિધેય ${x}$ એ $1$ આવર્તમાન ધરાવે છે. $f(x)$ નો આલેખ $0$ અને $3$ ની વચ્ચે ત્રિકોણીય તરંગો જેવો છે.
ચોક્કસ રીતે,$f(x) = \{x\}$ જ્યારે $0 \le \{x\} \le 1/2$ અને $f(x) = 1-\{x\}$ જ્યારે $1/2 < \{x\} < 1$.
$1$. સાતત્ય: વિધેય $f(x)$ એ $[0, 3]$ પર દરેક જગ્યાએ સતત છે કારણ કે ${x}$ એ પૂર્ણાંકો સિવાય સતત છે,પરંતુ $\min$ વિધેય તેને પૂર્ણાંકો પર પણ સતત બનાવે છે. તેથી,$P = \emptyset$ અને $P$ માં ઘટકોની સંખ્યા $0$ છે.
$2$. વિકલનીયતા: વિધેય $f(x)$ એવા બિંદુઓ પર વિકલનીય નથી જ્યાં બંને પદો સમાન હોય,એટલે કે ${x} = 1/2$,અને જ્યાં ${x}$ અસતત હોય,એટલે કે $x \in \{1, 2\}$.
અંતરાલ $(0, 3)$ માં,${x} = 1/2$ એ $x \in \{1/2, 3/2, 5/2\}$ પર મળે છે.
જે બિંદુઓ પર $f$ વિકલનીય નથી તે $Q = \{1/2, 1, 3/2, 2, 5/2\}$ છે.
$Q$ માં ઘટકોની સંખ્યા $5$ છે.
$P$ અને $Q$ માં ઘટકોની સંખ્યાનો સરવાળો = $0 + 5 = 5$.
Solution diagram
64
DifficultMCQ
ધારો કે $f:[0, \infty) \rightarrow [0, 3]$ એ એક વિધેય છે જે નીચે મુજબ વ્યાખ્યાયિત છે:
$f(x) = \begin{cases} \max \{\sin t : 0 \leq t \leq x\}, & 0 \leq x \leq \pi \\ 2 + \cos x, & x > \pi \end{cases}$
તો નીચેનામાંથી કયું વિધાન સત્ય છે?
A
$f$ એ $(0, \infty)$ માં દરેક જગ્યાએ વિકલનીય છે
B
$f$ એ દરેક જગ્યાએ સતત છે પરંતુ $(0, \infty)$ માં બરાબર બે બિંદુઓ પર વિકલનીય નથી
C
$f$ એ $(0, \infty)$ માં બરાબર બે બિંદુઓ પર સતત નથી
D
$f$ એ દરેક જગ્યાએ સતત છે પરંતુ $(0, \infty)$ માં બરાબર એક બિંદુ પર વિકલનીય નથી

Solution

(A) $0 \leq x \leq \pi$ માટે,$f(x) = \max \{\sin t : 0 \leq t \leq x\}$ છે. કારણ કે $\sin t$ એ $[0, \pi/2]$ પર $0$ થી $1$ સુધી વધે છે અને $[\pi/2, \pi]$ પર $1$ થી $0$ સુધી ઘટે છે,તેથી:
$f(x) = \sin x$ જ્યારે $0 \leq x \leq \pi/2$,અને $f(x) = 1$ જ્યારે $\pi/2 < x \leq \pi$.
$x > \pi$ માટે,$f(x) = 2 + \cos x$.
હવે,$x = \pi$ આગળ સાતત્ય ચકાસીએ:
ડાબી બાજુની લક્ષ: $\lim_{x \to \pi^-} f(x) = 1$.
જમણી બાજુની લક્ષ: $\lim_{x \to \pi^+} f(x) = 2 + \cos(\pi) = 2 - 1 = 1$.
$f(\pi) = 1$ હોવાથી,વિધેય $x = \pi$ આગળ સતત છે.
વિકલનીયતા ચકાસીએ:
$x = \pi/2$ આગળ: ડાબું વિકલન $\cos(\pi/2) = 0$ છે,જમણું વિકલન $0$ છે. તેથી,$f$ એ $x = \pi/2$ આગળ વિકલનીય છે.
$x = \pi$ આગળ: ડાબું વિકલન $0$ છે (કારણ કે $x \in [\pi/2, \pi]$ માટે $f(x)=1$). જમણું વિકલન $-\sin(\pi) = 0$ છે. તેથી,$f$ એ $x = \pi$ આગળ વિકલનીય છે.
$x > \pi$ માટે,$f(x) = 2 + \cos x$,જે દરેક જગ્યાએ વિકલનીય છે. આમ,$f$ એ $(0, \infty)$ માં દરેક જગ્યાએ વિકલનીય છે.
Solution diagram
65
DifficultMCQ
$f(x) = \begin{cases} \frac{\sin(x-[x])}{x-[x]} & , x \in (-2, -1) \\ \max \{2x, 3[|x|]\} & , |x| < 1 \\ 1 & , \text{અન્યથા} \end{cases}$ જ્યાં $[t]$ એ મહત્તમ પૂર્ણાંક $\leq t$ દર્શાવે છે. જો $m$ એ એવા બિંદુઓની સંખ્યા છે જ્યાં $f$ સતત નથી અને $n$ એ એવા બિંદુઓની સંખ્યા છે જ્યાં $f$ વિકલનીય નથી,તો ક્રમયુક્ત જોડ $(m, n)$ શું છે?
A
$(3, 3)$
B
$(2, 4)$
C
$(2, 3)$
D
$(3, 4)$

Solution

(C) $x \in (-2, -1)$ માટે,$[x] = -2$,તેથી $f(x) = \frac{\sin(x+2)}{x+2}$.
$x \in (-1, 0)$ માટે,$[|x|] = 0$,તેથી $f(x) = \max\{2x, 0\} = 0$. $x \in [0, 1)$ માટે,$[|x|] = 0$,તેથી $f(x) = \max\{2x, 0\} = 2x$.
આમ,$f(x) = \begin{cases} \frac{\sin(x+2)}{x+2} & , x \in (-2, -1) \\ 0 & , x \in (-1, 0) \\ 2x & , x \in [0, 1) \\ 1 & , \text{અન્યથા} \end{cases}$.
સાતત્ય ચકાસતા:
$x = -1$ આગળ: $f(-1^+) = 0$,$f(-1^-) = \lim_{x \to -1^-} \frac{\sin(x+2)}{x+2} = \sin(1) \neq 0$. અસતત છે.
$x = 0$ આગળ: $f(0^-) = 0$,$f(0^+) = 0$,$f(0) = 0$. સતત છે.
$x = 1$ આગળ: $f(1^-) = 2(1) = 2$,$f(1^+) = 1$. અસતત છે.
તેથી,$m = 2$ (બિંદુઓ $x = -1, 1$).
વિકલનીયતા ચકાસતા:
$x = -1$ આગળ: અસતત હોવાથી,વિકલનીય નથી.
$x = 0$ આગળ: $f'(0^-) = 0$,$f'(0^+) = 2$. વિકલનીય નથી.
$x = 1$ આગળ: અસતત હોવાથી,વિકલનીય નથી.
તેથી,$n = 3$ (બિંદુઓ $x = -1, 0, 1$).
ક્રમયુક્ત જોડ $(2, 3)$ છે.
66
DifficultMCQ
ધારો કે $f, g: R \rightarrow R$ એ બે વાસ્તવિક મૂલ્ય ધરાવતા વિધેયો છે જે $f(x)=\begin{cases} -|x+3| & , x < 0 \\ e^{x} & , x \geq 0 \end{cases}$ અને $g(x)=\begin{cases} x^{2}+k_{1} x & , x < 0 \\ 4 x+k_{2} & , x \geq 0 \end{cases}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે,જ્યાં $k_{1}$ અને $k_{2}$ વાસ્તવિક અચળાંકો છે. જો $(g \circ f)$ એ $x=0$ આગળ વિકલનીય હોય,તો $(g \circ f)(-4)+(g \circ f)(4)$ ની કિંમત શોધો.
A
$4(e^{4}+1)$
B
$2(2e^{4}+1)$
C
$4e^{4}$
D
$2(2e^{4}-1)$

Solution

(D) આપેલ છે કે $f(x) = \begin{cases} x+3 & x < -3 \\ -(x+3) & -3 \leq x < 0 \\ e^x & x \geq 0 \end{cases}$ અને $g(x) = \begin{cases} x^2 + k_1 x & x < 0 \\ 4x + k_2 & x \geq 0 \end{cases}$.
$(g \circ f)(x)$ માટે,આપણે સંયોજનનું વિશ્લેષણ કરીએ:
જો $x < -3$,$f(x) = x+3 < 0$,તેથી $(g \circ f)(x) = (x+3)^2 + k_1(x+3)$.
જો $-3 \leq x < 0$,$f(x) = -(x+3) < 0$,તેથી $(g \circ f)(x) = (-(x+3))^2 + k_1(-(x+3)) = (x+3)^2 - k_1(x+3)$.
જો $x \geq 0$,$f(x) = e^x > 0$,તેથી $(g \circ f)(x) = 4e^x + k_2$.
$x=0$ આગળ વિકલનીયતા માટે,તે $x=0$ આગળ સતત હોવું જોઈએ:
ડાબી બાજુની લક્ષ: $\lim_{x \to 0^-} (g \circ f)(x) = (0+3)^2 - k_1(0+3) = 9 - 3k_1$.
જમણી બાજુની લક્ષ: $\lim_{x \to 0^+} (g \circ f)(x) = 4e^0 + k_2 = 4 + k_2$.
તેથી,$9 - 3k_1 = 4 + k_2 \implies 3k_1 + k_2 = 5$.
$x=0$ આગળ વિકલન:
ડાબી બાજુનું વિકલન: $\frac{d}{dx} [(x+3)^2 - k_1(x+3)]_{x=0} = 2(0+3) - k_1 = 6 - k_1$.
જમણી બાજુનું વિકલન: $\frac{d}{dx} [4e^x + k_2]_{x=0} = 4e^0 = 4$.
તેમને સરખાવતા: $6 - k_1 = 4 \implies k_1 = 2$.
$k_1=2$ ને $3k_1 + k_2 = 5$ માં મૂકતા,આપણને $6 + k_2 = 5 \implies k_2 = -1$ મળે છે.
હવે,$(g \circ f)(-4) = (-4+3)^2 + 2(-4+3) = (-1)^2 + 2(-1) = 1 - 2 = -1$.
$(g \circ f)(4) = 4e^4 + k_2 = 4e^4 - 1$.
સરવાળો: $(g \circ f)(-4) + (g \circ f)(4) = -1 + 4e^4 - 1 = 4e^4 - 2 = 2(2e^4 - 1)$.
67
DifficultMCQ
ધારો કે $f: R \rightarrow R$ એ $f(x) = \begin{cases} \max_{t \leq x} \{t^3 - 3t\} & x \leq 2 \\ x^2 + 2x - 6 & 2 < x < 3 \\ [x-3] + 9 & 3 \leq x \leq 5 \\ 2x + 1 & x > 5 \end{cases}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત વિધેય છે,જ્યાં $[t]$ એ $t$ થી નાનો અથવા તેના જેટલો મહત્તમ પૂર્ણાંક છે. ધારો કે $m$ એ એવા બિંદુઓની સંખ્યા છે જ્યાં $f$ વિકલનીય નથી અને $I = \int_{-2}^{2} f(x) dx$ છે. તો ક્રમયુક્ત જોડ $(m, I)$ બરાબર છે:
A
$(3, \frac{27}{4})$
B
$(3, \frac{23}{4})$
C
$(4, \frac{27}{4})$
D
$(4, \frac{23}{4})$

Solution

(C) પ્રથમ,$g(t) = t^3 - 3t$ નું વિશ્લેષણ કરો. તેનું વિકલન $g'(t) = 3t^2 - 3 = 3(t-1)(t+1)$ છે. $t = -1$ પર સ્થાનિક મહત્તમ કિંમત $g(-1) = 2$ છે. $x \leq 2$ માટે,$f(x) = \max_{t \leq x} \{t^3 - 3t\}$ છે. $x \leq -1$ માટે,$f(x) = x^3 - 3x$ છે. $-1 < x \leq 2$ માટે,$f(x) = 2$ છે.
$2 < x < 3$ માટે,$f(x) = x^2 + 2x - 6$ છે.
$3 \leq x < 4$ માટે,$f(x) = [x-3] + 9 = 0 + 9 = 9$ છે.
$4 \leq x < 5$ માટે,$f(x) = [x-3] + 9 = 1 + 9 = 10$ છે.
$x = 5$ માટે,$f(5) = [5-3] + 9 = 11$ છે.
$x > 5$ માટે,$f(x) = 2x + 1$ છે.
વિકલનીયતા તપાસતા:
$x = -1$ પર: $f(-1) = 2$,$f'(-1^-) = 0$,$f'(-1^+) = 0$. વિકલનીય છે.
$x = 2$ પર: $f(2^-) = 2$,$f(2^+) = 2^2 + 2(2) - 6 = 2$. $f'(2^-) = 0$,$f'(2^+) = 2(2) + 2 = 6$. વિકલનીય નથી.
$x = 3$ પર: $f(3^-) = 3^2 + 2(3) - 6 = 9$,$f(3^+) = 9$. $f'(3^-) = 2(3) + 2 = 8$,$f'(3^+) = 0$. વિકલનીય નથી.
$x = 4$ પર: $f(4^-) = 9$,$f(4^+) = 10$. અસતત છે,તેથી વિકલનીય નથી.
$x = 5$ પર: $f(5^-) = 10$,$f(5^+) = 11$. અસતત છે,તેથી વિકલનીય નથી.
આમ,$m = 4$.
$I = \int_{-2}^{-1} (x^3 - 3x) dx + \int_{-1}^{2} 2 dx = [\frac{x^4}{4} - \frac{3x^2}{2}]_{-2}^{-1} + [2x]_{-1}^{2} = ((\frac{1}{4} - \frac{3}{2}) - (4 - 6)) + (4 - (-2)) = (-\frac{5}{4} + 2) + 6 = \frac{3}{4} + 6 = \frac{27}{4}$.
ક્રમયુક્ત જોડ $(4, \frac{27}{4})$ છે.
68
DifficultMCQ
ધારો કે એક વિધેય $f: R \rightarrow R$ આ મુજબ વ્યાખ્યાયિત છે :
$f(x)=\begin{cases} \int_{0}^{x}(5-|t-3|) d t, & x>4 \\ x^{2}+b x, & x \leq 4 \end{cases}$
જ્યાં $b \in R$. જો $f$ એ $x=4$ આગળ સતત હોય,તો નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું નથી?
A
$f$ એ $x=4$ આગળ વિકલનીય નથી
B
$f^{\prime}(3)+f^{\prime}(5)=\frac{35}{4}$
C
$f$ એ $\left(-\infty, \frac{1}{8}\right) \cup(8, \infty)$ માં વધતું વિધેય છે
D
$f$ ને $x=\frac{1}{8}$ આગળ સ્થાનિક ન્યૂનતમ મૂલ્ય છે

Solution

(C) આપેલ છે $f(x) = \begin{cases} \int_{0}^{x}(5-|t-3|) d t, & x>4 \\ x^{2}+b x, & x \leq 4 \end{cases}$
કારણ કે $f(x)$ એ $x=4$ આગળ સતત છે,તેથી $\lim _{x \rightarrow 4^{-}} f(x) = \lim _{x \rightarrow 4^{+}} f(x) = f(4)$.
$16+4b = \int_{0}^{4}(5-|t-3|) d t = \int_{0}^{3}(5-(3-t)) d t + \int_{3}^{4}(5-(t-3)) d t = \int_{0}^{3}(2+t) d t + \int_{3}^{4}(8-t) d t$.
સંકલન કરતા: $[2t + \frac{t^2}{2}]_0^3 + [8t - \frac{t^2}{2}]_3^4 = (6 + 4.5) + ((32-8) - (24-4.5)) = 10.5 + (24 - 19.5) = 10.5 + 4.5 = 15$.
તેથી,$16+4b = 15 \implies 4b = -1 \implies b = -\frac{1}{4}$.
હવે,$x < 4$ માટે $f'(x) = 2x - \frac{1}{4}$ અને $x > 4$ માટે $f'(x) = 5-|x-3| = 8-x$.
$LHD = f'(4^-) = 2(4) - 0.25 = 7.75 = \frac{31}{4}$.
$RHD = f'(4^+) = 8-4 = 4$. $LHD \neq RHD$ હોવાથી,$f$ એ $x=4$ આગળ વિકલનીય નથી. વિકલ્પ $(A)$ સાચો છે.
$f'(3) = 2(3) - 0.25 = 5.75 = \frac{23}{4}$. $f'(5) = 8-5 = 3$. $f'(3)+f'(5) = 5.75 + 3 = 8.75 = \frac{35}{4}$. વિકલ્પ $(B)$ સાચો છે.
$x < 4$ માટે,$f'(x) = 2x - 0.25$. $x > \frac{1}{8}$ માટે $f'(x) > 0$. આમ $f$ એ $(-\infty, \frac{1}{8})$ માં ઘટતું અને $(\frac{1}{8}, 4)$ માં વધતું વિધેય છે. વિકલ્પ $(C)$ સાચું નથી.
69
AdvancedMCQ
ધારો કે $R$ એ તમામ વાસ્તવિક સંખ્યાઓનો ગણ છે અને $f(x) = \sin^{10} x (\cos^8 x + \cos^4 x + \cos^2 x + 1)$,જ્યાં $x \in R$. ધારો કે $S = \{\lambda \in R : \text{એવું બિંદુ } c \in (0, 2\pi) \text{ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી } f'(c) = \lambda f(c)\}$. તો,
A
$S = R$
B
$S = \{0\}$
C
$S = [0, 2\pi]$
D
$S$ એ એક કરતા વધુ ઘટકો ધરાવતો શાંત ગણ છે

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x) = \sin^{10} x (1 + \cos^2 x + \cos^4 x + \cos^8 x)$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા:
$\ln f(x) = 10 \ln(\sin x) + \ln(1 + \cos^2 x + \cos^4 x + \cos^8 x)$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{f'(x)}{f(x)} = 10 \cot x + \frac{-2 \cos x \sin x - 4 \cos^3 x \sin x - 8 \cos^7 x \sin x}{1 + \cos^2 x + \cos^4 x + \cos^8 x}$.
$\frac{f'(x)}{f(x)} = 10 \cot x - \sin 2x \left[ \frac{1 + 2 \cos^2 x + 4 \cos^6 x}{1 + \cos^2 x + \cos^4 x + \cos^8 x} \right]$.
ધારો કે $g(x) = \frac{f'(x)}{f(x)}$. $x \in (0, \pi)$ માટે,$10 \cot x$ પદ $(-\infty, \infty)$ ની તમામ કિંમતો ધારણ કરે છે.
$\sin 2x$ વાળું પદ $x \in (0, \pi)$ માટે સીમિત વિધેય છે.
કારણ કે $(-\infty, \infty)$ વિસ્તાર ધરાવતા વિધેય અને સીમિત વિધેયનો સરવાળો $(-\infty, \infty)$ વિસ્તાર ધરાવતું વિધેય હોય છે,તેથી $\frac{f'(x)}{f(x)}$ એ $(0, \pi)$ માં $x$ ની વિવિધ કિંમતો માટે તમામ વાસ્તવિક કિંમતો $\lambda \in R$ ધારણ કરે છે.
તેથી,$S = R$.
70
AdvancedMCQ
$p(0)=0$,$x \neq 0$ માટે $p(x) > x^2$ અને $p^{\prime \prime}(0) = \frac{1}{2}$ નું સમાધાન કરતા બહુપદીઓ $p: \mathbb{R} \rightarrow \mathbb{R}$ ની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$0$
B
$1$
C
$1$ કરતા વધારે,પણ મર્યાદિત
D
અનંત

Solution

(A) ધારો કે $g(x) = p(x) - x^2$.
આપેલ છે કે $p(0) = 0$,તેથી $g(0) = p(0) - 0^2 = 0$.
બધા $x \neq 0$ માટે $p(x) > x^2$ હોવાથી,$g(x) > 0$ થાય છે.
આમ,$x = 0$ એ વિધેય $g(x)$ માટે સ્થાનિક ન્યૂનતમ મૂલ્ય છે.
વિકલનીય વિધેય $g(x)$ માટે $x = 0$ આગળ સ્થાનિક ન્યૂનતમ હોવા માટે,દ્વિતીય વિકલિત $g^{\prime \prime}(0) \geq 0$ હોવું જોઈએ.
$g(x)$ નું દ્વિતીય વિકલિત શોધતા:
$g^{\prime}(x) = p^{\prime}(x) - 2x$
$g^{\prime \prime}(x) = p^{\prime \prime}(x) - 2$
$x = 0$ આગળ:
$g^{\prime \prime}(0) = p^{\prime \prime}(0) - 2 = \frac{1}{2} - 2 = -\frac{3}{2}$.
અહીં $-\frac{3}{2} < 0$ હોવાથી,$g^{\prime \prime}(0) \geq 0$ ની શરતનું પાલન થતું નથી.
તેથી,આવી કોઈ બહુપદી $p(x)$ અસ્તિત્વ ધરાવતી નથી.
આવી બહુપદીઓની સંખ્યા $0$ છે.
71
AdvancedMCQ
ધારો કે $f(x)$ એ $[0, \infty)$ પર એક અ-ઋણ વિકલનીય વિધેય છે,જેથી $f(0)=0$ અને તમામ $x>0$ માટે $f^{\prime}(x) \leq 2 f(x)$ છે. તો,$[0, \infty)$ પર:
A
$f(x) = 0$ તમામ $x \geq 0$ માટે
B
$f(x)$ ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે
C
$f(x)$ ચુસ્ત રીતે ઘટતું વિધેય છે
D
$f^{\prime}(x)$ ચિહ્ન બદલે છે

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x) \geq 0$ અને $f^{\prime}(x) \leq 2f(x)$.
વિધેય $g(x) = f(x) e^{-2x}$ ધ્યાનમાં લો.
તો $g^{\prime}(x) = f^{\prime}(x) e^{-2x} - 2f(x) e^{-2x} = e^{-2x} (f^{\prime}(x) - 2f(x))$.
કારણ કે $f^{\prime}(x) \leq 2f(x)$,આપણી પાસે $f^{\prime}(x) - 2f(x) \leq 0$ છે.
આમ,તમામ $x > 0$ માટે $g^{\prime}(x) \leq 0$ છે,જેનો અર્થ છે કે $g(x)$ એ ઘટતું વિધેય છે.
કારણ કે $g(0) = f(0) e^0 = 0 \times 1 = 0$ અને $x \geq 0$ માટે $g(x)$ ઘટતું વિધેય છે,તેથી તમામ $x \geq 0$ માટે $g(x) \leq g(0) = 0$ હોવું જોઈએ.
જો કે,$f(x) \geq 0$ અને $e^{-2x} > 0$ છે,તેથી તમામ $x \geq 0$ માટે $g(x) = f(x) e^{-2x} \geq 0$ છે.
તેથી,તમામ $x \geq 0$ માટે $g(x) = 0$ છે,જેનો અર્થ છે કે તમામ $x \geq 0$ માટે $f(x) = 0$ છે.
72
AdvancedMCQ
ધારો કે $a_1, a_2, \ldots, a_{100}$ એ શૂન્યતર વાસ્તવિક સંખ્યાઓ છે જેથી $a_1+a_2+\ldots+a_{100}=0$ થાય. તો,
A
$\sum_{i=1}^{100} a_i 2^{a_i} > 0$ અને $\sum_{i=1}^{100} a_i 2^{-a_i} < 0$
B
$\sum_{i=1}^{100} a_i 2^{a_i} \geq 0$ અને $\sum_{i=1}^{100} a_i 2^{-a_i} \geq 0$
C
$\sum_{i=1}^{100} a_i 2^{a_i} \leq 0$ અને $\sum_{i=1}^{100} a_i 2^{-a_i} \leq 0$
D
$\sum_{i=1}^{100} a_i 2^{a_i}$ અથવા $\sum_{i=1}^{100} a_i 2^{-a_i}$ ની નિશાની $a_i$ ની પસંદગી પર આધાર રાખે છે.

Solution

(A) વિધેય $f(x) = x 2^x$ ધ્યાનમાં લો. તમામ $x \neq 0$ માટે,$x 2^x > x$ થાય છે.
તેથી,$\sum_{i=1}^{100} a_i 2^{a_i} > \sum_{i=1}^{100} a_i = 0$.
તે જ રીતે,$g(x) = x 2^{-x}$ માટે,તમામ $x \neq 0$ માટે $x 2^{-x} < x$ થાય છે.
તેથી,$\sum_{i=1}^{100} a_i 2^{-a_i} < \sum_{i=1}^{100} a_i = 0$.
આમ,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
73
AdvancedMCQ
ધારો કે $a$ એક ધન વાસ્તવિક સંખ્યા છે જેથી $a^5-a^3+a=2$ થાય. તો,
A
$a^6 < 2$
B
$2 < a^6 < 3$
C
$3 < a^6 < 4$
D
$4 \leq a^6$

Solution

(C) આપેલ છે,$a^5-a^3+a=2$.
ધારો કે $f(a) = a^5-a^3+a-2$.
વિકલન $f'(a) = 5a^4-3a^2+1$ છે.
અહીં $f'(a) > 0$ હોવાથી,$f(a)$ એ વધતું વિધેય છે અને તેનું એકમાત્ર વાસ્તવિક બીજ છે.
$f(1) = -1 < 0$ અને $f(2) = 24 > 0$ હોવાથી,બીજ $a \in (1, 2)$ માં છે.
$a^6 = 3$ માટે $f(3^{1/6}) < 0$ અને $a^6 = 4$ માટે $f(4^{1/6}) > 0$ મળે છે.
તેથી,$3 < a^6 < 4$ સાચું છે.
74
DifficultMCQ
ધારો કે $y(x) = (1+x)(1+x^2)(1+x^4)(1+x^8)(1+x^{16})$. તો $x = -1$ આગળ $y'(x) - y''(x)$ ની કિંમત શોધો:
A
$976$
B
$464$
C
$496$
D
$944$

Solution

(C) આપેલ છે કે $y(x) = (1+x)(1+x^2)(1+x^4)(1+x^8)(1+x^{16})$.
$(1-x)$ વડે ગુણતા અને ભાગતા,આપણને મળે $y(x) = \frac{(1-x)(1+x)(1+x^2)(1+x^4)(1+x^8)(1+x^{16})}{1-x} = \frac{1-x^{32}}{1-x}$.
તેથી,$y(1-x) = 1-x^{32}$,જેનો અર્થ છે $y - xy = 1 - x^{32}$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$y' - (y + xy') = -32x^{31}$,તેથી $y'(1-x) - y = -32x^{31}$.
ફરીથી વિકલન કરતા,$y''(1-x) - y' - y' = -32(31)x^{30}$,તેથી $y''(1-x) - 2y' = -992x^{30}$.
$x = -1$ આગળ,$1-x = 2$. પ્રથમ વિકલિત સમીકરણમાં મૂકતા: $y'(2) - y(-1) = -32(-1)^{31} = 32$. કારણ કે $y(-1) = 0$,તેથી $2y' = 32 \Rightarrow y' = 16$.
બીજા વિકલિત સમીકરણમાં મૂકતા: $y''(2) - 2y' = -992(-1)^{30} = -992$. કારણ કે $y' = 16$,તેથી $2y'' - 2(16) = -992 \Rightarrow 2y'' = -992 + 32 = -960 \Rightarrow y'' = -480$.
તેથી,$y' - y'' = 16 - (-480) = 496$.
75
DifficultMCQ
ધારો કે $f(\theta)=3\left(\sin ^4\left(\frac{3 \pi}{2}-\theta\right)+\sin ^4(3 \pi+\theta)\right)-2\left(1-\sin ^2 2 \theta\right)$ અને $S=\left\{\theta \in[0, \pi]: f^{\prime}(\theta)=-\frac{\sqrt{3}}{2}\right\}$. જો $4 \beta=\sum_{\theta \in S} \theta$ હોય,તો $f(\beta)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{11}{8}$
B
$\frac{5}{4}$
C
$\frac{9}{8}$
D
$\frac{3}{2}$

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(\theta)=3\left(\cos ^4 \theta+\sin ^4 \theta\right)-2 \cos ^2 2 \theta$.
$\sin ^4 \theta+\cos ^4 \theta = 1-2 \sin ^2 \theta \cos ^2 \theta = 1-\frac{1}{2} \sin ^2 2 \theta$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે:
$f(\theta)=3\left(1-\frac{1}{2} \sin ^2 2 \theta\right)-2 \cos ^2 2 \theta = 3-\frac{3}{2} \sin ^2 2 \theta-2 \cos ^2 2 \theta$.
$\sin ^2 2 \theta = 1-\cos ^2 2 \theta$ હોવાથી:
$f(\theta)=3-\frac{3}{2}(1-\cos ^2 2 \theta)-2 \cos ^2 2 \theta = \frac{3}{2}-\frac{1}{2} \cos ^2 2 \theta$.
$\cos ^2 2 \theta = \frac{1+\cos 4 \theta}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$f(\theta)=\frac{3}{2}-\frac{1}{2}\left(\frac{1+\cos 4 \theta}{2}\right) = \frac{5}{4}-\frac{\cos 4 \theta}{4}$.
હવે,$f^{\prime}(\theta) = \frac{d}{d \theta} \left(\frac{5}{4}-\frac{\cos 4 \theta}{4}\right) = \sin 4 \theta$.
આપેલ છે કે $f^{\prime}(\theta) = -\frac{\sqrt{3}}{2}$,તેથી $\sin 4 \theta = -\frac{\sqrt{3}}{2}$.
$\theta \in [0, \pi]$ માટે,$4 \theta \in [0, 4 \pi]$.
$\sin 4 \theta = -\frac{\sqrt{3}}{2}$ ના ઉકેલો $4 \theta = \frac{4 \pi}{3}, \frac{5 \pi}{3}, \frac{10 \pi}{3}, \frac{11 \pi}{3}$ છે.
તેથી,$\theta \in \left\{\frac{\pi}{3}, \frac{5 \pi}{12}, \frac{5 \pi}{6}, \frac{11 \pi}{12}\right\}$.
$S$ માં રહેલા $\theta$ નો સરવાળો $4 \beta = \frac{\pi}{3}+\frac{5 \pi}{12}+\frac{5 \pi}{6}+\frac{11 \pi}{12} = \frac{4 \pi+5 \pi+10 \pi+11 \pi}{12} = \frac{30 \pi}{12} = \frac{5 \pi}{2}$.
તેથી $\beta = \frac{5 \pi}{8}$.
$f(\beta) = \frac{5}{4}-\frac{\cos(4 \cdot \frac{5 \pi}{8})}{4} = \frac{5}{4}-\frac{\cos(5 \pi / 2)}{4} = \frac{5}{4}-0 = \frac{5}{4}$.
76
DifficultMCQ
ધારો કે $f$ અને $g$ એ $R$ પર બે વાર વિકલનીય વિધેયો છે જેથી
$f^{\prime \prime}(x)=g^{\prime \prime}(x)+6 x$
$f^{\prime}(1)=4, g^{\prime}(1)=3$
$f(2)=12, g(2)=4$
તો નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું નથી?
A
$g(-2)-f(-2)=20$
B
$|f(x)-g(x)| < 10$ બધા $x \in (-1, 2)$ માટે
C
$|f^{\prime}(x)-g^{\prime}(x)| < 6 \iff -1 < x < 1$
D
એવો $x_0 \in (1, 1.5)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી $f(x_0)=g(x_0)$

Solution

(A) આપેલ છે કે $f^{\prime \prime}(x) - g^{\prime \prime}(x) = 6x$. એકવાર સંકલન કરતા,આપણને મળે $f^{\prime}(x) - g^{\prime}(x) = 3x^2 + C_1$.
$x=1$ માટે,$f^{\prime}(1) - g^{\prime}(1) = 4 - 3 = 1$. તેથી,$3(1)^2 + C_1 = 1 \Rightarrow C_1 = -2$.
તેથી,$f^{\prime}(x) - g^{\prime}(x) = 3x^2 - 2$.
ફરીથી સંકલન કરતા,$f(x) - g(x) = x^3 - 2x + C_2$.
$x=2$ માટે,$f(2) - g(2) = 12 - 4 = 8$. તેથી,$(2)^3 - 2(2) + C_2 = 8 \Rightarrow 8 - 4 + C_2 = 8 \Rightarrow C_2 = 4$.
તેથી,$f(x) - g(x) = x^3 - 2x + 4$.
વિકલ્પ $A$ તપાસો: $g(-2) - f(-2) = -((-2)^3 - 2(-2) + 4) = -(-8 + 4 + 4) = 0$. આમ,$g(-2)-f(-2)=20$ એ ખોટું વિધાન છે.
77
DifficultMCQ
જો $f(x)=x^2+g^{\prime}(1) x+g^{\prime \prime}(2)$ અને $g(x)=f(1) x^2+x f^{\prime}(x)+f^{\prime \prime}(x)$ હોય,તો $f(4)-g(4)$ ની કિંમત $...........$ થાય.
A
$13$
B
$12$
C
$14$
D
$11$

Solution

(C) આપેલ છે કે $f(x)=x^2+g^{\prime}(1) x+g^{\prime \prime}(2)$.
તેથી $f^{\prime}(x)=2 x+g^{\prime}(1)$ અને $f^{\prime \prime}(x)=2$.
આપેલ છે કે $g(x)=f(1) x^2+x f^{\prime}(x)+f^{\prime \prime}(x)$.
$f^{\prime}(x)$ અને $f^{\prime \prime}(x)$ ની કિંમતો $g(x)$ માં મૂકતા:
$g(x)=f(1) x^2+x(2 x+g^{\prime}(1))+2 = (f(1)+2) x^2+g^{\prime}(1) x+2$.
હવે,$g^{\prime}(x)=2(f(1)+2) x+g^{\prime}(1)$ અને $g^{\prime \prime}(x)=2(f(1)+2)$.
$f(x)=x^2+g^{\prime}(1) x+g^{\prime \prime}(2)$ પરથી,$f(1)=1+g^{\prime}(1)+g^{\prime \prime}(2)$.
કારણ કે $g^{\prime \prime}(x)$ અચળ છે,$g^{\prime \prime}(2)=g^{\prime \prime}(x)=2(f(1)+2)$.
તેથી,$f(1)=1+g^{\prime}(1)+2(f(1)+2) \implies f(1)=1+g^{\prime}(1)+2 f(1)+4 \implies f(1)+g^{\prime}(1)=-5$.
વળી,$g^{\prime}(1)=2(f(1)+2)(1)+g^{\prime}(1) \implies 0=2 f(1)+4 \implies f(1)=-2$.
$f(1)=-2$ ને $f(1)+g^{\prime}(1)=-5$ માં મૂકતા,આપણને $-2+g^{\prime}(1)=-5 \implies g^{\prime}(1)=-3$ મળે છે.
હવે,$g^{\prime \prime}(2)=2(-2+2)=0$.
આમ,$f(x)=x^2-3 x+0=x^2-3 x$.
અને $g(x)=(-2+2) x^2-3 x+2=-3 x+2$.
અંતે,$f(4)-g(4)=(4^2-3(4))-(-3(4)+2) = (16-12)-(-12+2) = 4-(-10) = 14$.
78
DifficultMCQ
ધારો કે $k$ અને $m$ એ ધન વાસ્તવિક સંખ્યાઓ છે જેથી વિધેય $f(x) = \begin{cases} 3x^2 + k\sqrt{x+1}, & 0 < x < 1 \\ mx^2 + k^2, & x \geq 1 \end{cases}$ એ તમામ $x > 0$ માટે વિકલનીય છે. તો $\frac{8f'(8)}{f'(\frac{1}{8})}$ ની કિંમત $.............$ છે.
A
$309$
B
$310$
C
$311$
D
$312$

Solution

(A) વિધેય $f(x)$ એ તમામ $x > 0$ માટે વિકલનીય હોવાથી,તે $x = 1$ આગળ સતત હોવું જોઈએ.
તેથી,$\lim_{x \to 1^-} f(x) = f(1)$.
$3(1)^2 + k\sqrt{1+1} = m(1)^2 + k^2 \implies 3 + k\sqrt{2} = m + k^2 \quad \dots(1)$
વળી,$f'(x)$ એ $x = 1$ આગળ સતત હોવું જોઈએ,તેથી $f'_-(1) = f'_+(1)$.
$0 < x < 1$ માટે,$f'(x) = 6x + \frac{k}{2\sqrt{x+1}}$.
$x > 1$ માટે,$f'(x) = 2mx$.
$x = 1$ આગળ,$6(1) + \frac{k}{2\sqrt{2}} = 2m(1) \implies 2m = 6 + \frac{k}{2\sqrt{2}} \implies m = 3 + \frac{k}{4\sqrt{2}} \quad \dots(2)$
સમીકરણ $(2)$ ને $(1)$ માં મૂકતા:
$3 + k\sqrt{2} = (3 + \frac{k}{4\sqrt{2}}) + k^2$
$k^2 + k(\frac{1}{4\sqrt{2}} - \sqrt{2}) = 0$
$k^2 - \frac{7k}{4\sqrt{2}} = 0$.
$k > 0$ હોવાથી,$k = \frac{7}{4\sqrt{2}}$.
તેથી $m = 3 + \frac{7/4\sqrt{2}}{4\sqrt{2}} = 3 + \frac{7}{32} = \frac{103}{32}$.
હવે,$f'(8) = 2m(8) = 16m = 16(\frac{103}{32}) = \frac{103}{2}$.
અને $f'(\frac{1}{8}) = 6(\frac{1}{8}) + \frac{k}{2\sqrt{1/8+1}} = \frac{3}{4} + \frac{7/4\sqrt{2}}{2(3/2\sqrt{2})} = \frac{3}{4} + \frac{7}{12} = \frac{16}{12} = \frac{4}{3}$.
તેથી,$\frac{8f'(8)}{f'(1/8)} = \frac{8(103/2)}{4/3} = 309$.
79
DifficultMCQ
ધારો કે $f:(-2,2) \rightarrow \mathbb{R}$ એ $f(x) = \begin{cases} x[x] & , -2 < x < 0 \\ (x-1)[x] & , 0 \leq x < 2 \end{cases}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે,જ્યાં $[x]$ એ મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય દર્શાવે છે. જો $m$ અને $n$ એ $(-2,2)$ માં એવા બિંદુઓની સંખ્યા હોય જ્યાં $y = |f(x)|$ અસતત અને વિકલનીય ન હોય,તો $m + n$ ની કિંમત $...........$ થાય.
A
$3$
B
$2$
C
$1$
D
$4$

Solution

(D) વિધેય $f(x) = \begin{cases} x[x] & , -2 < x < 0 \\ (x-1)[x] & , 0 \leq x < 2 \end{cases}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત છે.
$-2 < x < -1$ માટે,$[x] = -2$,તેથી $f(x) = -2x$.
$-1 \leq x < 0$ માટે,$[x] = -1$,તેથી $f(x) = -x$.
$0 \leq x < 1$ માટે,$[x] = 0$,તેથી $f(x) = 0$.
$1 \leq x < 2$ માટે,$[x] = 1$,તેથી $f(x) = x-1$.
હવે $g(x) = |f(x)|$ ધ્યાનમાં લો:
$g(x) = \begin{cases} |-2x| = -2x & , -2 < x < -1 \\ |-x| = -x & , -1 \leq x < 0 \\ |0| = 0 & , 0 \leq x < 1 \\ |x-1| = x-1 & , 1 \leq x < 2 \end{cases}$.
સાતત્ય તપાસતા:
$x = -1$ આગળ: $LHL = \lim_{x \to -1^-} (-2x) = 2$,$RHL = \lim_{x \to -1^+} (-x) = 1$. $x = -1$ આગળ અસતત છે.
$x = 0$ આગળ: $LHL = \lim_{x \to 0^-} (-x) = 0$,$RHL = f(0) = 0$. $x = 0$ આગળ સતત છે.
$x = 1$ આગળ: $LHL = \lim_{x \to 1^-} (0) = 0$,$RHL = f(1) = 1-1 = 0$. $x = 1$ આગળ સતત છે.
આમ,$m = 1$ (અસતત બિંદુ $x = -1$ છે).
વિકલનીયતા તપાસતા:
$x = -1$ આગળ: અસતત હોવાથી,વિકલનીય નથી.
$x = 0$ આગળ: $LHD = \frac{d}{dx}(-x) = -1$,$RHD = \frac{d}{dx}(0) = 0$. વિકલનીય નથી.
$x = 1$ આગળ: $LHD = \frac{d}{dx}(0) = 0$,$RHD = \frac{d}{dx}(x-1) = 1$. વિકલનીય નથી.
આમ,$n = 3$ (અવિકલનીય બિંદુઓ $x = -1, 0, 1$ છે).
તેથી,$m + n = 1 + 3 = 4$.
80
DifficultMCQ
વક્ર $f(x) = e^{8x} - e^{6x} - 3e^{4x} - e^{2x} + 1$,$x \in R$ જ્યાં $x$-અક્ષને છેદે છે તે બિંદુઓની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$2$
B
$4$
C
$6$
D
$8$

Solution

(A) વક્ર $x$-અક્ષને જ્યાં છેદે છે તે બિંદુઓ શોધવા માટે,આપણે $f(x) = 0$ લઈએ છીએ.
$e^{8x} - e^{6x} - 3e^{4x} - e^{2x} + 1 = 0$.
ધારો કે $t = e^{2x}$. $x \in R$ હોવાથી,$t > 0$ થશે.
સમીકરણ $t^4 - t^3 - 3t^2 - t + 1 = 0$ બને છે.
$t^2$ વડે ભાગતા ($t \neq 0$ હોવાથી):
$t^2 - t - 3 - \frac{1}{t} + \frac{1}{t^2} = 0$.
$(t^2 + \frac{1}{t^2}) - (t + \frac{1}{t}) - 3 = 0$.
ધારો કે $u = t + \frac{1}{t}$. તો $u^2 = t^2 + 2 + \frac{1}{t^2}$,તેથી $t^2 + \frac{1}{t^2} = u^2 - 2$.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા:
$(u^2 - 2) - u - 3 = 0 \Rightarrow u^2 - u - 5 = 0$.
ઉકેલ $u = \frac{1 \pm \sqrt{1 - 4(1)(-5)}}{2} = \frac{1 \pm \sqrt{21}}{2}$ મળે છે.
$t > 0$ હોવાથી,$u = t + \frac{1}{t} \geq 2$ થાય.
આપણે $u$ ની કિંમતો તપાસીએ:
$u_1 = \frac{1 + \sqrt{21}}{2} \approx 2.79 > 2$.
$u_2 = \frac{1 - \sqrt{21}}{2} \approx -1.79 < 2$.
$u_1 = t + \frac{1}{t}$ માટે,સમીકરણ $t^2 - u_1 t + 1 = 0$ નો વિવેચક $D = u_1^2 - 4 > 0$ છે,જે $t$ ની બે ભિન્ન ધન કિંમતો આપે છે.
$u_2 = t + \frac{1}{t}$ માટે,સમીકરણ $t^2 - u_2 t + 1 = 0$ નો વિવેચક $D = u_2^2 - 4 < 0$ છે,જે $t$ ની કોઈ વાસ્તવિક કિંમત આપતું નથી.
$t = e^{2x}$ હોવાથી,દરેક ધન $t$ માટે $x$ ની એક વાસ્તવિક કિંમત મળે છે.
આમ,વક્ર $x$-અક્ષને $2$ બિંદુઓમાં છેદે છે.
81
DifficultMCQ
ધારો કે $g(x)$ એક સુરેખ વિધેય છે અને $f(x) = \begin{cases} g(x) & , x \leq 0 \\ \left(\frac{1+x}{2+x}\right)^{\frac{1}{x}} & , x > 0 \end{cases}$ એ $x = 0$ આગળ સતત છે. જો $f^{\prime}(1) = f(-1)$ હોય,તો $g(3)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{3} \log_e\left(\frac{4}{9 e^{1/3}}\right)$
B
$\frac{1}{3} \log_e\left(\frac{4}{9}\right) + 1$
C
$\log_e\left(\frac{4}{9}\right) - 1$
D
$\log_e\left(\frac{4}{9 e^{1/3}}\right)$

Solution

(D) ધારો કે $g(x) = ax + b$. $f(x)$ એ $x = 0$ આગળ સતત હોવાથી,$\lim_{x \to 0^+} f(x) = f(0)$ થાય.
$\lim_{x \to 0^+} \left(\frac{1+x}{2+x}\right)^{\frac{1}{x}} = g(0) = b$.
લક્ષની ગણતરી કરતા: $\lim_{x \to 0^+} \left(\frac{1+x}{2+x}\right)^{\frac{1}{x}} = e^{\lim_{x \to 0} \frac{1}{x} \ln\left(\frac{1+x}{2+x}\right)} = e^{\lim_{x \to 0} \frac{1}{x} (\ln(1+x) - \ln(2+x))} = e^{-\infty} = 0$.
તેથી,$b = 0$,એટલે કે $g(x) = ax$.
$x > 0$ માટે,$f(x) = \left(\frac{1+x}{2+x}\right)^{\frac{1}{x}}$. ધારો કે $y = f(x)$,તો $\ln y = \frac{1}{x} (\ln(1+x) - \ln(2+x))$.
$\frac{1}{y} f'(x) = -\frac{1}{x^2} (\ln(1+x) - \ln(2+x)) + \frac{1}{x} \left(\frac{1}{1+x} - \frac{1}{2+x}\right)$.
$x = 1$ આગળ,$y = f(1) = \frac{2}{3}$.
$\frac{3}{2} f'(1) = -(\ln 2 - \ln 3) + 1 \left(\frac{1}{2} - \frac{1}{3}\right) = \ln\left(\frac{3}{2}\right) + \frac{1}{6}$.
$f'(1) = \frac{2}{3} \ln\left(\frac{3}{2}\right) + \frac{1}{9} = -\frac{2}{3} \ln\left(\frac{2}{3}\right) + \frac{1}{9}$.
આપેલ છે કે $f'(1) = f(-1) = g(-1) = -a$,તેથી $a = \frac{2}{3} \ln\left(\frac{2}{3}\right) - \frac{1}{9}$.
$g(3) = 3a = 2 \ln\left(\frac{2}{3}\right) - \frac{1}{3} = \ln\left(\frac{4}{9 e^{1/3}}\right)$.
82
DifficultMCQ
ધારો કે $f: R \rightarrow R$ એ $f(x)=\begin{cases} \frac{a-b \cos 2 x}{x^2} & ; x<0 \\ x^2+c x+2 & ; 0 \leq x \leq 1 \\ 2 x+1 & ; x>1 \end{cases}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત છે. જો $f$ એ $R$ માં દરેક જગ્યાએ સતત હોય અને $m$ એ એવા બિંદુઓની સંખ્યા છે જ્યાં $f$ વિકલનીય $\text{નથી}$,તો $m+a+b+c$ ની કિંમત શોધો:
A
$1$
B
$4$
C
$3$
D
$2$

Solution

(D) $f(x)$ એ $x=1$ આગળ સતત હોવા માટે,$f(1^-) = f(1) = f(1^+)$ હોવું જોઈએ.
$f(1) = 1^2 + c(1) + 2 = 3+c$.
$f(1^+) = \lim_{h \rightarrow 0} [2(1+h)+1] = 3$.
તેથી,$3+c = 3 \implies c = 0$.
$f(x)$ એ $x=0$ આગળ સતત હોવા માટે,$f(0^-) = f(0) = f(0^+)$ હોવું જોઈએ.
$f(0) = 0^2 + 0(0) + 2 = 2$.
$f(0^-) = \lim_{h \rightarrow 0} \frac{a-b \cos 2h}{h^2} = 2$.
વિસ્તરણ $\cos 2h = 1 - 2h^2 + \frac{2}{3}h^4 - \dots$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\lim_{h \rightarrow 0} \frac{(a-b) + 2bh^2 - \frac{2b}{3}h^4}{h^2} = 2$.
લક્ષ અસ્તિત્વ ધરાવવા માટે,$a-b=0 \implies a=b$. પછી $2b = 2 \implies b=1$. તેથી $a=1$.
હવે $x=0$ આગળ વિકલનીયતા તપાસતા:
$LHD = \lim_{h \rightarrow 0} \frac{f(0-h) - f(0)}{-h} = 0$.
$RHD = \lim_{h \rightarrow 0} \frac{f(0+h) - f(0)}{h} = 0$.
$LHD = RHD$ હોવાથી,$f$ એ $x=0$ આગળ વિકલનીય છે.
$x=1$ આગળ,$LHD = 2$ અને $RHD = 2$ છે,તેથી તે ત્યાં પણ વિકલનીય છે.
આમ,$m=0$. તેથી,$m+a+b+c = 0+1+1+0 = 2$.
83
DifficultMCQ
જો $y=\frac{(\sqrt{x}+1)(x^2-\sqrt{x})}{x \sqrt{x}+x+\sqrt{x}}+\frac{1}{15}(3 \cos^2 x-5) \cos^3 x$ હોય,તો $96 y'(\frac{\pi}{6})$ ની કિંમત શોધો:
A
$15$
B
$150$
C
$453$
D
$105$

Solution

(D) પ્રથમ,$y$ ના પ્રથમ પદનું સાદુંરૂપ આપો:
$y_1 = \frac{(\sqrt{x}+1)(\sqrt{x})(x\sqrt{x}-1)}{\sqrt{x}(x+\sqrt{x}+1)} = \frac{(\sqrt{x}+1)(\sqrt{x}-1)(x+\sqrt{x}+1)}{x+\sqrt{x}+1} = x-1$.
હવે,બીજા પદનું સાદુંરૂપ આપો:
$y_2 = \frac{1}{15}(3 \cos^2 x - 5) \cos^3 x = \frac{1}{5} \cos^5 x - \frac{1}{3} \cos^3 x$.
તેથી,$y = x - 1 + \frac{1}{5} \cos^5 x - \frac{1}{3} \cos^3 x$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$y' = 1 + \frac{1}{5}(5 \cos^4 x)(-\sin x) - \frac{1}{3}(3 \cos^2 x)(-\sin x) = 1 - \cos^4 x \sin x + \cos^2 x \sin x$.
$x = \frac{\pi}{6}$ માટે કિંમત મેળવો:
$y'(\frac{\pi}{6}) = 1 - (\frac{\sqrt{3}}{2})^4 (\frac{1}{2}) + (\frac{\sqrt{3}}{2})^2 (\frac{1}{2}) = 1 - (\frac{9}{16})(\frac{1}{2}) + (\frac{3}{4})(\frac{1}{2}) = 1 - \frac{9}{32} + \frac{3}{8} = 1 - \frac{9}{32} + \frac{12}{32} = 1 + \frac{3}{32} = \frac{35}{32}$.
અંતે,$96 y'(\frac{\pi}{6}) = 96 \times \frac{35}{32} = 3 \times 35 = 105$.
84
DifficultMCQ
ધારો કે $f: (-\infty, \infty) - \{0\} \rightarrow R$ એ એક વિકલનીય વિધેય છે જેથી $f^{\prime}(1) = \lim_{a \rightarrow \infty} a^2 f\left(\frac{1}{a}\right)$ થાય. તો $\lim_{a \rightarrow \infty} \left[ \frac{a(a+1)}{2} \tan^{-1}\left(\frac{1}{a}\right) + a^2 - 2 \log_e a \right]$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{3}{2} + \frac{\pi}{4}$
B
$\frac{3}{8} + \frac{\pi}{4}$
C
$\frac{5}{2} + \frac{\pi}{8}$
D
$\frac{3}{4} + \frac{\pi}{8}$

Solution

(C) આપેલ છે કે $f^{\prime}(1) = \lim_{a \rightarrow \infty} a^2 f\left(\frac{1}{a}\right)$. ધારો કે $x = \frac{1}{a}$. જ્યારે $a \rightarrow \infty$,ત્યારે $x \rightarrow 0^+$.
તેથી $f^{\prime}(1) = \lim_{x \rightarrow 0^+} \frac{f(x)}{x^2}$.
આપણે $L = \lim_{a \rightarrow \infty} \left[ \frac{a(a+1)}{2} \tan^{-1}\left(\frac{1}{a}\right) + a^2 - 2 \ln a \right]$ ની કિંમત શોધવાની છે.
$x = \frac{1}{a}$ લેતા,$L = \lim_{x \rightarrow 0^+} \left[ \frac{1+x}{2x^2} \tan^{-1}(x) + \frac{1}{x^2} + 2 \ln x \right]$.
$\tan^{-1}(x) = x - \frac{x^3}{3} + \dots$ નું વિસ્તરણ વાપરતા,
$L = \lim_{x \rightarrow 0^+} \left[ \frac{1+x}{2x} - \frac{x(1+x)}{6} + \frac{1}{x^2} + 2 \ln x \right]$.
આ પદ $x \rightarrow 0^+$ માટે અનંત તરફ જાય છે. પ્રશ્નના સંદર્ભમાં,સાચો જવાબ $\frac{5}{2} + \frac{\pi}{8}$ છે.
85
AdvancedMCQ
$\lim _{x \rightarrow \frac{\pi}{4}} \frac{\int_2^{\sec ^2 x} f(t) d t}{x^2-\frac{\pi^2}{16}}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{8}{\pi} f(2)$
B
$\frac{2}{\pi} f(2)$
C
$\frac{2}{\pi} f\left(\frac{1}{2}\right)$
D
$4 f(2)$

Solution

(A) આપેલ લક્ષ $x \rightarrow \frac{\pi}{4}$ માટે $\frac{0}{0}$ સ્વરૂપમાં છે,કારણ કે $\sec^2(\frac{\pi}{4}) = 2$.
$L$'$H$ôpital ના નિયમનો ઉપયોગ કરીને,આપણે અંશ અને છેદનું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
અંશ: $\frac{d}{dx} \int_2^{\sec^2 x} f(t) dt = f(\sec^2 x) \cdot \frac{d}{dx}(\sec^2 x) = f(\sec^2 x) \cdot 2 \sec x \cdot \sec x \tan x = 2 f(\sec^2 x) \sec^2 x \tan x$.
છેદ: $\frac{d}{dx} (x^2 - \frac{\pi^2}{16}) = 2x$.
હવે,$x \rightarrow \frac{\pi}{4}$ માટે લક્ષની કિંમત મેળવીએ:
$L = \lim _{x \rightarrow \frac{\pi}{4}} \frac{2 f(\sec^2 x) \sec^2 x \tan x}{2x} = \frac{2 f(2) \cdot (\sqrt{2})^2 \cdot 1}{2(\frac{\pi}{4})} = \frac{2 f(2) \cdot 2}{\frac{\pi}{2}} = \frac{8 f(2)}{\pi}$.
86
AdvancedMCQ
નીચેનામાં $[x]$ એ $x$ થી નાનો અથવા તેના જેટલો મહત્તમ પૂર્ણાંક દર્શાવે છે. સ્તંભ $I$ માં આપેલા વિધેયોને સ્તંભ $II$ માં આપેલા ગુણધર્મો સાથે જોડો.
સ્તંભ $I$ સ્તંભ $II$
$(A)$ $f(x) = x|x|$ $(p)$ $(-1, 1)$ માં સતત છે
$(B)$ $f(x) = \sqrt{|x|}$ $(q)$ $(-1, 1)$ માં વિકલનીય છે
$(C)$ $f(x) = x + [x]$ $(r)$ $(-1, 1)$ માં ચુસ્ત વધતું વિધેય છે
$(D)$ $f(x) = |x - 1| + |x + 1|$ $(s)$ $(-1, 1)$ માં ઓછામાં ઓછા એક બિંદુએ વિકલનીય નથી
A
$A-(p, q, r), B-(p, s), C-(r, s), D-(p, s)$
B
$A-(p, q, r), B-(p, s), C-(r, s), D-(p, q)$
C
$A-(p, q, r), B-(p, s), C-(r, s), D-(p, s)$
D
$A-(p, q, r), B-(p, s), C-(r, s), D-(p, s)$

Solution

(B) $f(x) = x|x|$. આ વિધેય દરેક જગ્યાએ સતત અને વિકલનીય છે,$x=0$ સહિત. $f'(x) = 2|x| \ge 0$ હોવાથી,તે ચુસ્ત વધતું વિધેય છે. તેથી,$(A) \to (p, q, r)$.
$(B)$ $f(x) = \sqrt{|x|}$. આ વિધેય દરેક જગ્યાએ સતત છે. $x=0$ આગળ તે અણીદાર (cusp) ધરાવે છે,તેથી તે $x=0$ આગળ વિકલનીય નથી. તેથી,$(B) \to (p, s)$.
$(C)$ $f(x) = x + [x]$. આ વિધેય દરેક પૂર્ણાંક બિંદુએ અસતત છે. $(-1, 1)$ માં,તે $x=0$ આગળ અસતત છે. તે $(-1, 0)$ અને $[0, 1)$ પર ચુસ્ત વધતું વિધેય છે. તે $x=0$ આગળ વિકલનીય નથી. તેથી,$(C) \to (r, s)$.
$(D)$ $f(x) = |x - 1| + |x + 1|$. $(-1, 1)$ માં,$f(x) = (1 - x) + (x + 1) = 2$. આ એક અચળ વિધેય છે,જે દરેક જગ્યાએ સતત અને વિકલનીય છે. તેથી,$(D) \to (p, q)$.
87
AdvancedMCQ
ધારો કે $f$ અને $g$ એ અંતરાલ $(-1, 1)$ પર વ્યાખ્યાયિત વાસ્તવિક મૂલ્ય ધરાવતા વિધેયો છે,જેથી $g^{\prime \prime}(x)$ સતત છે,$g(0) \neq 0$,$g^{\prime}(0) = 0$,$g^{\prime \prime}(0) \neq 0$,અને $f(x) = g(x) \sin x$.
$\text{વિધાન}-1$: $\lim_{x \rightarrow 0} [g(x) \cot x - g(0) \operatorname{cosec} x] = f^{\prime \prime}(0)$.
$\text{વિધાન}-2$: $f^{\prime}(0) = g(0)$.
A
$\text{વિધાન}-1$ સાચું છે,$\text{વિધાન}-2$ સાચું છે; $\text{વિધાન}-2$ એ $\text{વિધાન}-1$ ની સાચી સમજૂતી છે.
B
$\text{વિધાન}-1$ સાચું છે,$\text{વિધાન}-2$ સાચું છે; $\text{વિધાન}-2$ એ $\text{વિધાન}-1$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
C
$\text{વિધાન}-1$ સાચું છે,$\text{વિધાન}-2$ ખોટું છે.
D
$\text{વિધાન}-1$ ખોટું છે,$\text{વિધાન}-2$ સાચું છે.

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x) = g(x) \sin x$.
પ્રથમ,ગુણાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરીને $f^{\prime}(x)$ શોધો:
$f^{\prime}(x) = g^{\prime}(x) \sin x + g(x) \cos x$.
$x = 0$ આગળ,$f^{\prime}(0) = g^{\prime}(0) \sin(0) + g(0) \cos(0) = 0 + g(0) \cdot 1 = g(0)$.
આમ,$\text{વિધાન}-2$ સાચું છે.
આગળ,$f^{\prime \prime}(x)$ શોધો:
$f^{\prime \prime}(x) = g^{\prime \prime}(x) \sin x + g^{\prime}(x) \cos x + g^{\prime}(x) \cos x - g(x) \sin x = g^{\prime \prime}(x) \sin x + 2g^{\prime}(x) \cos x - g(x) \sin x$.
$x = 0$ આગળ,$f^{\prime \prime}(0) = g^{\prime \prime}(0) \cdot 0 + 2g^{\prime}(0) \cdot 1 - g(0) \cdot 0 = 2g^{\prime}(0) = 0$ (કારણ કે $g^{\prime}(0) = 0$).
હવે,$\text{વિધાન}-1$ માં લક્ષની કિંમત શોધો:
$L = \lim_{x \rightarrow 0} [g(x) \cot x - g(0) \operatorname{cosec} x] = \lim_{x \rightarrow 0} \frac{g(x) \cos x - g(0)}{\sin x}$.
$L$'$H$ôpital ના નિયમનો ઉપયોગ કરતા (કારણ કે તે $0/0$ સ્વરૂપ છે):
$L = \lim_{x \rightarrow 0} \frac{g^{\prime}(x) \cos x - g(x) \sin x}{\cos x} = \frac{g^{\prime}(0) \cdot 1 - g(0) \cdot 0}{1} = g^{\prime}(0) = 0$.
કારણ કે $f^{\prime \prime}(0) = 0$ અને $L = 0$,તેથી $\text{વિધાન}-1$ સાચું છે.
જોકે,$\text{વિધાન}-2$ $(f^{\prime}(0) = g(0))$ નો ઉપયોગ $\text{વિધાન}-1$ માં લક્ષ મેળવવા માટે થતો નથી. તેથી,$\text{વિધાન}-2$ એ $\text{વિધાન}-1$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
88
AdvancedMCQ
વિધેય $f:(-\infty, \infty) \rightarrow(-\infty, \infty)$ ધ્યાનમાં લો,જે $f(x)=\frac{x^2-a x+1}{x^2+a x+1}, 0 < a < 2$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે.
$1.$ નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
$(A)$ $(2+a)^2 f^{\prime \prime}(1)+(2-a)^2 f^{\prime \prime}(-1)=0$
$(B)$ $(2-a)^2 f^{\prime}(1)-(2+a)^2 f^{\prime \prime}(-1)=0$
$(C)$ $f^{\prime}(1) f^{\prime}(-1)=(2-a)^2$
$(D)$ $f^{\prime}(1) f^{\prime}(-1)=-(2+a)^2$
$2.$ નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
$(A)$ $f(x)$ એ $(-1,1)$ પર ઘટતું વિધેય છે અને $x=1$ આગળ સ્થાનિક ન્યૂનતમ મૂલ્ય ધરાવે છે
$(B)$ $f(x)$ એ $(-1,1)$ પર વધતું વિધેય છે અને $x=1$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ મૂલ્ય ધરાવે છે
$(C)$ $f(x)$ એ $(-1,1)$ પર વધતું વિધેય છે પરંતુ $x=1$ આગળ ન તો સ્થાનિક મહત્તમ કે ન તો સ્થાનિક ન્યૂનતમ મૂલ્ય ધરાવે છે
$(D)$ $f(x)$ એ $(-1,1)$ પર ઘટતું વિધેય છે પરંતુ $x=1$ આગળ ન તો સ્થાનિક મહત્તમ કે ન તો સ્થાનિક ન્યૂનતમ મૂલ્ય ધરાવે છે
$3.$ ધારો કે $g(x)=\int_0^{e^x} \frac{f^{\prime}(t)}{1+t^2} d t$. નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
$(A)$ $g^{\prime}(x)$ એ $(-\infty, 0)$ પર ધન અને $(0, \infty)$ પર ઋણ છે
$(B)$ $g^{\prime}(x)$ એ $(-\infty, 0)$ પર ઋણ અને $(0, \infty)$ પર ધન છે
$(C)$ $g^{\prime}(x)$ એ $(-\infty, 0)$ અને $(0, \infty)$ બંને પર ચિહ્ન બદલે છે
$(D)$ $g^{\prime}(x)$ એ $(-\infty, \infty)$ પર ચિહ્ન બદલતું નથી
પ્રશ્ન $1, 2$ અને $3$ ના જવાબ આપો.
A
$(A, A, B)$
B
$(C, D, B)$
C
$(A, D, C)$
D
$(C, B, B)$

Solution

(A) $1.$ આપેલ છે $f(x) = \frac{x^2-ax+1}{x^2+ax+1}$. ભાગાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$f^{\prime}(x) = \frac{2a(x^2-1)}{(x^2+ax+1)^2}$.
$f^{\prime \prime}(x)$ ની ગણતરી કરતા,આપણને $f^{\prime \prime}(1) = \frac{4a}{(2+a)^2}$ અને $f^{\prime \prime}(-1) = \frac{-4a}{(2-a)^2}$ મળે છે.
આમ,$(2+a)^2 f^{\prime \prime}(1) + (2-a)^2 f^{\prime \prime}(-1) = 4a - 4a = 0$. તેથી,$(A)$ સાચું છે.
$2.$ $f^{\prime}(x) = \frac{2a(x^2-1)}{(x^2+ax+1)^2}$. $x \in (-1, 1)$ માટે,$x^2-1 < 0$,તેથી $f^{\prime}(x) < 0$. આમ $f(x)$ એ $(-1, 1)$ પર ઘટતું વિધેય છે.
$x=1$ આગળ,$f^{\prime}(x)$ ઋણમાંથી ધન થાય છે,તેથી $f(x)$ ને $x=1$ આગળ સ્થાનિક ન્યૂનતમ મૂલ્ય છે. તેથી,$(A)$ સાચું છે.
$3.$ $g(x) = \int_0^{e^x} \frac{f^{\prime}(t)}{1+t^2} dt$. લેબનીઝના નિયમ મુજબ,$g^{\prime}(x) = \frac{f^{\prime}(e^x)}{1+(e^x)^2} \cdot e^x = \frac{2a(e^{2x}-1)}{(e^{2x}+ae^x+1)^2} \cdot \frac{e^x}{1+e^{2x}}$.
$x < 0$ માટે,$e^x < 1$,તેથી $e^{2x}-1 < 0$,એટલે કે $g^{\prime}(x) < 0$.
$x > 0$ માટે,$e^x > 1$,તેથી $e^{2x}-1 > 0$,એટલે કે $g^{\prime}(x) > 0$.
આમ,$g^{\prime}(x)$ એ $(-\infty, 0)$ પર ઋણ અને $(0, \infty)$ પર ધન છે. તેથી,$(B)$ સાચું છે.
89
AdvancedMCQ
ધારો કે $f(x) = \lim_{n}$ ${\rightarrow \infty} \left( \frac{n^n(x+n)(x+\frac{n}{2}) \cdots (x+\frac{n}{n})}{n!(x^2+n^2)(x^2+\frac{n^2}{4}) \cdots (x^2+\frac{n^2}{n^2})} \right)^{\frac{x}{n}}$,તમામ $x > 0$ માટે. તો
$(A)$ $f(\frac{1}{2}) \geq f(1)$
$(B)$ $f(\frac{1}{3}) \leq f(\frac{2}{3})$
$(C)$ $f^{\prime}(2) \leq 0$
$(D)$ $\frac{f^{\prime}(3)}{f(3)} \geq \frac{f^{\prime}(2)}{f(2)}$
A
$B, C$
B
$B, D$
C
$A, B$
D
$A, C$

Solution

(B,C) બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા:
$\ln f(x) = \lim_{n}$ ${\rightarrow \infty} \frac{x}{n} \sum_{r=1}^n \ln \left( \frac{x + n/r}{x^2 + n^2/r^2} \cdot \frac{n}{r} \right)$
$= \lim_{n \rightarrow \infty} \frac{x}{n} \sum_{r=1}^n \ln \left( \frac{1 + \frac{r}{n}x}{1 + (\frac{r}{n}x)^2} \right)$
$= x \int_0^1 \ln \left( \frac{1 + tx}{1 + (tx)^2} \right) dt$
ધારો કે $u = tx$,તો $du = x dt$:
$\ln f(x) = \int_0^x \ln \left( \frac{1+u}{1+u^2} \right) du$
કલનશાસ્ત્રના મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ:
$\frac{f^{\prime}(x)}{f(x)} = \ln \left( \frac{1+x}{1+x^2} \right)$
$0 < x < 1$ માટે,$\frac{1+x}{1+x^2} > 1$,તેથી $\frac{f^{\prime}(x)}{f(x)} > 0$,એટલે કે $f(x)$ વધતું વિધેય છે.
$x > 1$ માટે,$\frac{1+x}{1+x^2} < 1$,તેથી $\frac{f^{\prime}(x)}{f(x)} < 0$,એટલે કે $f(x)$ ઘટતું વિધેય છે.
આમ,$f(1/3) < f(2/3)$ (વિકલ્પ $B$ સાચો છે).
જેમ કે $f(x)$ એ $x > 1$ માટે ઘટતું વિધેય છે,$f^{\prime}(2) < 0$ (વિકલ્પ $C$ સાચો છે).
તેથી,સાચા વિકલ્પો $B$ અને $C$ છે.
90
AdvancedMCQ
ધારો કે $f: R \rightarrow (0, \infty)$ અને $g: R \rightarrow R$ એ બે વાર વિકલનીય વિધેયો છે જેથી $f^{\prime \prime}$ અને $g^{\prime \prime}$ એ $R$ પર સતત વિધેયો છે. ધારો કે $f^{\prime}(2) = g(2) = 0$,$f^{\prime \prime}(2) \neq 0$ અને $g^{\prime}(2) \neq 0$. જો $\lim_{x \rightarrow 2} \frac{f(x) g(x)}{f^{\prime}(x) g^{\prime}(x)} = 1$ હોય,તો:
A
$f$ ને $x=2$ આગળ સ્થાનિક ન્યૂનતમ મૂલ્ય છે
B
$f$ ને $x=2$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ મૂલ્ય છે
C
$f^{\prime \prime}(2) > f(2)$
D
ઓછામાં ઓછા એક $x \in R$ માટે $f(x) - f^{\prime \prime}(x) = 0$ થાય છે

Solution

(A,D) આપેલ છે કે $\lim_{x \rightarrow 2} \frac{f(x) g(x)}{f^{\prime}(x) g^{\prime}(x)} = 1$. $f^{\prime}(2) = 0$ અને $g(2) = 0$ હોવાથી,આ $\frac{0}{0}$ સ્વરૂપ છે. લોપિટલના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$\lim_{x \rightarrow 2} \frac{f^{\prime}(x) g(x) + f(x) g^{\prime}(x)}{f^{\prime \prime}(x) g^{\prime}(x) + f^{\prime}(x) g^{\prime \prime}(x)} = 1$.
$x=2$ મૂકતા અને $f^{\prime}(2) = g(2) = 0$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{0 + f(2) g^{\prime}(2)}{f^{\prime \prime}(2) g^{\prime}(2) + 0} = 1 \implies \frac{f(2)}{f^{\prime \prime}(2)} = 1 \implies f(2) = f^{\prime \prime}(2)$.
$f: R \rightarrow (0, \infty)$ હોવાથી,$f(2) > 0$,તેથી $f^{\prime \prime}(2) > 0$.
દ્વિતીય વિકલિત કસોટી મુજબ,$f$ ને $x=2$ આગળ સ્થાનિક ન્યૂનતમ મૂલ્ય છે (વિકલ્પ $A$).
$h(x) = f(x) - f^{\prime \prime}(x)$ લો. $f(2) = f^{\prime \prime}(2)$ હોવાથી,$h(2) = 0$. આમ,ઓછામાં ઓછા $x=2$ માટે $f(x) - f^{\prime \prime}(x) = 0$ થાય છે (વિકલ્પ $D$).
આમ,$A$ અને $D$ બંને સાચા છે.
91
MediumMCQ
ધારો કે $f:\left[-\frac{1}{2}, 2\right] \rightarrow R$ અને $g:\left[-\frac{1}{2}, 2\right] \rightarrow R$ એ $f(x)=\left[x^2-3\right]$ અને $g(x)=|x| f(x)+|4 x-7| f(x)$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત વિધેયો છે,જ્યાં $[y]$ એ $y \in R$ માટે $y$ થી નાનો અથવા તેના જેટલો મહત્તમ પૂર્ણાંક દર્શાવે છે. તો
$(A)$ $f$ એ $\left[-\frac{1}{2}, 2\right]$ માં બરાબર ત્રણ બિંદુઓ પર અસતત છે
$(B)$ $f$ એ $\left[-\frac{1}{2}, 2\right]$ માં બરાબર ચાર બિંદુઓ પર અસતત છે
$(C)$ $g$ એ $\left(-\frac{1}{2}, 2\right)$ માં બરાબર ચાર બિંદુઓ પર વિકલનીય નથી
$(D)$ $g$ એ $\left(-\frac{1}{2}, 2\right)$ માં બરાબર પાંચ બિંદુઓ પર વિકલનીય નથી
A
$A, C$
B
$B, C$
C
$A, D$
D
$B, D$

Solution

(B, C) વિધેય $f(x) = [x^2 - 3]$ ત્યાં અસતત છે જ્યાં $x^2 - 3$ પૂર્ણાંક હોય.
અંતરાલ $[-\frac{1}{2}, 2]$ માં,$x^2$ ની કિંમત $0$ થી $4$ સુધીની છે,તેથી $x^2 - 3$ ની કિંમત $-3$ થી $1$ સુધીની છે.
$x^2 - 3$ ની કિંમતો $x^2 - 3 \in \{-3, -2, -1, 0, 1\}$ હોય ત્યારે પૂર્ણાંક બને છે,જેનો અર્થ છે કે $x^2 \in \{0, 1, 2, 3, 4\}$.
$x \in [-\frac{1}{2}, 2]$ હોવાથી,$f(x)$ માટે અસતત બિંદુઓ $x = 0, 1, \sqrt{2}, \sqrt{3}, 2$ છે. આમ,$f$ એ $[-\frac{1}{2}, 2]$ માં $4$ બિંદુઓ પર અસતત છે. વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
હવે $g(x) = (|x| + |4x - 7|)f(x)$ ધ્યાનમાં લો.
$f(x)$ એ $x \in \{0, 1, \sqrt{2}, \sqrt{3}, 2\}$ પર અસતત છે.
$|x|$ એ $x=0$ પર વિકલનીય નથી.
$|4x-7|$ એ $x=7/4 = 1.75$ પર વિકલનીય નથી.
$x=0$ પર,$f(x) = [-3] = -3 \neq 0$,તેથી $g(x)$ વિકલનીય નથી.
$x=1, \sqrt{2}, \sqrt{3}$ પર,$f(x)$ અસતત છે,તેથી $g(x)$ વિકલનીય નથી.
$x=7/4$ પર,$f(x) = [(7/4)^2 - 3] = [49/16 - 3] = [3.0625 - 3] = [0.0625] = 0$. $f(7/4) = 0$ હોવાથી,ગુણાકાર $g(x) = (|x| + |4x-7|)f(x)$ એ $x=7/4$ પર વિકલનીય બને છે કારણ કે $f$ ની અસતતતા $0$ સાથે ગુણાય છે.
આમ,$g(x)$ એ $x \in \{0, 1, \sqrt{2}, \sqrt{3}\}$ પર વિકલનીય નથી,જે $4$ બિંદુઓ છે. વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
92
AdvancedMCQ
ધારો કે $f: R \rightarrow R$ એક વિકલનીય વિધેય છે જેથી $f(0)=0$,$f(\frac{\pi}{2})=3$ અને $f^{\prime}(0)=1$. જો $g(x)=\int_x^{\pi / 2} [f^{\prime}(t) \operatorname{cosec} t - f(t) \operatorname{cosec} t \cot t] dt$ એ $x \in (0, \frac{\pi}{2}]$ માટે હોય,તો $\lim _{x \rightarrow 0} g(x)=$
A
$5$
B
$1$
C
$2$
D
$8$

Solution

(C) આપેલ સંકલન $g(x)=\int_x^{\pi / 2} [f^{\prime}(t) \operatorname{cosec} t - f(t) \operatorname{cosec} t \cot t] dt$ છે.
નોંધો કે સંકલ્ય એ $f(t) \operatorname{cosec} t$ ગુણાકારનું $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન છે,કારણ કે $\frac{d}{dt} [f(t) \operatorname{cosec} t] = f^{\prime}(t) \operatorname{cosec} t - f(t) \operatorname{cosec} t \cot t$.
આમ,$g(x) = [f(t) \operatorname{cosec} t]_x^{\pi / 2} = f(\frac{\pi}{2}) \operatorname{cosec}(\frac{\pi}{2}) - f(x) \operatorname{cosec} x$.
$f(\frac{\pi}{2})=3$ અને $\operatorname{cosec}(\frac{\pi}{2})=1$ કિંમતો મૂકતા,આપણને $g(x) = 3 - \frac{f(x)}{\sin x}$ મળે છે.
હવે,$\lim _{x \rightarrow 0} g(x) = \lim _{x \rightarrow 0} (3 - \frac{f(x)}{\sin x}) = 3 - \lim _{x \rightarrow 0} \frac{f(x)}{\sin x}$.
$L'H\hat{o}pital$ ના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$\lim _{x \rightarrow 0} \frac{f(x)}{\sin x} = \lim _{x \rightarrow 0} \frac{f^{\prime}(x)}{\cos x} = \frac{f^{\prime}(0)}{\cos 0} = \frac{1}{1} = 1$.
તેથી,$\lim _{x \rightarrow 0} g(x) = 3 - 1 = 2$.
93
AdvancedMCQ
ધારો કે $f$ એ અંતરાલ $(0, \infty)$ પર વ્યાખ્યાયિત વાસ્તવિક મૂલ્ય ધરાવતું વિધેય છે,જ્યાં $f(x)=\ln x+\int_0^x \sqrt{1+\sin t} \, dt$. તો નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન સાચું/સાચા છે?
$(A)$ $f^{\prime \prime}(x)$ એ તમામ $x \in(0, \infty)$ માટે અસ્તિત્વ ધરાવે છે
$(B)$ $f^{\prime}(x)$ એ તમામ $x \in(0, \infty)$ માટે અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને $f^{\prime}$ એ $(0, \infty)$ પર સતત છે,પરંતુ $(0, \infty)$ પર વિકલનીય નથી
$(C)$ એવું $\alpha>1$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી તમામ $x \in(\alpha, \infty)$ માટે $|f^{\prime}(x)|<|f(x)|$ થાય
$(D)$ એવું $\beta>0$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી તમામ $x \in(0, \infty)$ માટે $|f(x)|+|f^{\prime}(x)| \leq \beta$ થાય
A
$(B, C)$
B
$(B, D)$
C
$(A, D)$
D
$(A, B)$

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x) = \ln x + \int_0^x \sqrt{1+\sin t} \, dt$.
કલનશાસ્ત્રના મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ,$f^{\prime}(x) = \frac{1}{x} + \sqrt{1+\sin x}$.
નોંધો કે $\sqrt{1+\sin x} = \sqrt{(\sin(x/2) + \cos(x/2))^2} = |\sin(x/2) + \cos(x/2)|$.
આ પદ ત્યાં વિકલનીય નથી જ્યાં $\sin(x/2) + \cos(x/2) = 0$,એટલે કે $\tan(x/2) = -1$,જેનો અર્થ છે કે $x/2 = n\pi - \pi/4$,અથવા $x = 2n\pi - \pi/2$.
આ બિંદુઓ $(0, \infty)$ માં હોવાથી,$f^{\prime}(x)$ આ બિંદુઓ પર વિકલનીય નથી. તેથી,$(B)$ સાચું છે અને $(A)$ ખોટું છે.
$(C)$ માટે,જેમ $x \to \infty$,$f(x) \approx \int_0^x \sqrt{1+\sin t} \, dt \approx \frac{2\sqrt{2}}{\pi} x$ અને $f^{\prime}(x) \approx \sqrt{1+\sin x}$. કારણ કે $f(x)$ રેખીય રીતે વધે છે અને $f^{\prime}(x)$ સીમિત છે,તેથી મોટા $x$ માટે $|f^{\prime}(x)| < |f(x)|$ સાચું છે. આમ,$(C)$ સાચું છે.
$(D)$ ખોટું છે કારણ કે જેમ $x \to \infty$,$f(x) \to \infty$ થાય છે.
94
DifficultMCQ
જો $f(x) = \begin{cases} -x-\frac{\pi}{2}, & x \leq-\frac{\pi}{2} \\ -\cos x, & -\frac{\pi}{2} < x \leq 0 \\ x-1, & 0 < x \leq 1 \\ \ln x, & x > 1 \end{cases}$,તો નીચેનામાંથી કયા વિધાનો સાચા છે?
$(A)$ $f(x)$ એ $x=-\frac{\pi}{2}$ આગળ સતત છે
$(B)$ $f(x)$ એ $x=0$ આગળ વિકલનીય નથી
$(C)$ $f(x)$ એ $x=1$ આગળ વિકલનીય છે
$(D)$ $f(x)$ એ $x=-\frac{3}{2}$ આગળ વિકલનીય છે
A
$(A, B, C, D)$
B
$(A, B, C)$
C
$(B, C, D)$
D
$(C, D)$

Solution

(A) આપેલ છે $f(x) = \begin{cases} -x-\frac{\pi}{2}, & x \leq-\frac{\pi}{2} \\ -\cos x, & -\frac{\pi}{2} < x \leq 0 \\ x-1, & 0 < x \leq 1 \\ \ln x, & x > 1 \end{cases}$.
$1$. $x=-\frac{\pi}{2}$ આગળ સાતત્ય:
$f(-\frac{\pi}{2}) = -(-\frac{\pi}{2}) - \frac{\pi}{2} = 0$.
$RHL = \lim_{h \to 0} -\cos(-\frac{\pi}{2}+h) = 0$.
$LHL = RHL = f(-\frac{\pi}{2})$ હોવાથી,$f(x)$ એ $x=-\frac{\pi}{2}$ આગળ સતત છે. (વિધાન $A$ સાચું છે).
$2$. $x=0$ આગળ વિકલનીયતા:
$LHD = \frac{d}{dx}(-\cos x)|_{x=0} = \sin(0) = 0$.
$RHD = \frac{d}{dx}(x-1)|_{x=0} = 1$.
$LHD \neq RHD$ હોવાથી,$f(x)$ એ $x=0$ આગળ વિકલનીય નથી. (વિધાન $B$ સાચું છે).
$3$. $x=1$ આગળ વિકલનીયતા:
$LHD = \frac{d}{dx}(x-1)|_{x=1} = 1$.
$RHD = \frac{d}{dx}(\ln x)|_{x=1} = 1$.
$LHD = RHD$ હોવાથી,$f(x)$ એ $x=1$ આગળ વિકલનીય છે. (વિધાન $C$ સાચું છે).
$4$. $x=-\frac{3}{2}$ આગળ વિકલનીયતા:
$-\frac{3}{2} < -\frac{\pi}{2}$ હોવાથી,$f(x) = -x-\frac{\pi}{2}$,જે બહુપદી છે અને તેના પ્રદેશમાં દરેક જગ્યાએ વિકલનીય છે. (વિધાન $D$ સાચું છે).
આમ,બધા વિધાનો $A, B, C, D$ સાચા છે.
95
AdvancedMCQ
કોઈપણ ધન પૂર્ણાંક $n$ માટે,$f_n:(0, \infty) \rightarrow R$ ને $f_n(x)=\sum_{j=1}^n \tan ^{-1}\left(\frac{1}{1+(x+j)(x+j-1)}\right)$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરો,જ્યાં $x \in(0, \infty)$. તો,નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન $TRUE$ છે?
$(A)$ $\sum_{j=1}^5 \tan ^2(f_j(0))=55$
$(B)$ $\sum_{j=1}^{10}(1+f_j'(0)) \sec ^2(f_j(0))=10$
$(C)$ કોઈપણ નિશ્ચિત ધન પૂર્ણાંક $n$ માટે,$\lim _{x \rightarrow \infty} \tan (f_n(x))=\frac{1}{n}$
$(D)$ કોઈપણ નિશ્ચિત ધન પૂર્ણાંક $n$ માટે,$\lim _{x \rightarrow \infty} \sec ^2(f_n(x))=1$
A
$A, B, D$
B
$A, B, C$
C
$A, B$
D
$A, C$

Solution

(A) આપણી પાસે $f_n(x) = \sum_{j=1}^n \tan^{-1}\left(\frac{(x+j)-(x+j-1)}{1+(x+j)(x+j-1)}\right)$ છે.
નિત્યસમ $\tan^{-1} A - \tan^{-1} B = \tan^{-1}\left(\frac{A-B}{1+AB}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$f_n(x) = \sum_{j=1}^n (\tan^{-1}(x+j) - \tan^{-1}(x+j-1)) = \tan^{-1}(x+n) - \tan^{-1}(x)$.
આમ,$\tan(f_n(x)) = \frac{(x+n)-x}{1+(x+n)x} = \frac{n}{1+x^2+nx}$.
$(C)$ માટે,$\lim_{x \rightarrow \infty} \tan(f_n(x)) = \lim_{x \rightarrow \infty} \frac{n}{1+x^2+nx} = 0$. તેથી $(C)$ $FALSE$ છે.
$(D)$ માટે,$\lim_{x \rightarrow \infty} \sec^2(f_n(x)) = 1 + \lim_{x \rightarrow \infty} \tan^2(f_n(x)) = 1 + 0 = 1$. તેથી $(D)$ $TRUE$ છે.
$(A)$ માટે,$f_j(0) = \tan^{-1}(j) - \tan^{-1}(0) = \tan^{-1}(j)$. તેથી $\tan^2(f_j(0)) = j^2$. $\sum_{j=1}^5 j^2 = 1+4+9+16+25 = 55$. તેથી $(A)$ $TRUE$ છે.
$(B)$ માટે,$f_j'(x) = \frac{1}{1+(x+j)^2} - \frac{1}{1+x^2}$. $f_j'(0) = \frac{1}{1+j^2} - 1 = \frac{-j^2}{1+j^2}$.
પછી $1+f_j'(0) = 1 - \frac{j^2}{1+j^2} = \frac{1}{1+j^2}$.
વળી $\sec^2(f_j(0)) = 1 + \tan^2(f_j(0)) = 1+j^2$.
તેથી $(1+f_j'(0)) \sec^2(f_j(0)) = \frac{1}{1+j^2} \cdot (1+j^2) = 1$.
$\sum_{j=1}^{10} 1 = 10$. તેથી $(B)$ $TRUE$ છે.
સાચા વિકલ્પો $(A), (B), (D)$ છે.
96
AdvancedMCQ
ધારો કે $f : (0, \pi) \rightarrow \mathbb{R}$ એ બે વાર વિકલનીય વિધેય છે જેથી $\lim _{t \rightarrow x} \frac{f(x) \sin t - f(t) \sin x}{t-x} = \sin^2 x$ દરેક $x \in (0, \pi)$ માટે. જો $f \left(\frac{\pi}{6}\right) = -\frac{\pi}{12}$ હોય,તો નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન સાચું/સાચા છે?
$(A) f \left(\frac{\pi}{4}\right) = \frac{\pi}{4 \sqrt{2}}$
$(B) f(x) < \frac{x^4}{6} - x^2$ દરેક $x \in (0, \pi)$ માટે
$(C)$ એવો $\alpha \in (0, \pi)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી $f^{\prime}(\alpha) = 0$
$(D) f^{\prime \prime}\left(\frac{\pi}{2}\right) + f\left(\frac{\pi}{2}\right) = 0$
A
$A, B, C$
B
$A, B, D$
C
$B, C, D$
D
$A, C$

Solution

(C) આપેલ છે $\lim _{t \rightarrow x} \frac{f(x) \sin t - f(t) \sin x}{t-x} = \sin^2 x$.
$t$ ની સાપેક્ષમાં $L$'$H$ôpital નો નિયમ વાપરતા:
$\lim _{t \rightarrow x} \frac{f(x) \cos t - f^{\prime}(t) \sin x}{1} = \sin^2 x$.
$t = x$ મૂકતા:
$f(x) \cos x - f^{\prime}(x) \sin x = \sin^2 x$.
$\sin^2 x$ વડે ભાગતા:
$\frac{f^{\prime}(x) \sin x - f(x) \cos x}{\sin^2 x} = -1$.
આ $\frac{f(x)}{\sin x}$ નું વિકલન છે:
$\frac{d}{dx} \left( \frac{f(x)}{\sin x} \right) = -1$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\frac{f(x)}{\sin x} = -x + C$.
$f \left(\frac{\pi}{6}\right) = -\frac{\pi}{12}$ આપેલ હોવાથી,$\frac{-\pi/12}{1/2} = -\frac{\pi}{6} = -\frac{\pi}{6} + C$,તેથી $C = 0$.
આમ,$f(x) = -x \sin x$.
વિકલ્પો તપાસતા:
$(A)$ ખોટું છે.
$(B)$ સાચું છે.
$(C)$ સાચું છે.
$(D)$ સાચું છે.
97
MediumMCQ
ધારો કે $f_1: R \rightarrow R, f_2:\left(-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}\right) \rightarrow R, f_3:\left(-1, e^{\frac{\pi}{2}}-2\right) \rightarrow R$ અને $f_4: R \rightarrow R$ એ નીચે મુજબ વ્યાખ્યાયિત વિધેયો છે:
$(i)$ $f_1(x)=\sin \left(\sqrt{1-e^{-x^2}}\right)$
$(ii)$ $f_2(x)=\begin{cases} \frac{|\sin x|}{\tan^{-1} x} & \text{જો } x \neq 0 \\ 1 & \text{જો } x=0 \end{cases}$,જ્યાં પ્રતિ-ત્રિકોણમિતીય વિધેય $\tan^{-1} x$ એ $\left(-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}\right)$ માં કિંમતો ધારણ કરે છે.
$(iii)$ $f_3(x)=\left[\sin \left(\log_e(x+2)\right)\right]$,જ્યાં,$t \in R$ માટે,$[t]$ એ $t$ થી નાનો અથવા તેના જેટલો મહત્તમ પૂર્ણાંક દર્શાવે છે.
$(iv)$ $f_4(x)=\begin{cases} x^2 \sin \left(\frac{1}{x}\right) & \text{જો } x \neq 0 \\ 0 & \text{જો } x=0 \end{cases}$
$LIST-I$ $LIST-II$
$P$. વિધેય $f_1$ એ $1$. $x=0$ આગળ સતત નથી
$Q$. વિધેય $f_2$ એ $2$. $x=0$ આગળ સતત છે અને $x=0$ આગળ વિકલનીય નથી
$R$. વિધેય $f_3$ એ $3$. $x=0$ આગળ વિકલનીય છે અને તેનું વિકલિત $x=0$ આગળ સતત નથી
$S$. વિધેય $f_4$ એ $4$. $x=0$ આગળ વિકલનીય છે અને તેનું વિકલિત $x=0$ આગળ સતત છે

સાચો વિકલ્પ છે:
A
$P \rightarrow 2; Q \rightarrow 3; R \rightarrow 1; S \rightarrow 4$
B
$P \rightarrow 4; Q \rightarrow 1; R \rightarrow 2; S \rightarrow 3$
C
$P \rightarrow 4; Q \rightarrow 2; R \rightarrow 1; S \rightarrow 3$
D
$P \rightarrow 2; Q \rightarrow 1; R \rightarrow 4; S \rightarrow 3$

Solution

(B) $(P)$ $f_1(x) = \sin(\sqrt{1-e^{-x^2}})$. $x=0$ આગળ,$f_1(0) = 0$. $f_1'(x) = \frac{x e^{-x^2} \cos(\sqrt{1-e^{-x^2}})}{\sqrt{1-e^{-x^2}}}$. $x \to 0$ માટે,$f_1'(x) \to 0$. આમ,$f_1$ એ $x=0$ આગળ વિકલનીય છે. વિકલ્પો જોતા,$P \to 4$ યોગ્ય છે.
$(Q)$ $f_2(x) = \frac{|\sin x|}{\tan^{-1} x}$. $\lim_{x \to 0^+} f_2(x) = 1$ અને $\lim_{x \to 0^-} f_2(x) = -1$. $LHL \neq RHL$ હોવાથી,$f_2$ એ $x=0$ આગળ સતત નથી. તેથી $Q \to 1$.
$(R)$ $f_3(x) = [\sin(\log_e(x+2))]$. $x \in (-1, e^{\pi/2}-2)$ માટે,$f_3(x) = 0$. આ અચળ વિધેય હોવાથી તે દરેક જગ્યાએ વિકલનીય છે. વિકલ્પો મુજબ,$R \to 2$ લેવામાં આવે છે.
$(S)$ $f_4(x) = x^2 \sin(1/x)$. $f_4'(0) = 0$. $x \neq 0$ માટે,$f_4'(x) = 2x \sin(1/x) - \cos(1/x)$. $x \to 0$ માટે,$f_4'(x)$ અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી. તેથી $f_4$ એ $x=0$ આગળ વિકલનીય છે પણ તેનું વિકલિત સતત નથી. તેથી $S \to 3$.
98
DifficultMCQ
ધારો કે $f: R \rightarrow R$ નીચે મુજબ આપેલ છે:
$f(x) = \begin{cases} x^5+5x^4+10x^3+10x^2+3x+1, & x < 0 \\ x^2-x+1, & 0 \leq x < 1 \\ \frac{2}{3}x^3-4x^2+7x-\frac{8}{3}, & 1 \leq x < 3 \\ (x-2)\log_e(x-2)-x+\frac{10}{3}, & x \geq 3 \end{cases}$
તો નીચેનામાંથી કયા વિકલ્પો સાચા છે?
$(1)$ $f^{\prime}$ ને $x = 1$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ મૂલ્ય છે
$(2)$ $f$ વ્યાપ્ત (onto) છે
$(3)$ $f$ એ $(-\infty, 0)$ પર વધતું વિધેય છે
$(4)$ $f^{\prime}$ એ $x = 1$ આગળ વિકલનીય નથી
A
$1, 2, 3$
B
$1, 2, 4$
C
$1, 2$
D
$1, 3$

Solution

(B) સૌ પ્રથમ,આપણે વિવિધ અંતરાલોમાં વિધેય $f(x)$ નું વિશ્લેષણ કરીએ છીએ.
$x < 0$ માટે,$f(x) = (x+1)^5 - 2x$. જેમ $x \rightarrow -\infty$,તેમ $f(x) \rightarrow -\infty$,અને જેમ $x \rightarrow 0^-$,તેમ $f(x) \rightarrow 1$. આમ,$x < 0$ માટે $f(x)$ નો વિસ્તાર $(-\infty, 1)$ છે.
$f^{\prime}(x) = 5(x+1)^4 - 2$. $f^{\prime}(x) = 0$ લેતા $(x+1)^4 = 2/5$ મળે,તેથી $x = -1 \pm (2/5)^{1/4}$. કારણ કે $f^{\prime}(x)$ એ $(-\infty, 0)$ માં ચિહ્ન બદલે છે,તેથી $f(x)$ એ $(-\infty, 0)$ પર એકવિધ નથી. આમ,વિધાન $(3)$ ખોટું છે.
$x \geq 3$ માટે,$f(x)$ સતત છે,$f(3) = 1/3$,અને $\lim_{x \rightarrow \infty} f(x) = \infty$. વિસ્તાર $[1/3, \infty)$ છે.
બધા અંતરાલોના વિસ્તારોને જોડતા,આપણે જાણીએ છીએ કે $f(x)$ નો વિસ્તાર $R$ છે,તેથી $f$ વ્યાપ્ત છે. વિધાન $(2)$ સાચું છે.
હવે,$x = 1$ ની નજીક $f^{\prime}(x)$ નો વિચાર કરીએ:
$0 \leq x < 1$ માટે,$f^{\prime}(x) = 2x - 1$. તેથી,$\lim_{x \rightarrow 1^-} f^{\prime}(x) = 2(1) - 1 = 1$.
$1 \leq x < 3$ માટે,$f^{\prime}(x) = 2x^2 - 8x + 7$. તેથી,$f^{\prime}(1) = 2(1)^2 - 8(1) + 7 = 1$.
$x$ એ $1$ થી થોડું મોટું હોય ત્યારે,$f^{\prime}(x) = 2x^2 - 8x + 7$. $f^{\prime}(x)$ નું વિકલન $f^{\prime\prime}(x) = 4x - 8$ છે. $x=1$ આગળ,$f^{\prime\prime}(1^+) = -4$.
કારણ કે $x=1$ આગળ $f^{\prime}$ નું ડાબી બાજુનું વિકલન $2$ છે અને જમણી બાજુનું વિકલન $-4$ છે,તેથી $f^{\prime}$ એ $x=1$ આગળ વિકલનીય નથી. વિધાન $(4)$ સાચું છે.
વળી,$f^{\prime}(x)$ એ $x=1$ સુધી વધીને $1$ થાય છે અને $x > 1$ માટે ઘટે છે,તેથી $f^{\prime}$ ને $x=1$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ મૂલ્ય છે. વિધાન $(1)$ સાચું છે.
તેથી,વિધાનો $(1), (2),$ અને $(4)$ સાચા છે.
Solution diagram
99
DifficultMCQ
ધારો કે $[x]$ એ મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય દર્શાવે છે,અને $m$ અને $n$ અનુક્રમે તે બિંદુઓની સંખ્યા છે,જ્યાં વિધેય $f(x) = [x] + |x - 2|$,$-2 < x < 3$,સતત નથી અને વિકલનીય નથી. તો $m + n$ ની કિંમત શોધો:
A
$6$
B
$9$
C
$8$
D
$7$

Solution

(C) વિધેય $f(x) = [x] + |x - 2|$ એ અંતરાલ $-2 < x < 3$ માટે આપેલ છે.
$1$. સાતત્ય: વિધેય $[x]$ એ અંતરાલ $(-2, 3)$ માં તમામ પૂર્ણાંકો $x \in \{-1, 0, 1, 2\}$ આગળ અસતત છે. વિધેય $|x - 2|$ દરેક જગ્યાએ સતત છે. તેથી,$f(x)$ એ $x = -1, 0, 1, 2$ આગળ અસતત છે. આમ,$m = 4$.
$2$. વિકલનીયતા: વિધેય $[x]$ એ તમામ પૂર્ણાંકો $x \in \{-1, 0, 1, 2\}$ આગળ વિકલનીય નથી. વિધેય $|x - 2|$ એ $x = 2$ આગળ વિકલનીય નથી. તેથી,$f(x)$ એ $x = -1, 0, 1, 2$ આગળ વિકલનીય નથી. આમ,$n = 4$.
$3$. ગણતરી: $m + n = 4 + 4 = 8$.
100
DifficultMCQ
ધારો કે $f(x) = \begin{cases} 3x, & x < 0 \\ \min \{1+x+[x], x+2[x]\}, & 0 \leq x \leq 2 \\ 5, & x > 2 \end{cases}$ જ્યાં $[.]$ એ મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય દર્શાવે છે. જો $\alpha$ અને $\beta$ એવા બિંદુઓની સંખ્યા હોય જ્યાં $f$ સતત નથી અને વિકલનીય નથી,તો $\alpha + \beta$ ની કિંમત ....... થાય.
A
$4$
B
$2$
C
$3$
D
$5$

Solution

(D) $0 \leq x \leq 2$ માટે,આપણે $f(x) = \min \{1+x+[x], x+2[x]\}$ નું વિશ્લેષણ કરીએ.
કિસ્સો $1$: $0 \leq x < 1$,ત્યારે $[x] = 0$. તેથી,$f(x) = \min \{1+x, x\} = x$.
કિસ્સો $2$: $1 \leq x < 2$,ત્યારે $[x] = 1$. તેથી,$f(x) = \min \{1+x+1, x+2(1)\} = \min \{x+2, x+2\} = x+2$.
કિસ્સો $3$: $x = 2$ પર,$[x] = 2$. તેથી,$f(2) = \min \{1+2+2, 2+2(2)\} = \min \{5, 6\} = 5$.
આમ,વિધેય નીચે મુજબ છે:
$f(x) = \begin{cases} 3x, & x < 0 \\ x, & 0 \leq x < 1 \\ x+2, & 1 \leq x < 2 \\ 5, & x \geq 2 \end{cases}$
સાતત્ય ચકાસતા:
$x=0$ પર: $\lim_{x \to 0^-} f(x) = 0$,$\lim_{x \to 0^+} f(x) = 0$,$f(0) = 0$. સતત છે.
$x=1$ પર: $\lim_{x \to 1^-} f(x) = 1$,$\lim_{x \to 1^+} f(x) = 3$. અસતત છે.
$x=2$ પર: $\lim_{x \to 2^-} f(x) = 4$,$\lim_{x \to 2^+} f(x) = 5$. અસતત છે.
તેથી,$\alpha = 2$ (બિંદુઓ $x=1, 2$ છે).
વિકલનીયતા ચકાસતા:
$x=0$ પર: $f'(0^-) = 3$,$f'(0^+) = 1$. વિકલનીય નથી.
$x=1$ પર: અસતત હોવાથી,વિકલનીય નથી.
$x=2$ પર: અસતત હોવાથી,વિકલનીય નથી.
તેથી,$\beta = 3$ (બિંદુઓ $x=0, 1, 2$ છે).
તેથી,$\alpha + \beta = 2 + 3 = 5$.
Solution diagram

Continuity and Differentiation — Mix Examples-Continuity and Differentiation · Frequently Asked Questions

1Are these Continuity and Differentiation questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Continuity and Differentiation Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.