Drugs and Alcohol Abuse Questions in Gujarati

(A) $LSD$ નું પૂરું નામ Lysergic acid diethylamide છે. તે Claviceps purpurea નામની ફૂગમાંથી મેળવવામાં આવતું એક શક્તિશાળી ભ્રામક (hallucinogenic) ઔષધ છે.

(C) અફિણ એ $Papaver$ $somniferum$ વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવતું સૂકું લેટેક્સ (ક્ષીર) છે.
તે મુખ્યત્વે અપરિપક્વ અફિણના ડોડા (ફળ) પર કાપા મૂકીને મેળવવામાં આવે છે.
આ કાપામાંથી નીકળતા દૂધ જેવા લેટેક્સને એકત્રિત કરીને,સૂકવીને અને પ્રક્રિયા કરીને અફિણ મેળવવામાં આવે છે.

(A) ડાય-એસીટાઈલ મોરફીન સામાન્ય રીતે $Heroin$ તરીકે ઓળખાય છે. તે એક અવસાદક (depressant) છે અને શરીરના કાર્યોને ધીમા પાડે છે. તે મોરફીનના એસીટાઈલેશન દ્વારા બનાવવામાં આવે છે,જે અફીણના છોડ $Papaver$ $somniferum$ ના લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(D) $Papaver$ $somniferum$ (અફીણનું છોડ) એ મોર્ફિનનો સ્ત્રોત છે.
હેરોઈન,જેને સામાન્ય રીતે 'સ્મેક' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે રાસાયણિક રીતે ડાયએસિટાઈલમોર્ફિન છે.
તે $Papaver$ $somniferum$ ના લેટેક્સમાંથી મેળવેલા મોર્ફિનના એસિટાયલેશન દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,સ્મેક,હેરોઈન અને એસિટાયલેટેડ મોર્ફિન સ્ફટિકો એ બધા આ વનસ્પતિમાંથી મેળવેલા સમાન પદાર્થનો સંદર્ભ આપે છે.
આમ,સાચો જવાબ $D$ છે.

(A) $Cannabis \text{ sativa}$ એ કેનાબીનોઈડ્સનો વનસ્પતિ સ્ત્રોત છે. આ વનસ્પતિના પુષ્પના ટોચના ભાગો, પર્ણો અને રેઝિનનો ઉપયોગ કરીને ભાંગ, ગાંજો, ચરસ અને હશીશ જેવા વિવિધ પદાર્થો બનાવવામાં આવે છે. તેથી, ભાંગ એ $Cannabis \text{ sativa}$ માંથી મેળવવામાં આવે છે.

(D) કેનાબીનોઈડ્સ એ રસાયણોનો એક સમૂહ છે જે મુખ્યત્વે મગજમાં હાજર કેનાબીનોઈડ રીસેપ્ટર્સ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
કુદરતી કેનાબીનોઈડ્સ $Cannabis sativa$ (ભાંગ) વનસ્પતિના પુષ્પવિન્યાસમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
ભાંગ, ગાંજો, ચરસ અને હશીશ એ આ કેનાબીનોઈડ્સના વિવિધ સ્વરૂપો છે.
ગાંજો એ વનસ્પતિના અફલિત માદા પુષ્પવિન્યાસ (પુષ્પો) માંથી મેળવવામાં આવે છે, જ્યારે ભાંગ મુખ્યત્વે વનસ્પતિના સૂકા પર્ણો અને પુષ્પીય પ્રરોહમાંથી તૈયાર કરવામાં આવે છે.
તેથી, આ પદાર્થો મેળવવા માટે પર્ણ અને પુષ્પ બંનેનો ઉપયોગ થાય છે.

(A) $1$. તણાવ શામક (sedatives) એ એવી દવાઓ છે જે મગજની પ્રવૃત્તિને ધીમી કરે છે અને શાંતિ અથવા ઊંઘ લાવે છે. હેરોઈન એ મોર્ફિનમાંથી મેળવવામાં આવતું જાણીતું ડિપ્રેસન્ટ/શામક છે.
$2$. હૃદપરીવહનને અસર કરતા ઘટકો એવા પદાર્થો છે જે હૃદયના ધબકારા અને બ્લડ પ્રેશરમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર કરે છે. મેરીઝુઆના (કેનાબીનોઈડ્સ) શરીરની રુધિરાભિસરણ તંત્ર પર નોંધપાત્ર અસર કરવા માટે જાણીતું છે.
$3$. તેથી,હેરોઈન તણાવ શામક તરીકે કાર્ય કરે છે અને મેરીઝુઆના હૃદપરીવહનને અસર કરતા ઘટક તરીકે કાર્ય કરે છે. સાચી જોડી હેરોઈન અને મેરીઝુઆના છે.

(C) કોકેઈન, જેને કોક અથવા ક્રેક તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે $Erythroxylum$ $coca$ નામની વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવતો આલ્કલોઈડ છે।
આ વનસ્પતિ દક્ષિણ અમેરિકાની મૂળ વનસ્પતિ છે।
તે ચેતાપ્રેષક દ્રવ્ય ડોપામાઈનના વહનમાં અવરોધ પેદા કરે છે।
તેથી, વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે।

(A) ભ્રમકારક પદાર્થો (Hallucinogens) એવા પદાર્થો છે જે વિચારો, લાગણીઓ અને ધારણાઓને બદલી નાખે છે। $Atropa$ $\text{belladonna}$ (એટ્રોપા બેલાડોના) અને $Datura$ (ધતૂરો) જેવી વનસ્પતિઓ તેમની ભ્રમકારક અસરો માટે જાણીતી છે। તેમાં આલ્કલોઇડ્સ હોય છે જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રને અસર કરે છે, જેના પરિણામે સંવેદનાત્મક અનુભવોમાં ફેરફાર થાય છે। જોકે $Cannabis$ (કેનાબીસ) પ્રજાતિઓ પણ માનસિક અસરો ધરાવે છે, પરંતુ $Atropa$ $\text{belladonna}$ ને મુખ્યત્વે એક શક્તિશાળી ભ્રમકારક વનસ્પતિ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે।

(B) મોર્ફિન એ એક ઓપિયોઇડ ઔષધ છે જેનો ઉપયોગ તબીબી ક્ષેત્રે શસ્ત્રક્રિયા કરાવનાર અથવા ગંભીર પીડાથી પીડાતા દર્દીઓ માટે શક્તિશાળી દર્દશામક (painkiller) તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.
હેરોઈન એ મોર્ફિનનું વ્યુત્પન્ન છે પરંતુ તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે ગેરકાયદેસર નશાકારક પદાર્થ તરીકે થાય છે.
કોકેન એ ઉત્તેજક (stimulant) ઔષધ છે.
ધતુરો એ ભ્રામક (hallucinogenic) વનસ્પતિ છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(B) વધુ તણાવ અને અનિંદ્રાની સારવાર માટે વપરાતા પદાર્થોને શામક (sedatives) અને ટ્રાન્ક્વીલાઈઝર્સ (tranquilizers) કહેવામાં આવે છે.
આપેલ યાદીમાંથી,જે પદાર્થો શામક અથવા ટ્રાન્ક્વીલાઈઝર તરીકે કાર્ય કરે છે તે છે:
$1$. બાર્બીટયુરેટ (Barbiturates)
$2$. બેન્ઝોડાયએઝપાઈન (Benzodiazepines)
અફીણ,મોર્ફીન અને હેરોઈન એ ઓપિયોઈડ્સ છે. ચરસ,ગાંજો,કોકેન અને $LSD$ એ ભ્રામક (hallucinogens) અથવા ઉત્તેજક (stimulants) પદાર્થો છે.
તેથી,તણાવ અને અનિંદ્રા માટે મુખ્યત્વે બાર્બીટયુરેટ અને બેન્ઝોડાયએઝપાઈનનો ઉપયોગ થાય છે. આમ,કુલ $2$ પદાર્થોનો ઉપયોગ થાય છે.

(A) નિકોટીન એ તમાકુના ધુમાડામાં જોવા મળતું એક ઉત્તેજક દ્રવ્ય છે. તેની અસરો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ તે એડ્રિનલ ગ્રંથિને એડ્રિનાલિન અને નોર-એડ્રિનાલિન મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જે રુધિરનું દબાણ અને હૃદયના ધબકારા વધારે છે. (સાચું)
(ii) તે શ્વસન દર ઘટાડતું નથી; ઉલટું,તે ઘણીવાર તેને વધારે છે અથવા શ્વસન માર્ગમાં બળતરા પેદા કરે છે. (ખોટું)
(iii) તમાકુના ધુમાડામાં કાર્સિનોજેન્સ હોય છે જે ફેફસાં,ગળા અને મૂત્રાશયનું કેન્સર પ્રેરે છે. (સાચું)
(iv) તે મુખ્યત્વે એલર્જી પ્રેરે તે માટે જાણીતું નથી. (ખોટું)
$(v)$ ધૂમ્રપાન એ એમ્ફિસેમાનું મુખ્ય કારણ છે,જે એક લાંબાગાળાનો અવરોધક ફેફસાંનો રોગ છે. (સાચું)
(vi) ધૂમ્રપાન રુધિરમાં કાર્બન મોનોક્સાઈડ $(CO)$ નું સ્તર વધારે છે,જે $O_2$ કરતા હિમોગ્લોબિન સાથે વધુ મજબૂતીથી જોડાય છે,જેનાથી રુધિરની ઓક્સિજન વહન કરવાની ક્ષમતા ઘટે છે. (સાચું)
આમ,વિધાનો $(i)$,(iii),$(v)$ અને (vi) સાચા છે. કુલ સંખ્યા $4$ છે.

(C) જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ જે કેફી પદાર્થો (ડ્રગ્સ અથવા આલ્કોહોલ) પર નિર્ભર હોય,તે એકાએક તેનું સેવન બંધ કરી દે,ત્યારે પદાર્થની ગેરહાજરીને કારણે શરીર નકારાત્મક પ્રતિક્રિયા આપે છે. અપ્રિય લક્ષણોના આ સમૂહને $Withdrawal$ $syndrome$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ લક્ષણોમાં ચિંતા,ધ્રુજારી,ઉબકા અને પરસેવો થવો વગેરેનો સમાવેશ થઈ શકે છે,જે એટલા માટે થાય છે કારણ કે શરીર ડ્રગની હાજરી સાથે અનુકૂલિત થઈ ગયું હોય છે.

(A) આલ્કોહોલનું વધુ પડતું સેવન યકૃતના કોષોમાં ચરબીના જમા થવા તરફ દોરી જાય છે,જેના કારણે સોજો અને નુકસાન થાય છે. સમય જતાં,આના પરિણામે યકૃતમાં ડાઘાવાળા પેશીઓ (scar tissue) બને છે,જેને $Cirrhosis$ (સીરોસીસ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. $Syphilis$ એ બેક્ટેરિયલ જાતીય સંક્રમિત રોગ છે. $Hepatitis$ એ યકૃતનો સોજો છે,જે ઘણીવાર વાયરસ દ્વારા થાય છે. જોકે લાંબા ગાળાના આલ્કોહોલના દુરુપયોગથી યકૃતના કેન્સરનું જોખમ વધી શકે છે,પરંતુ $Cirrhosis$ એ લાંબા ગાળાના આલ્કોહોલ-પ્રેરિત યકૃતના નુકસાન સાથે સીધી રીતે સંકળાયેલી ચોક્કસ સ્થિતિ છે.

(D) માદામાં એનાબોલિક સ્ટીરોઈડના વધુ પડતા ઉપયોગથી હોર્મોનલ અસંતુલનને કારણે ઘણી આડઅસરો જોવા મળે છે. જેમાં નીચે મુજબની અસરોનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. પુરૂષવાચક લક્ષણો (જેમ કે ચહેરા અને શરીર પર વાળની વૃદ્ધિ).
$2$. અવાજ ઘેરો થવો.
$3$. ભગશિશ્ન (clitoris) નું કદ વધવું.
$4$. ઋતુસ્ત્રાવમાં અનિયમિતતા.
$5$. મૂડમાં અચાનક ફેરફાર,ડિપ્રેશન અને માનસિક તણાવ.
$6$. આક્રમકતામાં વધારો.
આમ,વિકલ્પ $A$,$B$ અને $C$ ત્રણેય માદામાં સ્ટીરોઈડના દુરુપયોગની જાણીતી આડઅસરો હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(A) પુરુષોમાં એનાબોલિક સ્ટેરોઇડ્સના વધુ પડતા ઉપયોગથી ઘણી આડઅસરો થાય છે,જેમાં ખીલ,વધેલી આક્રમકતા,મૂડમાં ફેરફાર,ડિપ્રેશન,વૃષણના કદમાં ઘટાડો,શુક્રાણુઓના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો,કિડની અને લીવરની તકલીફ,છાતીનો વિકાસ (ગાયનેકોમાસ્ટિયા),અકાળે ટાલ પડવી અને પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિનું વિસ્તરણ જેવી સમસ્યાઓનો સમાવેશ થાય છે.
વિકલ્પ $A$ માં 'વૃષણના કદમાં વધારો' જણાવેલ છે,જે ખોટું છે કારણ કે એનાબોલિક સ્ટેરોઇડ્સ વાસ્તવમાં વૃષણના કદમાં ઘટાડો કરે છે. તેથી,આ તે આડઅસર છે જે જોવા મળતી $\text{નથી}$.

(B) ચરસ એ $Cannabis$ $\text{sativa}$ (ભાંગ) ના છોડમાંથી મેળવવામાં આવતું કેનાબીસ રેઝિનનું એક સ્વરૂપ છે.
તે કેનાબીનોઈડ્સ તરીકે ઓળખાતા ડ્રગ્સના વર્ગમાં આવે છે.
કેનાબીનોઈડ્સ તેમની હૃદય-રુધિરવાહિની તંત્ર (cardiovascular system) અને મગજ પરની અસરો માટે જાણીતા છે.
તેથી, ચરસને કેનાબીનોઈડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) જ્યારે આલ્કોહોલનું સેવન કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું યકૃતમાં ચયાપચય થાય છે. આલ્કોહોલ ડિહાઈડ્રોજનેઝ ઉત્સેચક ઇથેનોલને $Acetaldehyde$ માં રૂપાંતરિત કરે છે. $Acetaldehyde$ અત્યંત ઝેરી અને પ્રતિક્રિયાશીલ છે,જે યકૃતના કોષો (હેપેટોસાઇટ્સ) ને નુકસાન પહોંચાડે છે અને ફેટી લિવર,હેપેટાઇટિસ અને સિરોસિસ જેવી સ્થિતિઓ તરફ દોરી જાય છે. તેથી,યકૃતમાં બનતું મુખ્ય હાનિકારક મધ્યવર્તી ઘટક $Acetaldehyde$ છે.

(A) $LSD$ (Lysergic Acid Diethylamide) એ ક્લેવિસેપ્સ પર્પ્યુરિયા $(Claviceps$ $purpurea)$ નામની ફૂગમાંથી મેળવવામાં આવે છે। તે સૌથી વધુ શક્તિશાળી અને ખતરનાક ભ્રમ પેદા કરનાર પદાર્થોમાંનો એક માનવામાં આવે છે, કારણ કે તે અત્યંત ઓછી માત્રામાં પણ વ્યક્તિની દ્રષ્ટિ, મૂડ અને વિચારવાની પ્રક્રિયામાં ગંભીર ફેરફારો લાવે છે।

(A) મોર્ફીન એ એક શક્તિશાળી ઓપિયોઈડ પીડાનાશક દવા છે. તે અફીણના છોડ,જેને વૈજ્ઞાનિક રીતે $Papaver$ $somniferum$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેના દુગ્ધક્ષીર (લેટેક્સ) માંથી મેળવવામાં આવે છે.
$Papaver$ $somniferum$ એ અફીણનો સ્ત્રોત છે,જેમાંથી મોર્ફીન,કોડીન અને હેરોઈન મેળવવામાં આવે છે.
$Erythroxylum$ $coca$ એ કોકેઈનનો સ્ત્રોત છે.
$Cannabis$ $sativa$ અને $Cannabis$ $indica$ એ કેનાબીનોઈડ્સ જેવા કે ગાંજો,હશીશ અને ચરસના સ્ત્રોત છે.

(B) કોકેન એ $Erythroxylum \text{ coca }$ વનસ્પતિના પાંદડામાંથી મેળવવામાં આવતું એક શક્તિશાળી ઉત્તેજક દ્રવ્ય છે.
તે $Dopamine$ નામના ચેતાપ્રેષક દ્રવ્યના વહનમાં અવરોધ પેદા કરીને કાર્ય કરે છે.
સામાન્ય રીતે, $Dopamine$ ચેતોપાગમની ખાંચમાં મુક્ત થાય છે અને ત્યારબાદ $Dopamine$ ટ્રાન્સપોર્ટર્સ દ્વારા પૂર્વ-ચેતાકોષમાં પુનઃશોષણ પામે છે.
કોકેન આ ટ્રાન્સપોર્ટર્સને બ્લોક કરે છે, જેનાથી $Dopamine$ નું પુનઃશોષણ અટકી જાય છે.
આના પરિણામે ચેતોપાગમની ખાંચમાં $Dopamine$ નો ભરાવો થાય છે, જે પશ્ચ-ચેતાકોષોને સતત ઉત્તેજિત કરે છે, જેના કારણે કોકેનના ઉપયોગ સાથે સંકળાયેલી આનંદની અનુભૂતિ થાય છે.

(C) બેન્ઝોડાયઝેપાઈન્સ એ સાયકોએક્ટિવ દવાઓનો એક પ્રકાર છે જેનું મુખ્ય રાસાયણિક બંધારણ બેન્ઝીન રિંગ અને ડાયઝેપાઈન રિંગના જોડાણથી બનેલું છે. તેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે અનિંદ્રા,ચિંતા અને હતાશા જેવી સ્થિતિઓની સારવાર માટે કરવામાં આવે છે કારણ કે તે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર $(CNS)$ ને શાંત કરનાર તરીકે કામ કરે છે,જે ઊંઘ લાવવામાં અને તણાવ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે. બાર્બીટ્યુરેટ્સ પણ ચેતાતંત્રને શાંત કરનાર દવાઓ છે,પરંતુ બેન્ઝોડાયઝેપાઈન્સની તુલનામાં વ્યસન અને ઓવરડોઝના વધુ જોખમને કારણે તેનો ઉપયોગ આજે ઓછો થાય છે. એમ્ફેટામાઈન્સ એ ઉત્તેજક (stimulants) દવાઓ છે,શાંત કરનાર નથી,અને તેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે $ADHD$ અથવા નાર્કોલેપ્સી જેવી સ્થિતિઓ માટે થાય છે,અનિંદ્રા કે હતાશા માટે નહીં.

(B) $Papaver somniferum$ વનસ્પતિ,જેને સામાન્ય રીતે અફીણના છોડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે અફીણનો સ્ત્રોત છે.
અફીણ આ વનસ્પતિના અપરીપકવ ફળો (કેપ્સ્યુલ્સ) માંથી એકત્રિત કરવામાં આવેલા લેટેક્ષ (દૂધ જેવો પદાર્થ) ને સૂકવીને મેળવવામાં આવે છે.
જોકે મોર્ફીન અને કોડીન એ અફીણમાંથી મેળવવામાં આવતા આલ્કલોઇડ્સ છે,પરંતુ અફીણ પોતે જ તે કાચો પદાર્થ છે જે સીધો અપરીપકવ ફળમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(C) નીકોટીન એ એક ઉત્તેજક દ્રવ્ય છે જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પર કાર્ય કરે છે. તે નિકોટિનિક એસિટિલકોલિન રીસેપ્ટર્સ સાથે જોડાય છે,જેનાથી ચેતા ઉત્તેજનામાં વધારો થાય છે. ઉચ્ચ માત્રામાં,તે ન્યુરોમસ્ક્યુલર ટ્રાન્સમિશનને અવરોધિત કરીને સ્નાયુ શિથિલન અથવા લકવો પણ પેદા કરી શકે છે. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી નીકોટીન એ સાચો ઘટક છે જે આ ગુણધર્મો દર્શાવે છે.

(C) વિડ્રોઅલ સીન્ડ્રોમ એ શારીરિક અને માનસિક લક્ષણોનો સમૂહ છે જે ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ જે પદાર્થ (જેમ કે ડ્રગ્સ અથવા આલ્કોહોલ) પર નિર્ભર હોય,તે અચાનક તેનું સેવન બંધ કરે અથવા ઘટાડે છે.
વિડ્રોઅલ સીન્ડ્રોમના સામાન્ય લક્ષણોમાં બેચેની,ધ્રુજારી (tremors),ઊબકા,પરસેવો,અસ્વસ્થતા અને ચીડિયાપણુંનો સમાવેશ થાય છે.
આ લક્ષણો એટલા માટે થાય છે કારણ કે શરીર તે પદાર્થની હાજરી સાથે અનુકૂલિત થઈ ગયું હોય છે,અને તેની ગેરહાજરીને કારણે શારીરિક અસંતુલન સર્જાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) સાચું જોડકું નીચે મુજબ છે:
$(1)$ ધતૂરો તેના ભ્રમ ઉત્પન્ન કરતા ગુણધર્મો માટે જાણીતો છે,તેથી $(1-b)$.
$(2)$ ઈરીથ્રોઝાયલમ કોકા (કોકેઈન) એ ડોપામાઈન નામના ચેતાપ્રેષક દ્રવ્યના વહનમાં અવરોધ પેદા કરે છે,તેથી $(2-c)$.
$(3)$ પાપાવર સોમેનીફેરમ (અફીણ) માંથી દૂગ્ધ ક્ષીર (લેટેક્સ) મળે છે,જેમાંથી મોર્ફિન જેવા ઓપિયોઈડ્સ મેળવવામાં આવે છે,તેથી $(3-d)$.
$(4)$ કેનાબિસ સેટાઈવા એ એવી વનસ્પતિ છે જેના પુષ્પનિવાસનો ઉપયોગ કેનાબીનોઈડ્સ બનાવવા માટે થાય છે,તેથી $(4-a)$.
આમ,સાચો ક્રમ $1-b, 2-c, 3-d, 4-a$ છે.

(C) $1$. $Cannabis sativa$ ના પર્ણોનો ઉપયોગ મેરિઝુઆના બનાવવા માટે થાય છે, જે સાચું છે。
$2$. ધતુરો એ જાણીતી ભ્રમ પેદા કરનાર (Hallucinogenic) વનસ્પતિ છે, જે સાચું છે。
$3$. $LSD$ (Lysergic acid diethylamide) એ એક શક્તિશાળી ભ્રમ પેદા કરનાર પદાર્થ છે, તે અનિંદ્રાની સારવાર નથી. તેથી, આ વિધાન ખોટું છે。
$4$. મોર્ફિન મુખ્યત્વે $CNS$ (મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર) પર શામક અને વેદનાશામક તરીકે અસર કરે છે, $PNS$ (પરિઘવર્તી ચેતાતંત્ર) પર નહીં. આમ, આ વિધાન પણ ખોટું છે. જોકે, ડ્રગ્સની અસરો અંગેના સામાન્ય પ્રશ્નોના સંદર્ભમાં, $LSD$ ને અનિંદ્રાની સારવાર તરીકે દર્શાવવી એ તેના ફાર્માકોલોજીકલ વર્ગીકરણ અંગેની સ્પષ્ટ તથ્યાત્મક ભૂલ છે。

(B) વિધાન $(1)$ સાચું છે: ધતુરાની પ્રજાતિઓ તેના હેલ્યુસીનોજેનિક (ભ્રામક) ગુણધર્મો માટે જાણીતી છે.
વિધાન $(2)$ સાચું છે: એટ્રોપા બેલાડોનામાં આલ્કલોઇડ્સ હોય છે જે ભ્રમ પેદા કરે છે.
વિધાન $(3)$ સાચું છે: અફીણ અફીણના છોડ ($Papaver$ $somniferum$) ના અપરિપક્વ ડોડામાંથી મેળવવામાં આવે છે.
વિધાન $(4)$ સાચું છે: મેરીજુઆના,હશીશ,ચરસ અને ગાંજો એ બધા કેનાબીસ સેટાઈવાના પુષ્પવિન્યાસમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
વિધાન $(5)$ ખોટું છે: $LSD$ ($Lysergic$ $acid$ $diethylamide$) એ એક શક્તિશાળી ભ્રામક પદાર્થ છે અને તેનો ઉપયોગ દવા તરીકે થતો નથી; તે નશાકારક પદાર્થ છે.
તેથી,વિધાનો $(1), (2), (3)$ અને $(4)$ સાચા છે.

(C) આપેલ આકૃતિમાં $Papaver$ $somniferum$ નામની વનસ્પતિ દર્શાવેલ છે,જેને સામાન્ય રીતે ઓપીયમ પોપી (ખસખસ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ વનસ્પતિ અફીણ (opiates) જેવા કે મોર્ફિનનો સ્ત્રોત છે,જે તેના કાચા ફળ (કેપ્સ્યુલ) ના લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવે છે. આ પદાર્થો આપણા મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર અને જઠરાંત્રીય માર્ગમાં આવેલા વિશિષ્ટ ઓપીઓઇડ ગ્રાહીઓ પર અસર કરે છે.

(C) આપેલ રાસાયણિક બંધારણ કેનાબીનોઈડ અણુનું છે. કેનાબીનોઈડ એ પદાર્થોનો એક સમૂહ છે જે શરીરમાં કેનાબીનોઈડ રીસેપ્ટર્સ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે. દર્શાવેલ બંધારણ ખાસ કરીને કેનાબીનોઈડનું છે,જે સામાન્ય રીતે કેનાબીસ સટાઈવા (Cannabis sativa) વનસ્પતિના પુષ્પવિન્યાસમાંથી મેળવવામાં આવે છે. આ સંયોજનો શરીરની રુધિરાભિસરણ તંત્ર પર તેમની અસરો માટે જાણીતા છે.

(A) આકૃતિમાં $Datura$ (ધતુરો) વનસ્પતિ દર્શાવેલ છે.
$Datura$ તેના ભ્રામક (hallucinogenic) ગુણધર્મો માટે જાણીતી છે,જે ભ્રમ અથવા માયાજાળ પેદા કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ પોપી (અફીણ) છોડ: આ છોડ મોર્ફિનનો સ્ત્રોત છે,જેનું રાસાયણિક પ્રક્રિયા દ્વારા ડાયએસીટાઇલ મોર્ફિન (હેરોઈન) માં રૂપાંતર થાય છે. તેથી,$(a)-(ii)$.
$(b)$ કેનાબિસ (ભાંગ) છોડ: આ છોડ કેનાબિનોઇડ્સ જેવા કે મેરિજુઆના,હશીશ,ચરસ અને ગાંજાનો સ્ત્રોત છે. તેથી,$(b)-(i)$.
$(c)$ ધતૂરાનો છોડ: આ છોડ તેના ભ્રમણા પેદા કરતા ગુણધર્મો માટે જાણીતો છે. તેથી,$(c)-(iii)$.
આમ,સાચો ક્રમ $(a)-ii, (b)-i, (c)-iii$ છે,જે વિકલ્પ $(B)$ ને અનુરૂપ છે.

(D) કોકેઈન એ એક શક્તિશાળી ઉત્તેજક ડ્રગ છે જે કોકાના છોડ, જેને વૈજ્ઞાનિક રીતે $Erythroxylum coca$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેના પાંદડામાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તે ડોપામાઈન નામના ન્યુરોટ્રાન્સમીટરના વહનમાં દખલ કરે છે, જેના પરિણામે મગજમાં ડોપામાઈનનું સ્તર વધે છે, જે ઉત્સાહ અને ઉર્જામાં વધારો કરે છે.

(D) તમાકુમાં નિકોટિન સહિતના અનેક રાસાયણિક પદાર્થો હોય છે,જે એક આલ્કલોઇડ છે.
નિકોટિન નિકોટિનિક એસિટિલકોલાઇન રીસેપ્ટર્સ સાથે જોડાઈને ઉત્તેજક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે એડ્રિનલ ગ્રંથિઓને રુધિરાભિસરણમાં એડ્રિનાલિન અને નોર-એડ્રિનાલિન મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
આ બંને હોર્મોન્સ બ્લડ પ્રેશર અને હૃદયના ધબકારામાં વધારો કરે છે.

(A) દારૂ પીતી વ્યક્તિમાં,આલ્કોહોલનો અમુક ભાગ એસીટાલ્ડિહાઇડમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જે ચરબીના નિર્માણને ઉત્તેજિત કરે છે.
આ ચરબી ધમનીઓની દીવાલ પર જમા થાય છે અને યકૃત (liver) ના કોષોમાં પણ એકઠી થાય છે.
જેના કારણે યકૃત નિષ્ફળ જાય છે અને કાર્બોહાઇડ્રેટ,પ્રોટીન અને ચરબીના ચયાપચયનું નિયમન ખૂબ જ ઓછું થઈ જાય છે.
આ વિકારને ફેટી લિવર સિન્ડ્રોમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
સમય જતાં,યકૃત નક્કર,સખત અને તંતુમય અંગમાં ફેરવાઈ જાય છે,જેને લિવર સિરોસિસ કહેવામાં આવે છે.

(D) કોકેઈન એ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રનું એક શક્તિશાળી ઉત્તેજક છે.
કોકેઈનનો વધુ પડતો ડોઝ અથવા ઓવરડોઝ ગંભીર શારીરિક અને માનસિક અસરો પેદા કરી શકે છે.
આ અસરોમાં તીવ્ર ભ્રમણા (Hallucination),શ્વસન સંબંધી તકલીફો અથવા શ્વસન નિષ્ફળતા,અને હૃદય અને રુધિરાભિસરણ તંત્રની નિષ્ફળતાનો સમાવેશ થાય છે,જે અંતે મૃત્યુ તરફ દોરી શકે છે.

(B) કોકેઈન એ કોકાના છોડ, $Erythroxylum$ $\text{coca}$ માંથી મેળવવામાં આવતું આલ્કલોઇડ છે.
આ છોડ દક્ષિણ અમેરિકાની ઊંચી પર્વતમાળાઓ, ખાસ કરીને એન્ડીઝ પ્રદેશોનું મૂળ વતની છે.

(A) કોકેઈન એક શક્તિશાળી ઉત્તેજક દવા છે જે સ્ફટિકમય આલ્કલોઇડ છે। તે કોકાના છોડના પાંદડામાંથી મેળવવામાં આવે છે, જેને વૈજ્ઞાનિક રીતે $Erythroxylum$ $coca$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે। આ છોડ દક્ષિણ અમેરિકાનો વતની છે અને તેના પાંદડામાં સક્રિય સંયોજન હોય છે જે ડોપામાઇન નામના ન્યુરોટ્રાન્સમીટરના વહનમાં દખલ કરે છે।

(B) ટેરેટોજેન્સ એવા પદાર્થો અથવા રાસાયણિક સંયોજનો છે જે જરાયુ (placenta) ને ઓળંગીને વિકાસ પામતા ગર્ભને નુકસાન પહોંચાડે છે અને ગર્ભમાં ખોડખાંપણ પેદા કરે છે.
ટેરેટોજેન્સના ઉદાહરણોમાં થેલિડોમાઈડ જેવી દવાઓ,આલ્કોહોલ અને અમુક ચોક્કસ દવાઓનો સમાવેશ થાય છે.

(A) પુરુષોમાં આક્રમકતામાં વધારો,મૂડમાં ફેરફાર,હતાશા,અંડકોષના કદમાં ઘટાડો,શુક્રાણુઓના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો,સ્તનોમાં વૃદ્ધિ અને અકાળે ટાલ પડવી જેવા લક્ષણો $Anabolic$ $steroids$ (એનાબોલિક સ્ટેરોઇડ્સ) ના દુરુપયોગની આડઅસરો છે.
અન્ય સંભવિત આડઅસરોમાં કિડની અને લીવરની તકલીફ અને પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિમાં સોજો આવવો વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

(C) સ્મેક,જેને હેરોઈન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ડાયએસીટાઈલમોર્ફિન સંયોજન છે. તે સફેદ,ગંધહીન,કડવું અને સ્ફટિકમય સંયોજન છે જે મોર્ફિનના એસીટાઈલેશન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે. તે સામાન્ય રીતે નાક દ્વારા સૂંઘીને અથવા ઇન્જેક્શન દ્વારા લેવામાં આવે છે.

(A) $A-$એડ્રીનલ ગ્રંથિ,$B-$એડ્રીનાલિન,$C-$નોર-એડ્રીનાલિન,$D-$બ્લડ પ્રેશર,$E-$હૃદયના ધબકારા.
તમાકુમાં નિકોટિન સહિત અનેક રાસાયણિક પદાર્થો હોય છે,જે એક આલ્કલોઇડ છે.
નિકોટિન એડ્રીનલ ગ્રંથિને ઉત્તેજિત કરે છે જેથી તે એડ્રીનાલિન અને નોર-એડ્રીનાલિનને રુધિરાભિસરણમાં મુક્ત કરે છે,જે બંને બ્લડ પ્રેશર વધારે છે અને હૃદયના ધબકારામાં વધારો કરે છે.
ધૂમ્રપાન ફેફસાં,મૂત્રાશય અને ગળાના કેન્સર,બ્રોન્કાઇટિસ,એમ્ફિસેમા,કોરોનરી હૃદય રોગ અને જઠરના અલ્સર જેવી સમસ્યાઓ સાથે સંકળાયેલું છે.

(A) કોકેઈન એ $Erythroxylum$ coca (કોકા પ્લાન્ટ) માંથી મેળવવામાં આવતી એક ઉત્તેજક દવા છે। તે ડોપામાઈન નામના ન્યુરોટ્રાન્સમીટરના વહનમાં દખલ કરે છે। કોકેઈન મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પર શક્તિશાળી ઉત્તેજક અસર ધરાવે છે, જે આનંદની લાગણી અને ઉર્જામાં વધારો કરે છે। તે મનુષ્યોમાં હૃદયના ધબકારા અને બ્લડ પ્રેશર જેવી કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર અસરોમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો કરે છે।

(C) ડાયએસીટાઈલ મોર્ફિન એ સફેદ, ગંધહીન અને કડવું સ્ફટિકમય સંયોજન છે. તે સામાન્ય રીતે હેરોઈન તરીકે ઓળખાય છે. તે મોર્ફિનના એસીટાઈલેશન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે, જે અફીણના છોડ, $Papaver$ \text{ somniferum} ના લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(D) હેરોઈન,જેને સામાન્ય રીતે સ્મેક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે રાસાયણિક રીતે ડાયએસીટાઈલમોર્ફિન છે જે સફેદ,ગંધહીન,કડવું,સ્ફટિકીય સંયોજન છે. આ મોર્ફિનના એસીટાઈલેશન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે,જે અફીણના છોડ $Papaver$ $somniferum$ ના લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
સામાન્ય રીતે સુંઘીને અને ઇન્જેક્શન દ્વારા લેવામાં આવતી આ દવા એક ડિપ્રેસન્ટ છે અને શરીરના કાર્યોને ધીમું કરે છે.
કોકેઈન $Erythroxylum$ $coca$ માંથી મેળવવામાં આવે છે,જે સામાન્ય રીતે સુંઘવામાં આવે છે. તે આભાસ પેદા કરે છે અને મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પર શક્તિશાળી ઉત્તેજક અસર કરે છે,જેનાથી ઉત્સાહ અને ઉર્જામાં વધારો થાય છે.
હશીશ $Cannabis$ ના છોડમાંથી મેળવવામાં આવે છે,જે સામાન્ય રીતે શ્વાસ દ્વારા અથવા મોં વાટે લેવામાં આવે છે. તેની રુધિરાભિસરણ તંત્ર પર નોંધપાત્ર અસરો થાય છે.
બાર્બિટ્યુરેટ્સ એ શામક દવાઓ છે જેનો ઉપયોગ ડિપ્રેશન અને અનિદ્રા જેવી માનસિક બીમારીઓનો સામનો કરવામાં દર્દીઓને મદદ કરવા માટે થાય છે. તે $CNS$ ની પ્રવૃત્તિને ઘટાડીને ઉત્તેજના ઘટાડે છે અને શારીરિક પ્રવૃત્તિને ધીમી કરે છે,જેનાથી સુસ્તી અથવા ઊંઘ આવે છે.

(D) $Cannabis$ (ભાંગ) ના ઉત્પાદનો,જેમ કે મેરિજુઆના,ગાંજો,ચરસ અને હશીશ,હૃદય-રુધિરવાહિની તંત્ર અને મગજ પર અસર કરે છે.
તેઓ મુખ્યત્વે ભ્રમણા (hallucinations) પેદા કરવા માટે જાણીતા છે,જેમાં વ્યક્તિની ધારણા,વિચારો અને લાગણીઓમાં ફેરફાર થાય છે.

(D) વિધાન $(a)$ સાચું છે: હેરોઈન,જેને સ્મેક તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ડાયએસીટાઈલમોર્ફિન છે,જે મોર્ફિનના એસિટિલેશન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.
વિધાન $(b)$ ખોટું છે: કોકેઈન $Erythroxylum \; coca$ વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવે છે,જ્યારે $Papaver \; somniferum$ એ મોર્ફિનનો સ્ત્રોત છે.
વિધાન $(c)$ ખોટું છે: ડોપામાઈન રીસેપ્ટરના આધારે ઉત્તેજક અને અવરોધક બંને પ્રકારના ન્યુરોટ્રાન્સમીટર તરીકે કાર્ય કરી શકે છે,પરંતુ તેને માત્ર ઉત્તેજક તરીકે વર્ગીકૃત કરી શકાય નહીં.
વિધાન $(d)$ સાચું છે: મોર્ફિન એક ખૂબ જ અસરકારક શામક અને પીડાનાશક છે,જેનો ઉપયોગ સર્જરી કરાવનાર દર્દીઓ માટે દવામાં વ્યાપકપણે થાય છે.

(A) ભ્રામક પદાર્થો (Hallucinogens) એવા પદાર્થો છે જે કોઈપણ વાસ્તવિક સંવેદનાત્મક ઉત્તેજના વિના વ્યક્તિના વિચારો,લાગણીઓ અને ધારણાઓને બદલી નાખે છે.
$L.S.D.$ (Lysergic acid diethylamide) એ એક જાણીતો ભ્રામક પદાર્થ છે.
શામક પદાર્થો (Sedatives),જેમ કે બાર્બિટ્યુરેટ્સ અને બેન્ઝોડાયઝેપાઇન્સ,મગજની પ્રવૃત્તિને ધીમી પાડે છે અને શાંતિ,આરામ,સુસ્તી અને ગાઢ ઊંઘની લાગણી પેદા કરે છે.
ઉત્તેજક પદાર્થો (Stimulants),જેમ કે કેફીન,કોકેઈન અને એમ્ફેટામાઈન્સ,ચેતાતંત્રને ઉત્તેજિત કરે છે,સતર્કતા વધારે છે અને ઉત્તેજના પેદા કરે છે.
શાંતિદાયક પદાર્થો (Tranquilisers),જેમ કે બેન્ઝોડાયઝેપાઇન્સ,એન્ટી-ડિપ્રેસન્ટ તરીકે કામ કરે છે અને ચિંતા ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.

(C) 'કોકા' (અથવા કોકેઈન) દવા માટે સાચો સ્ત્રોત 'Erythroxylum coca' વનસ્પતિ છે.
'Atropa belladonna' એ તેના ભ્રામક ગુણધર્મો માટે જાણીતી વનસ્પતિ છે,પરંતુ તે 'કોકા'નો સ્ત્રોત નથી.
તેથી,'કોકા - Atropa belladonna' ની જોડી ખોટી છે.
બાકીના તમામ વિકલ્પો (સ્મેક,કોકેઈન અને હશીશ) તેમના સંબંધિત સ્ત્રોતો અને શારીરિક અસરો સાથે યોગ્ય રીતે જોડાયેલા છે.

(D) $LSD$ (Lysergic acid diethylamide) અને મેરિજુઆનાને ભ્રામક પદાર્થો (hallucinogens) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે,પીડાશામક (analgesics) તરીકે નહીં.
પીડાશામક દવાઓ પીડા ઘટાડવા માટે વપરાય છે,જ્યારે ભ્રામક પદાર્થો વિચારો,લાગણીઓ અને ધારણાઓને બદલી નાખે છે.
વધુમાં,આ દવાઓ ફક્ત મગજના કાર્યને દબાવતી નથી; તે સંવેદનાત્મક ધારણા અને જ્ઞાનાત્મક પ્રક્રિયાઓને નોંધપાત્ર રીતે વિકૃત કરે છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.